Tarih I — sayfa 32

32 TARİH inhisar ettirmek ve onu ancak mısır medeniyeti ile temasta görmek tarih bilgisinin kat'iyet çemberile çevrilmiş bir hakikati, bir mütearifesi sayılıyordu. Medeniyetlerin doğuş ve yayılış hadiselerinin daha geniş görüşlerle mütaleasma girişıldıği yıllardanberi, artık o iptidaî telâkki ortadan kalktıonun yerine bütün ilâhları, an'aneleri, ilim ve sanayi eserlerile yunan medeniyetinin menşelerini kendisinden evelki meI deniyetlerde, bilhassa eli medeniyetinde aramak lâzımgeleceği hakikati geçti. Son asra kadar menşei, mevhum bir grek medeniyetine bağlanan lidya ve frikya medeniyetleri gibi, Garbî Anadolu medeniyetlerinin de esasta eti medeniyetinin devamından ibaret olduğu artık kolay reddedilmiyecek kanaatler sırasına girmiş bulunuyor. AVRUPA ilim, san'at ve felsefesinin bütün pınarları Garbî Anadoluda olduğu gibi, roma medeniyetinin kökü de oradadır. Bu medeniyetin temelini kuran Etrüsklerin îtalyaya Anadoludan gitmiş oldukları muhakkaktır. Etrüsk san'atile eti ve lidya san'atleri arasında sıkı bir münasebet tesbit edilmiştir. Amerikalıların Sartisi yaptıkları taharriler gibi her yeni tetkik bu münasebetin derinliklerini daha ziyade aydınlatmaktadır. Etrüsklerin îtalyaya aşıladıkları medeniyetten Avrupanın soraları nekadar müstefit olmuş bulunduğu malûmdur. Büyük muhaceretlerin Şark, Önasya ve Akdeniz havzalarında tarihe armağan ettiği medenî inkişafları süratle gözden geçirdik, şimdi yine ayni süratle asıl Avrupa sahasını görelim. Hazar ve Karadenizin kıyıları yolu ile geçenler Avrupa içlerine dalarak Atlas Okyanusuna kadar dayandılar; en ileride bulunanlardan bir kısmı denizi geçerek Büyük Britanya adalarını ve îrlandayı işgal etti. İlk gidenlerin izi üzerinde yavaş yavaş, fakat mütemadiyen yürüyen göçler, Avrupanın o zamanlarda içinde bulunduğu derin vahşet hayatının değişmesinde amil ve müessir oldu. Muhacirler yol edindikleri sahalara ve yerleştikleri mıntakalara devir, devir cilâhtaş, bakır, tunç ve demir, san'atlerini götürdüler. Keltler göçtükleri Hazar cenubu, Kafkas, Ukrayna, Tuna vadisi yolu üstünde, onların geçtikleri zamana ait olduğu tesbit edilen eserler bırakmışlardır. Ligürler in bunlardan çok evelki za