{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0001", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u001v", "tarih-1-1931-u004r", "tarih-1-1931-u005v", "tarih-1-1931-u006v"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "^i. i • «.\"''T *\nii\nB&.-Jf\n.'f'Sr\nYER No.^T';\nM\n\nTARİH\nI\nTARİHTENEVELKİ ZAMANLAR\nESKİ ZAMANLAR\n7 renkli tablo — 22 harita — 136 resim\nV\nM f . V. \\\nİ S T A N B U L\nDEVLET MATBAASI\n\nMaarif Vekâleti Millî Talim ve Terbige Dairesinin 21811931\ntarih ve 1869 numaralı emrile 30000 nüsha tab'edilmiştir.\n\nI . CÜMUDİYE DEVRİNDE İNSANIARIN MAĞARALARDA YAŞAYIŞLARI.", "n_chars": 355}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0002", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u006v", "tarih-1-1931-u007r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "I . CÜMUDİYE DEVRİNDE İNSANIARIN MAĞARALARDA YAŞAYIŞLARI.\n\nMUKADDİME\nSon yıllara gelinceye kadar \" Türk Tarihi,, memleketimizde en az tetkik edilmiş mevzulardan biri halinde idi.\n1000 yıldan fazla süren tslûmhk- Hıristiyanlık davalarının doğurduğu husumet duygusile mutaassıp müverrihler\nbu davalarda asırlarca islamlığın piştarlığını yapan Türklerin tarihini kan ve ateş maceralarından ibaret göstermeğe\nsavaştılar. Türk ve İslam müverrihler de Türklüğü ve Türk\nmedeniyetini İslamlık ve İslam medeniyeti ile kaynaştırdılar;\nİslamlığa tekaddüm eden binlerce yıla ait devreleri unutturmayı Ümmetçilik siyasetinin icabı ve din gayreti vecibesi\nbildiler. Daha yakın zamanlarda Osmanlı İmparatorluğuna\ndahil bütün unsurlardan tek bir milliyet yaratmak hayalini\ngüden Osmanlılık cereyanı da, Türk adının anılmaması,\nMillî Tarihin yalnız ihmal değil, hatta yazılmış olduğu sayfalardan kazınıp silinmesi yolunda üçüncü bir amil halinde\ndiğerlerine eklendi.\nBütün bu menfi cereyanlar, tabiî olarak, mektep programları ve mektep kitapları üzerinde dahi tesir gösterdi ve\nTürklüğün, çadır, aşiret, at, silâh ve muharebe mefhumlarile\nmüradif tutulması an'anesi mektep kitaplarımıza kadar girdi.\nTürk Tarihinin, inkâr edilmiş ve unutturulmuş simasını\nve mahiyetini, bütün hakikatlerile meydana çıkarabilmek\niçin çalışmakta olan Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti bir kısım\nazasını tarih tedrisatındaki bu boşluğu doldurabilecek bir\nkitap hazırlamağa memur etti\nEn yeni eserlere ve Anadolu, Mısır, Mezopotamya, Ortaasya, Şimalî Hint, Şimalî Çin ve Cenubî Sibirde her gün daha\nileri götürülmekte olan arkeolojik tetkiklere istinat etmekle\nberaber mevzuun genişliği, zamanın darlığı yanında, önü", "n_chars": 1673}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0003", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rVI", "tarih-1-1931-u008r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "Vı TARIH\nmüzdeki ders yılma yetiştirilmesi zaruretinin de hâkim bulunması ilcasile, bu küçük eserin ihtiyaca tam ve mükemmel şekilde tekabül edeceği iddia olunamaz. Noksanlar, ilerde, yeni basılışlarda tamamlanacaktır. Kitabın ihtiva ettiği\nmevzular etrafında daha fazla malûmat edinmek isteyenler\naynı heyetin pek yakında bastırılmak üzere hazırladığı\nUmumî Türk Tarihinin Ana Hatları hakkmdakı esere müracaat\nedebilirler.\nCemiyet, dört kitap halinde hazırlamış olduğu bu küçük\neseri, mekteplerde okutulmasını kabul eden Türkiye Cümhuriyeti Maarif Vekâletine hediye etmiştir.\nCemiyet, Maarif Vekâleti Neşriyat Müdürü Faik Reşit ve\nDevlet Matbaası Müdürü Hamdi Emin Beylere kitapların\nbasılışındaki kıymetli yardımları için teşekkürü vecibe bilir.\n\nKİTABIN HAZIRLANMASINDA ÇALIŞANLAR\nM. Tevfik Bey\nRiyaseticümhur Umumî Kâtibi ve Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti Reisi\nSamih Rifat Bey\nÇanakkale Meb'usu ve T. T. T. C. Reis Vekili\nAkçuraoğlu Yusuf Bey\nİstanbul Mebusu, Ankara Hukuk Mektebi Siyasî Tarih Profesörü Ve T. T. T. C. Reis Vekih\nReşit Galip Bey\nAydm Meb'usu ve T . T. T. C. Umumî Kâtibi\nHasan Cemil Bey\nBolu Meb'usu ve T. T. T. C. Azası\nAfet Hanımefendi\nMusiki Muallim Mektebi Tarih ve Medenî Bilgiler Muallimi ve T . T . T. C. Azası\nBaki Bey\nErkânı Harbiye Miralayı, Büyük Erkânı Harbiye Harp Tarihi İkinci Şube Müdürü\nİsmail Hakkı Bey\nBalikesir Meb'usu ve T. T. T. C. Aazsı\nReşit Saffet Bey\nKocaeli Meb'usu ve T. T. T. C. Azası", "n_chars": 1432}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0004", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rVIII"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "VIII TARİH\nSadri Maksudi Bey\nŞarkî Karahisar Meb'usu ve T . T . T . C. Azası\nŞemseddin Bey\nSivas Meb'usu ve istanbul Darülfünunu Türk Tarihi Sabık Profesörü ve T. T . T. C. Azası\nŞemsi Bey\nMiralay, Harita Umum Müdürlüğü Harita Şubesi Müdürü\nYusuf Ziya Bey\nEskişehir Meb'usu, İstanbul Darülfünunu Hukuk Tarihi Sabık Profesörü ve T . T . T . C. Azası", "n_chars": 348}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0005", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u009r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER\nI — BEŞER TARİHÎNE GÎRİŞ 1-24\nHalin mazi ile alâkası, S. 1. — Mazi hakkında bilgilerimizin hududu, S. 1.\nA. Kâinat — Tabiat 1-8\nİlk insanların iptidaî telâkkileri ve bugünkü hakikatler, S.l. —Kâinat, S. 2. — Tabiat, S. 2. - Tabiatin büyük kanunu, S. 2. — Zekâ, S. 2.\nD Ü N Y A VE HAYAT, S.3. - D ü n y a ve hayat hakkında yanlış fikirler, S. 3.\nHAYAT Z İ N C İ R İ S. 3. — İlk hayat izleri, S. 3. -\nİlk balıklar, S. 3. — Hem kara, hem deniz hayvanları, S. 3. — Yerde sürünen hayvanlar, kuşlar, ilk\nmemeli hayvanlar, S. 4. — Bugünkü hayvanlara ve\nnebatlara benziyen hayvanların ve nebatların görülmesi, S. 4. — Hayatın menşei, S. 4. — Hayat nasıl\nbaşladı ? S. 5. — İnsanın ceddi, S. 5.\nİ N S A N L A R I N İLK C E T L E R İ N D E N B U G Ü N E KADAR GEÇEN N E S İ L L E R İ N VARLIK İZLERİ, S.6.\n— İnsanların ilk ceddi, S. 6. — İlk mühim izler, S. 6.\n— 50 bin sene evelki insanların hayat ve maişetleri, S. 7. — Buraya kadar olan bilgilerin mahiyeti, S. 7. — İnsan cemiyetleri hakkında ne bilmek\nisteriz, bu nasıl mümkün olur ? S. 8.\nB. Tarih 8-15\nTarih, S. 8. — Tarihin kaynaklan, S. 9. — Tarihte\ntakvime mebde, S. 9. — İnsanların geçirdiği devir1er, S. 9.", "n_chars": 1168}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0006", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rX"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "X TARIH\nYontmataş Devri 10-12\nCilâhtaş Devri 12-13\nMaden Devri 13-14\nMUHACERET VE TESİRLERİ S. 14. —Muhaceretin sebepleri, S. 14. — Muhaceretin tesirleri, S. 15.\nC. Irk 15-20\nIrk, S. 15. Lisan, S. 18. - Türk ırkı ve türk dili, S. 19.\nD. Fikrin doğuşu 20-24\nİptidaî felsefe, S. 20. — Dinde atanın mevkii ve\ntesiri, S. 21. — Dinde korku ve ümit, S. 22. —Yıldızlar ve mevsimler, S. 22. — Hikâye ve hurafeler,\nS. 23. — Din menşelerinin karışık mahiyeti, S. 23.\nII - BÜYÜK TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE BİR NAZAR , 25-53\nTürklerin anayurdu, S. 25. —Umumî muhaceretler ve medeniyetler, S. 26. — Çin, S. 28. — Hint\nS. 28. — Garba muhaceret yolları, S. 29. — önasya,\nSümer-Elam - Eti, S. 30. —Mısır, S. 30.— Ege havazası, S. 31. — Avrupa, S. 32. — Anayurtlarından ayrılan Türkler, S. 33. — Göçlerden evel ve sora ana\nTürkyurdu, S. 34. — Cenubî Sihirde kurganlar,\nS. 36. — Türklerde madencilik, S. 38. — Eski türk\nşehirleri, S. 38. — Ortaasyada medeniyet merkezleri, S. 39.\nM İ L Â T T A N EVEL XIII. A S I R D A N SORA K U R U L A N\nT Ü R K DEVLETLERİ, S. 39.\nT Ü R K L E R D E YAZI, S. 41.\nESKİ T Ü R K L E R İ N H U K U K U N A U M U M Î BİR\nNAZAR, S. 46. - Nikâh ve aile hukuku, S. 46.\n— Mülkiyet, S. 46. — Devlet teşkilâtı, S. 47. —Ceza usulleri, S. 47. — Hukuku düvel, S. 48. —Devlet teşkilâtında esas, S. 48.\nESKİ TÜRKLERDE DİN, S. 49. - Din hakkında\nmütalea, S. 49. — Bu noktadan Türklerin kıdemi,\nS. 49. — Şamanhk ve Şamanlar, S. 52. — Hulâsa,\nS. 53. — Türkler arasına hariçten giren dinler, S. 53.\nm - Ç İ N 54-63\nA. Memleket 54-56", "n_chars": 1529}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0007", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXI"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER XI\nMogolya, S. 55. — Mançurya, S. 55 — Çin Türkeli,\nS. 55. — Tibet, S. 56. — Çinin bugünkü genişliği ve\nnüfusu, S. 56.\nB. Ahali ve menşe 56\nC. Çinin siyasî tarihi 56-59\nBeş İmparatorlar Devri, S. 56. — Üç Sülâle Devri,\n(M. E. 2 2 0 2 - 2 5 0 ) , S. 57. — İmparatorluk devri\n(Tisin Sülâlesi) M. E. 249 - 201, S.58. - Han Sülâlesi\n(M.E. 202 - M. S. 220),S. 58. - Milâdın 3 üncü asrından 14 üncü asrına kadar Çin, S. 58. — Ming1er ( 1 3 6 8 - 1 6 4 4 ) ve Mançu Sülâlesi (1644-1912),\nS. 59.\nD. Çin medeniyeti 59-63\nÇinde türk medeniyetinin kıdemi, S. 59. — Din\nve felsefe. S, 60. — Dil, yazı, edebiyat, S. 62. —\nResim, mimarlık, heykeltraşlık, S. 62. - Porselencilik, çinicilik ve ipekçilik, S. 63. — Ziraat, S. 63.\nı V - A N A Y U R T T A EN ESKİ DEVLETER 64-68\nA. Asyada Türk-Hun imparatorluğu 64-67\nHudut, S. 64. — Kurulma ve yıkılma devirleri,\n( M. E. 1230 - M. S. 93 ), S. 64. — Devletin mahiyeti, S. 65. — Mete, S. 65. — Çin seferi, S. 65. —\nİmparatorluğun bölünmesi, S. 66. — İmparatorluğün yıkılması ve Hunlann parçalanması, S. 66. —\nHun medeniyeti teşkilâtı, S. 67.\nB. Çinde hunlann hakimiyeti 67\nC. Topa devleti 67-68\nV —İSKİT İMPARATORLUĞU . . . . . . 69-72\nAsılları, S. 69. — San'at ve medeniyet, S. 70 —\nSiyaset ve askerlik, S. 71. — İçtimaî hayat, S. 71 —\nDin hayatı, S. 72.\nV I - H İ N T 73-85\nA. Memleket ve ahali 73-74\nMemleket, S. 73. ~ İklim. S. 74. - Ahali S. 74.", "n_chars": 1392}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0008", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXII"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "Xıı TARIH\nB. Tarih 75-80\nTARIHTEN EVELKİ ZAMANLAR, S.75. - TARIH\nDEVRİ, S. 75. — M. E. 1500 tarihinden sora, S. 75.—\nVedalar, S. 76. — Pers ve İskender istilâsı, S. 76.—\nMorya İmparatorluğu ve Asoka, S. 77. — Grek\nistilâsı, S. 77. — Sakalar istilâsı, S. 78. — Yueci\nTürklerinin istilâsı ve Kuşhanlar İmparatorluğu,\nS. 78. — Hindistanın denizden uzaklarla münasebete girmesi; iktisadî ve siyasî inkişaf, S. 79.\nC. Hintte Medeniyet 80-85\nDİNLER, S. 80. — Veda dinî ve Brahmanlık,\nS. 80. — Caina dini, S. 80. — Buda dini, S. 81. —\nHindu dini, S. 82.\nCEMİYET VE AİLE, S. 82.\nDİL, YAZI, EDEBİYAT, FEN VE FELSEFE S. 83.\n— Dil ve yazı, S. 83. —Edebiyat S. 84.\nH İ N T SAN'ATİ, S. 84.\nVII - KALDE, ELAM VE ASUR 86-100\nA. Memleket 86-88\nIrmaklar mıntakası, S. 86. — Dağhk kısımlar, S.\n87. — İklim, S. 87. — Tabiî servet membaları, S.87.\nB. Ahali 88-89\nC. Arkeoloji keşifleri 89-90\nD. Sümer-Akat-Elam devletleri 90-92\nDevlet ve cemiyet, S. 90. — Siteler- Belde devletler, S. 90.\nE. Kaidede dahilî rekabetler ve mücadeleler . 92-93\nSargon ve sülâlesi, S. 92. — Sumerlerin tekrar hakimiyeti almaları, S. 92. — Kaidede karışıklık ve\nneticesi, S. 93. — Sümer, Akat, Elam Devletlerinin\nakıbeti, S. 93.\nF. Babil devleti 93-94\nBabil Sülâlesi ve Hamurabi, S. 93.\n•G. Asur devleti 94-95\nSargonlar, S. 95. — Asur Devletinin inkırazı, II ine:\nBabil Devleti, S. 95.", "n_chars": 1343}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0009", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXIII"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "IÇINDEKILER Xııı\nH. Sümer medeniyeti 95-100\nHayvancılk ve ziraat, S. 96. — San'atler: Mimarhk ve heykeltraşhk, S. 96. — Askerlik, S. 97. —\nMilliyetperverlik ve kanun, S. 97. —Talim ve terbiye, S.98. — Din ve ilimler, S. 98. —Edebiyat\nve yazı, S. 99. — Mabetler ve konfor, S. 100.\nVIII—MISIR 101-126\nA. Mısır ve Nil 101-104\nMısır, S. 101. — Mısırın görünüşü, S. 102. — Nilin\ntaşması, S. 102. — Mısırda tabiatin yardımı, S. 103.\nTabiî membalar, S. 103. — Mısırın büyüklüğü, S.\nB. Mısırın ilk ahalisi 104-107\nMenşe, S. 104.\nC. Mısırın tarihi 107-110\nD. Mısırda tarih devirleri 110-118\nBirinci devir: Eski imparatorluk, S. 111. — İkinci\ndevir: Yeni imparatorluğun başlanğıcı, S. 111. —\nÜçüncü devir: İkesuslar devri, S. 112. — İkesusların menşei, S. 113. — İkesus İmparatorluğunun genişliği, S. 115. — Dördüncü devir: Yeni imparatorluk yahut ikinci Tep devri, S. 117. — Fütuhat, S.\n117. — Üçüncü Tutmes, S. 117. — İkinci Ramses,\nS. 118\nE. Mısırda inhitat ve sebepleri 118-120\nBeşinci devir : Says Sülâlesi, S. 119. — Mısırda\nGrekler, S. 119. — Perslerin Mısırı istilası (M. E.\n525), S. 110.\nF. Mısır medeniyeti 120-126\nFir'avun, S. 120. — Muhtelif sınıflar, S. 120. —\nHalk, S. 121. — Mısırda dinî inanışlar, S. 121. —\nMısırın papazları ve dinî ayinler, S. 124. — San'atler, S. 124. — Yazı, edebiyat, musiki ve ilim, S.125.\nIX - ANADOLU 127-149\nA. Etiler imparatorluğu 127-138\nMEMLEKET, İSİM VE VASIFLARI S. 127.\nm", "n_chars": 1409}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0010", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXIV"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XIV TARİH\nAHALİ VE LİSAN S. 128.\nSİYASÎ TARİH, S. 129. - Subbiluliyuma, S. 129.\nII inci Murşil, S. 130. — Muvatalla, S. 13L — Kadeş muharebesi, S. 131. — III üncü Hatusil, S. 132.\nIII üncü Dudhaliyas, S. 132. —III üncü Arnuandas, S. 133.\nETİ MEDENİYETİ, S. 133. —Hükümet ve ordu,\nS. 133. - Hukuk ve din, S. 135. — San'at, S. 136.\nB. Frikya. 138-142|\nAHALİ VE MEMLEKET, S. 138.\nFRİKYANIN ŞEVKET DEVRİ, S. 139.\nFRİKYA MEDENİYETİ, S. 140. - Din, S. 140. -\nSan'at, S. 140.\nFRİKYANIN İNKIRAZI, S. 141.\nC. Lidya 142-146\nMEMLEKET VE AHALİ, S. 142.\nHÜKÜMDAR SÜLÂLELERİ, S. 142. - Atalar, S. 142.\nEti Sülâlesi: Heraklitler, S. 143. — Şahin Kırallar\nSülâlesi : Mermenatlar, S. 143. — Gigesin' iktisadî\nsiyaseti, S. 143.\nKİMRİLERİN İSTİLÂSI. S. 144.\nLİDYANIN AZAMET VE İNKIRAZI, S. 145.\nX — FENİKELİLER 147-154\nFenike, S. 147. —Ahali, S. 147. —Fenike tarihi,\nS. 147. — Sayda Devri, S. 148. — Sur devri, S. 149.\nKartaca devri, S. 149. — Fenike gemiciliği, S. 150.\nUzun seyahatler, S. 150. — Fenike gemiciliğinin\nfarikaları, S. 151. — Fenike müstemlekeleri, S. 151.\nFenike ticareti, 8.152. —Fenike sanayii, S. 152.\nAlfabe, S. 153. — Fenikelilerin dini, S. 153. — Fenikelilerin rolü, S. 154.\nX I - İ B R A N İ L E R 155-163\nA. Memleket ve ahali 155-159\nPalestin, S. 155. —İbranî kavmi, S. 155. —Din,\nS. 156. —Tevrat, S. 156. —Peygamberler, S. 156.\nMısırda Beniisrail, S. 157. — Beniisrailin Mısırdan\nçıkışı, S. 158. —Musa kanunları, S. 159. — İbranilerin Palestine girmeleri, S. 159.", "n_chars": 1469}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0011", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXV"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER XV\nB. Davut ve Süleyman 159-162\nKıralhğm başlangıcı, S. 159. — Kudüste Davut,.\nS. 160. —Ordu ve muharebeler, S. 160. — Süleyman, S. 160. — Ticaretin inkişafı, S. 160. — Süleymanın adaleti ve debdebesi, S. 161. — Ayrılış, S. 161\nC. Yahudilik ve hiristiyanlık 162-163\nEdebiyat, san'at, S. 163.\nXII — İRAN 164-183\nA. Umumî malûmat 164-167\nİRANIN COĞRAFÎ VAZİYETİ VE İKLİMİ S. 164.\nİRAN ADININ MENŞEİ, S. 165.\nİRAN IRKI VE İRANIN TARİHÎ DEVİRLERİ S.\n165.— Irk, S. 165. — Tarihî devirler, S. 166.\nB. Metler 167-170\nAsurlulann tecavüzleri, S. 167. — Arbak, S. 168. —\nDayakko, S. 168. — Dayakkonun halefleri: Fraut,\nS. 169. — Kiyaksar, Ninova muhasarası, İskit istilâsı, S. 169. — Ninovanın sukutu, S. 169. — Lidyahlarla harp. S. 170. — Astiyağ ve tereddi, S. 170.\nC. Persler 171-176\nAkamaniş Devleti, S. 171. — Kuruş, S. 171. — Lidya seferi, S. 171. —Şark seferi, S. 172. —Sakalarla muharebe, S. 172. — Kaide seferi, S. 173. —Yahudilerin serbest bırakılması, S. 174. — Kurusun\nson günleri, S. 174. — Kambis (Keykâvus), S. 174.\nMısır seferi, S. 175. — Sahte Semerdis, S. 175. —\nDaryüs: dahilî ihtilâller, S. 175.\nD. Daryüsten Met muharebelerine kadar . . . 176-178\nİskitlere sefer, S. 176. Hint seferi, S. 177. — Yunanla temas, S. 177. — Devlet idaresi, Satraplıklar,\nS. 178.\nE. Metlerin ve Perslerin medeniyeti 178-181\nYazı, S. 178. — Dil, S. 178. — Din, S. 180. - Ayin,\nS. 180. — Ahlâk. Muğlar, S. 181. — Pers san'ati,", "n_chars": 1425}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0012", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXVI"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XVI TARİH\nF. Akamanışlardan sora İran 181-182\nBüyük İskender istilâsı, S. 181. — Partlar, S. 182.\nG. Sasaniler ve son devir 182-183\nH. VII. asırdan XIX. asra kadar îran\nXIII — EGE HAVZASI 184-259\nA. Memleket 184-187\nEge havzası, S. 184. — Anadolu garp mmtakaları,\nS. 186. - Yunan, S. 186. - Deniz ve sahiller, S.\n187. — Ege havzası iklim ve tabiî niembaları, S. 187.\nAhali 187-189\nAnadolu garp mıntakası, Girit ve adalar, S. 187.\nYunan Yarımadası, S. 188. — Lisan ve yazı, S. 189^\nArkeoloji keşifleri, S. 189.\nC. Ege medeniyeti 189-208\nTARİHÎ DEVİRLER, S. 190. - ( M . E. 6000 - 3000)\narasındaki devir, S. 190. - ( M. E. 4000 - 3000 )\narasındaki devir, S. 191. (M. E. 2400-2000) arasındaki devir, S. 193. — ( M. E. 2000 - 1750 ) arasında, S. 194. - ( M. E. 1900 - 1400) arasında S. 194. —\nJVIiken medeniyetinin hakimiyeti (M. E. 1400-1200),\nS. 195. —Torların istilâsı, (M. E.1200) S. 195\nMÎNOS MEDENİYETİ, S. 196. - O y u n l a r , S. 197\n— San'at, S. 197.\nJVIİKEN MEDENİYETİ, S. 199. - Binalar, S. 199\nAKAELLERİ VE MÜSTEMLEKELER, S. 200\nİ Y O N L A R VE TORLAR, S. 200. - İyonlar, S. 200.\nTorlar, S. 200. — Bunların yayılması, S. 201. —\nGarbî Akdeniz, S. 202, —Müstemlekelerin vasıfları, S. 202. — İ y o n medeniyetinin doğduğu yer,\nS. 202. — Greklerin mirasa konması, S. 204. —\nAtina müstemlekeleri, S. 205.\nÖMER ŞİİRLERİ, S. 205. ~ İliyada, S. 206 -\nOdise, S.206. — Ömer hikâyeleri ve tarih, S. 206.\nY U N A N L I L A R I N D Î N İ VE ESATİR, S, 206. - İlk\ndin telâkkisi, S. 206. — Esatir. S. 207. — Olemp mabutları, S. 207. - Büyük mabutlar, S. 207. ~ Mabetler ve oyunlar, S.207. —Atalara ibadet, S.208.\nD. İsparta 208-213\nCEMİYET VE HÜKÜMET, S.208. - İ s p a r t a ve", "n_chars": 1672}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0013", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXVII"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER XVII\nLakonya, S. 208. — Ahali sınıfları, Ispartalılar, S.\n209. — Periyekler ve Hilotlar, S. 209. — Likürg\nve kanunları, S. 210. — Hükümet, kırallar ve meclisler, S. 210. — Murakıplar, S. 210.\nAHLÂK, ASKERÎ KUVVET, S. 211. — Hayat ve\nahlâk, S. 211. - T e r b i y e , S. 211. - O r d u , S. 212. —\nİsparta tefevvuku, S. 212.\nE. Atina 213-217\nSOLON DEVRİNE KADAR ATİNA, S. 213. — Atık,\nS. 213. — Atina, S. 213. — Ahali, S. 213, —Atina Devletinin teşekkülü, S. 214. — Kırallar ve Öpatritler,\nS. 214. — Opatritlerin istibdadı, S. 214. — Solon,\nS. 214. — Solon kanunları, S. 215.\nP İ Z İ S T İ R A T T A N KLİSTENE KADAR ATİNA, S.\n215. — Pizistrat, S. 215. —Pizistiratların sukutu\nS. 216. — Kİistenin demokratik İslahatı (M, E. 508),\nS. 216. — Atinanın refahı, S. 217.\nF. Met muharebeleri - Atinanın tefevvuku . . . 217-223\nMET HARPLERİ, S. 217. — İki tarafın içinde bulundukları şartlar, S. 217. — İlk Met harbi. Maraton\n( M . E. 4 9 0 ) , S. 213. — İkinci Met harbi ( M . E.\n480), S. 218. — İstilâ, Termopiller, S. 219. — Salamin deniz muharebesi, S. 219. — Kara harbi, Plate (M. E. 479), S. 220. — Met muharebelerinin sonu, Simon, S. 220. — Muvaffakiyetin sırrı. Ordu,\nS. 220. — Atina donanması, S. 221.\nA T İ N A N I N FAİKIYETİ. PERİKLES, S. 231. - Atinanın faikıyeti, S. 221. — Delos ittihadı, S. 221. —\nAtinanın bahrî imparatorluğu, S. 221. — İsparta ve\nAtinanın rekabeti, S. 222. — Perikles, Şahsî vaziyeti, S. 222. — Feriklesin hükümeti, S. 223.\nG. Atinada umnmî hayat 223-228\nA H A L İ SINIFLARI, S. 223. — Atina demokrasisi,\nS. 223. — Vatandaşlar, S. 224. — Metekler, S. 224.\nEsirler, S. 224.\nH Ü K Ü M E T , S. 225. —Reisler, S. 225. — Arhontlar ve Stratejler, S. 225. — Siyasî meclisler,\nS. 226. — Halk meclisi, S. 226. — Mahkemeler,\nS..226. — Atina mahkemelerinde dava nasıl görülürdü, S. 227. — Vergiler, S. 227. - Vatan fikri,\nDemagoklar, S. 227.", "n_chars": 1868}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0014", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXVIII"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XVIII TARIH\nH, VI. asırdan itibaren Grek medeniyeti . . . 228-237\nEDEBİYAT. S. 228. — Medeniyet merkezi Atina,\nS. 228. — Atinada tiyatro hayatı, S. 228. — Trajedi yazan şairler, S. 229. - Komedi, S. 229 -\nNesir ve tarih, S. 229. - Belagat, S. 230, — Felsefe, S. 230.\nGÜZEL SAN'ATLER, S. 229. - Eski san'at, S. 230.\nKlasik san'at, S. 231 - Atina abideleri, S. 231.\nMimarlık, S. 231. — Partenon, S. 232. — Heykeltraşhk, Fidyas, S. 232. — Resim, S. 233. - Smaat, S. 233.\nATİNADA HUSUSÎ HAYAT, S. 234. - Aile, S. 234\nÇocuklarm terbiyesi, S. 234. — Ev ve ev eşyası S\n234. - Kıyafet, S. 235. - Yemekler, S. 235. -\nBir Atinalınm gündüz işleri, S. 236. - Cenaze merasimi 8.236. —Sanayi, S. 236. - Ticaret, S. 237.\nI. Peloponez harbi (M. E. 431-404) 237-240\nHarbin sebebi, S. 237.\nBİRİNCİ DEVİR, - 10 sene harbi, (M. E. 431 - 421)\nS. 237. ''\nİKİNCİ DEVİR, Sicilya seferi ( M. E. 413 - ^15 )\nS. 239.\nÜÇÜNCÜ DEVİR, Deseli harbi ( M. E. 413 - 404 )\nS. 239.\nK. İsparta ve Tepin tefevvuku\nISPARTANIN TEFEVVUKU, S. 240. - İsparta'istipdadı, S. 240 — İsparta ve İran, S. 241. — Antalkidas sulhu, S. 241. - On binlerin kaçışı, S. 241\nTEPİN TEFEVVUKU (M. E. 3 6 1 - 4 7 1 ) S 242\nY U N A N SİYASİ MEVCUDİYETİNİN SONU, S. 242.\nL. Makedonya tarihi\nMAKEDONYA KIT'ASI VE AHALİSİ, S. 243.\nKIRALLAR, S. 244. — Kıral Filip ( M. E. 359-336)\nS- 244. — Filip'in maksatları, S. 244. — Kırallığm\ntanzimi. Falanj, S. 244. - T a b i î hudutların zaptı\nS. 245.\nFİLİP VE YUNAN, S. 245. -Yunanın hali, S.\n245. — Demosten, S. 245. —İlk mukaddes harp,\nTesalya, S. 246. — Filip - Atina rekabeti S. 246.\nİkinci mukaddes harp, Şerone (M. E. 338), S. 247^\nFilipin muzafferiyeti ve vefatı (M. E. 336), S. 247.", "n_chars": 1667}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0015", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXIX"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER xiX\nM. Büyük İskender 248-259\nİLK HAREKETLERİ S. 248. - İskenderin gençliği,\nS. 248. — İlk hareketleri, S. 248. — Projeleri ve\nhazırlıkları, S. 249. — Pers imparatorluğunun sukutu, S. 249. — İskenderin eseri, S. 249.\nAKDENİZ SAHİLİNİN ZAPTI, S.250. - Küçükasya\nGranik muharebesi, S. 250. — Suriye muharebesi,\nîsos, S. 250. — Fenike ve Mısırın zaptı, S. 250.\nASYANIN RAPTI, S. 251. - Pers İmparatoriuğunun\nsukutu, Erbil, S. 251. — İran şark hudutlarında\nseferier, S. 251. — Hindistan seferi, S. 252. — Dönüş, S. 252.\nİMPARATORLUĞUN TEŞKİLÂTI, S. 252. - İ d a r î\nye askerî ıslâhat, S. 252. — İskenderin ölümü. S. 253.\nİskender fütuhatının neticeleri, S. 253.\nİSKENDER İMPARATORLUĞUNUN İNKISAMI,\nS. 254. Mücadeleler ve parçalanma. İpsos (M.E. 301)\nS. 254. — Yeni kıralhklar. S. 254.\nMAKEDONYA VE ANTİGONİTLER S. 254.\nİSKENDERİN ÖLÜMÜNDEN SORA Y U N A N YARIMADASINDA VAZİYETLER, S. 255. - İskenderin\nölümünden sora Grekler, S. 255, — Etoli ve Aka\nbirlikleri, 255. — Romanm hakimiyeti, S. 256.\nY U N A N I N GREKLEŞTİKTEN SORA GÖSTERDİĞİ\nVASIFLAR, S. 256.\nSURİYE VE SELÖSİTLER, S. 257.\nMISIR VE PTOLEMLER, S.257. - İskender devri medeniyeti, S. 258. — İskenderiyede, S. 258. —\nBergama, S. 258.\nXIV - ESKÎ İTALYA VE ETKÜSKLER . . . 260-346\nA. Eski İtalya 260-264\nİTALYANINCOĞRAFÎ TARİHİ, S. 260.\nTARİHTENEVELKİ ZAMAN, S. 261. - İlk medeniyetler, S. 261.\nTARİH DEVRİ, S. 261.\nESKÎ KAVİMLER HAKKINDA İZAHAT, S. 263.\nB. Etrüskler 264-269\nUMUMÎ MALÛMAT, S. 264.\nİÇTİMAÎ VE SİYASÎ REJİM, S. 267\nETRÜSKLERİN HAKİMİYETİ VE İSTİLÂLARI,S.268.\nETRÜSK MEDENİYETİ: SAN'AT, ZİRAAT, ZANAT,\nS. 269.", "n_chars": 1591}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0016", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXX"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "X X TARIH\nC. Kırallık devri 2 7 0 - 2 7 4\nLATİYOM VE.ROMADA ETRÜSK KIRALLARI, S. 270.\nROMADA ETRÜSK HAKİMİYETİNİN ZEVALİ S, 271.\nROMA VE İTALYA BİRLİĞİ S. 271. — Sabin taarruzu, S. 272. — Ekeler ve Volsklar tecavüzü, S.\nGOLLÜLERİN İSTİLÂSI S. 272.\nROMANIN İHYASI, S. 2 7 3 .\nROMALILARIN TAARURZ HARPLERİ, 8 . 2 7 3 . —\nKampaninin ilhakı, S. 273. — Lâtiyomun zaptı, S.\n2 7 3 . Samniyomun zaptı, S. 273, — Büyük Yunanın\nzaptı, S. 274. — Pyrrus'la muharebe, S. 274.\nD. Kırallığın sukutundan sora Romadaki rejim.\nCümhuriyet 2 7 4 - 2 7 8\nKonsüllük ve diktatörlük, S. 2 7 4 . — Pleplerin vaziyeti, S. 275. — Pleplerin nümayişleri, S. 275. —\nİlk yazıh kanun ( Deçemvirler), S. 275.\nARAZİ-KANUNLAR-HÜKUMET TEŞKİLÂTI, S. 2 7 6 .\nORDU, S. 276. —İptidaî ordu, S. 2 7 6 . — Mastarnanm tensiki, S. 276. —Meslek ordusu (M. E.\nbeşinci asır) , S. 277. — Lejiyon ve teşkilâtı, S. 277.\nHALKIN HAKİMİYETİ: SENATO - HALK İÇTİMALARI - FORUM, S. 277. - Din, S. 278.\nE. Roma emperyalismi . . . 2 7 9 - 2 9 3\nFETİHLER, S. 2 7 9 . - P ö n harpleri, S. 2 7 9 -\nKartacada siyasî teşkilât, S. 280. — Kartaca ordu\nve donanması, S. 280. — Roma ile Kartaca arasında ilk münasebet, S. 281.\nI İNCİ PÖN HARBİ (M. E. 2 8 4 - 2 4 1 ) , S.281 -\nSicilyada harp, S. 281. — Deniz muharebesi, S.\n2 8 2 . —Afrikada muharebe, S. 282. — Sicilyada yeni\nmuharebe,; S. 2 8 2 . - Sulh muahedesi, S. 282.\nI İNCİ PÖN HARBİNDEN SORA ROMA VE KARTACA, S. 2 8 2 .\nROMA VE GOLLÜLER, S. 283.\nYENİ BİR HARBE HAZIRLIK; KARTACALILAR\nİSYANDA, S. 283. - Anibal, S. 284. - Anibalin\nordusu, S. 284.\nII İNCİ PÖN HARBİ (M. E. 2 1 8 - 2 0 1 ) , S. 2 8 4 .\nHarp sebebi, S. 2 8 4 . — Anibalin İtalya üzerine yürüyüşü, S. 2 8 5 . — Tessin ve Trebi muharebeleri,\nS. 285. — Kan muharebesi, S. 286. — İspanyada\nmuharebe, S. 2 8 6 .\nROMALILARIN YENİDEN CANLANMASI, S . 2 8 6 .", "n_chars": 1804}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0017", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXI"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER XXI\nAFRİKADA HARP S. 287. - Sipyon, S. 2 8 7 . -\nSulh muahedesi, (M. E. 201), S. 288.\nİTALYA HARİCİNDE FETİHLER, ROMA VE\nŞARKÎ AKDENİZ S. 288. — Romanın M. E. II.\nasırda vaziyeti, S.288. — Makedonya Kiralı V inci\nFilipe karşı harp ( M. E. 2 0 0 - 197 ), S. 2 8 9 . — Suriye harbi, (M. E. 1 9 2 - 1 8 2 ) , S . 2 9 0 . —Makedonya\nile tekrar harp (M. E. 171 - 168 ), S . 2 9 0 , — M. E.\n2 2 0 de İspanyada vaziyet, S. 291.\nKARTACANIN TEKRAR AYAKLANMASI (M. E.\n1 9 5 - 1 5 0 ) S. 292.\nIII üncü PÖN HARBİ VE KARTACANIN TAHRİBİ\n(M.E. 151-146), S. 292.— Galya, Narbon vilâyeti, S.293.\nF. Fetiiılerin neticeleri 2 9 3 - 2 9 8\nİÇTİMAÎ HAYATTA, AHLÂKTA, ÂDETTE, FİKİRLERDE, İDAREDE DEĞİŞİKLİKLER S . 2 9 3 . -\nİçtimaî hayatta değişiklikler, S.293. -Asalet, S.\n2 9 3 . — Şövaliyeler, S . 2 9 3 . — Plepler şehirde, S. 294.\nEsirler, S. 294. — Büyük arazi sahipleri, S. 294.\nFİKİRDE DEĞİŞİKLİK, S. 294. - F e l s e f e , S. 294.\nDin, S. 294. — Edebiyat, S. 295. — Servet, lüks\nve san'at, S. 295.\nÂDETLERDE DEĞİŞİKLİK, S. 295. —Aile, S. 295.\nİzdivaç, S. 296. — Taam, S. 2 9 6 . — Oyunlar, S.\nİÇTİMAÎ VE SİYASÎ DEĞİŞİKLİKLER, S. 296. -\nDiktatörler, S. 296. — Romada dahilî mücadeleler,\nGraklar, S. 297. — Tiberiyüsün ıslahatı, S. 2 9 7 . —\nNümidye, S. 297.\nG. Kırımlılar ve Tötonlar tehlikesi 2 9 8 - 2 9 9\nH. Yeniden içtimaî inkılap teşebbüsleri. . . . 2 9 9 - 3 0 7\nİÇTİMAÎ HARP, S. 299.\nMARİYÜS İLE SİLLA ARASINDA REKABET VE\nMİTRİDAT İLE HARP (M. E. 88), S. 3 0 0 . - Mariyüs ve Silla, S. 300. — Mitridata karşı harp, S.\n300. — Sillanın dönüşü, S. 300.\nKORNELYA KANUNLARI S. 301. - Sillanın diktatörlüğü (M. E. 8 2 - 79), S. 301.\nSİLLANIN FEARGATİ VE ÖLÜMÜ S.301\nİÇTİMAÎ VE DAHİLÎ KARIŞIKLIKLAR - POMPE,\nS. 3 0 2 . — Lepidüsün isyanı, S. 302.", "n_chars": 1743}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0018", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXII"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XXII TARİH\nSERTORYÜS (M. E. 80-72)VE İSPARTAKÜS (M.\nE. 73-71) ALEYHLERİNE HARPLER, S. 303. -\nA. Sertoryüs, S. 303. — Pompe İspanyada, S. 303. —\nB. İspartaküsün isyanı, S. 303.— Pompenin İspanyadan dönüşü, S. 304.\nSİLLA TEŞKİLÂTININ KALDIRILMASI, S. 304. -\nKrasüs ile Pompenin beraber çalışmaları, S. 304.—\nSilla kanunlarının lağvı, (M. E. 70) S. 304.\nKORSANLAR HARBİ, ŞARK HARBİ (M. E.67-62),\nS. 305.\na) Korsanlar harbi, S. 305. — b) Şark harbi, S. 305\nSENATO REJİMİNİN BOZULMASI S. 306.\n(Veres) işi - ( Katilına ) işi, S. 306. — Çiçero, S.\n306. — Çiçeronun konsüllüğü, S. 306. — Katilinanm komplosu, S. 307. — Komplonun bastırılması, S. 307.\nî. Sezar 308-317\nSezarm konsüllüğü, S. 308.\nSEZARDAN EVEL GALYA. S. 308. - M e m l e k e t\nve ahalisi, S. 308. -Gollüler arasında geçimsizlik,\nS. 309, — Birlik temayülleri, S. 309. — Roma siyaseti, S. 310. - Germenler, S. 310. — Sezarm\nidaresi, S. 310.\nGOLLÜLER HARBİ, S. 310. - I inci devir, S. 310.\nII inci devir, S. 311.\nSEZAR İLE POMPENİN BOZUŞMASI, S. 312 -\nSEZARIN DİKTATÖRLÜĞÜ, Romadaanarşi, S.312.\nTriyomviranın bozulması, S. 313. — Sezarm azli\nS. 313.\nDAHİLÎ HARP, Sezarm garpta hakimiyeti, S. 314.\nitalya harbi, S. 314. - İspanya harbi, S. 314. —\nFarsala muharebesi, S. 314.\nSEZARIN ŞARKTA HAKİMİYETİ, S. 314. - S e z a r\nMısırda, S. 314. — Asya harbi, S. 315.\nSON MUKAVEMETLER, S. 315\nSEZARIN SALÂHİYETLERİ, S. 315. - Kaydıhayat\nşartile diktatör, S. 315.\nSEZARIN İDARESİ, S, 315. -Teskin siyaseti, S.\n315. —İntizam, S. 315. - A h a l i sınıfları, S. 316.\nimparatorluğun birleştirilmesi, S. 316.\nSEZARIN KATLİ, S. 316. - Kıralhk fikri, S. 316.\nSuikast, S. 316.\nK. Cümhuriyetin sukutu . . .\nSENATONUN İKTİDARSIZLIĞI, S, 317. — Antuvan ve Senato, S. 317. —Oktav,' S.317. — Moden", "n_chars": 1729}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0019", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXIII"], "running_head": "İÇİNDEKİLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İÇİNDEKİLER XXIII\nharbi, (M. E. 43), S. 318. — I I inci Triyomvira,\nS. 318.\nBRÜTÜS VE KASSİYÜS ALEYHİNE HARP, S. 318.\nFilip harbi, S. 319. — Lepidüsün aradan çıkarılması, Sekstüsün mağlûbiyeti, S. 319. — Antuvan\nşarkta, Brendizi (Brend) muharebesi, S. 319. —\nAksiyom muharebesi, S. 320. — Antuvan ve Kleopatranm ölümü, S. 321.\nL. İmparatorluk 321-333\nOGÜST VE YENİ REJİM, S. 321. - Oktav tek başına hâkim, S. 321. — Cümhuriyetin zevahirine\nhürmet, S. 322. — Mutlak hükûmdarhğm hakikati, S. 322. — İdarede intizam, S. 322. — Hudutlar, S. 323. — Germenler, S. 323.\nOGÜST ASRINDA İÇTİMAÎ HAYAT VE GÜZEL\nSAN'ATLER S. 324.\nOGÜSTTEN SORAKİ DEVİR. S. 324. —Tiber, S. 324.\nKaligula (M. 37-41), S. 325. — Klot, S. 325. —\nNeron, S. 325.\nORDULAR TARAFİNDAN İNTİHAP OLUNAN İMPARATORLAR S. 329. - M . S. 68 de Roma orduları,\nS, 326.\nFLAVİLER SALTANATI, S. 327. — Vespasiyen, S.\n327. — Titüs, S. 327. — Domisiyen, S. 327.\nANTONENLER, S. 328. — Nerva, S. 328. — Trajan, S. 328. — Harpler, S. 328, — Hadriyen, S.\n329. — Sofu Antonen ve halefleri, S. 329.\nİMPARATORLUK DEVRİNİN REJİMİ VE MEDENİYETİ S. 330. — İdare usulü, S. 330. — Roma\nmedeniyeti, S. 331. — Ordu ve hudutlar, S. 331.—\nRoma şehirleri. Roma ve Pompei, S. 333.\nM. Hıristiyanlık ve Roma 333-341\nİsa. S, 333. — Apotrlar, Kudüs ve Roma, S. 334.\nİlk kilise teşkilâtı, S. 335.\nIII. ASIRDA ROMA İMPARATORLUĞU, S. 335.\nAfrikalı imparatorlar, S. 336. — Suriyeli imparatorlar, S. 336. — Askerî iğtişaşlar, S. 336. — İlliryah imparatorlar, S. 337. — Diyokletiyen, dörtlü\nidare, S. 338.\nIV. ASIRDA ROMA İMPARATORLUĞU, S. 338.\nI inciKonstantin, S. 338. — Jüliyen, S. 339. — Jüliyenin halefleri, S. 339.\nHIRİSTİYANLIĞIN ZAFERİ, S. 340.\n^ B B H", "n_chars": 1678}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0020", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXIV", "tarih-1-1931-u017r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XXıV TARIH\nN. Roma ve yabancılar 341-346\nIII. ASRIN NÎHAYETÎNE KADAR, S. 341. -\nHudutlarda yabancılar, S. 341. — Tuna ve Ren ötesindeki ırklar, S. 341. — Avrupa içinde muhaceretler, S. 342.\nM. V. ASIR, S. 343.\nGARBİ ROMA İMPARATORLUĞUNUN İNKIRAZI\n_S. 343. — M. V. asırda Garbî Roma İmparatorluğu, S. 343. — Alarik İtalyaya geliyor, S. 344. —\nAlarik Romayı zaptediyor, S. 344. — Geneserik, S.\n344. — Attilâ ve Hun Türkleri, S. 344.\nKRONOLOJİ CETVELİ 3 4 7 - 3 5 4\nİndeks 355-384\ni İÜ\n\nHARİTALAR\nSahife\n1 — Türklerin anayurdu ve göç yolları . 32\n2 — Çin 56\n3 — Büyük Hun İmparatorluğu 64\n5 — İskit İmparatorluğu 72\n6 • — Hint 80\n7 — Elam, Sümer, Akat, Asur 96\n8 — Elam, Sümer, Akat, Asur mmtakaları ile Anadolu . . . 112\n9 — Mısır İmparatorluğu . 120\n10 — Eti İmparatorluğu 1 28\n1 1 — Frikya Devleti 136\n12 — Mısır, Babil, Asur, Met ve Lidyalıların hühûmet hudutları 1 44\n13 — Fenikeliler ve İbraniler memleketi 1 60\n14 — İran İmparatorluğu 176\n15 — Eski Yunan ve Ege havzası 1 92\n16 — Fenike ve Yunan müstemlekeleri 208\n18 — İskender İmparatorluğu 256\n19 — İskender İmparatorluğunun parçalandıktan sora vaziyeti 256\n21 — Roma İmparatorluğu 288\n22 — Roma İmparatorluğunun dörde bölünmesi 336", "n_chars": 1189}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0021", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u018v"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "RENKLİ TABLOLAR\nI — Cümudiye Devrinde insanların mağaralarda yaşayışları Sahife IV\nII - Cümudiye Devrinde bir mamut sürüsü . . . . . . . XXX\nIII - Mağara Devrinde insanlar tarafından yapılmış renkli\ndıvar resimleri . . . 16\nIV — Tunç ve Demir Devirlerine ait eşya R. 16\nV - Sus'ta meydana çıkarılan sırçah tuğladan aslanlar . . R. 32\nVI Sus'ta bulunan insan başlı kanatlı aslanlar\nR. 48\nVI[ _ Sus'ta Birinci Daryüsün sarayına ait tezyinat: Kiralın\nokçusu\nR. 64\nRESİMLER\nBEŞER TARİHİNE GİRİŞ :\n1 — insan iskeleti j\n2 — Goril iskeleti • ^ ^ ^ ! ! ! ! ! ! ! ^ 1\n3 — Yontmataş devrine ait balta ! . ! 2\n4 ~ Cilâhtaş devrine ait çakmaktaşından balta . 2\n5 — Cilâhtaş devrine ait çakmaktaşından balta . 2\n6 — Brakisefal insan başı ! . 2\n7 — Dolikosefal insan başı ' 2\nÇİN :\n8 — a) Mançu Hükümet adamları 3\n8 — b) Bir Mançu kadını • • • • ^\n9 — Bir Moğol 4\n10 — Çin Türkeli köylülerinden bir grup ' 4\n11 — En eski Çin kitaplarından Eulh-Yadan kopya edilmiş bir\nresim « M. E. 1500 çin halk tipleri » 5\n12 — İlk İmparator F U - H İ ve icat ettiği musiki aletleri . . . 6", "n_chars": 1061}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0022", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXVII"], "running_head": "RESiMLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "RESİMLER XXVII\nSahife\n1 3 — Büyük Çin şeddinden bir manzara 7\n1 5 — Çinin millî dinlerinden en mühimmini tesis eden Konfüçiyüs ve bu dinin en büyük imamı Meng-Tseu 8\n1 4 — Çinin millî dinlerinden Tao dinini tesis eden Tao-Tseu 9\n1 6 — Çenk sülâlesi zamanına ait çin vazoları 10\n1 7 — M. E. II inci asırda Han sülâlesi müessisi Liyeu - Pang m\nyaptırdığı asmaköprü 11\n18 — Çinde kâğıt imali 12\nANA YURTTA EN ESKİ DEVLETLER :\n1 9 — Tuen-Huangta oyma mabetlerin dışardan görünüşü . . 13\n20 — Topa san'at eserlerinden 14\n21 — Topa san'at eserlerinden 15\n22 — Topa san'at eserlerinden 16\n23 — 54 üncü oyma mabette bir heykel 17\n24 — 147 inci oyma mabet methalinin sol duvarında bir erkek\nportresi 18\n25 — Oyma mabetlerde bir tavan 19\n26 — 70 inci oyma mabette bir duvar levhası 20\n27 — Tuen-Huang oyma mabetlerinde eski Uygur alfabesile bir\nyazı 21\n28 — Oyma mabetlerde bulunan topa san'at eserlerinden. . . 22\n29 — Tuen-Huangta oyma mabetlerde yıkılmış bir bölme duvarı 23\nİSKİT:\n30 — Demirden yapılma sapları altın kaplamalı harp baltası . . 24\n3 1 — Altın kaplı balta sapından bir parçnın biraz daha büyütülmüş şekli 24\n32 — Ziynet eşyalarından 24\n33 — Sapı altın kaplamalı demir harp baltası 25\n34 — Eyer takımına ait tunç tezyinat 25\n35 — Ziynet eşyalarıdan 25\n36 — Altından yapılmış İskit san'at eserlerinden 26\n37 — Altından yapılmış İskit san'at eserlerinden . . . . . . . 26\n38 — Altından yapılmış İskit san'at eserlerinden 26\n39 — Milâttan evel V inci asra ait tunç eyer ve başlık takımı\ntezyinatı 27\nHİNT:\n40 — Seylân adasında bir budist stupası 28\n41 — Tanjon Büyük Pagot 28\n42 — Bir Buda heykeli 29\n43 — Siva mabudu • 29\n44 — Brahma heykeli. Karnat san'ati 30", "n_chars": 1666}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0023", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXVIII"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XXVııı TARIH\nSahife\n45 — Deogarh mabedinde bir kabartma: Mabut Vişnunun rüyası 3 1\n46 — Krişna _ g 2\n47 — Hindu çiftçileri 32\n48 — Yılan oynatan Hintliler . ! . ! 32\n49 — Mavalipuram: Ganj \"Qanga„ m gökten inişi ' . 3 3\n50 — Benares'te Hintlilerce mukaddes addolunan bir boğa . . 33\nKALDE, ELAM VE ASUR:\n51 — Gudea'nın başı 34\n52 — İnsan kafalı boğa 35\n53 — Bir Sümer beyine ait altın miğfer 3 6\n54 — Sumerlerin musiki aletleri : Bir hükümdar kadınına\nait harp 3g\n55 — Ur'da kıral mezkurlarında bulunmuş altın vazolar . . . 3 7\n56 — Ur şehrinde bulunmuş bir kabartma | 3 7\n57 — Fildişinden yapılma Elam kadını ! 38\n58 — Gümüş bir öküz kafası 39\n59 — Üçüncü Ur sülâlesi zamanına ait iki heykel kafası . ! ! 3 9\n60 — Ur Zigguratı 3 9\n6 1 — Hamurabinin güneş - ilâh Şamaş'tan maruf kanunlar hakkında tebligat aldığını tasvir eden taş levha 4 0\n62 — Kıral Sargon ve veziri ! ! ! 41\n63 — Asur kırallarmdan Asurbanipal'in harp arabası . , . . . ' . 4 2\n64 — Efsanevî kahramanlardan Gılgamış 4 3\n65 — însan başlı ve kanatlı yabanöküzü . ' . ' . ' 44\nMISIR:\n66 — İlâh - Kıral Kefren 45\n67 — Şahin - Horüs . . . . ' . ! ! 45\n6 8 — Tinis sülâlesi zamanına ait bir resim 4 5\n69 — XII inci sülâle zamanına ait olup adak götüren bir kadın\ngösteren boyalı ahşap heykel 45\n70 — Sfenks ve Keops ehramı ^ ' 45\n71 — 1 inci Seti mezarının altın salonu 4 5\n72 — Karnak harabelerinden bir parça 4 7\n'73 — II inci Ramses'in mumyası 47\n74 — Eski Mısırda iş hayatı ! ! ! ' 4 7\n75 — Eski Mısırda iş hayatı 4 7\n76 — Kadeş muharebesinde II inci Ramses harp arabası üstünde\ndüşmana hücum ederken 47\nANADOLU:\n77 — Boğazköy'de kale kapısı 48\n78 — Gök tanrısı Teşup • • • ^^", "n_chars": 1643}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0024", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXIX"], "running_head": "RESIMLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "RESIMLER XXıX\nSahife\n7 9 — Eti vazosu 49\n80 — Eti vazosu 4 9\n8 1 — Boğazköyde Eti kabartması 4 9\n82 -- İvriz'de Eti kabartması . • 50\n83 — Ziyafet resmi (Karkamış) 50\n84 — Haip arabası (Karkamış) 51\n85 — Eti piyadesi (Karkamış) 5 2\n86 — Afyon Karahisar civarında Ayaz - İn'de \" Aslanlar mezarı „\ndenilen Frikya mezarı 5 3\n87 — Midas abidesi 53\n88 — Bir Frik vazosu 5 3\n89 — Afyon Karahisar civarında Ayaz-İn'de yıkılmış bir Frikya\nlâhti . . 53\n90 — Bir harp arabasını gösteren kabartma . . 54\n9 1 — Lidyalılara ait mücevherler 54\n92 — Krezüs tarafından bastırılan altın sikkeler 54\nFENİKE;\n93 — Kapağı insan başlı mermer fenike lâhti 55\n94 — Yaprak tezyinat 56\n95 —, Tunç göğüslük 57\nİBRANÎLER:\n96 — Yahudi lâhti 53\nİRAN :\n97 — Boğa kafalı bir sütun başlığı 59\nEGE HAVZASI :\n98 — Knos vazoları 60\n99 — Knos sarayında direkli salon 60\n100 — Parisli kadın 60\n1 O 1 — Knos sarayında taht salonu 60\n1 02 — Yavrularını emziren yabankeçisi 6 1\n103 — Boğa yarışları 6 1\n1 04 — Ahtapot resimli vazo 61\n1 05 — Didime'de Apollon mabedi 62\n1 06 — Resimleri siyah renkli atık vazosu 63\n1 07 — Afroditve Adonis 63\n1 08 — Resimleri kırmızı renkli bir çanak 64\nI 09 — Bir Yunan kadın başı 64\nI I O — Delfte Atinalıların haznesi 64\n11 1 — Perikles 64", "n_chars": 1234}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0025", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-rXXX", "tarih-1-1931-u021v", "tarih-1-1931-u022r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "XXX TARIH\nSahife\n11 2 — Hermes mabudunun başı\nI 1 3 — Olimpya'nm umumî manzarası . 65\nI I 4 — Atina akropolünde partenon mabedi « S\n11 5 — Atina akropolü g g\n11 6 — Bergama akropolü • • • •\n1 1 7 - İskender 66\n1 1 8 — Bergama mabedinin büyük mihrabı 66\nESKÎ İTALYA VE ETRÜSKLER :\n1 1 9 - Yontmataş Devrinde insanların silâh ve alet olarak\nkullandıkları taşlar ^^\n120 — Cilâhtaş Devrine ait çömlekler\n121 — Kara topraktan tas '\n122 — Ertüsk pehlivan güreşi ^^\n123 - Etrüsk dansları . . . . %\n1 24 - Etrüsk çiftçisi 68\n125 - Yakılan ölülerin küllerini muhafazaya mahsus mezar ! ' 68\n126 — Pontus Kiralı Mihridat . . . \" ^o\n127 - Silla\n1 28 - Julius Cesar ^^\n1 2 9 - Ç i ç e r o\n1 3 0 - 0 g ü s t (Augustus) 69\n1 3 1 — Ankara'da Ogüst mabedi ! ! ! . ! 69\n1 32 — Konstantin\n1 33 — Septim Sever • • • . /O\n134 — Roma'da Koloseum 70\n1 35 — Antalyada Hadryanus kapısı . . . . 70\n1 36 — Küçük mabet (Baalbek) . . . . ' . ' .' ' ' ' 70\n\nII, CÜMUDİYE DEVRİNİiE CİR MAMUT SÜRÜSÜ.\n\nI\n\nBEŞER TARİHİNE GİRİŞ\n\nHALİN MAZİ İLE ALÂKASI\nİnsan, bugünü anlamak için dünü bilmeğe; dünkü işleri kavramak için, daha evel geçmiş günlerin, nihayet uzak zamanların, vak'alarını hatırlamağa mecbur oluyor. Bu suretle, insan, içinde bulunduğu vaziyetin, işlerin, hakikî başlangıcını anlamak istedikçe geriye doğru çekildiğini duyar; Asyanın merkez yaylâlarına ve oralarda eski zamanlarda yaşamış insanlara kadar gider. Fakat bu da kâfi gelmez; daha geriye, ilk insanlara ve nihayet ilk hayata ve bunun ilk belirdiği yere kadar gider.", "n_chars": 1504}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0026", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 2, "page_end": 2, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0002", "tarih-1-1931-u022r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 2", "text": "MAZİ HAKKINDA BİLGİLERİMİZİN HUDUDU\nFakat bu husustaki bütün bilgilerimizin hududu, nihayet son asırlarda yapılabilmiş olan keşiflerin ötesine geçemez. Ancak hergünkü yeni keşiflerle bilgilerimizin hududu genişlemektedir.\n\nA. KÂİNAT—TABİAT\n\nİLK İNSANLARIN İPTİDAÎ TELÂKKİLERİ VE BUGÜNKÜ HAKİKATLER\nİptidaî insanlar, arzı düz bir yer, semayı da onun kubbesi gibi, gördüler. Güneş ile Ayı, bu kubbe üzerinde ve arzın altından dolaşmak suretile mütemadiyen gelip geçer sandılar.\n\nArzın yuvarlak olduğu anlaşıldıktan sora da onu kâinatın merkezinde sandılar. Güneşin, Ayın, bütün seyyar ve sabit yıldızların, arzın etrafında döndüğünü far\n\nzettiler. İnsanların dünya hakkında fikri 400 sene eveline kadar bu merkezde idi.\nOndan soradır ki, merkezde, arzın değil, Güneşin bulunması lâzımgeldiği ortaya atıldı. Bu hakikat, ancak XVII inci\nasırda kabul olundu.\nAnlaşılıyor ki, kâinat ve onun sonsuz genişliği, yani feza, hakkındaki fikrimiz yenidir.\n\nKÂİNAT \nBugün kâinat dediğimiz zaman, nihayetsiz genişlik ile bunun içinde dönen yıldızları, güneş âlemini ve bütün bunların hepsi birden düşünülünce zihnimizde hasıl olan mefhumu, ifade etmiş oluruz.\nKâinatın varlığı, bu payansız büyüklük, hakikî, şe'nî varlıkların birliğidir. Bu varlıkları, biribirine bağlayan, aralarındaki\nahengi uyduran zarurî, daimî, umumî kanunlar vardır.\nKâinatın varlığından anlaşılan kuvvet, hareket kâinatın kanunlarına tâbidir.", "n_chars": 1401}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0027", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 2, "page_end": 3, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0002", "tarih-1-1931-p0003"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 2-3", "text": "TABİAT \nİşte, tabiat, hem kâinatın varlıklarının birliğidir ve hem ayni zamanda, kâinatın kanunlarına tâbi hareket ve kuvvettir. O halde tabiat hem kanunların sahibidir, hem de ayni kanunların tâbiidir. Nasıl ki, millet devlettir; bu itibarla kanunların sahibidir ve onları infaz eden kuvvettir; fakat ayni zamanda kendi de bu kanunlara tâbidir.\nBütün varlıklar, tabiatte dahil ve onun kanunlarına tâbi\nolunca, hayat sahibi olan her nevi mahlûklar, insanlar dahi\nşüphesiz bundan hariç ve müstesna olmazlar.\n\nTABİATIN BÜYÜK KANUNU\nFilhakika, insan, tabiatin mahlûkudur. Hayatın büyük kaidesi de tabiate tâbi olmaktır. Tabiatte hiçbir şey yokolmaz ve hiçbir şey\nyoktan varolmaz. Yalnız tabiati vücude getiren varlıklar,\ntabiatin kanunları icabı olarak şekillerini değiştirirler. Arzın\nve hayatın mütalea ve tetkikinde bu hakikat pek açık\ngörülür.\n\nZEKÂ \nFakat şunu söyliyelim ki, insanların bütün bilgileri ve inanışları, insanın zekâsı eseridir. Zekâ tabiî olan dimağdan çıkar. Bundan, tabiati anlamakta zekânın, en büyük cevher ve müessir olduğu anlaşıldığı gibi tabiatin fevkinde ve haricindeki bütün mefhumların, insan dimağı için kendi tarafından uydurma şeylerden başka bir şey olmıyacağı meydana çıkar.\n\nDÜNYA VE HAYAT\n\nDÜNYA VE HAYAT HAKKINDA YANLIŞ FİKİRLER\nBundan 200 sene eveline kadar, dünyanın 5-6 bin sene evel yaratıldığı ve insanın Basraya iki günlük yolda, Fırat nehri üzerinde bulunan cennette yaratıldığı zannolunmakta idi.", "n_chars": 1440}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0028", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 3, "page_end": 3, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0003"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 3", "text": "DÜNYA VE HAYAT HAKKINDA YANLIŞ FİKİRLER\nBundan 200 sene eveline kadar, dünyanın 5-6 bin sene evel yaratıldığı ve insanın Basraya iki günlük yolda, Fırat nehri üzerinde bulunan cennette yaratıldığı zannolunmakta idi.\n\nBu kanaatler hep din kitaplarındaki hikâyelerin olduğu gibi hakikat sanılmasından doğuyordu.\n\nArtık, hayatın 6 bin senelik değil, milyonlarca senelik olduğu anlaşılmıştır.\n\nBu anlayış, arzdaki kaya tabakaları ile onların arasındaki fosillerin, 100 senedenberi, usul dairesinde tetkiki sayesinde olmuştur.\n\nHayat dünyanın karalarında, denizlerinde ve havasındadır. Kâinatın bizim dünyamız haricindeki yerlerinde, şimdiki halde, hayatın mevcudiyetini kat'î olarak bilmiyoruz.\n\nDünyanın, Güneşten geldiğini, zamanla şeklini, manzarasını değiştirdiğini ve bu suretle en nihayet, bugünkü hali aldığını hatırlattıktan sora, şimdi, dünyada hayatın tetkikine geçilebilir.\n\nHAYAT ZİNCİRİ\n\nİLK HAYAT İZLERİ\nHayata ait, bugüne kadar, edinebildiğimiz bütün bilgilerin kitabı \"kayalar sicilli\" dir. Bu sicille göre en eski kayalar, hiçbir hayat eseri göstermiyor. Çok soraları da kayalarda görülen ilk hayat izleri pek basit şeylerdir. Küçük hayvan kabukları, deniz otlarının sapları gibi.\n\nİLK BALIKLAR\nDaha sora (1-2 milyon yıl süren devrede) denizde ilk balıklar meydana geldi.\n\nBu devirde, karada henüz toprak dahi yoktu. Bundan soradır ki, karada, birden, pek mütenevvi, kalın bataklık nebatları görülür. Bu nebatların çoğu, büyük ağaçlar halinde yosunlar, ağaç büyüklüğünde otlar gibi şeylerdir.", "n_chars": 1505}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0029", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 3, "page_end": 4, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0003", "tarih-1-1931-p0004"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 3-4", "text": "Bu devirde, karada henüz toprak dahi yoktu. Bundan soradır ki, karada, birden, pek mütenevvi, kalın bataklık nebatları görülür. Bu nebatların çoğu, büyük ağaçlar halinde yosunlar, ağaç büyüklüğünde otlar gibi şeylerdir.\n\nHEM KARA HEM DENİZ HAYVANLARI\nAsırdan asra birçok şekilde hayvanlar, denizden karaya çıkmağa başladı. Bunlar hem kara, hem deniz hayvanları idi. Karada bataklıkta yaşarlardı.\n\nYERDE SÜRÜNEN HAYVANLAR, KUŞLAR, İLK MEMELİ HAYVANLAR\nBundan sora dünyanın ikliminde soğuk ve sıcak olmak üzere biribiri ardınca değişiklikler oldu. Bu devirlerde yeni bir hayvan silsilesi türedi. Bunlar, bataklıkta değil, kayalar arasında yaşarlar, yerde sürünürlerdi.\nBunlardan başka çok garip büyük hayvanlar da vardı. Bunlar sık ormanların arasında koşuşurlar ve zıpladıktan sora ayaklarını açarak yavaş yavaş inerlerdi.\nBunlar kuş değildiler. Kuşlar, başka bir asıldan geldiler.\nİlk memeli hayvanlar da ayni devirde geldi. Fakat bunlar, küçük mahlûklardı.", "n_chars": 957}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0030", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 4, "page_end": 4, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0004"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 4", "text": "BUGÜNKÜ HAYVANLARA VE NEBATLARA BENZİYEN HAYVANLARIN VE NEBATLARIN GÖRÜLMESİ\nBu devirden sora bir yaz ve büyük bir yeni hayat devresi başladı. Dünyanın haritası, bugünkü dünya haritasına, müphem bir surette benzedi. (İlk hayatın başlangıcından, bugüne kadar geçen zaman, 40 veya 80 milyon sene tahmin edilmektedir).\nBu yeni devrin başlaması ile, ilk defa dünyada, mer'alar vücut buldu. Mer'alarda ot yiyen hayvanlar meydana geldi.\nBu hayvanlar arasında birtakımları vardı ki, bunlar, sürüler halinde bir arada bulunuyorlar, biribirlerine bakıyorlar, biribirlerini taklit ediyorlar, biribirlerinin hareketlerinden ve seslerinden anlıyorlardı.\nİçtimaî bir hayatın başlangıcını gösteren bu hayvanlar, dünya yüzünde ilk defa görülüyordu.\nBu devir inkişaf ettikçe, nebatlarının ve hayvanlarının, bugün dünyada görülenlere benzeyişleri de arttı. Yavaş yavaş çirkin ve kaba nesiller, bugünün mütekâmil memeli hayvanlarına inkılâp etti.\nBu hayvan zümresinin başında: sıra ile maymunlar, kuyruksuz maymunlar ve nihayet insanlar bulunmaktadır.\nTesbit ettiğimiz hayat zincirinin başlangıcı ve nihayeti daha aydınlatılmak ihtiyacındadır.\n\nHAYATIN MENŞEİ\nÇizdiğimiz hayat zincirinin ilk halkasını sularda bulduk. Hayat, sıcak, güneşli, sığ bataklık suda çamur veya kum üzerinde başladı. Oradan açık sulara, denizlere yayıldı. Bu menşe, ilk teşekkül eden denizlerin sahilleri boyunca uzanan göller ve bataklıklar olabilir.", "n_chars": 1408}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0031", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 4, "page_end": 5, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0004", "tarih-1-1931-p0005"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 4-5", "text": "HAYATIN MENŞEİ\nÇizdiğimiz hayat zincirinin ilk halkasını sularda bulduk. Hayat, sıcak, güneşli, sığ bataklık suda çamur veya kum üzerinde başladı. Oradan açık sulara, denizlere yayıldı. Bu menşe, ilk teşekkül eden denizlerin sahilleri boyunca uzanan göller ve bataklıklar olabilir.\n\nHAYAT NASIL BAŞLADI?\nFakat hayatın, dünya üzerinde nasıl başladığını henüz kat'î surette bilmiyoruz. Hayatın ince, sulu çamur şeklinde ve yarı hayat\nhalinde, tabiî şerait altında başlamış ve sora, hissolunmaz\nsurette, yavaş yavaş tamamile hayata mahsus vasıflar almış\nolması muhtemeldir. Hali hazırda, dünyanın hiçbir tarafında dünyada hayatın teşekkül ettiği milyonlarca sene evel mevcut olmuş bulunan kimyevî ve fizikî şartlar kalmamıştır. Bu sebeple şüphesiz yeniden başlıyan bir hayat yoktur.\nHer halde, hayatın, herhangi bir tabiat harici amilin müdahalesi olmaksızın dünya üzerinde tabiî, zarurî bir kimya ve fizik seyri neticesi olduğunu kabul etmek lâzımdır.", "n_chars": 949}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0032", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 5, "page_end": 5, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0005"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 5", "text": "İNSANIN CEDDİ\nGördük ki, hayat zincirinin son halkası insandır. Bu zincire nazaran insanın sair memeli hayvanlar gibi, daha basit bir sınıfa ait cetlerden geldiği kanaatine varılır.\nFilhakika umumiyetle iddia olunuyor ki, insanın ve büyük maymunların (Res. 1,2) müşterek bir cetleri vardır. Bu cet dahi, daha basit şekilleri haiz bir nesilden, ilk memeli hayvan cinslerinin birinden ayrılıyor. Bu memeli hayvan da bir nevi yerde sürünen hayvandan ve nihayet bu da balıklardan geliyor. Bunların hepsi de ilk hayat şekli olan iptidaî hücreye dayanıyor.\nİnsanın bu şeceresi, insanın teşrihile sair kemikli hayvanların teşrihi arasındaki mukayeselere müstenittir.\nİnsan, doğmadan evel, vücudunun geçirdiği pek garip safhalar vardır ki, onlar bilinecek olursa, bu iddianın sıhhatini kabul etmemek mümkün olmaz. Filhakika rüşeymî hayat ile cenin hayatı devirlerinde insan, evvelâ bir balık olacakmış gibi başlar; yerde sürünen hayvanları hatırlatan birtakım şekillerden geçer; basit memeli hayvanların bünyelerini tekrarlar; hatta bir müddet için kuyruğu da vardır.\nİnsan doğduktan sora dahi, şahsî inkişafında insan olarak başlamaz. İnsanlığa doğru atılmak için, adeta ilk hayvanların yaptıkları gibi, çırpınır durur.\nHulâsa insanlar, sularda kaynaşıp çırpınan bir mevcuttan, çok yavaş yürüyen bir tekâmülle, bugünkü şekle geldiler.", "n_chars": 1327}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0033", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 6, "page_end": 6, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0006"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 6", "text": "İnsanın bugünkü yüksek zekâ, idrak ve kudreti, milyonlarca nesilden geçerek hazırlandı. Artık o, bugün, tabiatin, nihayetsiz büyüklüğüne ve tabiat içinde, kendi nev'inin, mukadderatına, gittikçe büyüyen bir irade ve şuur ile bakıyor.\n\nİNSANLARIN İLK CETLERİNDEN BUGÜNE KADAR GEÇEN NESİLLERİN VARLIK İZLERİ\nİNSANLARIN İLK CEDDİ\nİnsanların ceddi olarak tavsif olunan mahlûk kayalar arasında saklanan koşucu bir mahlûk idi. Bu mahlûk kolayca ağaçlara\ntırmanabiliyor, ayaklarının başparmaklarile ikinci parmakları\narasında bir maddeyi tutabiliyordu.\nBu insan ceddinin dünya yüzünde yaşadığı devir; İlk Memeli Hayvan Devri pek eskidir. (Bizden 4-40 milyon sene uzak). Fakat bu mahlûk ta tabiî, bir cetten iniyordu. Bu cet daha eski bir zamanda (bizden 14-140 milyon sene uzak) yerde sürünen hayvanlar devrinde yaşamıştır. Bu hayvan, ağaçlar arasında yaşardı.\nİnsanların cetleri olan bu mahlûklara ait olmak üzere bulunan ilk izler arasında en mühimleri bazı taşlar ve bilhassa çakmak taşlarıdır. Bunlar pek kaba tarzda ve elde tutulmak için yontulmuşlardır.\nBu ilk aletler arasında en eskileri milâttan 50,000 seneden daha evelki zamanlara aittir. Fakat bu ilk aletleri yapan mahlûklara ait ne kemiklere ne buna benzer sair izlere bugüne kadar tesadüf edilmemiştir. Binaenaleyh, bu mahlûklara, yalnız eser olarak bıraktıkları bu ilk aletlerin mevcudiyetile intikal ediyoruz.", "n_chars": 1369}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0034", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 6, "page_end": 6, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0006"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 6", "text": "İLK MÜHİM İZLER \nİlk kıymetli eserler zamanımızdan 50,000 sene eveline yakın bir devre ait olmak üzere bulunmuştur. Bunlar, taştan yapılmış baltalar, kazmalar, burgular, bıçaklar, kargılar ve nihayet insana ait olduğuna şüphe olmayan kafatasları ve sair kemiklerdir. Şüphesiz bu insanlar bugünkü nesillere nazaran pek kaba yapılı idiler. Fakat kendilerinden evelki cetlerinden daha az kaba idiler.", "n_chars": 397}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0035", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 7, "page_end": 7, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0007"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 7", "text": "50 BİN SENE EVELKİ İNSANLARIN HAYAT VE MAİŞETLERİ\n50,000 sene evel yaşamış olan bu insanlar, devirlerinde soğuklar pek ziyade şiddet peyda edince mağaralarda yaşamağa başladılar (Renkli Res. I). Ateşi çok daha evel öğrenmiş görünüyorlar. Bundan soradır ki, arkalarında çok izler bıraktılar. Bu insanlar o zamana kadar açık havalarda, su membalarının yakınlarında, yaktıkları ateş etrafında toplu bulunurlardı. Bu insanlar, yeni ve şiddetli soğuklar devrinin şartlarına kendilerini uydurabilecek kadar zeki idiler. Halbuki, insana yakın ve ona benziyen mahlûklar, soğukların şiddetine mukavemet gösteremiyerek tamamile mahvoldular. Bunun için Eskitaş Devri aletlerinin en kaba tipleri bir müddet sora ortadan kalkmış bulunuyor.\nBu devir insanları hayvan eti ve hayvan kemiklerindeki iliklerle beslenirlerdi. Kemikleri mağaralarda saklarlar ve canları istediği zaman kırıp iliklerini içerlerdi. Bu adamlar derilere bürünüyorlardı. Bu derileri kadınlar hazırlıyorlardı. Bu insanlar bizim gibi hep sağ ellerini kullanıyorlardı.\nHer halde, bunların düşünüş tarzları bizimkinden çok farklı, kaba idi; bize nazaran fikirleri pek az açılmıştı. Hisleri, melekeleri, bizimkilere benzemiyordu. İhtimal hiç konuşmuyorlar veya pek nadiren bir iki kelime kullanıyorlardı. Her halde lisan denecek bir şeyleri yoktu.\nBURAYA KADAR OLAN BİLGİLERİN MAHİYETİ \nAnladık ki dünya yüzünde yaşamakta olan insan cemiyetlerinin, bugünkü hallerini eyice anlayabilmek için geçmiş bütün insanların ve cemiyetlerin hallerini, biribirlerine nispetlerini bulmak lâzımdır. Bunun için insanların menşe ve mebdelerine kadar geriye gitmeye mecbur olduk.\nİnsanların, tabiî mahlûk olarak dünyada zuhûr ettiklerini gördük. Fakat, insan ceddinin, sahih olduğunda şüphe edilmiyecek iskeletini bulmak çok güç ve geç oldu. Bundan evel onun hayatına, ancak bıraktığı kabasaba birtakım taş aletlerle intikal edebildik. Vakıâ bundan sora o kaba, iptidaî taş aletlerin inceldiği, tenevvü ettiği görülecektir. Daha sora, yeni yeni insan bakıyelerine, taş aletler arasında ve onlardan sora icat edilmiş biribirinden mükemmel tunçtan, demirden aletlere tesadüf edeceğiz. Fakat bütün bu eserler bugünkü beşeriyeti tatmin edemez. Zira bütün bunlar; takribî, tah", "n_chars": 2208}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0036", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 8, "page_end": 8, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0008"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 8", "text": "minî hesaplarla, nihayet insan cemiyetlerinin dünya üzerindeki mevcudiyetlerinin, yaşayışlarının ancak karışık bir tablosunu yapabilir.\n\nİNSAN CEMİYETLERİ HAKKINDA NE BİLMEK İSTERİZ, BU NASIL MÜMKÜN OLUR? \nHalbuki, biz insan cemiyetlerinin nerede, ne halde, ne vakit yaşadıklarını bilmek isteriz. Onların bugünkü, hayatımız, fikirlerimiz, terakkilerimiz, hulâsa harslarımız üzerinde hâlâ müspet veya menfi olarak müessir görünen harsları derecelerini sahih\nolarak bilmek isteriz.\nHars dediğimiz zaman bir insan cemiyetinin, devlet hayatında, fikir hayatında, iktisat hayatında yapabilecekleri şeylerin muhassalasını kastediyoruz, ki medeniyet te bundan başka bir şey değildir. \nBu malûmat, ancak elde vazıh vesikalar olduğu zaman hasıl olabilir. Vazıh vesika ise okuyabileceğimiz yazılı vesikalardır. Üzerinde yazı olan kâğıt, deri, taş, tuğla, ağaç, maden ve saire gibi muhtelif şekilde, kitap ve kitabelerdir ki, insan cemiyetlerinin hakikî, medenî varlıklarının kudretli şahidi, canlı eserleridir.\nBu izahlardan sora tarihin tarifine geçebiliriz.", "n_chars": 1049}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0037", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 8, "page_end": 9, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0008", "tarih-1-1931-p0009"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 8-9", "text": "B. TARİH\nTARİH \nTarih, insan cemiyetlerinin, zaman ve mekân gösterilerek ve sahih olarak, hayatını, harsını tetkik ve nakleden bir ilimdir.\nTarihin, insanlar için nekadar mühim bir vazifeyi\nüzerine aldığı meydandadır.\nTarih, bu mühim vazifeyi ifa ederken, yalnız, bugünün insanlarını tenvir ve irşat etmekle kalmıyor, bundan sora gelecek insanlara da faideli bir mürebbi oluyor.\nFilhakika, yarının kurucusu olan bizler, bizden evelki nesillerin devlet işlerinde, fikrî ve iktisadî sahalarda, yaptıklarını öğrendikçe, bunların mükemmel ve noksan cihetlerini, eyi ve fena taraflarını tetkik ettikçe ve bunların sebeplerini, amil ve müessirlerini, tabiî veya arızî mânilerini anladıkça, fikrimizde, filimizde küşayiş olur. Bu sayede\n\ngelecek nesillerin nefretle yadedeceği bir insan, bir millet\nolarak tarihe geçmekten hazer ederiz; fertçe ve milletçe, medeniyetin ilerlemesine çalışarak, insanlığın yükselmesine hizmet eyleriz. Gelecek nesillerin istifade edebileceği kıymetli,\nölmez, ilim ve san'at eserleri bırakmış bir varlık olarak tarihte şerefli bir yer kazanmak idealimiz olacaktır. Çocuklarımıza da ayni fikir ve terbiyeyi vereceğiz.", "n_chars": 1139}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0038", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 9, "page_end": 9, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0009"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 9", "text": "TARİHİN KAYNAKLARI\nTarih, insan cemiyeti hayatının geçmiş safhalarını aydınlatabilmek için hemen her ilim ve fenden istifade etmek mecburiyetindedir. Bilhassa, coğrafya ile daima yanyana yürür.\nBir insan cemiyetinin dünya yüzünde, hangi mevkii işgal ettiği, bu mevkiin vaziyeti, arızaları, iklimi, denize yakın veya uzak olması, toprağı, suları, nebat ve hayvan yetiştirme kabiliyeti ile o cemiyetin tarihi arasında sıkı bir münasebet vardır. Kezalik bir milletin, hangi milletlerle iktisadî, içtimaî, siyasî münasebetlerde bulunduğunu bilmek lâzımdır. Bütün bunları coğrafya öğretir.\n\nTARİHTE TAKVİME MEBDE \nTarih, vak'alarını zaman sırasile tertip etmek için bir mebde kabul etmek ve vak'aları o mebdee göre sıralamak lâzımdır. Bu mebde\nbütün milletlerde bir değildir.\nAraplar, Muhammedin, Mekkeden Medineye hicretini tarih vak'alarının zamanını tayinde mebde olarak kabul etmişlerdir. Hicret mebde olmak üzere senelerin sayılmasına hicrî sene denir. Vak'alar ay senesi ile hesaplanırsa ay hicrî senesi, güneş senesi ile hesaplanırsa güneş hicrî senesi ismini alır. Bugün hemen bütün dünya milletleri İsanın doğduğu günü takvim mebdei kabul etmişlerdir. Bu senelere milâdî sene denir ve yalnız güneş senesile hesaplanır.\nTürkler bütün medenî milletler gibi Türk Cümhuriyetinin teessüsündenberi tarihe mebde olarak milâdî seneyi ve\nzaman ölçüsü olarak güneş senesini kabul etmişlerdir.", "n_chars": 1386}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0039", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 9, "page_end": 9, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0009"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 9", "text": "İNSANLARIN GEÇİRDİĞİ DEVİRLER\nTarih yazı ile başlar. İlk insanların dünya yüzünde yaşamağa başladıklarından itibaren, tarihin iptidasına kadar geçen çok uzun bir mazi vardır. Demek ki insan cemiyetlerinin hayatları bir mebdee nispetle iki zamana ayrılır:", "n_chars": 254}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0040", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 10, "page_end": 10, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0010"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 10", "text": "1. Tarihtenevel zamanlar.\n2. Tarih zamanları.\nTarihtenevelki zamanlarda yaşamış olan insanların hayatları hakkında bize fikir veren onların bıraktıkları eserler olduğunu biliyoruz. Bu zamanlar üç devreye ayrılır:\n1. Yontmataş Devri.\n2. Cilâlıtaş Devri.\n3. Maden Devri: Bakır; tunç, demir san'atleri.\nBu devirlerin adları insanların hayatlarını müdafaa ve ihtiyaçlarını temin için kullandıkları maddeye ve maddeyi işleyişlerine göre verilmiştir.\nBu devirler insanların medenî hayat ve san'ate doğru terakki merhalelerini gösterir. Filhakika, devirden devre daimî terakki vukubulmuştur. Fakat zannolunmasın ki dünyanın her mıntakasında yaşamış olan bütün insan kütleleri, bu terakki merhalelerini, ayni zamanda kat'etmişler ve ayni zamanda müştereken tarihî devirleri yaşamaya başlamışlardır.\nBöyle olmamıştır. Bazı insan cemiyetleri ya daha müstait olduklarından veyahut muhit ve ahvalin kendilerine muvafık şerait bahşetmesinden dolayı, diğer insan cemiyetlerinden daha çabuk terakki etmişlerdir.\nMedenileşmiş kavimlerin, tarihtenevelki zamanlarının nekadar devam ettiğini kat'î olarak bilmek mümkün değildir. Her halde, hepsinin vahşilik halinden çıkmak için geçirdikleri zamanlar pek uzundur.\nBütün insanlar için, Kabataş Devrini takip eden Yontmataş Devri, en uzun sürmüş bir devirdir. Diğer devirler, daha fazla süratle biribirini takip etmiştir.\nYontmataş Devrini, Ortaasyada Türkler, milâttan 12,000 sene evel atlıyabildikleri halde Avrupalılar bu tarihten 5,000 sene soraya kadar bu devri yaşamıya devam etmişlerdir; yani Avrupada milâttan ancak 7,000 sene evel bu devirden çıkılabilmiştir.\nBakır, Tunç ve Demir Devirleri dahi Türklerin medeniyet kurdukları sahalarda diğer yerlere, meselâ Avrupaya nazaran çok evel başlamıştır.\nI. Yontmataş Devri:\na) Yontmataş Devrinde insanlar, taşları taşla yontarak muhtaç oldukları her nevi aletleri yaparlardı (Res.3).", "n_chars": 1865}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0041", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 11, "page_end": 11, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0011"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 11", "text": "Bu devirde insanlar, iptidaî ve sefilâne bir hayat geçiriyorlardı.\nEvvelâ açık havada yaşadılar; sora, nehirler yakınlarında ve deniz kıyılarında ağaç kovuklarına, kaya oyuklarına, mağaralara iltica ettiler. Bunun için bu devre Mağara Devri de denir. Fakat, daha çok balığı olan su, daha çok avı olan orman aramak üzere sık sık yerlerini değiştiriyorlardı. Çünkü ziraat bilmiyorlardı. Avladıkları ve tedarik ettikleri nebat köklerini ve yabani yemişleri yiyorlardı. Bu insanlar elbise yapmasını bilmiyorlardı; hayvan derilerine sarınıyorlardı.\nb) Bugün mevcut hayvanlar daha o devirde yaşamaya başlamışlardı. Büyük geyikler, öküzler, atlar, bozayılar, aslanlar, sırtlanlar, gergedanlar, filler, şimdi ancak kutuplarda bulunan rengeyikleri gibi hayvan cinsleri vardı. Bu devirde rengeyikleri o kadar çoğalmıştı ki, bu devre Avrupada Ren Devri namı verilmiştir.\nFakat o zamanın insanları bunların hiçbirini ehlileştirmemişlerdir. At, onlar için bir avdı. Bundan başka bugün nesilleri kaybolmuş, mamut ( Renkli Res.II ) gibi büyük hayvanlar da vardı.\nc) İnsanlar o devirde ya öldürüp yemek için veya kendilerini muhafaza için hayvanlarla mücadele ederlerdi. İnsanlar biribirlerile de kavga ediyorlardı. Av hayvanı, balık, bir mağarada bir yer, kavgaya sebep oluyordu.\nBiribirlerini öldürüp etini yiyenler olduğu gibi, keyif için diğerlerini öldürenler de vardı. Bu insanlar biribirinden, hayvanlardan, şimşekten, gökgürültüsünden, fırtınadan, gecenin karanlığından, her şeyden korkuyorlardı. Korku insanların ilk ve en kuvvetli hisleri oldu.\nd) Bununla beraber bu insanlar, çok korkacak bir şey olmadığı ve çok aç olmadıkları zamanlarda hayvan dişlerinden gerdanlık yapıyorlardı.\nİçlerinden bazıları epeyce artist olmuşlardı. Bu devrin metrukâtı meyanında, üzerlerinde, asıllarına pek benziyen hayvan resimleri yapılmış taşlar ve kemikler bulundu. \nBazı mağaralarda boyalı hayvan resimleri de bulundu (Renkli Res. III). Bu insanlar hayvan resimlerini oldukça mahirane yaptıkları halde insan resimlerini pek kaba bir surette yapmışlardı. Anlaşılıyor ki, uzak ecdadımız tabiati müşahede ve tasvir etmesini biliyorlardı.", "n_chars": 2114}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0042", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 12, "page_end": 12, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0012"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 12", "text": "e) Yontmataş Devri insanları, ateş yakmayı öğrendiler; ateşte ısınıyorlar ve gıdalarını pişiriyorlardı.\n\nAteşin kuvvetli parlaklığı geceleri vahşi hayvanları korkutarak uzaklaştırıyordu. Ateş ayni zamanda insanları, karanlığın verdiği korkulardan da kurtardı.\n\nII. Cilâlıtaş Devri:\n\na) Cilâlıtaş Devrinde insanlar, taşları cilâlıyarak her neviden ve daha çok aletler yaptılar (Res. 4, 5). Bu devirde Avrupada yeni insanlar görülmiye başladı. Bunlar Avrupanın vahşi vaziyetini değiştirdiler. Bu insanlar Ortaasyadan yayılan Türkler idi. Türkler ziraati ve hayvanları ehlileştirmeyi çoktan biliyorlardı. Hububat ve bilhassa buğday ziraatini öğrenmişlerdi.\n\nKeten ziraati yapıyorlardı ve onun, liflerini dokuyarak kumaş ve ondan elbise yapmasını biliyorlardı. Atı ve köpeği ehlileştiren bunlardı. Artık bu devirde koyun, öküz sürüleri yetiştiriyorlardı.\n\nBu devrin adamları, çiftçi ve çoban idiler. Bununla beraber cilâlanmış taşlardan ve kemiklerden muhtelif aletler, ziynet eşyası ve silâhlar yaptılar. Bunları yapmak için adeta imalâthaneler vardı. Başka san'atler de inkişaf etmişti. Meselâ kile şekil vermeyi biliyorlar ve onu pişirerek muhtelif şekillerde ve muhtelif süslerle çömlekler, kaplar yapıyorlardı. Bu muhtelif san'atler gittikçe inkişaf eden bir ticaret doğurdu. Ziraat ve her türlü yeni san'atlerdeki terakkiler ile Cilâlıtaş Devrini, ilk idrak edenler Türklerdir.", "n_chars": 1379}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0043", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 12, "page_end": 13, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0012", "tarih-1-1931-p0013"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 12-13", "text": "b) Bu devrin insanları abideler diktiler. Bu abideler, yere dikilmiş 4-5 metre irtifaında kaba taşlardan, menhirlerden ibaretti. Bunlar, ya bir hat üzerinde veya bir daire üzerinde yanyana dikilirdi. Menhirlerin neye delâlet ettiklerini bilmiyoruz. Bundan başka dolmen denilen binalar yaptılar.\n\nDolmenler, yere dikilmiş taşların üstünü ufkî taşlar koyarak kapatmakla yapılan bir nevi odalardı. Dolmen odalarında insan kemikleri bulunmuştur. Bunlar şüphesiz mezardı. Bir üçüncü nevi binalar da vardı. Bunlar Avrupalıların tümülüs dedikleri tumbalardır (kurganlar). Tumbalar dolmen gibi, taşlardan yapılmış, fakat üstleri toprak yığınile örtülmüştür. Bunlar da tepeciklere benzer mezarlardı. Bu dolmen ve tumbalarda, tunç ve demir şeyler de bulunmuş\n\ntur. Fakat, en eskilerinde yalnız taştan baltalar, kaba kaplar ve kemikten, fil dişinden, hayvan kabuklarından resimsiz olarak yapılmış ziynet eşyaları çıkmıştır. Bu tezyinatın, soradan göl evlerinde bulunmuş olanlara benzediği görülmüştür.\n\nc) Cilâlıtaş Devrinde insanlar kısmen göçebe hayatı terkederek, şurada burada yerleştiler. Bu mühim bir hâdisedir. İnsanlar yalnız münferit aileler halinde değil, biribirine yakın ailelerden mürekkep gruplar, yani kabileler halinde sakin oldular. Sabit hayat, küçük küçük milletler demek olan bu gruplarda tesanüdü takviye etti.", "n_chars": 1320}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0044", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 13, "page_end": 13, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0013"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 13", "text": "c) Cilâlıtaş Devrinde insanlar kısmen göçebe hayatı terkederek, şurada burada yerleştiler. Bu mühim bir hâdisedir. İnsanlar yalnız münferit aileler halinde değil, biribirine yakın ailelerden mürekkep gruplar, yani kabileler halinde sakin oldular. Sabit hayat, küçük küçük milletler demek olan bu gruplarda tesanüdü takviye etti.\n\nBeraber yaşamak için müşterek kaideler bulmak icap etti. Biz onlara bugün kanunlar diyoruz. O eski insanların buldukları kanunların neler olduğunu bilmiyoruz; yalnız muhakkaktır ki, insanların grup halinde birleşmeleri bir terakki oldu ve insanlar arasında şiddet ve huşuneti azalttı.\n\nd) Bu insan gruplarından bazıları göller üzerinde inşa ettikleri beldelerde ikamet etmeye başladılar.\n\nGöl beldeleri şöyle inşa olunurdu: Bir gölün içine, fakat kıyıya yakın olmak üzere, kazıklar çakılır; üzerine ağaç kütüklerinden bir döşeme yapılırdı. Döşemenin üstünde kulübeler inşa olunurdu. Kulübelerden müteharrik ahşap köprülerle sahile çıkılır ve gelinirdi. Bu köprüler akşamları kaldırılır, sabahları tekrar konulurdu.\n\n40,000 kazık üzerine kurulmuş beldeler bulundu. Kazıkları, ağaç kütüklerini kabataş baltalarla kesmek ve düzeltmek için nekadar uzun ve sabırlı çalışmak lâzımgeldiği düşünülsün. Bu beldelerde insanlar kendilerini emniyet içinde hissediyorlardı. Emniyetli hayat, müşterek sarfolunan gayretin mükâfatı oldu.\n\nIII. Maden Devri:", "n_chars": 1370}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0045", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 13, "page_end": 14, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0013", "tarih-1-1931-p0014"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 13-14", "text": "III. Maden Devri:\n\nHakikî Maden Devri tunç istimalinden sora başlar. Fakat tunç yapmak için lâzım olan kalay tabiatte nadir bulunduğundan, tunçtan silâh ve aletler imali mahdut idi. Bu sebeple daha uzun zamanlar yontma ve cilâlıtaşlardan yapılmış şeylerin istimaline devam edildi. Bulunmuş olan tunç kaplar üzerinde birtakım sahneler arzeden, karışık resimlerin mahkûk olduğu görülür.\n\nMadenleri keşfeden insanlarca, demir madeni de malûm oldu. Demir istimali tunç istimalinden daha çok taammüm\n\netti. Demirden yapılan şeyler tunçtan ve taştan yapılmış şeylerin yerine kaim oldu. Gerçi demiri eritmek ve onu işlemek daha güçtü. Fakat, zamanla bu müşkül yenildi. Demir, keskin kılıç, balta ve sair silâhlar yapmak için daha müsaitti. Bununla beraber Demir Devrinde bugün dahi yapıldığı gibi bazı eşya için tunç, bakır ve kalay kullanıldı (Renkli Res. IV).\n\nMaden Devri üç safhaya ayrılır: Bakır Devri, Tunç Devri, Demir Devri. Demir Devrinin medeniyeti, her devirden yüksekti.", "n_chars": 975}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0046", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 14, "page_end": 14, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0014"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 14", "text": "Maden Devri üç safhaya ayrılır: Bakır Devri, Tunç Devri, Demir Devri. Demir Devrinin medeniyeti, her devirden yüksekti.\n\nAvrupadaki insanlar henüz göl kasabaları ve dolmenler inşa ededurdukları zamanlarda, Şarkta Türkler en mühim san'atleri doğuran bir keşifte bulunmuşlardı. Ortaasya yaylâlarında, dağlarında, ormanlarında yaşıyan Türkler tabiatte sâf olarak altın ve bakır madenlerine tesadüf ettiler. Bu madenleri ateşte eriterek onlara istenilen şekli verebilmek mümkün olduğunu anladılar. Bu keşif, milâttan en az 7000 sene kadar evel vukubuldu. Bundan sora madenleri, beraber bulundukları unsurlardan ayırıp çıkarmak san'atini öğrendiler. Altın, süs eşyası imalinde kullanıldı.\n\nBakırdan da silâhlar yapıldı. Lâkin bakır, o kadar mukavemetli olmadığından taş silâhların kullanılmasına da devam olundu. Nihayet terakki yolunda bir adım daha atıldı; keşfolundu ki, bakır ile kalay bir arada eritilince daha kuvvetli bir maden, yani tunç oluyor.\n\nDemir san'ati de Türkler tarafından Ortaasyada keşfedildi. Oradan dünyaya yayıldı.\n\nMUHACERET VE TESİRLERİ\n\nMUHACERETİN SEBEPLERİ\nİnsanların, muhtelif keşif ve icatları bir memleket ahalisinin diğer taraflara muhacereti suretile veya ticaret vasıtasile dünya yüzüne yayılmıştır. Tarihtenevelki en eski zamanlardanberi dünyanın muhtelif kıt'alarında birçok insan muhaceretleri vukubulmuştur. Bunun başlıca sebeplerini şu suretle izah edebiliriz.", "n_chars": 1394}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0047", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 14, "page_end": 15, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0014", "tarih-1-1931-p0015"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 14-15", "text": "MUHACERETİN SEBEPLERİ\nİnsanların, muhtelif keşif ve icatları bir memleket ahalisinin diğer taraflara muhacereti suretile veya ticaret vasıtasile dünya yüzüne yayılmıştır. Tarihtenevelki en eski zamanlardanberi dünyanın muhtelif kıt'alarında birçok insan muhaceretleri vukubulmuştur. Bunun başlıca sebeplerini şu suretle izah edebiliriz.\n\nYontmataş Devri insanları, yalnız balıkçı ve avcı idiler. Bunlar daha iyi avlanacak ve balık tutacak yer bulabilmek için oturdukları yerleri değiştiriyorlardı.\n\nDaha soraları, Cilâlıtaş Devri insanları, çiftçi ve çoban olduklarından oturdukları yerlerden daha mümbit topraklar ve daha güzel mer'alar aramağa koyuldular. Fakat büyük muhaceretlerin asıl sebebi Ortaasyada vukubulan mühim coğrafî ve iklimî büyük tahavvüllerdir. Bu mıntakanın birçok büyük parçalarında bu tahavvüller yüzünden cemiyetle yaşamak imkânının kaybolması birçok insanların kütle halinde biribiri ardınca göçmelerini mucip olmuştur.", "n_chars": 943}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0048", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 15, "page_end": 15, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0015"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 15", "text": "MUHACERETİN TESİRLERİ\nMuhaceret sebebile, insanlar yekdiğerinin yerlerini almak istediğinden aralarında şiddetli kavgalar oldu. Tamamile imha edilen veya esaret altına alınan kavimler oldu. Birçok yerlerde galiplerle mağlûplar karışarak birtek kavim teşkil ettiler ve ayni lisanla konuşmıya başladılar. Bundan anlaşılıyor ki, tarih, muhtelif kavimlerin karışmasını mucip olan vak'aların mabadidir. Kavimlerin tarihtenevel başlıyan bu muhaceretleri, tarihî zamanlarda dahi devam etti. Akınlar, muharebeler, istilâlar neticesinde biribirlerine karışan insan kütlelerinden mütemadiyen yeni kavimler zuhûr etti. Hücum eden, istilâ eden kavimler, mevcut bazı devletleri tahrip ettiler, veya geri püskürtüldüler. Bazan aralarına girdikleri yerli ahaliyi temsil edip kendileri gibi yapıyorlar, bazan da kendileri onlar tarafından temsil olunuyorlardı. Bu suretle yeni yeni birtakım kavimler teşekkül ediyordu. Bu insan halitalarının terkiplerini lâyıkile tanımak güçtür. Bununla beraber, mütaleaları kolay olmak için umumiyetle bu insan cemiyetlerini, teşrihî benzeyişleri noktai nazarından ırklara ayırırlar.\n\nC. IRK", "n_chars": 1110}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0049", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 15, "page_end": 16, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0015", "tarih-1-1931-p0016"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 15-16", "text": "C. IRK\n\nIRK\nMuhaceret meselesinde gördüğümüz gibi, iptidaî ırklar zamanla biribirile çok karışmış, yeni, yeni birtakım muhtelit ırklar vücuda gelmiştir. Bununla beraber, bütün uzviyet âleminde olduğu gibi insan zümreleri arasındaki ihtilât ve tesalüpler nekadar kuvvetli olursa olsun ayni iklimin daima ayni evsafı meydana çıkarmaktaki tesiri bellibaşlı bazı ırkî grupların ve gruplar arasında mütevassıt bazı küçük zümrelerin seçilmesini icap ettirmiştir:\n\na) Baykal Gölü havalisinden başlıyarak Altaylar ve Orta\n\nasyadan itibaren Hazar Denizi ve Karadeniz havzalarile Ege Denizi ve Tuna boylarına kadar olan geniş sahalar binlerce ve binlerce senelerdenberi alelûmum beyaz renkli olan Türklerle meskûndur.\n\nŞimalî Asya ve Avrupa kıt'alarında da beyaz insanlar sakindir. Fakat bu beyazlık derecesinin kutpa yaklaştıkça ve Asyanın şarkına ve cenubuna indikçe koyulaşarak esmere doğru değiştiği yerler vardır; binaenaleyh beyaz ırk ikinci derecede iki veya üç ırka daha inkısam edebilir. Sarı saçlı, mavi gözlü, uzun boylu insanlar, ekseriyetle bu ırkta görülür.\n\nb) Şarkî Asyada başka bir grup hâkim görünmektedir. Bu grupu teşkil eden insanların ekseriya derisi sarı, saçları siyah ve sert, boyları kısadır. Bu grupa Avrupalılar Moğol ve Mongoloit ırkı diyorlar. Bugünkü Moğolistan, Çin, Çin Hindi ve onun cenubundaki adalar, Japonya sekenesi bu ırktan addolunuyor. Mongoloit ırkından insanlar Amerikaya da geçmişlerdir.\n\nc) Afrikada siyah ırk hâkimdir. Hindin yerli (otokton) ahalisi de siyah renkli idi.", "n_chars": 1506}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0050", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 16, "page_end": 16, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0016", "tarih-1-1931-u031r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 16", "text": "c) Afrikada siyah ırk hâkimdir. Hindin yerli (otokton) ahalisi de siyah renkli idi.\n\nd) Amerikada kırmızı renkli insanlar vardı.\n\nBeşeriyeti bu veçhile mahza renk esası üzerine ırklara ayırmak doğru değildir. Çünkü insanların rengi ancak hali hayatta bulundukları zaman müşahede olunur; halbuki insan ırklarının mazisini ve ırkların tahavvülât ve tekemmülâtını çıkarabilmek için, yaşıyanlardan ziyade arzın tabakaları altında bulduğumuz insan iskeletleri üzerinde tetkikat yapmak lâzımdır. İnsanın tabiî tarihinin tetkikine mevzu olan bu bakıyeler ise, bittabi deriden ve renkten mahrumdur.\n\nIrkların dünya yüzünde her mıntakada, karmakarışık bir halde yerleşmiş oldukları görülmektedir.\n\nBinaenaleyh ırkî hakikatler, beşer gruplarına ait iskeletler arasındaki fizikî farklarla meydana çıkar. Bu farklar şunlarda aranır:\n\n1. Kafatasının ve çehrenin şekli.\n\n2. Boy.\n\nMühim olan ırkî farika kafatasının şekli, hassaten uzunluğu ile genişliği arasındaki nispettir. Ayni asıldan gelmiş olmaktan doğan bu irsî farika her türlü tesire en çok mukavemet eder ve yalnız ırkların ihtilâtı neticesinde gene irsî olarak, tadile uğrar. Bu farikadır ki dünya üzerinde biri\n\n• \" I \" ' ' * . * * • • • •\n^ * 4 ı ı « » • • • •\n• . . ' • » • .. • - . • .\ni* t ^ t • « » '\n• - O » * • • . * . M » » ' * ı V - ^ ; RF ® • • ,»»» • • • • *\" \" I » E u h\n* , » t >• •t '\n, 1 t* « t\n> * 3 J • » > . » J\nMAĞARA DEVRİ İNSANLARI TARAPIKDAN YAPILMIŞ RENKLİ DIVAR RESİMLERİ", "n_chars": 1443}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0051", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 17, "page_end": 17, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0017", "tarih-1-1931-u031r"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 17", "text": "• \" I \" ' ' * . * * • • • •\n^ * 4 ı ı « » • • • •\n• . . ' • » • .. • - . • .\ni* t ^ t • « » '\n• - O » * • • . * . M » » ' * ı V - ^ ; RF ® • • ,»»» • • • • *\" \" I » E u h\n* , » t >• •t '\n, 1 t* « t\n> * 3 J • » > . » J\nMAĞARA DEVRİ İNSANLARI TARAPIKDAN YAPILMIŞ RENKLİ DIVAR RESİMLERİ\n\nbirini takiben gelmiş ve tarihi yapmış olan insanlar arasında esaslı bir fark tesis etmiştir.\n\nBurada bir nokta hatıra gelir: aralarında bugün esaslı farklar bulunan muhtelif ırklardan herbiri ayrı ayrı menşeden mi gelmiştir, yoksa hepsinin menşei ayni bir ırk mıdır ve bu farklar soradan mı hasıl oldu?\n\nGerçi bu mesele henüz hallolunmamıştır. Ancak, şunu söylemeliyiz ki, ırklar arasında bugün görülen farkların, tarih noktai nazarından ehemmiyeti pek azdır. Filhakika, kafatasının şekli ırkların tasnifi için, tamamen esaslı bir farika olduğu halde, içtimaî hiçbir manası yoktur. Bunun sebebi şudur: Kafatası değişmiyor; yahut güç ve geç değişebiliyor. Fakat, onun içindeki en asil uzuv, dimağ değişiyor.\n\nKafatasları başlıca iki esaslı şekil arzeder:\n\nGenişkafalı (brakisefal) ve uzunkafalı (dolikosefal) (Res. 6,7).\n\nTürk ırkının kafatası şekli ekseriyetle brakisefaldir.\n\nKafatasının yanında yüz, burun ve çehrenin şekilleri de nazarı dikkate alınır.\n\nBazı insanların yüzleri uzun, bazılarının kısa olur. Bu iki tip yüz hem brakisefal ve hem de dolikosefalde bulunabilir.\n\nİnsan yüzleri geniş - kısa ve dar - uzun olabilir.", "n_chars": 1414}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0052", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 17, "page_end": 18, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0017", "tarih-1-1931-p0018"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 17-18", "text": "İnsan yüzleri geniş - kısa ve dar - uzun olabilir.\n\nUzun bir yüz, geniş bir kafatasile birleşmiş olursa veyahut kısa bir yüz uzun bir kafatasile birleşirse, biçimsiz olur; ahenksizlik göze çarpar.\n\nÇehrenin daha iki hususiyeti dikkati caliptir: burun ve çenenin şekilleri.\n\nBurun sivri, uzun, yassı, büyük, küçük, doğru, kıvrık birtakım şekillerde olabilir.\n\nÇenenin şekli de dişlerle beraber çehrenin cephesine nazaran düz veya ileri doğru çıkık olabilir: düzgün çene ve çıkık çene.\n\nİnsanlar, boylarının uzunluklarına, kısalıklarına göre de ırklarına nispetlerini ifade ederler: yüksek boylu, orta boylu ve kısa boylu ırklar vardır.\n\nİnsanlarda ve iskeletlerinde görülebilen ve ölçülebilen daha birçok vasıflar vardır ki, bunların kâffesi insanın tabiî tarihini tetkik eden âlimler tarafından nazarı dikkate alınır. Meselâ, gözlerin şekli, yüzdeki vaziyeti, muhtelif ırklar arasında mühim farika teşkil eder.\n\nBu esaslara göre ırkın tarifi şöyle olabilir:\n\nIrk ayni kandan gelen ve cismen biribirine benziyen insanların gösterdiği birliktir.", "n_chars": 1043}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0053", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 18, "page_end": 18, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0018"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 18", "text": "Irk ayni kandan gelen ve cismen biribirine benziyen insanların gösterdiği birliktir.\n\nLİSAN\nİnsanların ilk kullandıkları lisanların çok basit olduğuna şüphe yoktur. Bilhassa fikirlerini evza ile anlatmış olmaları ve kullandıkları kelimelerin birtakım telâş, hırs, sevinç ıstırap gibi heyecan veya infialleri ifade eden gayriiradî nidalardan, yahut tabiatteki sesleri yarı şuurlu surette taklit eden kelimelerden ibaret olması ve birtakım eşyaya tekabül etmesi muhtemeldir. İnsanın aklı, uzun zamanlarda yavaş yavaş hareketleri ve hareketlerin eşya ile münasebetlerini ifadeye muktedir olabilmiştir. İptidaî lisanlar her halde çok az kelime ihtiva ediyordu. Bugün lisanlar çok zenginleşmiş bulunuyorlar.\n\nBazı geniş mıntakalar üzerinde dağılmış bir halde bulunan insan kütlelerinin kullandıkları lisanlarda müşabih cezirlere ve ayni fikri ifade için müşabih tarzlara malik lisan grupları vardır; fakat buna mukabil diğer mıntakalarda bu lisan gruplarından esaslı bir surette farklı başka lisan grupları da mevcuttur.\n\nDünya yüzünde yaşıyan kavimlerin kullanmakta oldukları lisanlar hakkında bir fikir hasıl etmek için bazı büyük lisan gruplarını sayalım:", "n_chars": 1153}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0054", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 18, "page_end": 19, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0018", "tarih-1-1931-p0019"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 18-19", "text": "Dünya yüzünde yaşıyan kavimlerin kullanmakta oldukları lisanlar hakkında bir fikir hasıl etmek için bazı büyük lisan gruplarını sayalım:\n\na) Türkçe. Bu dil aslî (orijinale), başlıbaşına müstakil bir dildir. Türk dili bugün Tuna havzasından şarkta Lena havzasına ve Kingan (Kadırgan) dağlarına kadar ve Şimal Buz Denizinden Umman Denizine kadar geniş sahadaki insanlar tarafından konuşulan, bunlar arasında anlaşma vasıtası olarak kullanılan umumî bir dildir. Türk dilinin esaslı farikaları, doğrudan doğruya türk adını taşıyan kavimler tarafından kullanılan lehçede mütebariz ve mütekâmildir. Macar ve Finlerin kullandıkları lisanlar türk dilinin esasî unsurlarını ihtiva etmekle beraber başka tarzda istihale ve inkişaf etmişlerdir.\n\nBugün yanlış olarak Tatar denilen meselâ Kırım, Kazan, Azerbaycan, Türkistan Türklerile, Kırgız - Kazak, Yakut ve Başkırtlar gibi türk kabilelerinin kullandıkları lisan, az veya çok birtakım lehçe farkları ile türkçedir.\n\nb) Hemen bütün Avrupa milletlerinin ve Asyada Rusların ve bir kısım iran ve hint halkının konuştukları lisan\n\nbugün hint - avrupa lisanları grupu olarak tanıttırılmaktadır. Bu grupta lâtin, cermen, islâv lisanları, büyük lisan ailelerini teşkil eder.\n\nc) Asyanın cenubugarbisinde, Arabistanda Araplarla İbranilerin ve Afrikada Mısırlılarla Habeşlerin ve sair bazı kavimlerin konuşmuş oldukları lisanları samî ve hamî diye müstakil bir lisan grupu olarak gösterirler.", "n_chars": 1423}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0055", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 19, "page_end": 19, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0019"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 19", "text": "c) Asyanın cenubugarbisinde, Arabistanda Araplarla İbranilerin ve Afrikada Mısırlılarla Habeşlerin ve sair bazı kavimlerin konuşmuş oldukları lisanları samî ve hamî diye müstakil bir lisan grupu olarak gösterirler.\n\nMısırın, kıptî lisanile berberî lisanları ve umumî surette Şarkî Afrika lisanlarına şamil olan hamî lisanları ayrı bir zümre halinde gösterenler de vardır. Samî lisanlar zümresi iptida, hamî grup şeklinde zuhûr etmiş olabilir.\n\nd) Asyanın şark ve şarkıcenubisinde Moğol ve Moğola benzer (Mongoloit) kavimlerin lisanları da bir lisan grupu telâkki olunabilir.\n\nBu saydığımız bellibaşlı lisan gruplarından başka her kıt'ada bazı mahallî münferit lisanlar da vardır.\n\nBeşer ırklarını tasnifte renk esasına saplananlar olduğu gibi, bugün insanların kullandıkları lisanlara göre de ırk tasnifi yapmak isteyenler görülmektedir.\n\nTÜRK IRKI VE TÜRK DİLİ\nIrk mefhum ve tarifi bugüne kadar birçok münakaşalara ve biribirine zıt mütalealara mevzu olmuştur. Bazı müellifler ırkları lisanlara veyahut renklere göre tasnif etmişlerdir. Halbuki muhtelif ırkların tesalübünden hasıl olan bazı kavimlerin müşterek lisanları olduğu gibi ayni ırka mensup olan bazı kavimler de başka başka lisanlarla konuşmaktadırlar.\n\nRenk vasfına gelince bu da zamanla ve muhit değiştikçe ehemmiyetini kaybeder.", "n_chars": 1293}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0056", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 19, "page_end": 20, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0019", "tarih-1-1931-p0020"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 19-20", "text": "Renk vasfına gelince bu da zamanla ve muhit değiştikçe ehemmiyetini kaybeder.\n\nAvrupa âlimlerinin beşeriyet ve beşer ırkları hakkında verdikleri malûmat hep kendi noktai nazarlarındandır. Bunlar, çok defa ırkları, takip ettikleri gayelere nazaran tasnif ediyorlar. Filhakika, bugünkü Avrupanın büyük millet kütleleri doğrudan doğruya bir ırka mensup olmadıkları gibi, bu cemiyetlerin ekserisinde bariz vasıflarını muhafaza etmiş hâkim bir ırk ta mevcut değildir. Bu milletler muhtelif ırkların muhtelif nispetteki tesalüplerinden husule gelmiş yeni birer heyettirler.\n\nUmumî olarak denilebilir ki inkişaf ve itilâ ile beşeriyetin mukadderatına hâkim olan dimağdır. Dimağdan murat,\n\nonun uzvî mahiyeti değil, her nevi tecellileridir. Dimağ üzerinde coğrafî muhitin, bu coğrafî muhitteki içtimaî şartların ve irsî vasıfların hiç şüphesiz büyük ve ehemmiyetli tesirleri vardır.\n\nTarihin en büyük cereyanlarını yaratmış olan türk ırkı, benliğini en çok muhafaza etmiş bir ırktır. Tarihtenevel ve tarihî devirlerde bu ırk ta işgal ettiği vâsi mıntakalardaki ve yurtlarının hudutlarındaki komşu ırklarla tesalüp etmiştir. Bu tesalüplerin ekserisinde türk ırkının bariz ve uzvî vasıfları hâkim kaldığından bu karışmalar türk ırkına kendi hususiyetini kaybettirmemiştir. Ancak uzun devirlerde ve büyük ekseriyetler içinde ihtilâtlara maruz kalanları temessül edip isimlerini ve dillerini muhafaza edememişlerdir.", "n_chars": 1404}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0057", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 20, "page_end": 21, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0020", "tarih-1-1931-p0021"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 20-21", "text": "Dimağın en kıymetli mahsulü olan lisan bilhassa türk ırkının büyük ekseriyetinde tarihî devirlerin husule getirdiği tekâmül silsilesi içinde daima ana hatlarını muhafaza etmiştir. Tarihtenevelki zamanlarda ve tarihî devirlerde ayrı ayrı cemiyetler, medeniyetler, devletler vücude getirmiş olan bu büyük ırk mensupları, kuvvetli dimağlarının muhtelif muhitlerde yarattığı müşterek lisan ve harslarla ve irsî vasıflarile uzun veya kısa müddetler zarfında biribirinden daima müteessir olmuşlardır.\n\nGörüyoruz ki tarihte daima göze çarpar bir birlik arzeden türk ırkı daima hâkim kalan bariz uzvî vasıflarile, dimağın en kuvvetli mahsulü olan müşterek lisanlarile ve bu lisanda nakledilmiş olan harslarile, tarihî müşterek hatıralarile, ayni zamanda bugünkü millet tarifine de en uygun büyük bir cemiyettir.\n\nBütün tarihte böyle büyük bir ırkı, bir millet halinde görmek bilhassa zamanımızdaki insan heyetlerinin pek çoğuna nasip olmıyan büyük bir kuvvet ve büyük bir şereftir.\n\nD. FİKRİN DOĞUŞU\n\nİPTİDAÎ FELSEFE\nİnsan cemiyetlerinin tarih devirlerine girmeden evel, uzun yetişme devirlerinde dimağları içinde neler cereyan etmiş olabileceğinden bir nebze bahsetmek faydalı olur.\n\nBu uzak zamanlarda, insan kendisi ve muhiti hakkında ne düşünüyordu.\n\nİnsan, evvelâ ancak havassına doğrudan doğruya temas eden şeylerle alâkadar oluyordu.\n\nİptidaî insan, nereden geldiğini, niçin yaşadığını hiç düşünmek ihtiyacını hissetmiyordu.", "n_chars": 1423}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0058", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 21, "page_end": 21, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0021"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 21", "text": "İptidaî insan, nereden geldiğini, niçin yaşadığını hiç düşünmek ihtiyacını hissetmiyordu.\n\nİptidaî insan, hemen adeta her şeyden korkuyordu; şüphesiz bu korktuğu şeyleri rüyasında da görüyordu. Bunlarda birtakım kudretler tasavvur ediyor ve bu kudretleri tatmine gayret eyliyordu. Canlı ve cansız şeyler arasında sarih bir tefrik yapamıyordu. Meselâ, cansız bile olsa herhangi bir şey kendisini yaralayınca, ona ayağile vuruyordu. Bir nehir fazlalaşır veya taşarsa, kendisine hasım olduğuna zahip oluyordu. Bu insanlar henüz Güneşe, Aya, yıldızlara veyahut ağaçlara ehemmiyet vermeye ve dikkatle bakmağa başlamamışlardı. Bu insanlarda henüz dinî fikir ve kanaatten eser yoktu. Onlar kendi rüyalarile teheyyüce geliyorlardı. Uyanık iken gördükleri hakikî şekillerle rüyalarda gördükleri şekillerin karışmasından garip bir vuzuhsuzluk husule geliyordu. Faraza, ölülerini gömmelerinden ve yanlarına erzak ve silâh bırakmalarından, bu insanların müstakbel bir hayata inandıkları neticesi çıkarılacağı gibi, ölenlerin hakikatte ölmediklerini zannettiklerine de hükmetmek mümkündür. Ölüleri rüyada görmeleri bu son fikri takviye ediyordu. Bu fikir, ölüleri bir nevi cadı haline sokuyor ve onları uzaklaştırmak, gazaplarını tahrik etmemek çarelerine tevessülü mucip oluyordu.", "n_chars": 1268}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0059", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 21, "page_end": 21, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0021"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 21", "text": "DİNDE ATANIN MEVKİİ VE TESİRİ\nİptidaî insanların atadan korktukları anlaşılıyor. Çocuklar bu ata korkusu içinde büyüyordu. Öldükten sora bile onu hoşnut etmeğe çalışıyorlardı. Zaten atanın, yani reisin öldüğünden kat'î bir surette emin olunamıyordu.\n\nAta korkusu yavaş yavaş anlaşılmaz bir surette \"kabile allahı\" korkusuna intikal etti. Dimağları bu düşünceyi geçmiyen insanlar, kâinatı da aile çerçevesi içinde gördü. İnsanlarda ata korkusu tehlikeli hayvanlara karşı olan korku ile karıştı. Bu suretle Allah mefhumunun başlangıç hali olan \"ulvileştirilmiş ata\" ya, temsilî olarak, muhtelif hayvanlara ait şekiller verildi.", "n_chars": 625}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0060", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 21, "page_end": 22, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0021", "tarih-1-1931-p0022"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 21-22", "text": "Ata korkusu yavaş yavaş anlaşılmaz bir surette \"kabile allahı\" korkusuna intikal etti. Dimağları bu düşünceyi geçmiyen insanlar, kâinatı da aile çerçevesi içinde gördü. İnsanlarda ata korkusu tehlikeli hayvanlara karşı olan korku ile karıştı. Bu suretle Allah mefhumunun başlangıç hali olan \"ulvileştirilmiş ata\" ya, temsilî olarak, muhtelif hayvanlara ait şekiller verildi.\n\nDİNDE KORKU VE ÜMİT\nBulaşıcı, salgın ve öldürücü hastalıklar, insanlarda bazı mahallerden ve bazı eşhastan uzaklaşmak, o mahallere ve eşyaya ve eşhasa korkunç bir mahiyet atfetmek gibi bir fikir uyandırdı. İnsanlarda lisan tekâmül etmiye başlar başlamaz, fikir bu iptidaî düşünceler üzerine teksif edildi. Onlara daimî bir kıymet izafe edilmiye çalışıldı. İnsanlar, biribirile konuşarak ta biribirinin korkularını teyit ve tekit eylediler; müşterek mukaddesat an'aneleri icat ettiler. Bu mukaddesat içinde memnu (haram) ve gayritahir (mekruh) mefhumlarına ait fikirler mühim yer tuttu; gayrisâf olmak korkusu tasfiye olunmak endişesini doğurdu. Bu tasfiye olunmak ihtiyaç ve endişesi birtakım tasfiye çareleri aranmasına ve tasfiye yolları ve merasimi teessüsüne saik oldu. Bu da bu merasimi tatbik edecek insanlar çıkmasını istilzam etti. Böylece ilk din esasları ve merasimi ile din adamları ve sihirbazlar sınıfına yol açılmış oldu.", "n_chars": 1311}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0061", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 22, "page_end": 23, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0022", "tarih-1-1931-p0023"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 22-23", "text": "Ekserî insanlar hemcinslerine yapmamaları icap eden şeyleri bildirmekten zevkalırlar. İşte bu suretle tarihin mebdeinde sırf indî ve keyfî olmak üzere tatbik olunan bir sürü memnuat meydana çıkmıştır.\n\nBir de insanlara hasım olan kuvvetlerin mevcudiyeti fikri o kuvvetlerin insan lehine çevrilebilmeleri ihtimalini doğurdu. İnsanları tehdit eden kudretlere hususî merasim ve teşrifatla kurbanlar kesmek ve bazı takdimeler vermek âdetine geçildi.\n\nYILDIZLAR VE MEVSİMLER\nLisan tekemmül ettikçe kutsiyet an'anesi, memnuiyet ve merasim eşkâli arttı ve genişledi. İlk çobanların zuhûrile başka birçok şeyler insanlar için derin bir mana ihtiva eder göründü. İnsan, sürüsünü otlatmağa götürdüğü sahaların ötelerinde neler olduğunu bilmek merakına düştü. Gece ve gündüz, hayvanlarına nezaret ederken ve muhtelif yer değiştirmeler esnasında gündüzleri Güneşin, geceleri Ayın ve yıldızların rehberliğinden istifadeye başladılar. Birçok uzun asırlardan sora yıldızların Aydan ve Güneşten daha emin bir rehber olduğunu anlamağa muvaffak oldular. Bundan sora yıldızların tetkikine ehemmiyet verdiler. Her şeye ferdiyet ve şahsiyet izafe itiyadında olan insanlar, yıldızları gökyü\n\nzünden kendilerini tetkik ve himaye eden şayanı itimat birtakım yüksek yaratılışlı mahlûklar saymağa başladılar.", "n_chars": 1282}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0062", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 23, "page_end": 23, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0023"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 23", "text": "zünden kendilerini tetkik ve himaye eden şayanı itimat birtakım yüksek yaratılışlı mahlûklar saymağa başladılar.\n\nİlk ziraat teşebbüsleri de mevsimler hakkındaki fikri tesbit etti. Nihayet Ayın, Güneşin; yıldızların muhtelif zamanlarda, muhtelif fasılalarla görünüşünden, sayıya, ölçüye intikal ettiler. Hulâsa, tabiatin müşahede ve tetkiki insanlarda yeni yeni düşünceler ve meraklar uyandırdı.\n\nHİKÂYE VE HURAFELER\nLisanın lûgatçesi çoğaldıkça insanın hikâye ve nakil kabiliyeti de ziyadeleşti. Kendilerine, kabilelerine, mukaddesata, dünyaya ve her şeyin sebeplerine ait birtakım hikâyeler nakletmeğe başladılar. Bu suretle bir kabile zihniyeti ve bir an'ane inkişaf etti. Bu hal, insanları istediği gibi serbest bir fikir ve düşünceye malik olabilmek imkânından mahrum ve bazı fikirleri, bazı telkinleri olduğu gibi kabul etmeğe mecbur ediyordu. Görülüyor ki, insanlar bu bahsettiğimiz tarihlerden itibaren şahsiyetlerinden bir kısmını feda etmek mecburiyetinde kalmışlardır. Beşeriyet, bugün dahi hâlâ ayni yolu takip etmektedir.\n\nDİN MENŞELERİNİN KARIŞIK MAHİYETİ\nZiraat ile beraber insanların fikrine yeni birtakım muhakeme silsileleri hâkim oldu.", "n_chars": 1154}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0063", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 23, "page_end": 23, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0023"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 23", "text": "DİN MENŞELERİNİN KARIŞIK MAHİYETİ\nZiraat ile beraber insanların fikrine yeni birtakım muhakeme silsileleri hâkim oldu.\n\nHasat mevsimlerinde bir sınıf efradın kurban olarak feda edilmesi lüzumu, umumî telâkki mahiyetini aldı. Bu kurbanları kesecek diğer pak tanınmış bir sınıf meydana çıktı: ilk rahipler sınıfı. Bir de kurban edilen efradın etinden birer parça yemek merasimi yer tuttu. Gûya bu suretle fedakârlığın nimetlerinden hepsi hissement oluyorlardı. Bugün hâlâ bazı dinlerde mevcut olan kurban kesmek âdetlerinin menşei budur.\n\nBütün bu müşterek âdetler ve inanışlar insanların aralarında zihnî ve hissî birtakım bağlar kurdu ve insanlarda müşterek düşünce ve müşterek harekete saik oldu. İşte bu hâdiseye biz bugün din namını veriyoruz. İnsanlar bu hâdise karşısında basit ve mantıkî bir telâkki ile temasa gelmiş bulunmıyorlardı; bilâkis, birtakım ruhlara, ilhamlara, emirlere ve nehiylere taallûk eden karmakarışık düşüncelerle temasa gelmiş oluyorlardı.\n\nİnsanların hayatına taallûk eden her şeyde olduğu gibi dinî meselelerde de bir tekâmül hâdisesi görünür. İptidaî in", "n_chars": 1083}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0064", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 23, "page_end": 24, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0023", "tarih-1-1931-p0024"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), s. 23-24", "text": "İnsanların hayatına taallûk eden her şeyde olduğu gibi dinî meselelerde de bir tekâmül hâdisesi görünür. İptidaî in\n\nsanda Allah ve din hakkında hiçbir fikir ve kanaat yoktu. Bu kadar umumî ve şümullü telâkkilere, insanın dimağı ancak yavaş yavaş alıştırıldı. Din fikri, insanlar cemiyet hayatına sarahaten atıldığı nispette genişlemiye başlar, vahdet mefhumuna yaklaşır ve nihayet, tabiatin kudret ve azametile daha ziyade anlaşılması kabil, hakikî bir mahiyet alır. Görülüyor ki insanlar cemaat halinde yaşamıya başladıktan sora, diğer içtimaî müesseseler gibi din müessesesini de vücuda getirmişlerdir.\n\nÜlûhiyet mefhumunu bulan, bu mefhumun sırlarını keşfeden ve bugün dahi keşfetmiye devam eden, insan zekâsıdır.\n\nİnsanların faaliyetleri ve inkişafları üzerinde birçok amiller ve unsurların tesiri ve yardımı olmuştur. Din de bu müessirlerin başlıcalarındandır. Bu sebeple, beşerin tarihinden bahsederken, din fikirlerinin menşeinden ve insan cemiyetlerinin faaliyetleri üzerindeki tesirinden bahsetmemek bir noksan teşkil edebilir.\n\nİnsanların, bu derunî ve müphem temayülleri haris, zeki, mahir yahut hilekâr birtakım insanların sihirbaz, rahip, hükümdar vaziyetlerini almalarına meydan açtı.", "n_chars": 1199}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0065", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 24, "page_end": 24, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0024"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 24", "text": "İnsanların, bu derunî ve müphem temayülleri haris, zeki, mahir yahut hilekâr birtakım insanların sihirbaz, rahip, hükümdar vaziyetlerini almalarına meydan açtı.\n\nİnsanların, bugünkü medeniyet tarihine kadar hayatlarının geçtiği yol işte böyle bir yoldur. İnsanların korku ve zâf hisleri, dimağın son ve çok yeni ilmî keşiflerle nurlanması sayesinde gittikçe azaldı. Ve insanlar hakikati bundan sora daha bariz görmiye başladılar. İnsan, benliğindeki kuvveti ve ferdi olduğu cemaatin içtimaî kudretini takdire muvaffak olmıya başladı. Artık onun için her türlü tekâmül, huzur ve emniyet membaı, cemiyettir.", "n_chars": 605}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0066", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 25, "page_end": 25, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0025"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 25", "text": "II\nBÜYÜK TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMÎ BİR NAZAR\nTÜRKLERİN Türklerin Anayurdu Asyadadır. Asya, Ege DeANAYURDU nizinden, Japon Denizine; Hint Denizinden\nŞimal Buz Denizine kadar uzanan ulu bir\nkara parçasıdır.\nŞarkta Büyükdeniz sahillerinde Kora ve onun cenubunda yarım daire şeklinde denize girmiş Çin kıt'ası vardır.\nCenupta denize doğru mühim çıkıntı, büyük Hint Yarımadasıdır. Bunun şarkında Sumatra, Cava, Borneo, Filipin adaları arasına doğru uzanan Çin Hindi Yarımadası ve Hint\ngarbında Arap Yarımadası göze çarpar.\nGarpta Karadeniz ve Akdeniz içine uzanan Anadolu vardır. Bunun şimalinde Anadolu gibi büyük Asya kıt'asma bağlı\nolan Avrupa bulunur.\nAvrupa beş kıt'adan biri diye sayılmasına rağmen hakikatte ayrı bir kıt'a değildir. Asyanın garba doğru bir çıkıntısından ibarettir.\nŞarktan garba inen yaylâlar, Asyanın belkemiğini teşkil\neder. Bu yaylaların genişliği ve yüksekliği orta kısımlarda\nheybetli derecelere varır. Himalâya silsilesi, Hazar Denizi ve\nBaykal Gölü arasında bulunan yaylâlar dünyanın en yüksek\nve en geniş yaylâlarıdır. Göklere baş uzatan dağlar ve korkunç kum çölleri ile yemyeşil sevimli su boyları bu sahada\nyanyana gelmiştir.\nBüyük Kadırgan ( Kingan) dağlarından Baykal havzasına,\noradan Altay dağları boyunca İtil havzasına vararak, Hazar", "n_chars": 1276}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0067", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 26, "page_end": 26, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0026"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 26", "text": "26 TARIH\nDenizi havzası, Hindukuş, Pamir, Karakurum, Karanlık dağlar yolu ile ve Sarı Irmakla tekrar Kingan dağlarına ulaşan\nçizgi içinde kalan mıntaka Türkün Anayurdu dur.\nOrtaasyanın cenubunda yükselen Himalâya dağları, Çin\niçlerinden başlıyarak şarktan garba uzanan ve Kafkaslardan\nKırımın içine kadar varan büyük bir silsiledir. Bu silsilenin\ngöklere 8 8 4 0 metre uzanmış ehramları aşılarak şimale, Saykal istikametine ilerlendikçe, Karakurum, Altın, Üstün, Arka\nve Karanlık dağların sıra gövdelerile karşılaşılır. Bunlardan\nsora Pamir kökünden ayrılıp Çin Türkelini ikiye bölerek\nTurfan ilerisinde Gobi'ye saplanan Tanrı dağlarına varılır..\nDaha şimalde Sibir'e doğru cephe almış Altaylar gelir. Balkaç\nve Aral gölleri şimalinde ucu bucağı belirsiz otlaklar uzanır^\nOrtaasyanın cenubunda Çinin, Hindin sulak ovaları ve\nİran yaylâları, şimalinde de Sibir vardır.\nTarih devirlerinden binlerce yıl evel Türk Anayurdunda şimdi yerlerini çöller, kumsallar, bozkırlar, bataklıklar, sığ\ngöller tutmuş engin içdenizler vardı. İlk medeniyetlerin gür\nfilizleri bu denizlerin kıyılarında ve bunlara dökülen derin\nırmakların şirin ve feyizli vadilerinde fışkırmıştır.\nDünyanın başka taraflarında, insanlar, daha\nSETLER VE^SEDL' ^^^^ ^^^^ kovuklarında en koyu vahşet\nNIYETLER hayati yaşarken Türk, Anayurdunda kereste^\nmaden medeniyetleri devirlerine kadar ulaşmıştı. İnsanlıkla hayvanlığı hakikî ve bariz surette ayıran\ndevir, hayvanları ehlileştirme devri, en evel burada açılmıştabiati insan iradesine boyun iğdirerek işletmenin ilk merhalesi sayabileceğimiz çiftçilik, burada başlamıştır. Arpa,\nbuğday, çavdar gibi tanelerin; koyun, keçi, at, deve gibi\nhayvanların menşei de burasıdır. Dağlarda bunların asılları\nolan yabani cinsler bugün dahi bulunmaktadır.\nKafkas dağlarından Tanrı dağlarına ve oradan Gobi çölleri\nboyunca şarka uzanan kadîm Türk Denizi, saydığımız ulu dağları örten buzların verdiği sularla besleniyordu. Türkler\nburada tabiatin elverişli şartları içinde gayet çabuk çoğalmışlardı.\nCümudiyeler Devrinin sona ermesi. Büyük Türk Denizi\nhavzasındaki iklim şartlarını değiştirdi. Yavaş yavaş çekilen\nbuzlar, Asyanın şimali ile en yüksek dağlarına münhasır", "n_chars": 2168}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0068", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 27, "page_end": 27, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0027"], "running_head": "TURK TARiH VE MEDENiYETiNE EUMUMI BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 27", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 27\nkaldı. Sular azaldı. Gitgide daralan denizlerin yerinde göller,,\nbataklıklar kaldı. Irmaklar, çaylar cılız derelere döndü; bunlardan birçokları kurudu. Yeni kara parçaları meydana çıktı.\nBol yağmurla sulanan yeşil ovalar, kurak ve çorak çöller\nhaline girdi.\nDiğer bir tabiat hâdisesi kuraklığın doğurduğu hayat\ngüçlüklerini arttırdı. Bu hâdise şimalişarkiden esen rüzgârların çokluğu ve sertliği idi. Bu rüzgârlar Ortaasya sularının tebahhurundan husule gelen su buharlarını Ortaasya\ncenubundaki ülkelere götürürdü. Buna mukabil rüzgârların\nOrtaasyaya getirdiği şey yalnız bitmez tükenmez kumlardan\nibaretti. İşte böylece Ortaasya kuruduğu nispette kum istilâsı\naltında kaldı ve milyonlarca insan barındıran ellerde hayat\nşartları kısırlaştı. Buzların çekilmesi ve geniş içdenizlerin\naradan kalkmasile, Ortaasyanın garba kapıları, arkasına\nkadar açıldı. Ondan sora Ortaasya binlerce yıl zarfında Çine,\nHinde, Önasyaya, Şimalî Afrikaya ve Avrupaya dalgalarını taşıran büyük bir insan denizi oldu (Harita. 1). Yük taşıyıcı yaban\nhayvanlarının işe ahştırılmaları da bu devirde çok büyük\nölçüde arttı. Bundan yedi asır eveline kadar en az 9 0 0 0\nyıl, kâh önünde durulmaz yıkıcı ve yutucu seller, kâh kumlar altında gizli sular gibi yürüyen büyük türk göçleri ve\nakınları muhaceret ve temdin faaliyetine devam etmişlerdir.\nİklim değişikhğinin hangi sebeplerden ileri geldiği hakkındaki tetkikler bugün birçok âlimlerin hâlâ üzerinde çalışmakta oldukları bir mevzudur.\nİklim tebeddülü Anayurtta kalan Türklerin tarihleri ve\niçtimaî hayatları üzerinde de başkaca tesirler göstermiştir..\nBu tesirlerin başhcaları şunlardır:\na) Türk ırkının bir kısmını göçebe hayatla yaşamağa\nmecbur etti. Göçebelik türk tarihinde iklim tahavvülü neticesi bir zaruret olmuştur.\nb) Türk yurtlarının bir kısmının step haline gelmesi\ntürk ırkının hayatî, iktisadî menfaatleri biribirinden farklı,,\nmütezat iki zümreye bölünmesini mucip oldu.\nc) Şehirler göçebe Türklerin istilâlarına maruz kaldı..", "n_chars": 2016}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0069", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 28, "page_end": 28, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0028"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 28", "text": "28 TARIH\nÇİN Daha iyi iklimler aramağa çıkan Türkler,\nayrıldıkları sahalara nazaran en elverişli\ngördükleri yolları tutarak medeniyetlerinin tohumlarile birlikte dört bucağa yayıldılar; çiftçiliğe yarıyacak güzel ovalar,\nzengin su boyları aradılar. Karşılaştıkları iptidaî yerlilerle\nçarpışarak onları ya başka yerlere sürdüler, ya da içlerine\ngirerek temdin ettiler. Yerlilere nazaran çok yüksek zekâları\nve mütekâmil silâhları ile galebe çalmakta, yerleşmekte ve\nhükümlerini yürütmekte güçlük çekmediler. Boş buldukları sahalarda ise beğendikleri yerlere yerleşerek oraların otokton [1] ahalisi oldular.\nKuruyan Türkelinin şarJc taraflarında bulunanlar kendilerine yakın olan Çine indiler. Çin.çölleşen sahanın ve onu çeviren dağların ötesinde Sarı Irmağın suladığı zengin vadi\nile başlar. Bu vadinin garba ve şimale geçit noktaları mahduttur.\nÇinin ilk devirlerinden bahsolunurken hurafelerle karıştırılarak 100,000 hatta 2 milyon yıla çıkarılan soradan uydurulma menşe efsaneleri bir tarafa bırakılırsa, Türklerin\nşimalî Çine ilk girişlerini milâttan en az 7,000 yıl eveline\ngötürmek lâzımdır.\nYeni bulunan san'at eserlerile fikir ifade edici çizgiler\nşeklinde yazılara (ideögram) bakılarak, bunların o zamana\ngöre mütekâmil bir medeniyet sahibi oldukları, çiftçilik işini\niyi bildikleri, göğe, yere, suya, Güneşe, yıldızlara taptıkları\ntesbit edilmiştir.\nMedenî bilgileri, yüksek ve asil ahlâkları, sâf ve sade\nitikatları ile Çinde yerleşen Türklerin orada devirler imtidadınca ilerlettikleri medeniyet son asırlara gelinciye kadar\ndünyanın en ehemmiyetli medeniyetlerinden biri olmak vasfını muhafaza etmiştir.\nDiğer bir göç dalgası Ortaasyadan Hint YaHİNT\nrımadasına yürümüştür. Sint, Ganj, Brahmaputra gibi büyük su damarlarile sulanan ve şimal sınırları\nheybetli Himalâya tabyaları ile çevrilmiş olan Hint, Türkeline şimalişarkî ve şimaligarbide iki dar geçitle açılır.\nÇinde olduğu gibi Hintte de asıl yerlilerin medeniyeti yoktu.\n[1] \"Otokton = autochthone,, bir mmtakanın ilk ve aslî ahalisi demektir.", "n_chars": 2013}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0070", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 29, "page_end": 29, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0029"], "running_head": "TURK TARIH H VE MEDENiYETiNE EUMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 29", "text": "TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMİ BİR NAZAR 29\nTarihtenevelki zamanlarda Hint \" maymun sürülerine\nbenziyen „ kara derili insan kabilelerile meskûndu. Saydığımız iki geçitten girerek bunları cenuba doğru süren\nTürklere tarihlerde-Dramt adı veriliyor. Bazı kabilelerinin Kol,\nBil gibi birkaçı türkçe asıllarını muhafaza etmiş isimlerle\nanıldığı anlaşılan Dravitlerin Hintte medeniyetlerini yüksek\nbir dereceye çıkardıkları, Harappa ve Mohencodaro da yapılan\nyeni arkeoloji keşiflerile meydana çıkarılmıştır. Son zamanlara gelinciye kadar, hint medeniyetinin nispeten yeni sayılabilecek medeniyetlerden olduğu hakkında bir kanaat vardu\nYeni keşifler bu yanlış kanaati düzeltmiş ve kadîm hint medeniyetinin kadîm çin, mezopotamya ve mısır medeniyetlerile muasırlığı tahakkuk etmiştir.\nTürkün garba binlerce yıllar mütemadi dalgaGARBA MUHACE- RET YOLLARI lar halinde devam eden muhaceretleri, başlıca\niki yoldan vukubulmuştur. Bunlardan biri\nşimal yoludur ki Ural dağlarile Hazar Denizi arasından\nve Karadeniz şimalinden geçer; bu geçide \"Kavimler Kapısı,,\nadı verilmiştir. İkincisi cenup yoludur. Bu yol Himalâya\nşimal ve Cenup etekleri boyunca garba gider. Cenup\nyolundan Kafkasları geçmek suretile şimal yoluna intikal\neden kafileler de olmuştur (Keltler). Şimal yolu, buzların\nçekilmesinden sora husule gelen bataklıklar yüzünden cenup yolundan daha müşkülâtlı idi. Bu sebeple bu yolu takip\nedenler gidebildikleri yerlere çok geç vâsıl olmuşlardır. Cenup yolunu takip edenler Mezopotamyaya, Anadoluya ve\noradan Adalara geçmişlerdir. Önasyaya gelmiş olanlardan\nSuriyeye sapanlar, Palestin üzerinden Mısıra gitmişlerdir,\nîberlerin de Hazar civarından bu yol ile Afrika şimaline ve\noradan İspanyaya geçtiklerini söyliyenler vardır. Şimal yolunu takip edenlerden bir kısmı Karadeniz şimalindeki sahalarda, Tuna havzasında ve Trakyada yerleştiler. Soraları\nbunlardan bazı kabileler Makedonyaya, Tesalyaya ve en\nnihayet asıl Yunanistan denilen yarımadaya gidip yerleştiler.\nÇanakkale ve İstanbul boğazlarından geçerek Anadoluya\ngarp yolu ile girmiş olanlar da bu Trakya ve Tuna mıntakalarında yerleşmiş türk kabilelerindendir.", "n_chars": 2118}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0071", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 30, "page_end": 30, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0030"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 30", "text": "30 TARIH\nÖNASYA - SÜMER Aşağt Mezopotamyaya inişlerinde\nELAM-ETİ [1] 1'i^ak boyları bataklık halinde idi. Cetveller\nve kanallarla suların zararını gidermek, toprağın muntazam sulanmasını temin etmek için bu muhacir\nkafilelerin gösterdikleri kabiliyet ve meharet daha ilk geldikleri zamanda dahi medenî seviyelerinin yüksek olduğuna delil\nsayılmaktadır. Bunların bir taraftan Dicle ve Fırat, diğer taraftan\nKerka ve Karun ırmakları boylarında ve ağızlarında kurdukları medeniyet gerek güzel san'atlerin ve gerek siyasî ve içtimaî hayatın inkişafı noktalarından çok feyizli olmuştur. Bu\nmedeniyet Sümer - Elam medeniyeti unvanlarile anılır.\nTürkün en az yedi bin yıldanberi gelip yerleşerek\nkendine mukaddes yurt edindiği Anadoluda yapılan taharriler, bugün milâttan evel 4,000 yıla çıkarılan Anadolu-Eti medeniyetinin kıdemini, her an birkaç asır daha maziye\ngötürmektedir.\nAnadolu medeniyetinin, mezopotamya veya mısır medeniyeti kadar eski olmadığı iddiası varit değildir. Zira söylediğimiz gibi Mezopotamya ile Anadoluyu işgal eden insanlar\nayni ırktan ve ayni menşedendirler. Bu itibarla geldikleri\nyerlerden ayni devirlerde ayni medeniyeti getirmiş olmaları\ntabiîdir. Alişar höyüğü hafriyatı derin tabakalara doğru indikçe elde edilen eserler, v e Karkamış harabesinin daha\naltında bulunan Birinci Karkamış eserleri bu hakikati\nteyide hizmet edebilecek delillerdir.\nAnadoludaki eti (hata) medeniyetinin azameti gün geçtikçe daha eyi anlaşılmaktadır. Gerek Eti Müttehidesine dahil\nhükümetlere, gerek yabancı komşu devletler ülkelerine uzanan yolları, muhteşem mabetleri, heykelleri, Mısırmkilerden\n^ok daha mükemmel sfenxleri ile Boğazköy ün io'pTdik. örtüleri\naltından bugünkü beşeriyetin mütehayyir gözleri önüne\naçılan eti medeniyeti canlılık ve fikir yüksekliği noktalarından harikulade bir inkişafın şahididir.\nMISIR Mısıra giden Türkler yerleşmek için Nilin\nboş buldukları deltasını seçtiler. İlk mısır\nmedeniyetini kuranların Asyadan geldikleri. Mısırın kadîm\ntarihi ile uğraşan âlimlerin çoğu tarafından kabul edilmiş\nbir keyfiyettir. Nil vadisinde Yontmataş Devrinden birden[ıJ Eti İmparatorluğu bahsine bakmız.", "n_chars": 2123}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0072", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 31, "page_end": 31, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0031"], "running_head": "TURK TARIH H VE MEDENiYETINE UMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 31", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE U M U M Î BIR NAZAR 31\nbire Maden Devrine intikal edilmiş olması, iki devrin arasında bulunması lâzımgelen mütevassıt san'atlerin Mısırda\ngörülmeyişi, Suriyedeki bazı mağaralarda bulunmuş en eski\neserler ve nihayet antropoloji tetkiklerinin ortaya koyduğu\nneticeler buna delildir. Âlimlerin bu hakikat içinde, açıkça\n.söylemiyerek eksik bıraktıkları nokta, Ortaasyadan, Altaylardan gelmiş olanların türk camiası mensuplarından başkası\nolamıyacağıdır. Bu eksik noktayı tamamlamak vazifesi, şüphesiz, herkesten evel Türklere düşer.\nAnadolu ile Mısır arasındaki Suriye ve Palestin sahalarına\ngelince, buralarda tarihin tanıdığı kadîm zamanlardanberi\n\"mezopotamya v e eti medeniyetlerini kuranların müşterek\nvasıflarını taşıyan bir halkın, hâkim bulunmuş olduğu yine\nyeni tetkiklerin açığa çıkardığı hakikatlerdendir.\nGarba giden Türklerden bir kısmı yerleşmek\nEGE HAVZASI\niçin elverişli zeminlerden birini de Ege havzasında buldular. Tarihin bugün milâttan 4 bin yıl kadar\ngeriye götürebildiği akdeniz medeniyeti, Turova, Girit, Lidya\nve îyonya adları verilen saha ve safhalarile birlikte beşer\nistidat ve kabiliyetinin en kıymetli incilerle süslü bir tacı\nolmuştur. înce bir haşmetle mümtaz bu akdeniz medeniyetini kimler yaptı ? jfiTnosos sarayının XX inci asrın en incelmiş\nzevklerini yalnız tatmin değil, hayran edici güzellikteki san'at\neserlerini ebediyete yadigâr eden kavim kimdir ?\nKadîm zamanlarda (M. E. 3000 - 1200) Akdeniz adalarım\nkapladıkları teeyyüt eden brakisefal kavimler, dünyanın brakisefal insanlar kaynağı olan Ortaasyadan, Ana Türkyurdundan ayrılmağa mecbur kalmış olan Türklerdir. Giritte,\nTurovada bulunan en eski eserlerle Hazar şarkmdaki Türkellennde bulunan eserler arasında tesbit edilen benzerlik, akdeniz medeniyetinin olduğu kadar onu yapan insanların\nmenşeini de göstermeğe yarar delillerdendir.\nAnadolunun garp kıyılarında ve Yunan Yarımadasında\nyükselmiş medeniyetleri, Anadolunun içindeki, Mezopotamyadaki ve Ortaasyadaki kadîm medeniyetlerden ayrı mütalea\netmek kabil değildir.\nİnsanlar, yakın zamanlara kadar, bütün Akdeniz havzasına şamil müstakil bir yunan medeniyeti tasavvur ve kabul\nedecek mertebede az bilgili idiler. Bu medeniyeti Greklere", "n_chars": 2209}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0073", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 32, "page_end": 32, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0032"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 32", "text": "32 TARİH\ninhisar ettirmek ve onu ancak mısır medeniyeti ile temasta\ngörmek tarih bilgisinin kat'iyet çemberile çevrilmiş bir hakikati, bir mütearifesi sayılıyordu. Medeniyetlerin doğuş ve\nyayılış hadiselerinin daha geniş görüşlerle mütaleasma girişıldıği yıllardanberi, artık o iptidaî telâkki ortadan kalktıonun yerine bütün ilâhları, an'aneleri, ilim ve sanayi eserlerile\nyunan medeniyetinin menşelerini kendisinden evelki meI deniyetlerde, bilhassa eli medeniyetinde aramak lâzımgeleceği hakikati geçti. Son asra kadar menşei, mevhum bir grek\nmedeniyetine bağlanan lidya ve frikya medeniyetleri gibi,\nGarbî Anadolu medeniyetlerinin de esasta eti medeniyetinin\ndevamından ibaret olduğu artık kolay reddedilmiyecek kanaatler sırasına girmiş bulunuyor.\nAVRUPA ilim, san'at ve felsefesinin bütün\npınarları Garbî Anadoluda olduğu gibi, roma\nmedeniyetinin kökü de oradadır. Bu medeniyetin temelini\nkuran Etrüsklerin îtalyaya Anadoludan gitmiş oldukları\nmuhakkaktır. Etrüsk san'atile eti ve lidya san'atleri arasında sıkı bir münasebet tesbit edilmiştir. Amerikalıların\nSartisi yaptıkları taharriler gibi her yeni tetkik bu münasebetin derinliklerini daha ziyade aydınlatmaktadır. Etrüsklerin îtalyaya aşıladıkları medeniyetten Avrupanın soraları\nnekadar müstefit olmuş bulunduğu malûmdur.\nBüyük muhaceretlerin Şark, Önasya ve Akdeniz havzalarında tarihe armağan ettiği medenî inkişafları süratle gözden geçirdik, şimdi yine ayni süratle asıl Avrupa sahasını\ngörelim.\nHazar ve Karadenizin kıyıları yolu ile geçenler Avrupa\niçlerine dalarak Atlas Okyanusuna kadar dayandılar; en ileride\nbulunanlardan bir kısmı denizi geçerek Büyük Britanya adalarını ve îrlandayı işgal etti. İlk gidenlerin izi üzerinde\nyavaş yavaş, fakat mütemadiyen yürüyen göçler, Avrupanın o zamanlarda içinde bulunduğu derin vahşet hayatının değişmesinde amil ve müessir oldu. Muhacirler yol\nedindikleri sahalara ve yerleştikleri mıntakalara devir, devir\ncilâhtaş, bakır, tunç ve demir, san'atlerini götürdüler. Keltler\ngöçtükleri Hazar cenubu, Kafkas, Ukrayna, Tuna vadisi yolu üstünde, onların geçtikleri zamana ait olduğu tesbit edilen\neserler bırakmışlardır. Ligürler in bunlardan çok evelki za", "n_chars": 2165}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0074", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u041v"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "T T i j ı t - f e ı l e t ^ i r t A ı a e t y - u . j r c İ t j a\nATLAS DENİZ T M\nTürklerin Anayurdu\nGöç istikametleri\nM. 1 : 6 0 , 0 0 0 , 0 0 0", "n_chars": 145}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0075", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 33, "page_end": 33, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0033"], "running_head": "TURK TARiH VE MEDENiYETiNE UMUMi BIR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 33", "text": "TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMÎ BİR NAZAR 33\nmanlarda Avrupanın garbına kadar gittikleri ve bütün İtalyaya yayıldıkları da malûm olmuştur. Goller de Ortaasyadan gitmişlerdir. İskitler camiasına dahil olan Kimriler ise,\nKeltler Avrupaya geçmezden evel Kırım ve Danimarka\nyarımadalarında yerleşmiş bulunuyorlardı.\nAvrupada muhtelif san'at devirlerinin bu muhaceretlerle\naçılmış olduğuna artık itiraz eden yok gibidir. Avrupalılara\nziraati, yabani hayvanları ehlileştirmeyi, çömlekçilik san'atlerini de bu yeni gidenler öğretmişlerdir. Fikir, san'at ve bilgice Avrupa yerlilerinden çok yüksek olan muhacirler, Avrupayı mağara hayatından kurtarmışlar ve fikrî inkişaf yoluna sokmuşlardır.\nArkeoloji buluşlarına nazaran milâttan 2 0 0 0 yıl kadar\nevel Avrupada bakır aletler bile pek az bulunurken o tarihte birdenbire tunç aletlerin çoğaldığı görülüyor. Bakırı\ntunca çevirebilmek için mevcudiyeti elzem olan kalay madeni Avrupada yalnız Fransada birtek yerde zayıf bir damar\nhalinde mevcut olup bunun da kadîm zamanlarda keşfedilip\nişlendiğine dair hiçbir emare yoktur.\nTunç san'atinin Avrupaya son asırlara kadar bütün dünyanın en mühim kalay hazinesi olan Ana Türkyurdundan\ngitmiş olduğu en sabit hakikatlerden sayılır. Madenin ve\nmaden san'atlerinin kadîm medeniyet sahalarında Mezopotamya, Mısır ülkelerinde keşfedilmiş olmadığı da muhakkaktır. Maden, \" an'anenin bize parmağı ile gösterdiği dağlarda keşfolunmuştur,,.\nDünyaya ilk yayılışlarını yapmağa başlıyan\nTürkler, gittikleri yerlerde, kabile veya reDAN AYRILAN . . . . ı . ı , • , ,\nTÜRKLER islerinin, veya yem yerleştikleri sahaların\nisimlerile anılmışlardır; bu isimlerden çoğunun zamanla telâffuz şekilleri değişmiş, ilk bakışta anlaşılmıyacak hale gelmiştir. Yerleştikleri sahaların kadîm veya kendileri tarafından verilmiş yeni isimlerile anılmış kabileler bulunduğu gibi, ilk adları asırlar zarfında değişerek başka adlar\ntakınmış olanlar da vardır. Ayni sahada birçok kabileler yerleşmiş bulunduğu zamanlar bunların müştereken kurdukları devlet, meselâ Eti, Selçuk, Osmanlı Devletlerinde olduğu", "n_chars": 2059}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0076", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 34, "page_end": 34, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0034"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 34", "text": "34 TARIH\ngibi en kuvvetli olan ve idare başında bulunan kabile veya\naile ismile anılırdı.\nYurtlarından ayrılan Türklerin gittikleri' sahalarda yerlilerle karışmasından muhit, iklim şartlarına ve tesalüp nispetlerine göre yeni, yeni kabileler ve bu kabilelerin siyasî, içtimaî\namiller altında kaynaşmasından yeni kavimler doğmuştur.\nOrtaasyada âlimlerin mevcudiyetini söyleGÖÇLERD^^E^L dikleri büyük içdenizin ve ona akan ırmak^TÜRKYURDU etrafında kurulmuş medeniyetin, yeryüzünün diğer parçalarına asırlar\nve asırlarca nasıl taşınmış ve yayılmış olduğunu söyledik.\nBütün bu müddet zarfında Ana Türkyurdunda neler olup\nbitti ?\nİklim değişikliğinin getirdiği kuraklık ve onun zarurî\nkıldığı bütün bu göçler şüphesiz ana medeniyetin zararına oldu. Sarı Irmak, îndüs, Ganj, Fırat, Dicle, Kızılırmak,\nBüyük ve Küçük Mendiresler, Nil ve saire gibi en feyizli\nsular kıyılarına ve Akdeniz havzaları gibi cennetten ayrılmış sanılacak kadar güzel kara parçalarına intikal eden bu\nmedeniyet, seçerek yerleştiği bu sahalarda, tabiî tekâmülünü\ntakip ederek yükselirken bütün hu ayrılışların sarsıntılarından Ortaasyanın müteessir olmaması elbette mümkün değildi.\nİnsan kabiliyetinin medeniyet dediğimiz hasılasını yaratan\nilim ve san'at daha ziyade zengin vadileri, muhit ile temas ve\nmuvasala kolaylıklarına mazhar sahaları sever. Yeni doğan\nzengin bir medeniyet merkezi, meselâ Ortaasyada olduğu\ngibi iklimî; veya diğer birçok sahalarda görüldüğü üzere bir\npayitahtın yakılması, bir devletin yıkılması gibi siyasî; yeni\nbir dinin müsamahasızlığı gibi içtimaî saiklerin tazyikile yerini değiştirebilir. Akdeniz medeniyeti devrinde havzanın muhtelif sahalarında yetişen âlimlerin, san'atkârlarm, filozofların,\nşairlerin her köşeden kâh Sart, kâh Atina, kâh İskenderiye\nşehirlerine toplanarak muhitin kendilerini çeken müsait şeraiti içinde, karargâh edindikleri yeni merkezin medenî tealisine müessir oldukları malûmdur. Türk tarihinin yakın\ndevrelerinde bunu teyit edecek misaller pek çoktur. Kubilây\nyeni kurduğu Hanbalık (bugünkü Pekin) şehrinin süratle\nmedenî inkişafa ermesi, Çinde en mümtaz bir ilim ve fikir\nmerkezi haline gelebilmesi için bütün uygur âlimlerini, mü", "n_chars": 2160}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0077", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 35, "page_end": 35, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0035"], "running_head": "TURK TARiH H VE MEDENiYETiNE UMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 35", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 35\ntefenninlerini, riyaziyatçılarını Çinde toplamak istedi ve birçoklarını getirtti. İlmin Hanbalık sarayında kazandığı itibar,\nuygur âlimlerinin oraya taşınmasında şüphesiz amil, ve bu\nda elbette asıl uygur vatanının ilmî zararına oldu. Türk medeniyeti Kâşgar, Semerkant, Taşkent, Buhara, Konya, İstanbul gibi şehirler arasında en yakın asırlara gelinciye kadar\nmerkez değiştirmekte devam etmedi mi? İslâm ilim ve san'-\nati siyasî fırtınalar önünde asırlarca Şamdan Bağdada, Bağdattan Kurtubaya taşınıp durmadı mı ?\nİşte böylece Ana Türkyurdu medeniyeti de tarihin ilk zamanlanndanberi en mühimmi artıcı kuraklık olduğu görülen\nsebepler altında yerini değiştirmiştir. Bundan asıl yurtta o zamanlardanberi artık hiçbir medeniyet yaşamamış olduğu neticesini çıkarmağa kalkışmak bittabi doğru olmaz. Ana Türkelinin içinde yapılan arkeoloji taharrileri en kadîm medeniyetin orada aranması lâzımgeleceğini kâfi derecede ispat\netmiştir. Hazar şarkında Aşkabat yakınlarında Ano hafriyatının reisi Pumpelly bu medeniyete içinde bulunduğumuz\nzamandan 11,000 yıl evele giden bir kıdem takdir etmiştir. Araştırılan diğer bütün kadîm medeniyetlerden hiçbirine hiçbir âlim tarafından bu kadar uzun bir kıdem\nverilmiş değildir. Pumpelly hafriyat için intihap ettiği sahada\nisabet göstermiyerek gayet küçük ve ehemmiyetsiz bir kasabayı örten toprakları kazmıştır. Tarih ve arkeolojide en iptidaî\nbilgisi olanlarca malûmdur ki toprağın, ağaçları boğan haris\nsarmaşıklar gibi kendi içinde gömdüğü ve asırlar zarfında\nizlerini belirsiz hale getirerek unutturduğu kadîm şehirlerden — hepsinin değilse bile — bir kısmının yerini isabetle\ntayin ederek bulmak müşküldür. Bununla beraber, kumlarının altı ana medeniyetin yekpare bir metfeni olan Türkistan,\nilmin bu isabeti eksik araştırma teşebbüsünü mükâfatsız bırakmamış, Pumpelly nin eline en kıymetli vesikalar vermiştir.\nAmerikalı âlim bu vesikaları ilmin bitaraf gözüyle tetkik\nettikten sora Ana Türkyurdunun bu kısmında neolitik medeniyetin milâttan evel IX uncu, hayvanları ehlileştirmenin VIII\ninci binde,maden san'atlerinin VI ıncı binde, yani şimdiye kadar\nmadencilikte en kıdemli bulunan Sus tan 1000 yıl evel başladığını\nifade ve ilân etmiştir.\nTürklerin Anayurdu, Morgan'ın da söylediği gibi şimdiye kadar pek az araştırılmış sahalardan biridir. Medeniyet", "n_chars": 2341}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0078", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 36, "page_end": 36, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0036"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 36", "text": "36 TARIH\nmenşeinin, tarihçileri yormakta ve yanıltmakta olan meçhullerini açacak anahtar oradadır. îlmin kazması orada işlemeğe başladığı, bulunan vesikalar samimî ve bitaraf ilim duygusile tetkik ve tahlil olunduğu zaman insanlığın tekâmül\ntarihi gür ışıklarla aydınlanacak ve yazılı bulunduğu hakikî\nkitabın içinde okunmuş olacaktır. Bu kitap haritaların Türkistan dediği Ortaasya yaylâstdır. O sahanın üstüste yığılmış en kadîm medeniyetlerle kaplı olduğuna, orada atalardan gelen menkulât ile dağ çobanları bile vâkıftır.\nMilâttan evel 9,000 yıla varan kadîm türk medeniyetinin bir zaman sora söndüğünü tasavvur ve iddia etmek\nhatadır. Bu medeniyet bir taraftan Çin, Hint, Mezopotamya\nve saire gibi yeni intikal mıntakalarında inkişaf ederken\ndiğer taraftan da asıl kendi sahasında devam ve inkişaf eylemiştir. îklimin müsaadesizleşmesi, hayat şartlarının büyük\nmikyasta daralması onun ancak hızını durdurmuş ve sahalarını tahdit etmiştir.\nCENUBÎ SİBİRDE == Tümülüs) Kurgan, pek eski devirKURGANLAR lerde yaşamış Ortaasya Türklerinden kalma mezarlara verilen isimdir. Ural dağlarından Yenisey nehri havalisine kadar bütün Cenubî Sibirde\nve Kırgız steplerinde binlerce kurganlara tesadüf olunur. O\nhavalide yaşıyan Türkler ata yadigârı telâkki ettikleri bu\nkurganlara hiç dokunmazlar, onlara bir nevi mukaddes şeyler nazarile bakarlar.\nOn yedinci asırda Sibirya Ruslar eline geçtikten sora\nCenubî Sibirin birçok yerlerine rus muhacirleri yerleştirildi.\nEkserisi tepecik şeklinde olan kurganlar rus muhacirlerinin dikkatini celbetti. Ruslar bu mezarları deştiler. Mezarlar\ntunç, altın, gümüş, bakır ve demirden yapılmış alet ve ziynet\neşyalarile dolu idi. Bir kısım rus muhacirleri ziraati bırakarak\nbu kurganları kazıp, çıkarılan tunç ve altın eşyayı satmakla maişetlerini temine başladılar. Bu suretle birkaç sene zarfında\nbüyük servetler edinen Ruslar görüldü. Birinci Petro, hükümetin müsaadesi olmadan kurganların kazılmasını menederek hafriyatın ilmî heyetler murakabesi altında yapılmasına\nemir verdi. Bundan sora kurganlar ilmî heyetler tarafından\nusul dairesinde kazılmağa başladı.", "n_chars": 2092}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0079", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 37, "page_end": 37, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0037"], "running_head": "TURK TARIH H VE MEDENiYETiNE EUMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 37", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 37\nKurganları tetkikle birçok âlim uğraşmışür. Arkeoloji\nâlimleri Sibir kurganlarını iki kısma taksim ediyorlar:\n1. Tunç Devrine ait kurganlar.\n2. Demir Devrine ait kurganlar.\nBirinci nevi kurganlar bilhassa Yenisey nehri havalisi\nile Abakan steplerinde bulunur. Demir Devri kurganlarına\nise İrtiş ve Tobol nehirleri havzasında tesadüf olunur. Fakat\nTunç Devri kurganları arasında Demir Devri kurganlarına\nda tesadüf olunmaktadır.\nTunç Devri kurganlarında bulunmuş eşya şunlardır:\nKılıç (kılıçların sapı ekseriya hayvan şeklindedir), ok ucu,\nsüngü, bıçak, orak, makas, balta, iğne, biz, burgu...\nKoşum takımına ait eşya: toka, üzengi, gem...\nEv hayatına ait eşya: kazan, tava...\nZiynet eşyasından: küpe, düğme, bilezik, ayna, hayvan\nşeklinde yapılmış muhtelif ziynet eşyası. Ziynet eşyasının\nçoğu altından mamuldür.\nDemir Devri kurganlarında bulunmuş olan eşya şunlardır:\nKazma, burgu, balta, bıçak, ok ucu, kalaylama aletleri,\nkılıç, süngü, zırh, çakmak. Koşum takımına ait eşyadan:\nGem, üzengi. Ev hayatına ait şeylerden: Çakmak. Ziraate ait\nşeylerden: Saban demiri, orak. Bunlardan başka muhtelif\nşeyler: Türlü büyüklükte tokalar, kemer tezyinatı, kopçalar,\nmuhtelif büyüklükte çiviler. Demir Devrine ait kurganlarda\nbulunmuş eşyanın da birçoğu altın ve bakırdan yapılmıştır.\nDemir Devri kurganlarında kemikten yapılmış ziynet eşyası\nve çömlekler de bulunmuştur.\nHer iki devrin kurganlarında bulunmuş eşyanın yapıhşındaki incelik, güzellik, san'atkârm yüksek mehareti şayanı\nhayrettir. Moskova, Leningrad müzelerinde saklanmakta\nolan kurganlardan çıkarılmış eşya nümunelerini gördüğü\nzaman, insan bunların milâttan evelki devirlerde yapılmış\neşya olduğuna inanmak istemez; bunları bugün en medenî şehirlerden birinde yapılmış eşya zanneder. Leningrad, Moskova müzelerinden başka Sibir, Tomsk, Krasnoyarsk müzelerinde de kurganlarda bulunmuş eşya çoktur. Avrupa müzelerinden Londranın \"British Museum,, unda da güzel bir\nkolleksiyon vardır.", "n_chars": 1985}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0080", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 38, "page_end": 38, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0038"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 38", "text": "38 TARIH\nTÜRKLERDE MA- dağlarının pek çok yerlerinde keşfoDENCİLİK lunan maden ocakları ve izabe fırınları\nTürklerin madenleri kendileri çıkarıp, kendileri işlediklerini göstermektedir. Yani Eski Türkler madenleri topraktan çıkarmayı, izabeyi, işlenecek hale getirmeyi\nbildikleri gibi, onlardan her türlü eşya yapmayı da biliyorlardı;\ndiğer tabirle, Türkler madencilik san'atinin bütün şekillerine\nve bütün usullerine aşina idiler. Eski türk ülkelerinde kadîm\ndevirlerde işletilip bırakılmış maden ocakları gayet çoktun\nEkserisi bakır madeni ocaklarıdır. Bu ocaklardan bazılarının\nyeraltındaki koridorları, tam asrımızda yapılmış ocaklar gibi\nmükemmel bir surette ağaç direklerle (sütunlarla) dayatılmıştın\nBu ocakların çokluğu, Türklerin madenleri yalnız kendi\nihtiyaçları için değil, diğer milletlere satmak için de çıkardıklarını ispat ediyor.\nKurganlarda bulunmuş eşyadan Türklerde madencilik\nsan'atinin gayet ünlü bir san'at olduğu da anlaşılmaktadır,\nLeningradın \"Ermitaj,, müzesinde kurganlarda bulunmuş,\neşya arasında çekiç tutmuş bir maden işçisini temsil eden\nküçük bir bakır heykel bulunuyor. Bundan başka kurganlarda pek çok küçük çekiçler bulunmuştur. Anlaşılıyor ki,,\nTürkler, bu gibi heykelleri ve küçük çekiçleri bir ziynet\nolarak kullanıyorlardı.\nEski Türkler bakır, tunç ve demirden başka altın dahi\nçıkarırlardı. Ortaasyanın birçok yerinde metruk altın madeni ocakları keşfolunmuştur. Bu maden ocaklarında bakır\naletler bulunmuştur. Bugünkü türk ülkesinin birçok yerlerinde maden izabesine mahsus fırınlar da keşfedilmiştir.\nTürklerde madencilik san'atinin bütün usullerinin malûm\nolduğunu tarihî devirlere ait vesikalar da teyit etmektedir.\nMeselâ Tukyu Türkleri nin, vergileri madenden eşya yapmak\nsuretile ödedikleri tasrih edilmektedir.\nESKİ TÜRK ŞEHİR. y^^i asır eveline kadar Garbî TürLERİ \" kistan ile Kırgız steplerinin cenubî kısmında da birçok şehirler mevcut olduğunu\nçin ve islâm müverrihlerinin eserlerinden de öğreniyoruz.\nBugün bu şehirlerin yerini kum tabakaları kaplamıştır. Tarihî\nşehir harabelerinin yerini tayin ancak kumlara karışmış\npek çok çinili tuğlalar, nefîs çömlek kırıntıları gibi medeniyet", "n_chars": 2138}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0081", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 39, "page_end": 39, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0039"], "running_head": "TURK TARIH H VE MEDENiYETiNE UMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 39", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 39\nbakiyeleri sayesinde mümkün olmaktadır. Bugün medeniyetten mahrum Kırgız - Kazakların oturdukları sahanın birçok yerleri şehir harabeleri, medeniyet enkazı ile doludur.\nBu harabelerin bir kısmı tarihen malûm şehirlerin enkazıdır. Meselâ: Otrar, Cent, Yangı Kent, Sağnak harabeleri\ngibi. Diğerleri, tarihin isimlerini zaptedemediği şehirlerin\nharabeleridir. Diğer birçok şehirler de vardır ki tarih isimlerini kaydetmiş olduğu halde, yerleri tayin edilememiştir.\nAtlak, Atbaş, Almahk, Balasagun, Talaş, Kulan, Barshan, Sus[l]\nSuyap, Nüzket, Sütken, İli Balık, Şelci gibi türk şehirlerinin de\nbazılarının yerleri bulunamamıştın Bugün vaktile büyük birer\ntürk medeniyeti merkezi olan bu şehirlerden birçoğunun yerinde\nbugün kum ve rüzgârdan başka bir şey yoktur.\nSon zamanlarda yapılan hafriyat neticesinde Çin Türkelinde kum altında elliden ziyade şehir harabesi bulunmuştur.\nOrtaasyada bugüne kadar kurumamış büORTAASYADA ME- y^j. nehirler vardır. Bu nehirlerin etrafınDENİYET MERKEZ- j^rkler türlü isimler altında yüksek\nmedeniyetler kurmuşlardır. İkamet hayatı\nmümkün olan mümbit sahalar cümlesinden Şimalî Moğolistandaki Selenga - Orhon havalisini, Balkaş Isık Göl\narasındaki Yedi Su mmtakası ismini taşıyan İli nehri havalisini, Çin Türkelindeki Tarım nehri vadisini, Garbî Türkistandaki Çu, İnci (Sirderya) ve Öküz (Amuderya) nehirleri\nhavalisini zikretmek lâzımdır. Bu sahaların herbirinde muayyen bir devirde Türkler yüksek medeniyetler tesis etmişlerdir. Milâttan evelki asırlarda Orhon havalisi Türkleri\nmedeniyetçe çok yükselmişlerdi.\nMILÂTTAN EVEL xnı ÜNCÜ ASIRDAN SORA\nKURULAN TÜRK DEVLETLERI\nTürkler, milâttan çok zaman evelki devirlerde Ortaasyadan yayılarak gittikleri muhtelif yerlerde devletler ve\nmedeniyetler kurdukları gibi bunlardan Asyada Anayurtta\n[1] Bu Sus şehri Sihirdedir. Elamın merkezi olan Sus başkadır; ayni\nismi taşıyan hir diğer Sus şehri Tunusun cenubundaki sahil kısmında\nbulunur.", "n_chars": 1960}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0082", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 40, "page_end": 40, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0040"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 40", "text": "40 TARIH\nkalanlar da biribiri ardınca birçok devletler ve medeniyetler\nkurmuşlardır. Bunlardan tarihçe malûm olan bellibaşlıları\nşunlardır:\n1. Ortaasyada Türk-Hun İmparatorluğu.\n2. Volga - Tuna arasında İskit İmparatorluğu.\n3. Ural ve Volga nehirleri arasında Garbı Hun Devleti.\n4. Avrupa T^rA; - İmparatorluğu ve Avrupada /4mr\nİmparatorluğu.\n5. Garbî Türkistan ve Şimalî Efganistanda Akhunlar\nDevleti.\n6. Ortaasyada Türk İmparatorluğu Tukyu ve Kutluk\nDevleti.\n7. Karadeniz şimalinde muhtelif isimde Türk Devletleri.\n8. Asya Türk İmparatorluğundan sora, Ortaasyada\nmuhtelif isimlerde Türk Devletleri.\n9. Aral Gölü cenubunda Samanoğulları Devleti.\n10. Aral Gölünden Hindistana kadar uzanan sahada\nGazneliler Devleti.\n11. Sir nehri şarkında Karahanhlar ve Kara Hatalar\nDevleti.\n12. İran, Mezopotamya, Anadolu ve Suriye sahalarında\nSelçuklar Devleti.\n13. Harzem kıt'asında ve bütün İranda Harzemşahlar\n(Harizm) Devleti.\n14. Payitahtı Semerkant olan Büyük Timur İmparatorluğu.\n15. Hindistanda^aÖMr İmparatorluğu.\n16. Asya, Avrupa ve Afrikada Türk - Osmanlı İmparatorluğu.\n17. Türkiye Cümhuriyeti.\nBu Türk devletlerinin herbirinin siyasî tarihinden ve\nmedeniyetlerinden sırası geldikçe bahsolunacaktır.\nTürklerin şimdiye kadar en eyi tarzda teşkil ettikleri devlet,\nTürkiye Cümhuriyetidir.\nBüyük harpten mağlûp çıkan Osmanlı İmparatorluğu inhilâl edince o İmparatorluğu kurmuş olan Türkler, Millî Reis\nMustafa Kemalin etrafında toplandılar ve türk vatanının yarısından fazlasını işgal eden kuvvetli ve galip düşmanları\nGazi nin kumandasında bulunan ordularile vatan toprağından kovdular.\nBu (Milli İstiklâl Mücadelesinde) düşmanlarla birleşen", "n_chars": 1637}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0083", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 41, "page_end": 41, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0041"], "running_head": "TURK TARiH H VE MEDENiYETINE UMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 41", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 41\nosmanlı hanedanının son padişahı düşman memleketine\nkaçtı. Osmanlı saltanatı, türk milleti tarafından kaldırıldı.\nMustafa Kemalin ve ona inanan türk milletinin fedakârlık\nve bahadırlığı önünde, cihan harbinden muzaffer çıkan dünyanın en kuvvetli devletleri, türk istiklâlini, Lozan Sulhu\n(24 Temmuz 1923) ile kabule mecbur oldular.\nBu büyük zaferden sora, mücadele esnasında (Türkiye\nBüyük Millet Meclisi Hükümeti) namını taşıyan Millî Türk\nDevleti, hakikî ismini aldı: (Türkiye Cümhuriyeti) ilân olundu\n(29 Teşrinievel 1923) ve Millî Türk Kahramanı Gazi Mustafa\nKemal Cümhuriyetin ilk Reisi intihap edildi. Ankara, Cümhuriyetin merkezi oldu.\nTürk Cümhuriyeti; milliyetçi, halkçı ve lâik esaslar üzerine\nkuruldu.\nTÜRKLERDE YAZI\nYazı değişmesi milletler için bir medenî ve tarihî istihale\nmebdeini ifade eder. Yazı tarihtenevelki devirlerde Türkler\ntarafından icat edilip dünyaya yayılmıştır.\nTürklerin ilk icat ettikleri yazının bir nevi hiyeroglife\nbenzediği anlaşılıyor. Her halde Dicle, Fırat havzasına yazıyı\ngetiren Sümerler olmuştur.\nTürkler Asyada bundan sora da türlü devirlerde türlü\nyazı usulleri icat etmişlerdir. Türk dehası mahsulü olan yazının tarihçe en yakın zamana ait bir şekli Orhon - Yenisey\nyazıları adı ile malûmdur.\nBu yazı Yenisey ve Orhon nehirleri havalisinde bulunmuş eski türk kitabelerinin yazısıdır. Bu eski türk yazısı otuz\nsekiz işaretten ibarettir. Bunlardan dördü sesli harflerdir.\nVII inci asırdan sora tarihî sebepler neticesinde Türkler\narasında başka bir yazı usulü intişar etti: Uygur yazısı. Çin\nTürkelinde bulunmuş islâmiyetten evelki devre ait uygurca\neserler ve islâmiyet devrinde yazılmış Kudatgu Bilik gibi kitaplar bu yazı ile yazılmıştır,\nİslâmiyetin intişarile, Türkler arasında X uncu asırdan\nitibaren, arap harfleri yayılmağa başladı. Fakat arap harflerinin intişarı uygur harflerinin istimalini durdurmadı.", "n_chars": 1903}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0084", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 42, "page_end": 45, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0042", "tarih-1-1931-p0043", "tarih-1-1931-p0044", "tarih-1-1931-p0045"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 42-45", "text": "42 TARIH\nESKI TÜRK ORHON HARFLERININ\nŞEKILLERI\nSADALı:\n= A VE E\n= ı VE S\n^ = O VE U\n= Ö VE U\nSADASıZ:\nN = K ( O )\nû- = K ( O ) ı DAN EVEL VE SORA\n= K ) O LI DAN EVEL VE SORA\n= k (ö)\n1 = K Ö VE Ü DEN EVEL VE SORA\nf = g (i)\nf ^g(df)\n\nTÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 43\nESKI TÜRK HARFLERININ\nŞEKILLERI\nt (i)\n1 = t (O)\n^ = D (KAIM)\nX = : D (IACE)\nB = B (KAIM)\nR = B \\ = B ( INCE)\n) = Y (KAIM SAITLERDEN EVEL)\n^ — Y (INCE SAITLERDEN EVEL)\n\n44 TARIH\nESKI TURK HARFLERININ\nŞEKILLERI\n= i (Saitlerden sora)\n= n g\n) = n (Kalın saitlerden evel ve sora)\nr İ ' = n (İnce saitlerden evel ve sora)\n^ = m\n= r (Kalın saitlerden evel ve sora)\nI = r (İnce saitlerden evel ve sora)\nN = L (Kalın saiUerle)\n^F^ = L (ince saitlerle)\n\n. . . T r î\nTÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 45\nESKI TÜRK HARFLERININ\nŞEKILLERI\nY = =: S (Kalın saitlerle)\n= S (înce saitlerle)\n= n d\n= n ç\nM\n= L d\n, (Bu iki nokta bir ses ifade etmeyip, ancak\n* (kelimeleri biribirinden ayırmak için kullanılır.\nYAZı ŞEKLI :\n)r{hJYİD: r'RTr'h - r Y ) l h s a s d „ s o i .\n(Tanrı Türkü yaşatsın)", "n_chars": 1060}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0085", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 45, "page_end": 46, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0045", "tarih-1-1931-p0046"], "running_head": "TURK TARiH VE MEDENiYETiNE UMUMI BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 45-46", "text": ". . . T r î\nTÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 45\nESKI TÜRK HARFLERININ\nŞEKILLERI\nY = =: S (Kalın saitlerle)\n= S (înce saitlerle)\n= n d\n= n ç\nM\n= L d\n, (Bu iki nokta bir ses ifade etmeyip, ancak\n* (kelimeleri biribirinden ayırmak için kullanılır.\nYAZı ŞEKLI :\n)r{hJYİD: r'RTr'h - r Y ) l h s a s d „ s o i .\n(Tanrı Türkü yaşatsın)\n\n46 TARIH\nMuhtelif türk zümreleri arasında uygur harflerinin\nistimali XIV üncü asrm sonlarma kadar devam etti.\n1928 e kadar bütün Türkler arasında kullanılan arap\nharfleri türk lisanına hiç uygun olmıyan bir yazı sistemi idi.\nKuvvetli sadalarla dolu türk lisanı sada alâmetleri pek az\nolan bu arap yazı sistemi içinde esir gibi idi.\nBu arap alfabesi dünyanın en muğlâk alfabelerinden\nbiridir.\n1928 de, arap harfleri yerine, lâtin alfabesini türk diline\nuygun bir şekle sokmak suretile yeni bir türk alfabesi icat\nolundu.\nESKİ TÜRKLERİN HUKUKUNA UMUMÎ\nBİR NAZAR\nOrtaasya Türkleri, tarihî devirlerin bidayetlerinde sağlam hukukî esaslara istinat eden camialar teşkil etmişlerdi.\nNİKÂH VE AİLE nikâha müstenit aile sistemi\nHUKUKU tarihtenevelki devirlerde teessüs etmiştir.\nNikâh, merasimle icra olunan bir mühim\nmukavele telâkki olunurdu. Nikâh için ana ve babanın\nrızası şart idi. Güveyin, gelinin velilerine bir miktar mal\nvermesi âdet idi. Eski Türkler bu güvey tarafından verilen\nmala kalmg diyorlardı. Kalıng ekseriya at ve koyunlardan\nibaret olurdu. Kadın, ailenin hukuk sahibi bir azası sayılırdı.\nKocasının vefatı takdirinde kadının veraset ve çocuklar\nüzerinde velâyet hakkı vardı. ( Orhon kitabelerine göre\nKutluk Hanm vefatından sora oğullarının velisi anaları\nBilge Hatun olmuştur) .\nTürklerin medenî hukuk esaslarından birini ayrıca\nzikretmek lâzımdır. Türklerde hayatta kalan biraderlerin\nvefat eden biraderlerin zevcelerile evlenmesi bir içtimaî vazife telâkki olunurdu. Bu âdet zamanımıza kadar bazı türk\nzümreleri arasında yaşamıştır.\nMÜLKİYET Türklerde mülkiyet müessesesi tarihtenevelki devirlerde doğmuştur. Meselâ her Hun'un\nkendine mahsus bir arazisi vardı. Türklerin hayvanlara\nvurdukları damgalar mülkiyet alâmeti idi.", "n_chars": 2079}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0086", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 47, "page_end": 47, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0047"], "running_head": "TURK TARiH H VE MEDENiYETINE UMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 47", "text": "TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMÎ BİR NAZAR 47\nTürklerde mülkiyet münasebetile yapılan mukaveleler\npek eskiden malûm idi. Türkler mukavele mefhumunu ifade\niçin türlü kelimeler kullanırlardı. Mukavele, merasimle yapılan vicdanî bir taahhüt sayılırdı. Buna, Ant diyorlardı. Umumiyetle mukavelenin ismi htçgas idi. Hükümdarlar arasındaki\nmuahedeye Baçıg deniliyordu.\nDEVLET TEŞKİLÂTI hakimiyete Kut diyorlardı.\nTürk telâkkisinde devlet: gayesi asayiş ve\nadalet olan bir nafiz hakimiyete itaat eden müstakil ve müteşekkil bir camia demektir. El başında Han bulunur. Han\neski Türklerin telâkkisinde bir hükümdar olmaktan ziyade\nbir yüksek memurdur. Han, eli türelere uygun bir surette\nidare etmekle mükelleftir. Türe, sarih veyahut zımnî surette,\nmillet tarafından kabul olunmuş hayat kaidelerinden ibarettir.\nTüreler üç yolla vücuda gelmiş kaidelerdir : a) Örf şeklinde\ntedricen teessüs etmiş kaideler, b) Hanların millet tarafından\nkabul olunmuş buyrukları, c) Halk içtimalarında ittihaz\nolunmuş kararlar.\nEski Türkler halka büdün diyorlar. Türkelinde halkın\ndevlet idaresinde rolü vardır. Her devirde türk camialarında muhtelif mahiyette halk içtimaları yapıldığını görüyoruz.\nMühim meseleler bu büdün içtimalarında hallolunurdu. Silâh\ntaşımağa muktedir olan herkes umumî halk içtimalarına\niştirak etmek hakkını haizdi. Bu halk içtimalarına Kurultay\nismi verilirdi. Handan başka devlet idaresinde ona yardım\neden memurlar da vardır. Bunlar beylerdir. Beyler türlü\nsınıflara bölünmüştü.\nCEZA USULLERİ Türk devletleri kuvvetli bir dissipline müs- tenit devletler idi.\nBu inzibat makul ceza kanunları sayesinde temin olunurdu.\nHunlar devrinde cürümler: ağır cürümler, hafif cürümler\ndiye ikiye ayrılmıştı. Ağır suçların cezası idam idi. Hunlarda muhakeme usulü gayet seri idi. Hiçbir maznun on\ngünden fazla mevkuf kalmazdı. Onun için hun hapishanelerinde mahpus az bulunurdu. Şarkî hun devrinde ceza\nhakkı devlete münhasır bir hakkolmuştu. Türklerde çoktanberi hususî intikam usulü zail olmuştu.\nCürümlerin bu şekilde ikiye ayrılmasını Tukyu denilen\nTürkler devrinde de görüyoruz. Bu devirde ağır cürümler", "n_chars": 2099}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0087", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 48, "page_end": 48, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0048"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 48", "text": "48 TARIH\nden olarak vatana hıyanet, katil, başkasının zevcesile gayrimeşru münasebet gösterilmiştir. Eski Kırgızlara ait vesikalarda ağır cürümler arasında harpte gevşeklik göstermek,\nelçilik vazifesini ifada kusur, salâhiyeti olmaksızın hükümet\nişlerine karışmak ve eşkıyalık sayılmıştır.\nBu ceza kanunlarında eski Türklerin devlet dahilinde\ninzibatı temin meselesine büyük bir ehemmiyet atfettiklerini\ngörüyoruz.\nTürklerin hukuku düvele ait telâkkileri de\nçok munkeşıftı. Hun, Tukyu ve Uygur\nHanları tarafından Çin îran ve Bizans hükümdarlarına yazılmış mektuplar sayesinde Türklerin beynelmilel münasebetleri hakkındaki telâkkilerini tesbit etmek mümkün olmuştur. Eski Türklerin telâkkisine göre milletler arasındaki\nmünasebetler, muahedelere istinat eder. Muahedelere riayet\nbir ahlâkî borçtur; muahedeleri bozmak bir cezayi istilzam\neden cürümdür. Komşu devletler arasında münasebette esas\nsulhtür. Harp daima bir muahedenin bozulmasından doğan\nhâdisedir. Devletler arasında fikir mübadelesi elçiler vasıtasile temin olunur. Elçilerin şahsiyeti masundur. Bu esas\neski Türklerde elçiye ölüm yok vecizesile ifade olunmuştur.\nDEVLET TESKİLÂ- devlet teşkilâtı kuvvetli bir merTINDA ESAS hakimiyet ile halkçılık esasını telif fikrine istinat ediyor. Handan başlayıp bir\nnefere kadar bütün Türklerde türeye riayet duygusu hâkim\nidi. Türkün hanı emretmesini, halk ve asker de itaat etmesini bilirdi. Her Türk için hayatta kılavuzluk eden türe idi.\nTürk ırkının ruhî hasletlerinden biri türeciliktir. Bu sayededir ki Türkellerinde herzaman inzibat, emniyet ve asayiş\nhâkim olmuştur.\nTürk ırkını cihan tarihinde devletçi, idareci, inzıbatçı bir\nırk olarak tanıtan, Türklerin\nyeryüzünün türlü kısımlarında\npek çok devletler tesis edip türlü milletleri asayiş içinde idare edebilmelerini temin eden amil, Türklerin bu çok sağlam\namme hukuku esasları olmuştur.", "n_chars": 1853}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0088", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 49, "page_end": 49, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0049"], "running_head": "TURK TARiH H VE MEDENIYETINE UMUMI BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 49", "text": "TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMİ BİR NAZAR 49\nESKİ TÜRKLERDE DİN\nDm, içtimai bir müessesedir. Her içtimai\nDİN HAKKINDA .. ' ^ -u- j- j ı^ - ,\nMÜTALEA müessese gibi dm de ait olduğu kavmin\nfikrî ve bedenî tekâmüllerile hemahenk\nolarak inkişaf etmiştir. Demek ki bir kavmin geçirdiği dinî safhaları araştırmak suretile o kavmin medeniyetteki kıdemini\niçtimaî tekâmülünün merhalelerini az çok takdir etmek imkânı vardır. Şu halde bir kavmin, haricî tesirden azade olarak,\ntabiî bir cereyanla geçirdiği dinî safhaların mütekâmil şekilleri nekadar eski ise, o kavmin medeniyeti, içtimaî tekâmülü de o nispette kadîm demektir.\nYaşadıkları dinî devirler bu noktai nazardan\n^^üSaf^ö?'* edildiği zaman Türklerin en iptidaî\nKIDEMİ şekillerden mütekâmil safhalara yükseldikleri ve eski milletlerin hepsinden kıdemli\noldukları tebeyyün etmektedir.\nI. Totemcilik: Tarihî devirlere intikal edebilen millî\nefsaneler, dinî ayinlerde kırıntıları görülen bazı telâkkiler,\nTürklerin pek eski zamanlarda bir nevi totemcilik devri\nyaşamış olduklarını göstermektedir. Bu devirlerde türklerin\niçtimaî teşekkülleri de totemcilik ile ahenkdar olan klan\nesasına müstenit bulunuyordu. En eski türk efsanelerinde\nklan teşkilâtile totem dininin bariz izleri pek güzel seçilmektedir.\nTukyularm kurttan inmiş oldukları hakkındaki efsane\nile uygur ve oğuz efsanelerinde totem dininin pek eski devirlere ait hatıraları yaşamaktadır. Tukyu efsanesinde totem\n(ungun) kurt, uygur efsanesinde ise huşağacıdır [1]. Totem\ndinine merbut olan kavimler nazarında totem mübarek ve\nmukaddestir. Totem dininde totemi öldürmek, etini yemek\nmemnudur.\nİçtimaî ilk teşekkül olan klan bir aile mahiyetinde idi.\nİçtimaî tekemmül neticesinde klan yerine boy kaim oldu.\nİçtimaî tekemmül ile hemahenk olan dinî telâkki de ayni\nsuretle değişerek totemcilikte mevkiini animizme bıraktı.\nII. Animizm-, Animizm devri, fikrin, rüya ve ölüm gibi\n[1] Huş, akçaağaç nev'inden bir ağaçtır.", "n_chars": 1926}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0089", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 50, "page_end": 50, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0050"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 50", "text": "50 TARIH\ninsanı yakından alâkadar eden vak'alara sebep arayacak derecede inkişafile başladı. Bu sebebi araştıran iptidaî insanlar\nkendilerinde cesetten başka bir varlık, bir eş bulunduğunu\ntahayyül ettiler. Can çekişen bir adamda hayatın söndüğünü\nbildiren alâmetin son nefes olması, onları bu varlığın soluk\nnev'inden bir şey ruh olduğunu kabule şevketti. Rüya\nhâdisesi ise bu varlığın yani ruhun cesedi muvakkaten terkederek istediği yerlerde dolaşabileceği zannım verdiğinden\nbu eş, hayalet gibi bir şey telâkki edildi. İnsanlar bir defa\nkendilerinde cesetten ayrı böyle bir varlık kabul edince bunu tedricen hayvanlara, nebatlara, ağaçlara, dağlara da teşmil\nederek onlara da birer ruh isnat ettiler. îşte bu kanaat yerleştikten soradır ki atalara ibadet dini başladı.\nHer soyda biri büyük atanın, diğeri büyük ananın ruhu\nolmak üzere iki man mevcut olduğundan soy fertleri baba -\nata ruhu ile ana - ata ruhunu takdis ettiler. Onlar namına\nyanan soy odunu söndürmemeğe çalıştılar.\nHunlar senede bir defa toplanış yaparak atalarının ruhuna,\ngöğe ve yere kurban keserlerdi. Tukyu asilzadeleri de her\nsene atalarının gömüldükleri yerleri ziyaretle ruhlarına kurban keserlerdi.\nIII. Yer natürizmi: Türklerde, boyların ittihadile büyük\nkabileler teşekkül ettikten sora bidayette ecdada perestiş\nmahiyetinde olan animizm de tekâmül ederek mevkiini yer\nnatürizmine bıraktı. Fakat, totemizm gibi bu da büsbütün\nkaybolmadı. îzleri bazı ayin ve ibadetlerde yaşamakta devam etti. Natürizm devri, ecdadın ruhları yerine bunların\nmukaddes makamları olan dağlar, büyük ırmaklar, büyük\normanlar ve ağaçlar ikamesile başladı. Bu suretle yer - su\ndenilen yeryüzü mabutları doğdu.\nHunlar, sonbaharda atlar semizlediği zaman bunları çayırların ve hububatın hamisi olan mabutlara kurban ederlerdi. Kurbanlar hususî merasimle ormanın etrafı devredildikten sora kesilirdi.\nAyni dinî merasim Tukyularda da vardı. Bunlar da yer -\nsulara kurban kestikleri gibi baba-ata addettikleri Bozkurt\nnamına da senede bir defa dinî merasim yaparlardı.\nOrhon kitabelerinde görülen yer-sular, yer natürizmi\ndevrinin mabutlarıdır. Yer natürizmi devrinde merkezin ve", "n_chars": 2131}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0090", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 51, "page_end": 51, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0051"], "running_head": "TURK TARiH H VE MEDENIYETINE UMUMI BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 51", "text": "TÜRK TARIH VE MEDENIYETINE UMUMÎ BIR NAZAR 51\ndört cihetin yer - suları olduğu gibi muhtelif kabilelerin de\nkendi yurtlarına mahsus birer hususî mabutları vardı.\nTürkler bu devirde ağaç, ateş, demir ve su gibi unsurlara karşı bir tazim hissi besliyor, bunlara kutsî bir mahiyet\natfediyorlardı.\nIV. Gök natürizmi: Türklerin kabile halinden millet\nşekline yükseldiği zamandan itibaren yer natürizmi yerini\ngök natürizmine bıraktı. Bu devirde Güneş, Ay mabut tanındı. Yer natürizmi Hun Devletinin zuhûrundan çok zaman\nevel başladı. Bu dinî şeklin kıdemi bize Hun Devletinin teşekkülünden asırlarca evel türk cemiyetinin Ortaasyada\nmillî teşekküle malik bir heyet olduğunu anlatmaktadır. Gök\nnatürizmi devri başladıktan sora mabutlar biri yere ait diğeri göğe ait olmak üzere ikiye ayrıldılar. Bu mabutlara\nkarargâh olan yer ile gök te ayrıca kutsilik kazandı.\nGök ile yerin, Güneşle Ayın mabut telâkkisi hun devrinde resmî bir din oldu. Hun hükümdarları Tanrıkut unvanmı taşırlardı. Büyük Metenin Çin İmparatoruna gönderdiği g\nmektuplar \"Gök ile yerin doğurduğu, Güneş ile Ayın tahta\ngeçirdiği türk hanlarının büyük Tanrıkutu ihtiramla Çin\nİmparatorundan rica eder ki...„ ibaresile başlardı. Bu ibare\nHunların gök ile yeri mukaddes, Güneşle Ayı da mabut tanıdıklarını açıkça göstermektedir.\nOrtaasyada gök natürizmi dininin bu eskiUği ve Güneşle Ayın daha o zamanlarda mabut tanındığı düşünülürse\nSümerlerde, Etilerde görülen, bilâhare bunlar vasıtasile Mısıra, Fenikelilere, İbranilere geçen Güneş ve Ay mabutlarının\nmenşei anlaşılır. Demek ki Ortaasyada gök natürizminin\nbaşladığı ilk zamanlarda garba hicret eden Sümerler, Etiler\nbu dini de beraber götürmüşlerdi.\nNetice: Ortaasyanm henüz kurakhğa mahkûm olmadığı,\nyüksek dağlardaki buz kütlelerinin erimesinden hasıl olan çaylar sık sık yağan bol yağmurlar, her tarafı sulayarak yemyeşil\nyaptığı devirlerde tabiatin bütün kuvvetlerini takdis etmek\npek tabiîdir. Bunun içindir ki Türklerin eski dinleri çok mabutlu bir natürizmdir. Bu din mümbit ülkelerden hoşlanan\nziraatçi kavimlerin dinidir. Yıldızların hergünkü devri, hasat\nmevsiminin her yıl gelişi çiftçi kavimler için bütün zevklerin,\nneşelerin kaynağıdır.\nT^iîv\"TE3:rrsn", "n_chars": 2179}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0091", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 52, "page_end": 52, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0052"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 52", "text": "52 TARIH\nŞAMANUK YE umumiyetle tabiate tapmak akideleŞAMANLAR binden doğan türk dinine birtakım merasim\nve ayinler konuldu. Bu merasim v e ayinleri\nayrılmış birtakım adamlar yaparlardı. Bunlara şaman derlerdi. Bu münasebetle bu dine de şamanlık denilmiştir.\nYer - sulara kurban kesmek, ölenlerin ruhlarını güya\nsemalardaki ebedî karargâhlarına götürmeğe rehberlik etmek\nşamanlara mahsus bir imtiyazdı. Eski Türklerin akidesine\nnazaran ölenlerin ruhu hemen göklere çıkmazdı. Cesetten ayrılan ruhların bir saflaşma devri geçirmeleri lâzımdı. Bu devirde ruhların evlerinin civarından ayrılmadıklarına, cesetlerin etrafında uçuştuklarına inanırlardı. Bunun için akrabası namlarına kurban keser, yuğ ayinleri yaparlardı. Olen\nbir adamın cesedi bu \"saflaşma,, devrini geçirmek için 3-6 ay\nsora defnedilirdi[l].\nŞamanhğın zuhûru hakkındaki izahtan anlaşılacağı veçhile gök natürizmi devri başladıktan sora biri taabbüde\ndiğeri kehanete ait olmak üzere iki sistem çıktı. Eski\nTürklerin din v e şeriatlerini muhtevi bir de kitapları vardı.\nTürklerin kâinat hakkında muayyen kanaatleri mevcuttu.\nBunlar, dünyanın birçok katlardan mürekkep olduğuna inanırlardı. Bu inanışa göre yukarda on yedi kattan mürekkep\nolan gökler, ışık diyarını teşkil eder. Aşağıda yedi veya dokuz kattan ibaret olan yağız yer de karanlıklar diyarını teşkil\neder. Bu iki âlem arasında insanların yaşadığı yeryüzü vardır.\nYeryüzü, bütün oturanlarile beraber, yukarı mavi göklerle\naşağı yağız yerlerin tesirleri altındadır. Bütün iyi ruhlar, yani\nilâhlar, melekler, güneş ve aydınlık ülkesinin üst katlarında yaşarlar. Bu mabutlar, insanları yarahr, korur, sora kendi ülkelerine alırlar. Güneş v e ışık insanların koruyucusu, tabiatin hayat menşeidir. Karanlık ülkenin alt katlarında uğur\nsuz ruhlar (cinler, şeytanlar) ile insanları zararlandırmak,\nmahvetmek v e sora ebedî karanlıklar içerisine çekmek istiyen ilâhlar bulunur.\nGök mabutlarının en büyüğü \"Kara Han,, dır; göğün en\nüst katında oturur; bütün cihanı buradan idare eder.\n[1] Cesedin bu kadar zaman durabilmesi, ancak mumyalanması ile\nmümkün olabilir. Türklerin cenazeleri tahnit etmek usulüne çok eski\nzamanlardanberi vâkıf oldukları anlaşılıyor.", "n_chars": 2173}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0092", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 53, "page_end": 53, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0053"], "running_head": "TURK TARIH H VE MEDENiYETiNE E UMUMi BiR NAZAR", "citation": "Tarih I (1931), s. 53", "text": "TÜRK TARİH VE MEDENİYETİNE UMUMÎ BİR NAZAR 53\nYeraltı mabutları, korkunç ilâhlardır. Bunların büyüğü\nyerin dokuzuncu katında siyah bir taht üstünde oturan\n\"Yerlik Han„ dır. Yeraltmm her katında cehennem ateşinin\nkorkunç yalazları yayılıdır.\nİnsanların en korkunç düşmanı olan Yerlik Han yeraltında kendi tâbileri ve şerir ruhlarla muhattır. Pek çok korkulduğundan gazebini teskin için kendisine daima kurbanlar kesilir. Kurbanların en makbulü koyu renkli atlardır.\nAltaylıların hayli uzun v e karışık olan dinHULASA\nleri şu suretle hulâsa edilebilir: Yukarda\nmavi gök katlarile aşağıdaki yağız yer katlarının, diğer\nbir tabir ile aydınlık ülkelerle karanlık ülkelerin Ulu Tanrısı\nTanr: Kara Han dır. Fakat Kara Han bu ülkeyi doğrudan\ndoğruya idare etmez. Aydınlık ülkelerinin idaresini Bayülken e, karanlık ülkelerin idaresini de Yerlik Hana. vermiştir.\nBayülken, eyilikleri mükâfatlandıran eyilik ilâhı, Yerlik\nHan da kötülükleri cezalandıran kötülük ilâhıdır. Birincisine\nümit, ikincisine de korku yüzünden ibadet edilir. Tanrı Kara\nHan bizzat ve doğrudan doğruya işe karışmıyan yüksek bir\nvarlıktır.\nTürklerin millet haline yükseldikleri devirlerin hatırası\nolan bu iki ilâhî silsile arasında kabilevî hayat devirlerinin\nyani natürizm zamanının da kırıntıları yaşamaktadır.\nTürklerin dinî sistemleri: Çin, hint, sumer, eti, ege ve\niran dinlerinin menşelerine ait izleri muhafaza etmek itibarile pek mühimdir.\nTÜRKLER ARASı- Türkler, Ortaasyada muhtelif asırlarda buNA HARIÇTEN GI- dizm, hıristiyanlık, mazdeizm, maniheizm ve\nREN DINLER islâmlık gibi hariçten gelen bazı dinlerin\ntesiri altında kalmışlardır.", "n_chars": 1610}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0093", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 54, "page_end": 54, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0054"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 54", "text": "III\nA. MEMLEKET\nÇin, coğrafî, ırkî ve tarihî birlikten mahrum bir memlekettir. Asıl Çinin hudutlarını şimalde Büyük Set, garpta Se -\nÇuan dağları, cenup ve şarkta Çin denizleri teşkil eder. Bu\nhudutların ötesi Mançurya, Moğolya, Çin Türkeli ve Tibet\ngibi yabancı koloniler mahiyetinde ülkelerdir. Asıl çinli denilen halk buralarda ya hiç bulunmaz, yahut pek seyrek ve\nehemmiyetsiz serpintiler halinde bulunur. İki büyük ırmak,\nsınırlarını gösterdiğimiz asıl Çini yekdiğerinden tamamen\nfarklı, iki kısma ayırır. Bunlardan biri San Irmak (Hoan-Ho)\nile bunun kollarından Akçay vadilerinin teşkil ettiği Şimalî\nÇindir[l] (Harita. 2).\nDiğeri dünyanın en büyük akar sularından Gök Irmak\n( Y a n - Ç e - K i y a n ) ile daha küçük Sikiyan vadilerinden\nteşekkül eden Cenubî Çindir.\nŞimalî Çin, sıcağı ve soğuğu şiddetli bir sahadır. Toprağı\nmümbit ve feyizlidir. Bu feyiz garptan şarka doğru gidildikçe\nartar.\n[1] Şimalî Çine ve bunun şimalinde bulunan ülkelere Hata ismi\nverilir; Katay, Hitay, Kıtay ve Hatay da denir. Bu isim şark türk lehçelerindeki (Katağ) kelimesinden aimma olsa gerektir. Katağ, tabya, siper,\nistihkâm demektir.\nEski zamanlarda Hata ülkesinin zenginliği ve insanlarmm güzelliği\nçok meşhurdu. Bu şöhretin izine osmanlı şairlerinde de tesadüf edilir.", "n_chars": 1263}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0094", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 55, "page_end": 55, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0055"], "running_head": "CiN", "citation": "Tarih I (1931), s. 55", "text": "ÇIN 55\nCenubî Çinin sıcak iklime yakın tatlı bir iklimi vardır.\nHava şimaldeki gibi sert değildir. Yağmurlar şimale nispetle\ndaha çok ve muntazam yağışlıdır. Toprak zengindir,\nçaydan kâfur ağacına kadar hemen her nebat yetişir. Memleketin başlıca servetlerinden biri de pirinçtir.\nCenubî Çin denizi sahilleri, hususiyetlerini muhafaza etmiş muhtelif ırk tiplerine mensup ahali ile meskûndur. Cenubî Çinin garbında medeniyete yanaşmaz ve medeniyeti\nyaklaştırmaz vahşi kabileler barınmaktadır. Bunların, ilk Çin\nyerlilerinin iptidailiklerini muhafaza etmiş esas tipleri olduklarına ihtimal verilmektedir.\nMoğolyanın ortası, bir çöldür (Gobi). Fakat\nMOĞOLYA bu çölün şimal ve şimaligarbî sahalarında\nyüksek otlu çayırlıklar, ormanlar, sayısız çağhyanlar, tespih\ngibi yanyana dizilmiş göller vardır. Çölün cenubu da geniş\notlaklarla kuşatılmıştır.\nMoğolya iklimi, gerek sıcağı gerek soğuğu itibarile\nserttir. Bu payansız sahaları iskân eden halkın çoğu bugün\nsürülerinin başında çadırlı göçebe hayatı yaşamaktadır (Res.9).\nMançurya, ormanlarla kaplıdır. Birçok maMANÇURYA <^enleri vardır. İklimin sertliğine rağmen\neyi ve bol mahsul veren güzel vadileri vardır.\nCetleri Tunguzlar olan Mançular toprağa bağlanmış dinç\nve çalışkan çiftçilerdir (Res. 8).\nCİN TÜRKELİ Türkeli, Moğolya ile Tibet arasındadır.\nOrmanları pek seyrektir. Dağları ve vadileri çıplak ve hazindir. Tarım, Çin Türkelinin .yegâne ırmağıdır. Lop gölüne dökülür. Lop gölü Asya içdenizinin bugünkü artığıdır.\nUmumî manzarası hazin olan Çin Türkeli, şehirlerin kurulduğu sulak vadilerde şenlenir. Kanal açma ve sulama işlerine çok ehemmiyet veren ve bunda usta olan Türkler su boylarını en verimli topraklar derecesinde zenginleştirmişlerdir\n(Res. 10).\n«Hotan ve Yarkent ülkelerinin bütün bahçelerinde düzgün sıralı\ndutluklar vardır. En nefis meyvalar veren armut, elma, şeftali, kayısı\nağaçları ve asmalar dallarile kucaklaşarak yeşilliklerini biribirlerine\nkanşhrırlar. Şehirler, köyler yeşillik içinde sakhdır. Asmaların, sarmaşıkların dolandığı çardaklarla örtülü yollarda çiçekler, yapraklar, meyvalar geçenleri gölgelendirir. Evlerin taraçaları kokulu çiçeklerle, bah", "n_chars": 2134}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0095", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 56, "page_end": 56, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0056"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 56", "text": "56 TARİH\nrJrala^m Bezenmiştir. Çölün korkunç ıssızlıklarından sıyrılan yolcu\nTIBET Tibet, dağlar arasında geniş bir yaylâdır.\n. . Cam kırıkları gibi serpilmiş birçok küçük\ngolleri varsa da iklimi umumiyetle kurak ve toprağı çoraktır\nAhalisinde yurt muhabbeti yüksektir.\nBugunkü Çin Devletinin umumî genişliği 11 milÇININ BUGÜNKÜ yon 80 bin kilometre murabbaıdır. Nüfusu 440\nGENIŞLIĞI VE NÜ- milyondur. Bu genişlik Avrupanın genişliğinden\nFUSU 1 milyon 80 bin kilometre fazla, bu nüfus cihan\nR.\" T\" dörtte biri kadardır. Çine tâbi memleketlerden Çın Turkelmın genişliği 1,5 milyon kilometreye yakındır; nüfusunu Avrupa membaları 1 milyon göstermekte iseler de yerli ahâli kendilerinin 3 milyondan fazla olduklarını söylemektedirler\nf u . u T î ? - ! ^ ^ \" ' ? genişliği takriben 2 milyon kilometre murabbaı, nü^İfusu H M\"- 2 kilometre murâbbaı\nnüfuJü 1\nB. AHALİ VE MENŞE\nÇinde ırkî birlik yoktur (Res. 11). Çinin ilk sekenesi iki\nayrı ırktan terekküp etmiştir; bunlardan biri yerli halk, diğeri\nOrtaasyadan gelerek asalet sınıfını teşkil etmiş olan medeniyetçi muharipler zümresidir. Filhakika tarihinin ilk yaprağı\naçıldığı günden itibaren, Çin mütemadi ve mütevali tehacüm\nve istilalara uğradı; bu istilâlar daima Türkellerinden geldi\nBilhassa şimalî Çin en eski devirlerdenberi büyük türk kütlelerinin sürekli muhaceretlerine uğramıştır. Çinin garbındakı vilayetlerden İTans^'da bugün Çinli sayılan milyonlarca\ninsan, hala saf türklük evsafını muhafaza etmektedir.\nC. ÇİNİN SİYASÎ TARİHİ\nBEŞ IMPARATOR. ^^^^^^ \"^eş imparatorlar,, devri\nLAR DEVRI ile başlar. Bunların en başında I inci împa, Fu-m gelir. Fu - Hi Çinde bütün\nteşkılatıle eyi bir devlet idaresinin ilk kurucusu telâkki edilir", "n_chars": 1690}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0096", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u055r"], "running_head": "CiN", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "Ç İ N\nevel h ü k ü m\nFU-Hİ Kansu vilâyetinde doğmuştur. Türkler ise\nvilayete milâttan en az 4 0 0 0 - 5 0 0 0 yıl eve iTrmTs ve\nyerleşmiş bulunuyorlardı. girmiş ve\nr e s m L e ' ' \" ' \" • tarafından yapılmış\nresminde yuz çizgilerinin çinli tipine ait vasıflardan nek\nayrı olması da dikkate şayandır (Res. 12). P^^\nü ç SÜLÂLE DEV- imparator devrini 3 sülâle devri takİD\nRl (M. E. 2202-250) : Riyalar, Yinler, Çeular. împarartorlar\n^ uluları tarafından İntihap olunurlardı\nÜÇ sülâlenin kurucuları Türk idiler. Sülâlelerin do&ma\nZ ö r T hükümdarlar dalma\nkudretli, çalışkan, kendi kararlarile hareket edebilir insan^\nardı. iradelerine bütün imparatorluk baş eğer himave veva\ntabiiyet altına alınmış memleketler imparatorluk me^rkezîn^\nkarşı vazifelerinde ve taahhütlerinde kusur göstermez olurTr\n^ î k t r çiçeklerini açmağa, kanun her köşede\nn . Fakat çoğu millî kahramanlar\nsırasına geçen bu sülâle ataları ölüp gidince tereddi derhal\nsaray kapısından girer; hükümdarlar safa ve sefaletten\nbaşka bir şey düşünmez olurlar. İmparatorluğun idares\"\nharis ve hırsız vezirlerle hadımağalarma Rahr. AHık b u n S n\nsora memur irtikâba dalar ; vergiler çalınır, hazine boşalırS M e . h T f c e m i y e t l e r , si^âhl\nİhtilal teşebbüsleri baş gösterir; nihayet ya bunların reislerinden bırı veya dışardan gelen istilâcıların başı, eski sülâleyi\ndevirir; bozulan devlet nizamım düzeltmek işini üstüne\nMillet te işlerin artık daima yolunda gideceği ümidile\nyeni geleni alkışhyarak başına geçirir. Böylece bir sülâle\nyıkılmış, diğeri kurulmuş olur. İşte Çinin bütün siyasî tarihi\nbu sahnelerin devir devir tekerrüründen ibarettir. Üç sülâle\ndevirlerinde Çin, bir kirala bağlı birçok beylikler tarzında\nİdare ediliyordu. Son devirlerde bu vaziyet derebeylik şekline", "n_chars": 1752}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0097", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u056v"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "58 TARİH\nÜçüncü sülâlenin son hükümdarı halef bıDEVRİ (TİSİN SÜ- İMPARATORLUK rakmadan ölünce, birçok beyler arasında\nLÂLESİ) M. E. hükümdarlık davası baş gösterdi. Bunların\n249 - 201 içinden Çenk az zaman içinde ötekilere hâkim\nolarak yeni bir sülâle kurdu (Tisin sülâlesi)[\\\\.\nilk saltanat yıllarından itibaren derebeylik sistemine karşı\naçılan mücadele tam bir muvaffakiyetle hitam buldu (M. E.\n221). Çin ilk defa olarak siyasî vahdeti haiz bir İmparatorluk\nşeklini aldı. Tisin ailesi binlerce yıldanberi Kansu mmtakası\nbeyliğinde bulunan türk kabileleri mensuplarmdandı.\nÇeng'in en bariz vasfı inkılâpçılık idi. Hurafeler ve hurafecilerle çarpıştı. Çeng'in en büyük eserlerinden biri yazı ve harf\ninkılâbı idi. Bu değişiklikler mücadelesiz olmadı. Muhafazakâr\nve an'aneci ülema partisi genç inkılâpçının aleyhine döndü.\nÇenk mukaddes kitaplar ahkâmım irticaî muhalefetlerine\nalet ederek vaziyet alanlardan 460 mı ateşe attırdı. Yeniliklere karşı silâh ve bayrak gibi kullanılan bütün kitapların İmparatorluğun her köşesinde son yapraklarına kadar toplatılarak yakılması için emir verdi. 3000 kilometreden fazla uzunluğu olan meşhur Çin Şeddinin (Res. 13) asıl banisi Çenk'tir.\nÇenk öldü (M. E. 211) ; sülâlesi de birkaç yıl içinde yıkıldı. Bir taraftan Çinin şimalinde bulunan Hun İmparatorluğu orduları Büyük Şeddi aşarak Şensi ve Şansi vilâyetlerini\nsıkışürdı. Diğer taraftan da dahilde şiddetli bir isyan ateşi İmparatorluğun hemen her köşesinde birden parladı. (M. E. 209).\nHAN SÜLÂLESİ derebeylerden biri Han sülâlesini\n(M.E.202-M.S.220) .\nÇın hükümetinin ötedenberi başlıca korkusu Hun İmparatorluğundan idi. Hunlar, bayrakları altına\ngirmek istemiyen Şensi, Şansi ve Kansu vilâyetleri havalisinde sakin Yueşi Türklerini garba çekilmeğe icbar ettiler.\nÇin çok şiddetli tazyiklerle hırpalandı.\nMİLÂDIN ÜÇÜNCÜ Milâdın üçüncü asrından sora, Çin, muhtelif\nASRINDAN 14 ÜN- türk devletlerinin ve Cengiz oğullarının\nCÜ ASRINA KA- ıct^resı altında kaldı. ( Bunları ikinci kitapDAR ÇİN taki mahsus fasıllarında göstereceğiz).\nXIV üncü asırda yerli bir reis sülâle kurdu\n(Ming sülâlesi)-. Cengiz oğulları saltanatına nihayet verdi.\n[1] Asıl \"Tsin,, şeklinde yazılan bu ismin telâffuzunu kolaylaştırmak için kitabımızda \"Tisin,, şekli tercih edilmiştir.", "n_chars": 2252}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0098", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 59, "page_end": 59, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0059"], "running_head": "CiN", "citation": "Tarih I (1931), s. 59", "text": "ÇIN 59\nBu devirde Çinliler birçok defalar KarakuMINGLER^368.1644) ^^^^ yürüdüler. Sora anarşi ve zâf\nMANÇU SÜLÂLESİ başladı. • ^ .\n(1644-1912) Mançuryada Sungarya vadilerinde oturan\nMançular, bir hanlık altında toplanarak\nMinglerle muharebeye giriştiler. İlk hamlede Mukdeni zaptederek payitaht yaptılar. Peçili vilâyetine yaptıkları birçok akınlardan birinde Pekin kapılarına kadar dayandılar.\nÇin imparatoru bütün ordularını toplıyarak Mançulara gönderdi. Fakat tam bu sıralarda iç vilâyetlerde ayaklanan\nbazı sergerdeler boş buldukları meydanı zaptederek istiklâl ilânına giriştiler. Bunlardan biri bir aralık hiçbir mukavemet görmeden gelip Pekini işgal etti ( 3 Nisan 1644 ).\nOrdularile beraber gitmiyerek sarayda kalmış olan Çin imparatoru ele düşmemek için kendi kendini astı. Mançular\nkarşısında bulunan çin orduları kumandanı intikam almak\niçin Mançularla uyuşup muharebeye fasıla verdi. Mançular\nbu kumandana Pekini kurtarma ve öç alma işinde, kendisine bütün kuvvetlerile yardıma amade bulunduklarını söylediler. Çinli kumandan kabul etti. Ancak bir kere Pekinden\niçeri girilince Mançular Çin kumandanına:\n— Yollarda çok yorgun düştük. Pekin, dinlenmek için eyi\nbir yerdir. Burada kalacağız, dediler ve imparatorluk tahtına oturdular. Mançular bu taht üstünde 1912 de cümhuriyetin ilânile Çinden atılmcıya kadar 268 sene dinlendiler.\nD. ÇİN MEDENİYETİ\nÇin yerlisini Taş Devrinden çıkararak medeÇİNDE TÜRK ME- niyette İnkişafa sevkedenler Türklerdir. En\n^^'^'^demT'^ kadîm zamanlarda medeniyet, soradan Çin\ndenilen yerlerin yalnız şimal taraflarında\nkuruldu ve Sarı Irmak havzasının küçük bir kısmına münhasırdı. Diğer taraflara buradan yayılmıştır.\nTarihi, zamanımızdan 9000 sene eveline kadar çıkarılan\ntürk medeniyeti yalnız Çine değil, ayni zamanda Hint, Mezopotamya, Mısır, Anadolu ve sair mmtakalara da geçmiştir.", "n_chars": 1829}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0099", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 60, "page_end": 60, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0060"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 60", "text": "60 TARİH\nTürk ana medeniyeti, garp ve cenuba nasıl ve hangi\nsebepler altında gitmiş ise, şimalî Çine de ayni suretle ve ayni sebepler yüzünden gelmiştir. Şimalî Çinin anayurda en\nyakın olması ve iklim, toprak ve saire gibi tabiat şartlarının\nTürklerce şüphesiz iyi bilinmesi dolayisile türk medeniyet\ntohumunun saçıldığı sahalardan en kıdemlisinin burası olabileceğini söylemek mümkündür.\nDİN VE FELSEFE En eski din: İptidaî çin dininin esasları\ngayet sade idi. Bu esaslara göre en mukaddes mevki, ailenin oturduğu evin ocağına verilmiştir. Evin\niç ve dış kapıları da mukaddes sayılırdı. Bunlar en kadîm\ntürk an'ane ve itikatlarıdır.\nEski çin, din ve medeniyeti, kadîm Türklerde olduğu gibi\nbilhassa toprak ve ziraat esaslarına müstenitti. Göğe ibadet\ntelâkkisinin menşei de, mevsimler ve yağış ve kuraklık gibi\nhava hâdiselerile çok alâkadar olan ziraat hayatıdır. Soradan Toprak Tanrısı, Arz Tanrısı olmuş. Gök Tanrısı da bütün\nkâinat nizamını idare eden yüksek ülûhiyet mertebesine çıkarılmıştır. Daha sora imparatorlar Gökoğlu unvanını takınmağa başlamışlardır. İki büyük Tanrıdan \"Gök,, erkek\n^'Yer„ dişi telâkki olunur. Kâinatta her şeyin bunlardan olduğuna itikat edilirdi.\nÇinde bugünkü dinler — Çinin bugünkü resmî dinleri\nKonfüçyüs, Tao ve Buda dinleridir. Muhammet ve İsa dinleri resmî sayılmazlar. Musa dini yok gibidir. Buda dini\nHintten gelmiştir.\nKonfüçyüs — Bu filozof Şantung havalisinde küçük bir kasabada doğmuştur (M. E. 501). Atalarının kadîm hükümdar\nsülâlelerinden Yinlere vardığını söylerler. Umumî hayata\nmemurlukla girmiş, biraz sora vazifesinden çekilerek uzun\nseyahatlere çıkmıştır. O sırada Çinde anarşi her tarafı sarmıştı; umumî ahlâk bozulmuştu. Konfüçyüs eski esaslarda\nkendi görüşlerine göre yaptığı tadiller ve ıslahlarla yeni\nbir ahlâk felsefesi kurdu. İşte, ilerde milyonlarca insanın\nruhunu teshir eden Konfüçyüs mesleği böyle doğmuştur\n(Res. 14).\nKonfüçyüs umumî manasile bir din vücuda getirmekten ziyade devrin ahlâk bozukluklarına galebe çalacak bir", "n_chars": 1991}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0100", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 61, "page_end": 61, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0061"], "running_head": "CiN", "citation": "Tarih I (1931), s. 61", "text": "ÇİN 61\nahlâk felsefesi kurmak gayesini güderdi. Ortaya koyduğu\nahlâk esasları gayet temizdir :\nKonfüçyüsün prensiplerinden başlıcaları:\n\" İnsan hayat ve mesleğinde iktidarile olduğu kadar faziletile de\ntemayüz etmelidir. Anayı, babayı ve ataları hoşnut etmenin, şereflendirmenin yolu budur.. Anaya, babaya hürmet esastır; bu esas genişleyince\nvatana ve devlete muhabbet ve merbutiyet olur.,,\n\"... Cemiyetin her sınıfının ayrı ayrı vazifeleri vardır. Büyükler kanuna, adalete, tevazu ve tasarrufa itina göstermek; memleketi ehliyet,\niktidar ve faziletle idare etmek; halkın her ferdini kendi çocuğu gibi\nsevmekle mükelleftirler. Millet te onları baba gibi sevmelidir...,,\nKonfüçyüs demokrattı: ''Halkın sesi Tanrının sesidir,, esasını müdafaa ederdi. Akidelerinde pek az tabiatüstünde\nesaslar ( m e t a f i z i k ) vardı. \"Hayatın ne olduğunu bilmeden ölümü\nnasıl anlıyabiliriz,, derdi.\nKonfüçyüs en ziyade siyasî ahlâk terbiyesine ehemmiyet\nvermişti. Şu sözler onundur:\n\"Millet idare edenler dürüst olmak gerektir. İdare eden şahsen\ndürüst ise devleti, kanunlar koymadan da idare edebilir; dürüst değilse\nsaymıyacağı kanunları tedvin etmesi rieye yarar?,,\n\"... İdare eden vakarını korumayı bilirse millet ona hürmet eder.\nMüşfik ve muhabbetkâr olursa millet ona açık yürekle bağlanır; eyilerin kadrini yükseltir, kötüleri ıslaha çalışırsa millet fazilet yolunda yürür...,,\n\"... Büyüklerin fazileti rüzgâra, küçüklerin fazileti otlara benzer; üstünden rüzgâr geçen otlar iğilir... İdaresini fazilete istinat ettiren devlet\nadamı kutup yıldızına benzer; bütün yıldızlar onun önünden baş eğerek geçer, o daima yerinde durur...,,\nKonfüçyüsün mühim esaslarından biri de herkesin biribirini sevmesi, herkesin kendisi kadar başkalarını da düşünmesidir. Bu dinde rahip sınıfı yoktur. Herkes ibadetini bildiği\ngibi yapar.\nKonfüçyüs 73 yaşında ölmüştür. Memleketine verdiği din\nolmuştur. hususî Tao dini— Tao dini Tan isminde biri tarafından bir çin milliyetinin teşekkülünde en mühim amil kurul- I •f\nmuştur. Bu da Konfüçyüs gibi bir müddet memurluk yaptıktan sora felsefe ve din işleri ile uğraşmağa başladı. Ru- pil:\nhun ebediyetine kani ve vahdaniyetçi idi (Res. 15).\nBunun mesleğine göre kâinat \"bakmakla görülmiyen, dinlemekle\nişitilmiyen, aramakla bulunmıyan, varlık ve yokluk kendisinde mündemiç bir yaratıcının (Tao)nun eseridir.,.", "n_chars": 2330}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0101", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 62, "page_end": 62, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0062"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 62", "text": "62 TARIH\nKonfüçyüs île Taonun mukayesesi.— Konfüçyüs mezhebi\ninsanların maddî ihtiyaçlarmı, hayatm hakikî şartlarmı esas\ntutar. Bu itibarla daha canlı, daha amelîdir. Tao dini ise hemen münhasıran ruha ve ruhun ihtiyaçlarına ehemmiyet\nverir; maddî hayatı düşünmez.\nÇinde bütün dinler, en uzak mazilerin cahillik devirlerinden kalma görenekler ve batıl itikatlar tesiri altında değişmişlerdir. Bu tesir yalnız dinî itikatlarda değil, bütün içtimaî\nhayat safhalarında aşikâr olarak görülür.\nDIL YAZI EDE ^^^ heceli bir dildir. Kelimeler\n' BIYAT \" Şeklini değiştirmez ve tasrif edilmez. Çinliler yazılarını fırça ile yazarlar. Satırlar harflerin yukardan aşağı dizilmesile tertip olunur.\nIrkî, coğrafî, tarihî ve siyasî vahdetlerden mahrum olan\nÇinde tam şekilde bir dil birliği de yoktur. Ayrı lehçeler\nkonuşan Çinliler aralarında anlaşamazlar.\nÇinde matbaacılık pek eskidir (M.S. VI ıncı asır).\nÇin edebiyatı uzun mazilerdenberi muhafaza edilerek bugüne kadar intikal etmiş en kadîm edebiyat telâkki edilebilir.\nKadîm çin kütüphanesi, mukaddes kitaplar ve 24 ü tamamen\nmahfuz ve maruf tarih kitaplarile felsefeye, heyete, hukuka,\naskerlik san'atine ve doğrudan doğruya edebiyata müteallik\nbirçok eserlerden terekküp eder.\nÇin edebiyatının en yüksek devreleri türk sülâleleri zamanlarıdır.\nÇinde ressamlık pek kadîm zamanlarda\nRESIM, MIMARLıK, T . , .... .. , .\nHEYKELTRAŞLıK ^^ogr^ıuŞ ve çok itibar gormuş san atlerdendır.\nÇin mimarlığı ince, zarif üslûplu, biribiri\nüzerine geçirilmiş çatılar tarzile hususiyet gösterir. Bu çatı\ntarzının göçebelik devrine ait çadır şekillerinden kalma bir\nhatıradan doğduğu söyleniyor. Evlerin dahilî tezyinatı çok\nince, çok itinalıdır. Ev eşyalarında aranan ziynet iptilâsı\nbaşka hiçbir millette görülmemiş denilecek mertebededir.\nÇinliler en ziyade küçük, ince ve zarif eserler vücuda\ngetirmekte temayüz etmişlerdir. Maden, fildişi veya yeşim\ntaşından minimini heykeller, tunç işleri, kumaş üzerine işlemeler yapmakta, kâğıtçılıkta ve bilhassa ipekçilikte, çinicilikte çin san'atkârları hakikaten müstesna bir olgunluk ve yükseklik mertebesine varmışlardır (Res. 16,11).", "n_chars": 2106}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0102", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 63, "page_end": 63, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0063"], "running_head": "CIN", "citation": "Tarih I (1931), s. 63", "text": "ÇIN 63\nPORSELENCILIK, Çinicilik ve ipekçilik Çinin başlıca şöhretiÇINICILIK VE ni teşkil eden iki san'attir. Garp, Çini ilk defa\nIPEKÇILIK ipeği ve ipeklileri ile tanımıştır. îlk vatanı\nÇin olan kâğıt, (Res. 18) garba Semerkanttan geçmiştir. Herzaman ileri derecede bulunmuş olan porselen san'ati ise pek\nparlaktır.\nKadîm Çinin en başta gelen zenginlik kayZIRAAT\nnağı ziraat idi. Kullanılan vasıtaların iptidailiğine ve usullerin köhneliğine rağmen bütün çin halkını\nbesliyen ve yaşatan ziraattir.\nÇinlinin toprağa verdiği ehemmiyet, gösterdiği dikkat ve\nihtimam tasavvurun fevkindedir. Toprağı ihmal edenler,\ntarlasını bakımsız bırakanlar için pek ağır cezalar vardı.", "n_chars": 668}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0103", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u059v"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "IV\nANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER\nA. ASYADA TÜRK HUN İMPARATORLUĞU\nTürkler milâttan çok zaman evelki devirlerde Ortaasyadan ayrılarak muhtelif kıt'alarda devletler kurdukları gibi\nbunlardan ana vatanda kalmış olanları da bu sahada muhtelif\nzamanlarda, muhtelif isimlerle devletler kurmuşlardır. Bunların tarihçe malûm olan en eskisi, Asya Türk Hun İmparatorluğudur [1].\nHUDUT Bu devlet, bidayette. Çinin şimalinde Çin\nŞeddinden Orhon nehri ve Tanu-Ola dağlarına kadar olan sahaya sahipti. Daha soraları, Mançurya\nhududundan Aral gölüne kadar uzanan geniş kıt'alarda hükümran oldu. Nüfuzunun İtil ( V o l g a ) havzasına kadar\nuzandığı zamanlar da olmuştur (Harita. 3).\nBu devlet milâttan pek çok zaman evel\nKURULMA yE Yl- teessüs etmiştir; tarihi hemen Çin Devleti\nMilâttan evel XIII uncu asra ait çın vesikaları, bunu teyit etmektedir. Ancak tarihî malûmat, M.E. Illüncü asırda vuzuh kespediyor. İnkırazı M.S.I inci asır içindedir.\n[1] Çirıiyer, bu devlete Hyungnu derlerdi. Bu, Çinliler tarafından tahrif\nedilmiş bir kelimedir. Asıl telâffuzu henüz malûm olmamıştır. Bu imparatorluğu teşkil eden Türklerden, Avrupaya geçenler Hun diye şöhret buldular. Bu Türk İmparatorluğunu umumiyetle diğer türk devletlerinden\nayırt etrnek için,S biz de imparatorluğun isminde Hun tabirini kullanıyoruz. . ... .", "n_chars": 1296}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0104", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 65, "page_end": 65, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0065"], "running_head": "ANAYURTTA EN ESKi DEVLETLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 65", "text": "ANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 65\nBu büyük Türk Devleti, muhtelif türk\nDEVLETİN MAHİYETİ hanlıklarının, sitelerinin ve kabilelerinin\nbir reisin idaresi altında birleşmesinden\nvücuda gelmiş bir imparatorluktu.\nMühim işlerde, bilhassa harp ve sulh işlerinde devlet reisinin emri kat'î olmakla beraber, imparatorluğu teşkil eden\nunsurlar dahilî işlerinde serbest idiler.\nDevlet reisleri Tanrıkut unvanını taşırdı; \"Tanrıkut,, gök\nkudreti demektir [1].\nBu müttehidenin en meşhur reisi Teoman\nMETE\nnamındaki imparatorun oğlu Mete dir (M. E.\nTanrıkut Mete, şarkta Siyen-pileri türk yurtlarından\nKingan dağları şarkına çekilmeğe mecbur etti; imparatorluk\nbayrağı altına girmek istemiyen Yueçileri de Kansudan\ngarba doğru muhacerete icbar etti.\nMete, İli nehri boylarındaki Vusun Kırallığmı da mağlûp\nederek imparatorluğuna ilhak etti. Bundan başka Yarkent,\nHotan, Kuça, Karaşar, Turfan ve Kâşgar gibi türk şehirleri\nde hun hakimiyetini tanıdılar.\nMetenin bu şanlı zaferleri neticesinde Kingan dağlarından İtil nehrine kadar uzanan geniş sahadaki bütün Türkler\nbir bayrak altında toplandılar. 26 kadar kırallık imparatorluğa iltihak eyledi.\nHunlar, ilk zamanlardan itibaren Çini tehÇİN SEFERİ dide başlamışlardı. Bu akınlara karşı muhtelif çin imparatorları Çinin şimalî hududunun muhtelif\nnoktalarında kaleler ve duvarlar yaparak müdafaaya çalıştılar. Meşhur Çin Şeddi bu duvarların birleşmesi ve tamamlanması ile vücuda geldi.\nÇinde Han sülâlesi devrinde Mete, Çine harp ilân etti.\nİmparatorun kumanda ettiği çin ordularını bir meydan\nmuharebesinde mağlûp etti. Çin imparatorunu, iltica ettiği\nbir kalede muhasara eyledi.\n[1] Eski türkçede Tanrı, Tengri telâffuz olunurdu. Çinliler bu unvanı kendi lisanlarına göre tahrif ederek Tanyu şekline sokmuşlardır.\nBu kelime fransızca tarihlerde ve bu lisandan tercüme edilen bazı türkçe\ntarihlerde Tanju şekline girmiştir.\n5", "n_chars": 1858}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0105", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 66, "page_end": 66, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0066"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 66", "text": "66 TARIH\nÇin imparatoru esaretten ve çin ordusu kat'î bir imhadan ancak vergi vermek şartile kurtulabildi (M. E. 199).\nBu suretle Çin İmparatorluğu Hunlarm tabiiyetine girmiş\nbulunuyordu.\nIMPARATORLUĞUN Hun imparatorluğu, Çinin ş ^ a l ve\nBÖLÜNMESI şımalıgarbısmde Çm ıçm müthiş bir tehlike idi. Çinliler, bu Türk Devletini behemehal yıkmak istiyorlardı. Bunun için birçok entrikalarla müttehide içinde nifak ve niza çıkardılar. Muhtelif türk hanlıklarını, beyliklerini biribirlerile muharebe ettirerek bu Türk\nDevletini zayıflattılar.\nHun prensleri arasında zuhûr eden ihtiras mücadeleleri,\nnihayet Hun İmparatorluğunun, ikiye ayrılmasını mucip\noldu.\nHun İmparatorluğu, şimalî ve cenubî Hunlar namlarile ikiye ayrıldı. Gobi çölünün şimalinde bulunanlar Şimalî Hun\nDevletri, cenubunda ve Şansi, Şensi mmtakalarında kalanlar\nda Cenubî Hun Devleti ismini aldılar (M. S. 48).\nÇinliler, evvelâ Cenubî Hunlarm ve SiyenIMPARATORLUGUN püerin yardımile şimal devletini yıktılar\n^ İ R ™ İ R Ç A S (M- S- 93). Siyenpiler Şimal Hunlarmm\nMASı memleketlerini zaptederek orada yerleştiler.\nİşte Asya Türk İmparatorluğu bu suretle\nnihayet buldu. Bu İmparatorluk 1323 sene payidar olmuştur;\nBu inhizamdan sora Şimalî Hunlardan bir kısmı, yurtlarını\nistilâ eden Siyen - pilerin hakimiyetini tanımaya mecbur olmuş, diğer bir kısmı Cenubî Hunlara iltihak etmiş, mütebaki\nbüyük kısmı da garba doğru çekilerek Ural dağlarile Hazar\nDenizi arasındaki sahada yerleşmiş ve tekrar kuvvetlenmişlerdir.\nCenubî Hun Devleti, Şimalî Hun Devletinin inkırazından\nsora Çinin himayesinde olarak M. S. 111 üncü asır bidayetlerine\nkadar yaşamıştır. Bu tarihte Şimalî Çindeki türk devletlerinden\nVeyler bunların son hükümdarını tevkif ederek bu devlete\nde nihayet vermişlerdir (M. S. 216).\nBu inhilâlden sora Cenubî Hunlardan bir kısmı Çinin\nKansu, Şensi, Şansi ve Suçeu eyaletlerinde yerleşmişlerdir.\nİşte bu Tüklerdir ki, daha sora Çinde bir devlet kurmuşlardır.", "n_chars": 1926}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0106", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 67, "page_end": 67, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0067"], "running_head": "ANAYURTTA EN ESKI DEVLETLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 67", "text": "ANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 67\nHUN MEDENIYETI Hanların Asyada medeniyeti o devir için\nTEŞKILÂTı yüksek medeniyet sayılır. Hunlar, büyük\nve muntazam bir devlet tesis etmişlerdi. Büiün ülkede asayiş ve inzibat hüküm sürüyordu. Hunlarm\nmükemmel kanunları, mahkeme ve hapishaneleri vardı. Devlet muhtelif büyüklükte idarî sahalara bölünmüştü.\nHunlarm türlü mahiyette umumî halk içtimaları olurdu.\nHun Devleti kuvvetli bir askerî teşkilâta malikti; 300 — 400\nbin kişilik ordular kullanırdı. Bütün hun halkı askerî inzibata tâbi idi. Her Türk bir asker idi. Bir taraftan da her\nTürk bir arazi parçasına malikti. Hunlarda madencilik san'ati\nve ticaret dahi ileri idi.\nÇinliler hun medeniyetinden çok istifade etmişlerdir.\nÇinde ilk yapılan takvim, en eski türk takvimlerinden başka\nbir şey değildi. Hun Devletinde, memleket askerî teşkilâta\ngöre Orta, Sol (Şark), Sağ ( G a r p ) diye üçe ayrılırdı. Orta\nkısım, bizzat devlet reisi, Sol ( Şark ) Veliaht, Sağ ( Garp ) hanedana mensup bir prens tarafından idare olunurdu. Şark,\nGüneşin doğduğu taraf olduğundan mukaddes sayılırdı.\nTanrıkut kendini Çin imparatorlarından daha yüksek\ntutardı.\nB. ÇİNDE HUNLARIN HAKİMİYETİ\nÇinliler, Cenubî Hun Devletinin inkırazından sora Hunlardan mühim bir kısmını Çin Şeddi içerisinde bilhassa Şansi\neyaletinde yerleştirmişlerdi.\nÇinin askerî kuvveti zayıflayınca Hunlar Şansi, Şensi,\nPeçili ve Honan eyaletlerinde biribiri ardınca bütün Çine\nnafiz devletler kurdular ( 304 — 431). Bütün bu devletleri,\nTopa Türkleri hakimiyetlerine aldılar.\nC. TOPA DEVLETİ\nTopa 1ar ( Hatolar ), Hun Devleti devrinde Hunlarm şimalinde Ângarave Obi nehirleri arasında yaşıyorlardı. (Harita. 4)\nBunlar, Hun Devletinin inkırazından sora, cenuba doğru inerek evvelâ şarkî Moğolistanda ve soraları daha aşağı inerek", "n_chars": 1770}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0107", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 68, "page_end": 68, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0068"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 68", "text": "68 TARIH\nŞansi şimalinde yerleşmişlerdi (270). Topalar evvelâ bu havalide Vey ismile hakimiyet tesis ettiler. Soraları şimalî\nÇinde bütün Şansi eyaletini ve Peçilinin bir kısmını, Nankin, Loyang, Honan ve Şantungu ve bir müddet sora\nbütün Şensi ve Peçiliyi zaptettiler ( 3 3 6 — 4 9 6 ).\nTopalar, bu sırada, merkezî Asyadaki Turfan, Karaşar,\nKuça, Kâşgar kırallıkları üzerinde hakimiyet tesis ettiler (448).\nTopalar Çinde parlak bir medeniyet devri açmışlardır\n(Res. 19-29). Bu devirde büyük siyasî, iktisadî ve askerî inkişaf oldu.\nTürk ( Tukyu ) Devleti, teşekkül ettiği zaman, Topalar Şimalî Çinde en kudretli bir devlet halinde yaşıyor, Hint ve\nîran hükûmetlerile siyasî münasebetlerde bulunuyorlardı.\nŞarkî ve garbî namile ikiye ayrılan ve sora tekrar birleşen Topalar Çin Denizinden Pamire kadar geniş bir imparatorluk kurmuşlardır. Çinde hakimiyetleri VI ıncı asrın nihayetlerinde ( M. S. 581 ) bitti.", "n_chars": 908}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0108", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 69, "page_end": 69, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0069"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 69", "text": "V\nİSKİT İMPARATORLUĞU\nTürklerin pek eski devirlerdenberi OrtaASILLARI asyadan gidip yerleştikleri sahalardan biri\nde Şarkî Avrupanın cenup kısmı, yani Karadeniz şimalinde\nYayık ırmağı ile üral dağlarından Tuna ırmağına kadar\nuzanan geniş mıntakadır (Harita. 5).\nBugün Cenubî Rusya denilen bu mıntakaya yerleşmiş\nTürklere kadîm yunan müverrihleri İskit derlerdi. Evvelâ\nyalnız Tuna şarkında ve Karadeniz şimalinde yaşayanlara\nmünhasır olan bu isim soraları Hazar Denizi ile Yayık ırmağı\nşarkındaki bütün Türklere de teşmil edilmiştir [1].\nEsas hududu Yayıktan Tunaya kadar uzanan İskit împa[1] Kadîm yunan müverrihlerinden Herodot \" İskit „ kelimesinin,\nKaradeniz şimalindeki ahali tarafmdan, devletlerinin müessisine nis -\npetle kendilerine verdikleri ( Skolot) veya ( Oskolot) isminin yunanca\nşekli olduğunu söyler. İranlılar ayni asırda bunlara daha doğru bir te -\nlâffuzla Sakalar derlerdi.\nTürk camiasından gayet büyük bir zümrenin o devirlerde kendile -\nrine Saka unvanım vermiş oldukları anlaşılıyor. Bu adı bugün Sibir\nşimalinde yaşamakta olan Yakut Türkleri muhafaza etmektedirler; Ya -\nkutlar kendilerine bugün dahi Yakut değil, Saka derler.\nBazı eski roma müverrihleri îskitleri bütün ırkların en kıdemlisi\nolarak gösterirler.\nAtaliyat (Attaliate) namındaki bizans müverrihi, tarihinin 156 ıncı\nyaprağında \" îskitlerle Türkler ayni ırktandır,,, demiştir.\nMüverrih Hammer, Herodotun İskitlerin atası olarak gösterdiği hü -\nkümdar Targıt (Targitaos ) isminin türk kelimesile münasebettar oldu -\nğunu söyler. İskitlerin konuştuğu dil ve kullandıkları ismihaslarla\ntürkçe ve türk isimleri arasındaki benzerlik, bizans müverrihleri ve\nonlardan sora gelen birçok müellifler tarafından işaret edilmiştir.", "n_chars": 1707}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0109", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 70, "page_end": 70, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0070"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 70", "text": "70 TARIH\nratorluğunun temerküz sahası Kırım Yarımadası ile b u n u n\nşimal kısımları idi. Hâkim iskit unsurlarından Tor (Taure)—\nlara nispetle bu yarımadaya Torik (Taurique) ismi verilmişti.\nStrabon, coğrafyasında İskitlerin sahillerdeki limanlara limen\ndediklerini kaydeder.\nSAN'AT VE ^ ^ ^ ^ ^ H o m e r e ) ve M. E. IX uncu asırda\nMEDENİYET Y^şıyan yunan ediplerinden Ezıot (Hesiode)\nile M. E. V inci asırda yaşamış olan Eşil\n( Eschyle ) İskitleri \" en mdenî millet „ olarak tavsif etmektedirler. Maruf yunan müverrihi Herodot (M. E. V inci asır)\nayni malûmatı teyit eder; daha birçok kadîm müellifler\nİskitleri bütün milletlerden yüksek gösterirler ve bunların\ncesur ve cengâver oldukları kadar mütekâmil olduklarını\nsöylerler ; İran hükümdarlarının evlâtlarını okutmak ve yetiştirmek üzere îskitlerden muallim ve mürebbi getirttiklerini yazarlar.\nOdesa, Kiyef, Harkof, Moskova ve Leningrad müzeleri\niskit medeniyetinin yüksekliğini gösteren kıymetli vesikalarla doludur. Son senelerdeki yeni arkeoloji keşifleri bu\nmedeniyetin milâda binlerce yıl takaddüm eden bir maziye\ndayandığını tesbit etmektedir.\nİskitlerin işgal ettikleri sahanın müteakip asırlarda büyük\nve sürekli muhaceret akınlarına, kavim çarpışmalarına sahne\nolması yüzünden mahvolan iskit medeniyetinin şahitleri\nbilhassa mezarlarda bulunabilmektedir. İskitler, bütün eski\nTürkler gibi ölülerini, bunların sevdikleri eşyalarile beraber\ngömdüklerinden insan elinin erişemediği mezarlardan bugün\nbu medeniyetin yüksek derecesini gösteren eserler meydana\nçıkarılabilmektedir (Res: 30 - 39). Bu zengin eşyalı iskit mezarları Küçük îskitya denilen Dobrucadan başlıyarak Ortaasyaya kadar uzanan saha içinde bulunmaktadır.\nMilâttan binlerce yıl evel başlıyan iskit san'ati milâttan\nevel Vinci ve IV üncü asırlarda yüksek inkişaf devresine\nvarmıştır. Bu devrin en güzel iskit eserlerine Kırım ile Kafkasya şimalinde ve Rusya cenubuşarkisindeki iskit mezarlarında tesadüf edilmiştir.\nBu devirde iskit san'at tarzı yunan san'ati üzerine tesir\ngöstermiş ve Yunanistanla İyonya şehirlerinde iskit üslûbunda eserler yapılmağa başlanmıştır. Bu tesir bilhassa halılara", "n_chars": 2123}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0110", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 71, "page_end": 71, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0071"], "running_head": "iSKiT iMPARATORLUGU", "citation": "Tarih I (1931), s. 71", "text": "ISKIT IMPARATORLUĞU 71\nve elbiselik kumaşlara dikilen altın ziynet levhalarile altın\nve tunç at takımlarında görülür.\nYeni türk kavimlerinin şarktan garba yürüyüşle yaptıkları tazyik daha evel yerleşmiş İskitleri Avrupa içerlerine\nsürdüğünden bu suretle iskit san'ati Avrupaya dahi girmiştir.\nFakat Avrupalılar o devirlerde hem san'atçe çok geri, hem de\nçok fakir olduklarından İskitlerin altın ve kıymetU taşlarla\nyapılmış eserlerini taklit edemediler. Buralarda iskit san'at\neserleri gerek maddî kıymet ve gerek san'at kıymeti itibarile\ndüşkünlüğe uğradı.\nİskitlere ait eserlerden pek çoğunun altından yapılmış ol- •\nması bunların zenginliklerinin derecesine delil tutulabilir.\nİskit İmparatorluğunun siyasî inhitatı başlangıcında İskitler\nrefah, san'at ve medeniyetçe en yüksek inkişaf devrinde bulunuyorlardı.\nİskitler san'atlerin en ince ve yükseklerin^ÎYASFT VE\nASKERLİK siyaset ile askerlikte üstat idiler.\nMuhtelif devirlerde, muhtelif memleketlere\ngönderdikleri diplomat heyetleri ile bunların aktettikleri ittifaklardan bütün kadîm tarihlerde uzunuzadıya bahsedilmektedir. İran Hükümdarı I inci Daryus un büyük fütuhat plânlarındaki muvaffakıyetsizlik İskitlerin siyaseti ve askerî mehareti neticesidir.\nMilâttan evelki asırların en büyük hekimi sayılan İstanköylü İpokrat (Hippocrate) Havalar, Sular ve Mevkiler isimli eserinde İskitlerin örf ve âdetlerinden bahsederken bunların yalnız erkeklerinin değil, kadınlarının da cesur ve cengâver olduklarını, ata bindiklerini ve muharebelere girdiklerini anlatır. İskit kızları evleninceye kadar daimî surette at\nve silâh sporları yaparlar, evlendikten sora ancak muharebe zamanları ata binerlerdi. Sağ kollarını kuvvetlendirmek,\nsilâh kullanmayı kolaylaştırmak için iskit kızlarının sağ memeleri daha küçük yaşta iken dağlanır, yalnız sol memeleri\nbırakılırdı. Eski tarihlerde uzunuzadıya anlatılan Amazonlar\nişte bu iskit camiasına mensup türk kadınlarıdır.\nİskitler İran, Anadolu, Suriye ve Mısıra birçok akınlar\nve seferler yapmışlardır. İÇTİMAÎ HAYAT\nİskitlerin mütemekkin-çiftçi ve göçebe olmak üzere iki sınıfa ayrıldıkları söylenir.\nMütemekkin halk medenî ve san'atkâr idi. Göçebe olanlar", "n_chars": 2152}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0111", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 72, "page_end": 72, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0072"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 72", "text": "72 TARIH\nGüneşe, yağmura ve kara karşı korunmak için keçe ile örtülmüş odalar halinde dört veya altı tekerlekli arabalarda yaşarlardı. Arabalar iki üç çift veya daha fazla öküzle çekilirdi. Göç zamanında kadınlar araba içinde, erkekler atlara binerek arabanın yanlarında giderler; arabaları, koyun, inek ve\nat sürülerini muhafaza ederlerdi. Bunların göçebeliği büyük\nmuhaceretlere sebep olan Ortaasya kuraklığı hâdisesinin\nneticesi olup elverişli bir saha bulur bulmaz yerleşerek şehirler tesis ederlerdi.\n'i fi DİN HAYATI Bütün en eski Türkler gibi İskitler de yer ve\ngök tanrılarına taparlardı. îskitlerin hürmet\nettikleri tanrılardan biri de harp tanrısı idi. Bu tanrı için her\nşehir veya kabile ayrı bir mabet bina eder, bu mabetlerin\ntepesine harp tanrısını temsil eden bir kılıç dikilirdi. Her\nyıl harp tanrısı namına atlar ve diğer hayvanlar kurban\nedilirdi.\nEski Türklerde olduğu gibi İskitlerde de en makbul\nnezir attı. Kesilen kurbanlar kazanlarda pişirilerek dağıtılırdı. iskitler şarap yaparlar ve içerlerdi. Ispartalılara şarabı\nsusuz içmeği ilk defa olarak bir İskit sefaret heyetinin öğrettiğini kadîm müverrihler naklederler.", "n_chars": 1141}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0112", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u066r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "VI\nHİNT\nA. MEMLEKET VE AHALİ\nMEMLEKET Hindistan Asyanın cenubunda Hint Denizine uzanan büyük bir yarımadadır (Harita. 6).\nBurası, başlıbaşına bir kıt'a addolunacak kadar Asyanın diğer\nkısımlarından ayrılmıştır. En cenubî ucunda Seylân adası\nnihayeti Pandr civarlarına kadar uzanır. Büyüklüğü, Türkiyenin yedi misli kadardır.\nŞimalde, Yüksek Himalâya silsilesi Hindistanı Tibetten ayırır; cenup sahilleri, Hint Denizile çevrilmiştir. Bu geniş kıt'anmdahıhnde biribirinin zıddı iki mmtaka vardır. Birisi şimalde\nGanj ve Sınt (Indüs) ırmaklarının vücuda getirdiği ^enis\nvadileri İhtiva eden asıl Hindistandır. Buraya Şimalî Hındistan dahi denir. Ganj vadisi, dinî, siyasî ve iktisadî hadiseler\n1 ıbarı e Hindin en ehemmiyetli mıntakasıdır. Burası nüfus\nlübanle de bütün memleketin en kalabalık yeridir. Sint ırma\ngmın yukarı kısmile bu ırmağa akan diğer dört çayın suladığı geniş sahaya Pencap yani Beşsu mıntakası derler. Hint\nkıtasına karadan vukubulan bütün istilâların yolu Kâbil\nvadısıdır. Pencap, bu istilâlara ilk hedef olan hudut sahasıdır.\nDiğer kısım ise asıl yarımada olan cenuptaki kayalık\nUelckan yaylasıdır. Bu kısmın Umman Denizi cihetindeki\ngarp sahili gayet diktir; şark sahili ise oldukça düzdür ü ç\nbuyuk ırmak bu yaylâyı garptan şarka doğru kat'eder- Godavarı, Krışna ve Kaven. '", "n_chars": 1296}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0113", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 74, "page_end": 74, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0074"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 74", "text": "74 TARİH\nBu İki mmtakanın arasında merkezî Hindistan yaylâsı vardır. Bu yaylada Narmada, Taptı ırmakları şarktan garba doğru\nakar Vındhtya ve Çota - Nagapur dağları Şimalî Hindistan ile\nDekkanı bırıbırinden ayırır.\nİKLİM İklim, sıcak mmtaka iklimidir. Yaz, bilhassa\nGanj vadisinde pek sıcaktır. Kış, şimalde ve\ntepelerde soğuktur. Memleketin hayatı altı ay bir taraftan\naltı ay diğer taraftan esen rüzgârların tesiri altındadır. Garbıcenubî rüzgârı, denizin kızgın sathını geçerken ağır\nsu buharlarını yüklenerek bütün Hindistan üzerine sel\nhahnde boşanır. Bu şiddetli yağışlar, yeraltındaki su hazinelerim ve Hımalâya tepelerindeki cümudiyeleri besler ve nehirleri şişirir.\nHindistanda bol güneş ve bol suyun tesirile hayat adeta\nyerden fışkırır. Sık ormanlarda otların ve sarmaşıkların arasında kaplan, yılan, fil, ayı, gergedan, her türlü yırtıcı ve zehirli hayvanlar ve renk renk güzel kuşlar dolaşır.\nRüzgârlar ve yağmurlar şiddetli gökgürültüleri ve yılİklimin sıcaklığı insanları gevşetir. Şiddetli yağmurlar, şimşekler ve gökgürültüleri de insan manevıyeti üzerine tesirden hâli kalmaz. Hintlilerin gevşek ve uyuşuk olmalarında iklim ve tabiatin tesiri pek çoktur.\nAHALİ Hindistanda ahali heryerden ziyade karışıktır. Pencap ve onun cenubunda Raçputana da beyaz ırkın bütün evsafını haiz insanlar yaşar. Merkez yaylâsı ormanlarında ve cenupta Kaveri nehri membalarmda, MI - Giri ormanlarında koyu esmer ve siyah insanlar vardır. Bununla beraber zencilerde olduğu gibi dudakları kalın ve saçları kıvırcık değildir. Bu siyah ahalinin vaktıle bütün Hındistanı kapladığı zannolunmaktadır. Bunlara\nMunda denir. Mundalar iptidaî hallerini muhafaza etmektedirler. Şimendifer, elektrik, telefon onlara hiçbir tesir yapmamıştır\nBugün mevcutları 5 milyon kadar kalmıştır. Himalâyanın\nyüksek vadilerinde ve Ganj deltası şarkında ise çekik gözlü\nsarı ırk sakindir. Bu kadar muhtelif ırklar binlerce seneler\nzarfında karışmıştır. Bu sebeple Hindistanda her renkte ve\nher şekilde insanlara rasgelinir.\nGörülüyor ki, Hindistan, ırkî bir isim olmaktan ziyade\ncoğrafî bir mefhum ifade eden bir tabirdir.\njmjL", "n_chars": 2099}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0114", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 75, "page_end": 75, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0075"], "running_head": "HiNT", "citation": "Tarih I (1931), s. 75", "text": "HİNT 75\nB. TARİH\n1. TARIHTENEVELKÎ ZAMANLAR\nHindistanm mazbut ve müşterek tarihi yoktur. Hindistanda coğrafî bir merkez, an'ane ile vücuda gelmiş bir payitaht dahi olmamıştır. Bu kıt'ada hiçbir vakit hakikî birlik te\ngörülmemiştir.\nHindistanı, ilk ahalisi Mundalarm elinden alanlar Altaylardan gelmiş olan Dravit Türkleridir. Dravitlerin Hindistanı\nne vakit istilâ ettikleri henüz kat'î olarak malûm olmamıştır.\nBugün Dravitler, Şimalî Hindistanda, Bülücistanda ve en çok:\ncenupta Dekkanda bulunduklarına göre vaktile bütün Hindistana hâkim olduklarına ihtimal veriliyor.\nDravitler, Hindistanda, Bakır Devrine ait bir medeniyet\ninkişaf ettirmişlerdir; bunun milâttan 3 bin sene evelki izleri\nSint ırmağı üzerinde Mohenco daro veHarappa şehirlerinde\nbulunmuştur.\nDravit medeniyeti, bütün önasya medeniyetlerile yakınlık ve benzeyiş göstermektedir. Lisanları sumerceye benzer..\nHepsi birden Ortaasya türk medeniyeti ailesindendir.\nDravitler, önce Şimalî Hindistanda yerleşmiş ve nüfuzlarını çok tevsi etmişlerdir. Boraları şimalden gelen yeni\ntazyiklerle cenup mıntakalarına sürülmüşlerdir.\n2. TARİH DEVRİ\nHindistan, M. E. 1500 tarihlerinde şimalden,.\n'hİNDEn'sora Pencap üzerinden yeni bir istilâya uğradı.\nOrtaasyadan gelen bu istilâcılara Avrupa\nâlimleri HintArileri derlerse de bunlar hakikatte yurtlarından\nayrılmış türk kabileleridir.\nYeni gelenler, Munda ve Dravitlerle yüzlerce sene süren\nmücadelelerde bulunarak İndüs ve Ganj vadilerinde yerleşmeğe çalıştılar. Bu istilâcılar, diğer ahaliye nazaran adet\nitibarile pek az idiler. Temessül tehlikesine karşı mevcudiyetlerini muhafaza için tedricen kast sistemini kabul ettiler.\nKast (zümre), ırka ve irsi mesleğe göre husule gelmiş içtimaî", "n_chars": 1694}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0115", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 76, "page_end": 76, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0076"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 76", "text": "76 TARIH\nbir teşekküldür. Kastların teşekkülü, yeni gelenlerin kendi\naralarında dahi ayrılığa sebep oldu. Bunlar eski hint kanunlarına göre dört sınıfa ayrılırlar: Brahmanlar, yani papazlar ; askerler ve asiller (Kşatriya) ; san'atkârlar, köylüler,\ntacirler (Vesya) ve işçiler (Sudra). Bir de, bunlar haricinde\npis sayılan işlerle uğraşanlar vardır. Bunlara Parya yani\nkast harici derler.\nBrahmanlar, kendi manevî faikıyetlerini temin için kastlığı, bilhassa brahmanlığı kimsenin dahil olamıyacağı kapalı\nbir sınıf haline koydular. Brahmanlar ruhların tenasühü akidesini vazettiler. Yani ölenin ruhu amellerine göre diğer heri hangi bir mahlûkta tecelli edeceğini kabul ettirdiler. Bu\nitikat, bir nevi dinî idare tesis etmek demekti. Bu, şüphesiz\nBrahmanların menfaatine idi.\nVEDALAR İdare başladıktan sora birtakım dinî\n|1 I mukaddes kitaplar ortaya çıktı. Bu kitaplara\nVedalar adı verildi. Hintliler, bu kitapların Allah sözü olduğuna inanıyorlardı. Hindistan tarihine ait mevcut ilk eserler,\nVedalardır. Vedalar nesilden nesle ağızdan naklolunmuş ve\nancak M. E. VI. ıncı asırdan sora yazılabilmiştir.\nVedalarm verdiği müphem malûmata göre Dravitlerin\nW: üzerine gelenler evvelâ mmtaka birlikleri ve daha soraları devletler yapmışlardır. Hindistan tarihi bu suretle M. E.\nI I : . VI ıncı asra kadar sisler içinde geçer. Bundan soraki zamana ait malûmat ise buda ve caina dinlerinin zuhûru ile\nbir dereceye kadar bellidir. Bu dinler M. E. VI ıncı asrın\nortalarına doğru doğmuştur. Buda, Saka Türklerindendir [1].\nBu devirde Hindistanm muhtelif mmtakalarında birçok\nmüstakil kabileler ve kıralhklar vardı.\nBu devirden İskender istilâsına kadar geçen zaman zarfmda da (M. E. 600—327) birtakım türk kabileleri daha, şimaligarbî cihetlerinden Hindistana gelmişlerdir.\nPERS VE İSKEN- Daryus, Hindikuşu geçerek îndüs mıntakaDER İSTİLÂSI Sim İşgal etti (M. E. 517 — 509). Bu hareket\nmemleket dahilinde bir misal tesiri yaptı.\nGaiıj vadisindeki küçük devletlerin en kuvvetlisi olan\n[1] Buda kelimesi, esası türkçe olan \"Put„un bir şeklidir. Attila'nm\nkardeşi de \"Buda,, veya \" Bleda „ adını taşıyordu. Macaristanın eski\nmerkezi \"Budin,, kalesi, adını bundan almıştır.", "n_chars": 2160}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0116", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 77, "page_end": 77, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0077"], "running_head": "HINT", "citation": "Tarih I (1931), s. 77", "text": "HINT 77\nMagadha Devleti biribiri ardınca bütün küçük hükümetleri ele\ngeçirdi. Büyük bir devlet teşkil etti.\nMakedonyalı Büyük İskender, İrandan sora Hindistanı da\nhükmü altına almak istedi; İndüs nehrini geçerek Pencabın\nşarkına kadar vardı. Fakat askerlerinin isyanı ve Sakaların\nmukavemeti üzerine ricat mecburiyetinde kaldı; İndüs nehri\nboyunca deniz kenarına kadar indikten sora garba döndü\n(M. E. 327—325).\nMORYA İMPARA- İskender istilâsının husule getirdiği aksülâTORLUĞU VE mel Magadha Devletinin Morya sülâlesine\nASOKA geçmesini mucip oldu (M. E. 321). Bu sülâleden Asoka, hükmünü ve arazisini cenupta Seylân adasına\nkadar tevsi ederek büyük bir imparatorluk kurdu. Asoka\n(M.E. 274—236), buda dinini kabul ederek rahipler heyetine\ngirdi. Asokadan sora bu kuvvetli devlet parçalandı. Ganj\nvadisinden başka Hindistanm diğer mmtakalarında da küçük küçük hükümetler türedi. Bunlardan hint tarihinde bir\niz bırakanlar Magadha mmtakasmdaki Gupta Devleti (M. S.\n318—535) ile Tanesvar ve havalisinde teessüs eden Harşa\nDevletidir (M. S. 605—740).\nBu sıralarda Hindistan üzerine bir grek tazGREK İSTİLASI yiki oldu. İskenderin ölümünden sora Baktriyanda hükümet kuran (M. E. 250) grek prensleri Hindistanda fütuhat aradılar. Morya İmparatorluğunun inhilâli bu\nistilâyı kolaylaştırdı. Bu maceracılar Kâbili [1] (M.E. 206), Pencabı işgal ettiler (M. E. 170) ve Ganj vadisine kadar ilerlediler\n(M. E. 155). Mukaddes bir şehir olan Udh'u muhasara ettiler.\nFakat, bu Grekler Hindistanda eriyip gittiler. Grek prenslerinin iki asır kadar Baktriyan, Afganistan ve Pencap havalisinde hâkim oldukları anlaşılıyor (M. E. 250—58).\nBu grek hakimiyetine nihayet veren Saka Türkleri olmuştur. Brahmanlık, kast teşkilâtı dolayisile ecnebilere kapalı olduğundan Grekler millî ve içtimaî batıl itikatlara bigâne\nve umumî bir din olan budistliğe girmişlerdi. Greklerle\n[1] Kâbil nispeten yeni bir şehirdir. Bu devirde şimdiki Kâbilin\ncivarında Kapisa veya Kapisi isminde bir şehir vardı. Kâbil vadisinin\nHindistan geçidi olmasından \"Kapisa,, isminin kapı ile alâkası ihtimali\npek mümkündür. Hindistanı istilâ eden ilk Türkler bu geçit şehrine\nbu ismi vermiş olmalıdırlar.\ni", "n_chars": 2154}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0117", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 78, "page_end": 78, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0078"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 78", "text": "78 TARIH\nBudistlerin imtizacı o zamanın paralarında ve heykellerinde\ngörünür.\nSAKALAR İSTİLÂSI İmparatoru Mete'nin icbarı üzerine\nÇinin şimal vilâyetlerinde oturan Yueçi\nTürkleri yüz bin kişiden fazla tahmin olunan bir kütle halinde garba doğru hicret ettiler (M. E. 170). Fergana ile Öküz\nırmağı havalisine geldiler; Greklerin Soğt kıt'asındaki hakimiyetlerine nihayet verdiler (M. E. 163). Bu havalide eskidenberi Sakalar bulunuyordu. Sakalar, Yueçilerin tazyikile\nkısmen daha cenuba hicrete mecbur oldular. Sakalar, Baktriyandan Örekleri kovmuşlar ise de arkalarından yetişen\nYueçiler Sakaları buradan da çıkardılar (M. E. 125).\nYueçiler, zaptettikleri bu yerlerde kaldılar (M. E. 125).\nBu havaliye bundan sora Toharistan ( Tohareli ) denildi.\nTekrar daha Cenuba inmeye mecbur olan Sakalar, evvelâ\nKandehar havalisinde yerleştiler. Burası Sakaeli (Sakastan -\nSicistan) oldu. Sakalar buradan Pencaptaki grek prensliklerine taarruz ettiler (M. E. 75—58), Raçputanayı ve Gücaratı\nzaptettiler; fakat biraz sora Pencap kıt'asmı Yueçilere terke\nmecbur oldular. Sakalar milâttan sora V inci asra kadar\nSakastanda, Sint havalisi ile Gücaratta kaldılar ve buralara\nhâkim oldular. Bu suretle, milâttan evel I inci asırda Afganistan, Pencap, Raçputana ve Gücaratı ihtiva eden büyük\nbir Türk İskit veya Saka İmparatorluğu kurulmuştu.\n, .. . Toharistanda (Baktriyan) yerleşen YueçilenYn^L'SlİS'^VE \" \" başına geçen Kuşhan sülâlesi bir impaKUŞHANLAR İM- ratorluk kurdu; bütün Yueçi kabilelerini\nPARATORLUĞU birleştirdi; Gandara ve Pencabı Sakalardan\naldı (M.S. 50). Kuşhan sülâlesinden Kanişka\nzamanında bütün Ganj vadisi zaptedildi (M. S. 100).\nKuşhanlar İmparatorluğu, Hindistana hâkim olduktan\nsora da türklük hususiyetlerini muhafaza etti. Fakat grek ve\niran din ve ayinlerinin devamına da müsaade olunuyordu.\nYueçilerin kıralları kendilerine kırallar kiralı ve semanın\ni oğlu derlerdi. Bir müddet, imparatorlukları Merkezî Asyada\nKâşgar, Yarkent ve bir kısım İranla Hindistana şamil idi. Bu\nimparatorluk garpta Roma ve Uzak Şarkta Çin İmparatorlukti: larına muadil bir derecede idi. Kanişka, budistliği himaye etti. Buda dini bu imparatorun ismini ebedileştirdi. Buda", "n_chars": 2161}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0118", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 79, "page_end": 79, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0079"], "running_head": "HINT", "citation": "Tarih I (1931), s. 79", "text": "HINT 79\nmisyonerleri Pamir yaylâsmı geçerek Çin Türkeline ve Çine\ngirdiler, Bu andan itibaren on asır müddet, bütün hadiselere\nrağmen, Hint ve Çin budizmin gölgesi altında biribirile daimî\nmünasebette kalmışlardır. Kanişka ismi beşer tarihinin en\nmühim devirlerinden birinin başındadır. Hanlar idaresinde\nbulunan Çin, ve Kuşhanlar idaresinde olan Hindistan arasında, Pamir ve Türkellerinden geçmek üzere muntazam\nticaret yolları açılmıştır.\nHunlarm Baktriyanı istilâsı neticesinde (425) Kuşhanlar Gandaraya çekildiler. Hunlar burasını da zaptettiler. Kuşhanlar Gandaranm şarkındaki dağlık mmtakaya atıldılar.\nHunlarm VI mcı asır ortalarında mağlûbiyetinden sora\nKuşhanlar tekrar meydana çıkarak IX uncu asra kadar yalnız\nGandara mıntakasının bir kısmını muhafaza ettiler.\nKuşhan İmparatorluğunun inkırazından sora, Hindistanm her mıntakasmda yerli veya türk ırkından reisler\nidaresinde birçok mahallî kırallıklar teşekkül etti. Bunlar\nbir nevi derebeyliklerdi. Bu vaziyet Hindistanın müslüman\nTürkler tarafından fethine kadar devam etmiştir (1019—1200).\nHindistanla Mezopotamya arasında ötedenHİNDİSTANIN DE- beri sahilden münasebet vardı. İskenderin\nL A ^ S İ a s S e t e donanması da İndüs ağzından Dicle mansıGİRMESİ; İKTİSADÎ gitmişti. Mısır ile Hindistan arasında da\nVE SİYASÎ deniz münasebeti vardı. Fakat milâttan sora,\nİNKİŞAF Hint Denizindeki daimî rüzgâr istikametleri\nde belli olduğundan gemicilik daha kolaylaştı.\nBu suretle deniz ticareti Hindistan sahillerinden daha şarka\nÇin Hindine, Sumatra, Cava, Borneo adalarına kadar uzandı.\nBu münasebetle hint medeniyeti ve hint san'ati de yayıldı.\nRoma İmparatorluğu zamanında Hindistan, garba milyonlarla ihracat yapıyordu. Bu iktisadî tahavvüller, siyasî\ninkılâbatı da mucip oldu. O zamana kadar Şimalî Hindistanın\nbir mülhakı gibi kalmış olan Cenubî Hindistan büyük bir\nehemmiyet kazandı.\nDeniz ticareti ile zenginleşen sahil kırallıkları memleketin\ndahilini gölgede bıraktılar. Ganj vadisi her tarafa hayat\ndağıtan büyük damar olmak rolünü kaybetti. Sakalar tarafından idare edilen Gücarat, Sanskrit edebiyatının ve payitahtları olan Ujayini de brahman âleminin merkezi oldu.", "n_chars": 2136}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0119", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 80, "page_end": 80, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0080"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 80", "text": "m\n80 TARİH\nHindistanın cenup ucunda eskidenberi bir Pandiya Devleti vardı. Bu devlet garpla baharat ticaretinden çok zengin\nolmuştu. Hatta Pandiyada Roma İmparatoru Ogüst namma\nbir heykel bile yapılmıştı. Pandiya Devleti İmparator Ogüste\nmilâttan 20 sene evel bir de sefaret heyeti göndermişti.\nC. HINTTE MEDENİYET\n1. DÎNLER\nHindistan muhtelif dinlerin vücut bulmasına müsait bir\nkıt'adır. Burada sema aylarca berraktır. Fakat bazan ufuk\nbirdenbire simsiyah bulutlarla kaplanır; şimşekler ve gökgürültüleri ile şiddetli yağmurlar yağar. Hararet insanı atalete sevkedecek kadar fazladır. İklim de fazla yemek yedirmez. Bütün bu sebepler Hintlilerde esrarengiz şeylere inanmaya müsait bir haleti ruhiye yaratmıştır.\nBrahman denilen rahiplerin kazanmış olVEDA DİNİ VE BRAHMANLIK rile ayinlere müstenit olmasından ileri gel- dukları ehemmiyet, hint dininin esas itibamiştir. Vedalar dinî birtakım akideleri ihtiva etmekten ziyade kurban merasimi esnasında okunan bir dua ve dinî\nmerasim mecmuasıdır. Vedaların bahsettiği allahlar, devalardır. Deva, gökte duran ve parlak olan demektir. Yani^\nvedaların mabudu gök tanrısı idi. Allahlara yapılan ibadet,\nateş yakmak, kurban kesmek ve kurbandan evel içki içmekti..\nZamanla, brahmanlarm dinî kudreti Allahla birleşti. Bu\nsuretle brahmanlık çıktı. Bundan soradır ki ruhun tenasühü akidesi de başgösterdi.\nAyni zamanda ruhun esası ile kâinatın yani ülûhiyetin\nesası, birdir denildi. Bu birliğe dahi Brahma ismi verildi.\nBu yeni fikrin tesirinde kalan birçok brahman rahipleri;\ndünya işlerini terkettiler ve ormanlara çekildiler. Bunlar, ormanlarda tefekküre dalarak tenasühün fenalıklarından kurtulmağa çalışıyorlardı.\nCaina dini, M. E. VI ıncı asırda ortaya çıktı.\nCAINA DİNİ Cainizm her nevi ülûhiyeti inkâr eder. Bu\ndine göre kâinat ebedîdir ve hiçbir idare edenin yardımı olmaksızın kendi aksamının kuvvetile mevcuttur.\nmm", "n_chars": 1866}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0120", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u071r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "v e E ğ e I I . - t v y ; t s i i O\nA K /\nLemnos ^ ^ C ^ -^Vp\nTened^s/^^^îcif^on\nM.İOS ^<5 Astipaleaî? Nfeyroso\nSIrnus.\n' OİHİT D B . I Z t '\nKosos ^ ^", "n_chars": 151}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0121", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 81, "page_end": 81, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0081"], "running_head": "HiNT", "citation": "Tarih I (1931), s. 81", "text": "HİNT 81\nRuh haricî âlemle temas. edince şerre ve fena tenasühe\nmaruz kalır. Bu akidenin bariz vasıflan her şeyden mahrumiyet, insan ve hayvan hayatına riayet ve her nevi cebir\nve şiddetten içtinaptır.\nSalikleri ikiye ayrılır: Bir kısmı bir kat elbise sahibi olmayı günah saymaz. Diğer kısmı çıplak gezer.\nBudaya küçük yaştanberi Sakaların akıllısı\nBUDA DİNİ manasına Sakyamuni denirdi. 29 yaşında\nGotama ismile münzevi bir hayat geçirmek ve tefekkürde\nbulunmak üzere Magadha havalisine çekildi, budistlerin itikadmca 6 sene sora ilhama mazhar oldu. Bu andan itibaren\nkendisine Buda yani hakikate vâsıl olmuş, mülhem dendi.\nBuda 80 yaşında ölmüştür.\nBuda insanlığa nafi hususlardan maadasile iştigal etmedi. Tabiatin haricinde ve fevkinde bir şey tanımadı. Dünyanın ve beşer ruhunun ebediyeti hakkında fikrini soranlara\nBuda şu cevabı vermiştir:\n\"Bu meseleleri bilmek sulh ve kutsiyet yolunda bir terakki teşkil etmez.,,\nBudamn esas telkini, basit, açık ve zamanımızdaki fikirlerle tam bir ahenk dairesindedir. Buda, hayatı bayağılaştıran, acıklı veya korkunç bir hale getiren değersiz ve şahsî\ngayelerdir, bunları atmalıdır, diyor. Filhakika kendimizi\nkendimizden daha yüksek bir şeyin içinde terketmek, bugünün de en büyük düsturudur. O büyük şey, Türk için türk\nmilletidir.\nBudamn hayatının sonlarında ve daha soraları meydana birtakım adamlar çıktı; bunlar Budamn fikirlerim tahrif\nederek, insanlara hayalî bir ahret vadettiler. İnsanlar öldükten sora, ruhları, o ahrette yaşıyacaktı.\nBudalığm esas akidesi şöyle hulâsa edilebilir:\nDünya esas itibarile fenadır. İnsanı, hayatın elemlerinden\nyalnız şefkat, insanlara, hayvanlara ve nebatlara karşı şefkat\nkurtarabilir. Yalnız ferağat, ihtiras ve arzuların yenilmesi,\nhiddet ve gazaba iyilikle karşı koymak, yalancılığa hakikatle\ngalebe çalmak, ölümün ebedî tekerrüründen ve ebedî yerliden doğuşlardan kurtarır, mekân ve zamansız hiçUğe, Nirvanaya. isal eder.\nBugün buda dini Hindistanda çok gerilemiş, diğer cihetten\n6", "n_chars": 1970}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0122", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 82, "page_end": 82, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0082"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 82", "text": "82 TARIH\nTibet, Çin, Çin Hindistanı ve bilhassa Japonya ekseriyetle buda\ndinine girmiştir. Budalık brahmanlıkla birlikte beşeriye'in\nhemen yarısmı kaplıyan cihanşümul bir dindir (Res.40-41).\n. . Budalık M.S. VII inci asra kadar hint medeniHıNDU DINI san'ati üzerine pek müessir olmuştur.\nFakat en parlak zamanlarmda bile bütün Hindistana şamil\nolmamıştır. Brahmanlık akideleri de bu dinle beraber itibarda\nidi. VIII inci asırdan itibaren brahmanlık galebe çaldı ve budalığı tamamile yuttu. Ondan sora bugüne kadar Hindistan,\nbrahman allahlarmdan başka mabut tanımamıştır. Brahmanlık asırların tesirile millî hint (hindu) dini olmuştur. Hint dini,\nhalkın bütün itikatlarını, ibadetlerini birleştiren bir dindir.\nBu din Üç Allah (Brahma, Vişnu ve Siva) esasına müstenittir.\nBuna hint teslisi (üçleme) derler (Res. 42-46).\nBrahma, yaratıcı; Vişnu, koruyucu, muhafaza edici; Siva\nise yıkıcı mabut olarak tavsif olunur.\nHindu dininin 3 3 0 milyon kadar mabudu varsa da hepsinin başında yukarda sayılan 3 mabut gelir.\n2. CEMİYET VE AİLE\nBir hint milleti yoktur. Hatta hint milletleri de yoktur.\nHint medeniyeti vâsi Hint kıt'asmda yaşayan insanları bir\nmillet halinde birleştirmeğe kâfi gelmemiştir.\nHint içtimaî teşkilâtının esası, kasttır. Kast bugün bile\nHindin en bariz vasıflarından biridir. Hintliler arasında içtimaî bir engel olan kast, hint cemiyetine hususî bir\nçehre verir. Kast, ayni meslekten olan, ve ayni âdet ve an'anelere tâbi bulunan gruplar mecmuasıdır. Kast, Hindistanda\nsite, milliyet, ırk ve din yerine kaim olduğundan hususî\nbir ehemmiyeti haizdir. Bugün, Hindistanm harice karşı zâfmı mucip olan başlıca amil Hintlilerin bu içtimaî teşkilât\ndolayisile aralarında birleşememeleridir. Herkes ecdadından\ntevarüs ettiği mesleği takip etmek mecburiyetindedir. Aşağı\nsayılan Kastlarla münasebette bulunmak günahtır. Evlenmek\nancak ayni kast mensupları arasında olur. Daha yüksek\nkast mensupları aşağı kast insanlarından, sari bir hastalıktan\nkaçar gibi sakınırlar (Res. 47, 48).\nBrahmanlar; askerler, çiftçi, köylü ve san'atkârlardan baş[ i i'\nlif -i '", "n_chars": 2064}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0123", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 83, "page_end": 83, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0083"], "running_head": "HiNT", "citation": "Tarih I (1931), s. 83", "text": "HINT 83\nkaları yani dördüncü kast mensupları (işçiler) ve paryalar\nadi sayılır. Bu taksimat haricinde bugün birçok kastlar daha\npeyda olmuştur.\nEn büyük hüküm ve nüfuz racanın elindedir. Bir köy\nağasına ve büyük bir mıntakamn reisine raca denir. İmparator Asoka Raca sıfatile iktifa etmiştir. Daha soraları büyük\nkıral manasına olan mahraca ismi çıktı.\nAilede, evlenen çocuklar, baba evini terketmezler, mal\ntaksim edilmez : taaddüdü zevcata mesağ vardır. Bütün teşkilâtın esası yalnız âdettir, kanun ve nizam yoktur. Çok küçük\nyaşta, hatta çocuk iken evlenmek âdet olmuştur.\nHindular ölülerini su kenarlarında, bilhassa mukaddes\nsayılan Ganj (Res.49) kenarında yakarlar. Dul kalan kadınlar,\nkendilerini diri diri kocalarının cesedine bağlayarak yakarlardı. Bu fena âdeti evvelâ Gazneli Mahmut menetmiştir; fakat\ndul kadınların evlenmemesi âdeti el'an caridir.\nHint cemiyetinden bahsederken Hindularla (hindu dininde olanlarla) müslümanlar arasındaki münafereti de zikretmek lâzımdır. Hindularca müslümanlar hayvan, bilhassa\nmukaddes inek eti (Res. 50) yiyen canavarlardır. Diğer cihetten, müslümanların ekseriyetle eski îatih Türklerin ahfadı olması, bu hindu husumetinin sebeplerinden sayılabilir. Müslümanlar da, Hindulara, putlara tapan müşrik nazarile bakarlar.\nBugün Hintlilerin yüzde 73 ü hindu, 21 i müslüman, 6 sı\nbudist, hıristiyan ve sih gibi din ve mezheplere mensuptur.\n3. DİL, YAZI, EDEBİYAT, FEN\nVE FELSEFE\nBir hint lisanı yoktur, Hindistanda konuDİL VE YAZI şulan muhtelif lisanlar vardır,\nEski zamanlarda Hindistanda en makbul dil sanskritçe\nidi. Bu dil allahların, brahmanların, kıralların ve okumuş\nadamların dili idi. Bu dil gramercilerin vücuda getirdiği bir\ndildir.\nBrahmanlık, budalık ve caina dini sanskritçeyi mukaddes\ndil olarak kabul etmiştir. Fakat bazı budaklar ve caina dini\nsalikleri sanskritçe ile karışık başka lisanlar da kullanırlardı", "n_chars": 1869}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0124", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 84, "page_end": 84, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0084"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 84", "text": "84 TARIH\n(Prakril, Pali, Bhaşa). Bundan başka Dravitlerin (tamul,\ntelugu dilleri) ve eski yerlilerin kullandığı diller (munda,\nkolari) de vardır.\nYeni hint dilleri pek çoktur. Hemen her mıntaka başka\nbir dil k o n u ş u r : güceratî, bengalî, biharî, sindî, pencabî,\nhindî... Bunların en ziyade taammüm etmiş olanı \" hindî „\ndir. Müslümanların diline ordu veyahut hindistanî denir;\npek çok türkçe, acemce ve arapça kelimelerle karışıktır.\nArap harflerile yazılır. Hindularm konuştuğu \" hindî „ dilinde ise sanskritçe kelimeler çoktur ve başka harflerle yazılır (devanagari).\nHindistan yazısı da karışık ve muhteliftir. Aramî yazısına\npek yakın ve sağdan sola yazılan bir yazıları vardı; bu ortadan kalkmıştır. Umumî olan, soldan sağa yazılan yazıdır.\nHint edebiyah Vedalarla başlar. Veda namı\nEDEBİYAT altında muhtelif mevzuda pek çok eserler\ntoplanmıştır. Bunların en eski kısmı ilâhilerden ve dualardan mürekkeptir. Vedalar, hint düşüncesinin tükenmez bir\nkaynağıdır. On dukuzuncu ve yirminci asrın dinî, içtimaî\nve siyasî ıslahatçıları bile bu mühim eserden ilham almaktadırlar.\nHintlilerin masal ve hayvan hikâyeleri şeklinde zengin\nedebiyatları vardır, bu meyanda mabut ve kahraman destanları — ve eski şarkın yegâne milleti olarak — dram da vücuda getirmişlerdir.\nHintlilerin bundan başka, lisan, hukuk ilimleri, felsefe ve\nilâhiyat sahasında da zengin eserleri vardır.\nHindistan fen sahasının her şubesile uğraşmıştır. Bilhassa felsefe hususunda kendine mahsus fikirlerle maruftur. Felsefe mektepleri pek muhteliftir. Hayat meseleleri muvacehesinde fikri beşerin bütün telâkki tarzlarına tesadüf olunur.\n4 . H İ N T S A N ' A T I\nİmparator Asoka, dinî propaganda maksadile yazılı abideler ve birçok hint san'at eserleri yaphrdı. Ahaliye buda\nahlâkını telkin için memleketin her tarafında kayalar, veyahut sureti mahsusada sütunlar üzerine kitabeler yazdırdı.", "n_chars": 1865}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0125", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 85, "page_end": 85, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0085"], "running_head": "HiNT", "citation": "Tarih I (1931), s. 85", "text": "HINT 85\nînsan ve hayvanlar için hastaneler, bahçeler, kârvansaraylar\nyaptırdı.\nHindistanda Dravitlerden başlıyan mimarlık, heykeltraşlık vardı. Fakat bu san'atlerde ekseriya kil, ağaç gibi dayanıksız malzeme kullanılırdı.\nAsoka zamanında sütunlar ve heykeller taştan yapılmağa başlandı.\nHindistan; sumer, elam, mısır, eti ve iyon san'atlerinden\nde istifade etmiştir. Kuşhanlar zamanında, hariçten gelen fikirlerle yerli fikirlerin birleşmesinden, Hindistana mahsus\ngüzel san'atler meydana çıkmıştır; bu bilhassa Kuşhanlar\nzamanında inkişaf etmiştir.\nHindistanda mimarî, resim, edebiyat sahasında hakikî şaheser denecek eserleri müslüman Türkler yapmıştır. Bu hususta sırası gelince ayrıca bahsolunacaktır. Şimdilik yalnız\nşunu söliyelim ki Hindistanda Türkler, beşer faaliyetinin her\nsahasına şamil olmak üzere kendine mahsus bir medeniyet\nvücuda getirmişlerdir.", "n_chars": 862}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0126", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 86, "page_end": 86, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0086"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 86", "text": "VII\nKALDE, ELAM VE ASUR\nA. MEMLEKET\nKaide, asur, elam ülkeleri, şarkta, İran dağlarınm garp yamaçları; şimalde, Anadolu\ndağlarmm cenup etekleri; garp ve cenupta\nArabistan çölleri, Acem körfezi smırlarile çevrilen mmtaka\niçindedir (Harita.7). Bu mmtaka dahilinde. Şarkî Anadolu dağlarmdan membalarmı alan, ve cenubuşarkî istikametinde, hemen biribirine muvazi akan iki büyük ırmak vardır. Bunlardan biri Dicle dir. Bu ırmak, umumî surette İran dağları garp\nsilsilesine muvazi olarak akar ve Acem körfezine dökülür.\nDicleye bellibaşlı, şarktan Büyük ve Küçük Zap, Diyala,\nKerka ve Karun ırmakları akar.\nDiclenin uzunluğu 1500 kilometre kadardır. Suyu çoktur. Çok süratli akar. Yatağı derin ve kenarları dik ve dayanıklıdır. Diclenin ilk ve asıl ismi Dikledir [1].\nİkincisi Fıratiır. Bu ırmak Bağdat hizasında en çok, Dicleye yaklaştıktan sora tekrar garba doğru bir kavis çevirerek uzaklaşır ve nihayet Acem körfezine dökülür.\nTarihtenevelki devirlerde ve hatta İskender zamanında\nbu iki ırmak bugünkü gibi birleşmezlerdi; ayrı ayrı, Acem\nkörfezine dökülürlerdi ve deniz de şimdi olduğundan 200\nkilometre içerde idi. Bilâhare iki ırmağın getirdiği çamur[1] Bazı müverrihler (Ok) manasına olan (Digle) dir diyorlar. Avrupalılar Tigre. Samîler Dicle yapmışlardır. Bazı müverrihler, Akkatlılann\nDiklat dediklerini beyan ederler.", "n_chars": 1323}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0127", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 87, "page_end": 87, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0087"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 87", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 87\nlarla doldu. Fırat mecrasının munsap kısmının şarkındaki\narazi de eski zamanlarda bataklık idi.\nFıratın uzunluğu 2000 kilometredir. Suyu, Dicleden iki\ndefa azdır. Yatağı derin değildir. Kenarları mukavemetsizdir. Tuğyan zamanında kolaylıkla etrafa yayılır. Her sene\nmembalarmdaki dağlarda karlar eriyince —nisan ve mayısta—\nbu nehirler, kendi hallerine bırakıldığı takdirde, ani olarak\ntaşar. Bütün memleketi, sıhhate ve ziraate elverişsiz batak^\nlıklar haline getirir. Binaenaleyh, bu ırmakları istifadeli bir\nhale koymak için orada yaşayan insanlar, nehirlerin kenarlarında setler vücuda getirmeğe ve birçok sulama kanalları\nyapmağa mecburdurlar.\nDicle ve Fıratın [1] suladığı saha düzdür. Bu\nD A Ğ L I K KISIM- vahanın, şarka ve şimale doğru uzanan saL A R haları yüksek İran ve Anadolu dağlarına\nkadar dalgalıdır.\nBahsettiğimiz mıntakanın iklimi çok müteİKLİM haliftir. Kış, bilhassa dağlık mmtakalarda\nserttir. Yazın da yakıcı, kurutucu sıcaklar olur. Toprağın kurumasına, nehirlerin kanallarla akıtılan suları ile mâni olunur.\nEski ahali, daha çok cenubugarbiden gelen ve çekirge\ngetiren rüzgârlardan korkarlardı. Onlarda ''fena ruh„ hurafesini yaratan bu rüzgârdır.\nYukarda saydığımız üç ülkeden Kaide, Dicle ve Fırat\nırmaklarının cenup kısımları üzerindedir. Acem körfezinden\nBağdat şimaline kadar, iki ırmağın havzalarından ibaret ve\nbu ırmakların getirdiği rüsuptan teşekkül etmiş gayet mümbit bir mıntakadır.\nAsur mmtakası, şimaldedir. Şimdiki Musul havalisidir. Elam. Kaidenin şarkındadır. Karun ırmağı havzasını ihtiva eder.\nBu memleketlerde, ırmaklar arasındaki vaha\nTABİÎ SERVET MEMBALARI şayanı hayret bir derecede mümbittir. Her\nşeyden evel, hububat mıntakasıdır.\nMeyva ağaçları ve bilhassa ırmaklar ve kanallar boyunca\n[1] Dicle ve Fırat ırmaklarının — doğrudan doğruya Anadolu dağlarının cenup eteklerinden itibaren — arasında kalan uzun, dar ve düz\nmıntakaya, Araplar (Beynennehreyn, Elcezire, İrak), eski Yunanlılar\n(Mezopotamya) demişlerdir.", "n_chars": 1986}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0128", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 88, "page_end": 88, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0088"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 88", "text": "88 TARIH\nhurma ağaçları yetişirdi. Hurma ağaçları, mütenevvi gıdalar\ndan başka kumaş imaline kadar ahalinin bütün ihtiyaçlarına kifayet ederdi.\nMer'alarda cesim sığır, koyun sürüleri otlar; ırmakların\nkenarlarında kaz ve ördek sürüleri uçardı. Irmaklar sazan\nbalıklarile dolu idi.\nVahşi hayvanlar meyanmda, yabani eşek, manda ve aslan\nbulunurdu.\nMemlekette, inşaat için taş yoktu. Gayet ince kil vardı.\nKerpiç ve tuğla yapılırdı. Toprak altında zift bulunurdu.\nB. AHALI\nTarihtenevelki zamanlarda, bu bahsettiğimiz memleketlere Ortaasyadan birtakım türk kabileleri gelip yerleştiler. Bunların tarihleri, en ihtiyatlı bir hesap ile, M. E. 5—6\nbin seneden eveldir.\nBu tarih devrinin başlangıcından itibaren üç kavim\n— ikisi kaide ve biri elam ülkelerinde olmak üzere — biribirlerile temas halinde görülürler.\nBunlardan Sümerler, Kaidenin cenup kısmında, sumer\nmıntakasmda, Akatlar namını alanlar Kaidenin şimal kısmında Akat denilen mıntakada yerleşmiş bulunuyorlardı.\nBu kavimler Kaideye sadece Kalam derlerdi.\nElamlar, Kalamin şarkında kendi isimlerini verdikleri\nkıt'ada yerleşmişlerdi.\nM. E. 2100 de Babil etrafında görülen Samiler ile Ninova\netrafında yerleşen ve milâttan 1300 sene evel kuvvet kespeden Asurluları kadîm türk kabilelerile karışta mamalıdır.\nBabilliler ile Asurlulann tarihleri, tarih içinde tarihtir. Türkler daha bu mıntakalara gelmeden evel esasen yüksek bir\nhars sahibi idiler. Bunların medenî hayat yaşadıkları, şehirlerde oturmuş oldukları şüphesizdir; madencilikte, muhtelif\nsan'atlerde müterakki bir cemiyet idiler.\nSumerlerin medeniyetleri daha milâttan 5000 sene evel\nbüyük saadet ve refah inkişafı halinde ortaya çıktı,\nSümerler, daha o zamanlarda, çiftçilerden, tüccarlardan.", "n_chars": 1705}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0129", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 89, "page_end": 89, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0089"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 89", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 89\nher nevi san'atkârlardan mürekkep bir cemiyet halinde\nbulunuyorlardı.\nBu kavimler daha ilk geldikleri zaman ırmakların feyezanlarından mahfuz olmak için, şehirlerini bizzat yaptıkları\nsun'î tepeler üzerine kurdular. Tuğladan evler, mabetler ve\nsaraylar bina ettiler. Sürülerle sığırları, beygirleri, koyunları,\nkeçileri vardı. Ziraati, ve tarlaları sulamayı bilirlerdi. Madenleri işlerler ve madenî silâhlar ve ziynet eşyaları imal ederlerdi. Heykeltraşlıkları henüz az san'atkârane ve basit idi.\nFakat, yazıları büyük bir inkişafın şahididir. Sümerler Mezopotamyaya geldikleri zaman yazı yazmasını biliyorlardı.\nBu yazı soraları \"Çm yazısı - mıhî hat,, denilen şekli almıştır.\nD'lleri Altay türkçesi idi. Samî lehçeleri daha soraki zamanlarda karışmıştır.\nAkatlara gelince onların da Sümerlerle akraba olduğunu\nsöyliyen âlimler vardır. Fakat büyük nispette Samîlerle karışmış oldukları anlaşılıyor.\nElamlar dahi Sümerler gibi ve belki ayni kütle içinde\nOrtaasyadan gelmiş Türklerdir.\nBunlar Samî âlemden mutlak surette ayrı ve uzaktır.\nLisanları türkçe idi. Bir kısım yazılı abideleri bunu teyit\neder.\nElamlar, Sümerler gibi, Babillilerden çok daha eski devirlerde, büyük bir medeniyet inkişaf ettirmişlerdir. Elamlar\nmilâttan 2300 sene evelinde fütuhatlarını uzak diyarlara kadar götürmüşlerdir. Bunların merkezi olan Sus şehrinde topraklar altından çıkarılan hendesî şekilde tezyinatlı levha ve\ncilâlı taştan eşya ve sert taştan vazolar, silâhlar ve bakır kaplar, medeniyetlerinin yüksek derecesini göstermektedir.\nAnlaşılmıştır ki. Ur, Uruk, Nippur ve daha birçok büyük\ntürk şehirleri Babil ve Ninova dan çok tarihî kıdeme maliktirler.\n3. ARKEOLOJI KEŞIFLERI\nXIX uncu asrın ortalarına kadar, bütün bu söylediğimiz\nhakikatler, henüz toprakların altında gizlenmiş bir halde bulunuyordu. Bu asrın ortalarındanberi, fransız, ingiliz, alaman,\namerikan keşif heyetlerinin, taharri ve tetkikleri, bu kıdemli\nmedeniyet banilerini ilim âlemine tanıtmağa başladı. Bil", "n_chars": 1984}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0130", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 90, "page_end": 90, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0090"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 90", "text": "90 TARIH\nhassa bu eski dünya insanlarının yazılarını okumak mühim\noldu; hakikî tarih mezardan çıkıyordu.\nOkunan yazı Sumerlerin çivi yazısıdır.\nD. SÜMER — AKAT — ELAM DEVLETLERİ\nSumerlerin, Akatların, ve Elamların teşkil\nDEVLET VE\nCEMİYET ettikleıi devletler muhtelif tarihî şekil ve\nmahiyet arzederler. Bunların siyasî teşkilâtlarile Altaylarda, tarihin malûmu olan ilk türk hükümet tarzları arasında büyük bir benzeyiş vardır. Denilebilir ki, Türklerin, ilk hükümet sistemleri, muayyen hudutlar dahilinde müşterek ülkede, muhtariyet ve hatta istiklâl\nsahibi site\\QY veya kabileler halinde, toplanmış grupların konfederasyon teşkil etmeleridir. Her sitenin bir reisi olduğu gibi\nbunların üstünde her konfederasyonda da bir reis bulunur.\nUmumun riyasetine geçen reis icabında tebdil olunup diğer\nbir site veya kabile reisi onun yerine geçer.\nKaide ve Elamda siyasî teşkilât, dinî teşkilâtla birleşmiş\ngibi görünüyor. Orada birerde site z7â/t ı bulunurdu. Site kiralı, site allahmın vekâletini de haiz olurdu.\nKıralların, bilhassa heyeti umumiyesinin başına geçenlerin, mabut yerine kendini ikame etmesi, veya bütün siteler\nallahlarını bertaraf ederek, bütün siteleri, kendi mabudu olan\nallahm emrine itaate mecbur tutması, veya onun vekili sıfatile kendine mutlak bir surette inkıyat talep etmesi devirleri Samîler zamanında başlar.\nSiteler, şundan ibaretti: her cemaat; kendi ilâhı için\nbir mabet, kıral için bir saray ve çiftçi, çoban yahut\ntüccar, san'atkâr ve saire halk için meskenler yapardı.\nBunların heyeti umumiyesini sühuletle muhafaza altında\nbulundurmak için etrafa bir sur inşa olunurdu.\nKaide ve Elamda, daha tarihlerinin mebde^^MVLETLER''^ lerinde birçok siteler yapılmıştır. Fakat,\nbunların hemen kâffesi topraklara gömülmüş bir haldedir. Ancak son zamanlardadır ki, izleri bulunup birer birer meydana çıkarılmağa başlanmıştır. Şimdiye kadar malûm olmuş bulunan ve kıral şehri dedikleri", "n_chars": 1902}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0131", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 91, "page_end": 91, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0091"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 91", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 91\nsiteler on bir tanedir. Bu şehirlerden üçü Uruk, Ur [1], Adap\nolmak üzere Sumerdedir.\nDördü, KİŞ, Akşak, Opis, İsin olmak üzere Akatta.\nBiri, Mari olmak üzere ayrıca Orta Fırat üzerinde.\nBiri Diclenin membalarına yakın taraflarda Gutyum.\nİkisi de Elamda Sustan başka olarak Avan ve Anan Hamazi.\nBu şehirlerden maada Allah Enlilin mabedi olan Nippur\nile Sumerde Lagaş (Tello) sayılır.\nYerleri bugün belli olan daha birtakım şehirlerle beraber,\nyerleri tayin edilmeksizin sayılan birtakım büyük şehirler de\nvardır.\nKıral şehri denilen büyük şehirler yekdiğerini müteakip\ngelen müteaddit sülâlelere payitaht olmuştur. Bu kadar dar\nbir mıntakada payitaht olabilecek bu kadar çok şehir yapılmış olması ve muhtelif kıralların payitaht tebdil etmiş olmaları bu devletin idarî, malî ve askerî intizam ve menabie malik\nve yüksek bir medeniyete sahip bulunduğuna delâlet eder.\nUmumî tehlikenin henüz pek az hissolunduğu devirlerde.\nElam, Sümer, Akatlar biribirine tamamen tâbi olmaktan ziyade herbiri kendi dairesi dahilinde, hemen ayrı bir siyasî\nmevcudiyet teşkil ediyordu. Fakat, gittikçe, daha ziyade hissolunmağa başlıyan tehlike, reislere sağlam bir ittihat lüzumunu ihtar etti. Bunun neticesinde kuvvetlerini, komşularına\ntanıttırmak ve iktisadî ve fikrî kabiliyetlerinin daha parlak\nbir surette inkişafını temin etmek maksadile müşterek bir\ndevlet kurdular.\nBu devreye kadar Sümer, Akat, Elamlardan herbirinin\nkendi içlerinden çıkmış sülâleleri vardı. Bundan sora bir\nidareye tâbi olacaklardı.\nYeni idarenin siyasî mahiyeti böyle olmakla beraber,\nmalûm olan on bir kırallık şehri yine ayrı ayrı istiklâllerini\nmuhafaza etmekte addolunuyordu. îşte bu siyasî teşekkülün\nşu hususiyetinden dolayı, Samîlerin iktidara geçtikleri zamana kadar (M. E. 2225), kırallık şehri olan sitelerden hiçbiri\ndaimî olarak, payitaht olmak rolünde ısrar etmedi.\nBu hususta, tefevvuk münavebe ile :\n3 defa Sumerlere,\n4 defa Akatlara,\n[1] Ur, türkçe hendek veya hendekle çevrilmiş kale demektir.", "n_chars": 1993}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0132", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 92, "page_end": 92, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0092"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 92", "text": "92 TARİH\n2 defa Elamlara,\n1 defa Mari sitesine,\n1 defa da şimalde Gutyumlulara geçti.\nBu hal, siyasî birliğin idamesile beraber, bir sitenin kendi lehine olarak vahdeti temerküz ettirmediğini, umumî surette kuvvetler beyninde asırlarca müddet tevazünün devam\nettiğini gösterir.\nE. KALDEDE DAHİLÎ REKABETLER VE\nMÜCADELELER\nSümer şehirlerinden birinin kiralı tek başına hâkim olmak sevdasına düştü. Komşularına saldırdı (M. E. 3050).\nBu adamın torunu ayni harekete devam etti. Diğerleri bunun üzerine yürüdü. Bu suretle devletin inzibatına halel,,\nkuvvetine zâf geldi.\nSARGON VE vaziyetten istifade eden Agade'M Sargon\nSÜLÂLESİ namında bir zat ortaya çıkarak (M. E. 2850)\ntarihlerine doğru Kaidede bir imparatorluk\nteşkil etti. Kaideye kamilen hâkim olduktan sora Amanos\nve Toros ve Suriye istikametlerinde istilâlar yaptı.\nElamlar yalnız başlarına istiklâllerini muhafaza ediyorlardı. Sargonun ahfadı, imparatorluğun kuvvetlenmesine\nçalıştılar. Acem körfezinde büyük donanma yaptılar. Şarktan\nAcemistana, şimalden Anadoluya sarktılar; garptan Akdeniz\nsahillerine kadar ilerlediler (Harita. 8).\nEskidenberi Mısırla, mevcut olan münasebat ziyadeleşti.\nBu yüzden birtakım mısır fikir ve felsefeleri Kaideye geçti.\nEzcümle Kaide hükümdarları o zamana kadar mabetlerde\nkapalı duran mabutların yerine, Fir'avunları takliden kendilerini ikame ettiler. İnsanları kendilerine taptırdılar.\nSÜMEKLERİN TEK- Bundan soradır ki, Sümerler isyan ettiler.\nRAR HAKİMİYETİ Bunun neticesi olarak (M. E. 2648-2623)\nALMALARI Sargon Hanedanı yerine geçtiler. Bu Sumerlerin dördüncü Uruk Hanedanı idi ;\nanlaşılıyor ki, bunlardan çok daha evel üç Ur veya Uruk\nHanedanı geçmiştir. îlk hükümdarlarının ismi Urkomdur-,", "n_chars": 1689}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0133", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 93, "page_end": 93, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0093"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 93", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 93\nUr şehrini, bu kıral bina ettirmiş ve muhteşem abidelerle\nsüslemişür. Kapıları tunçtan bir mabetle yüksek bir ehram,\nbu nevi abideler cümlesindendir [1].\nBu dördüncü Sümer sülâlesinden sora, memlekete Hazar Denizi civarından gelen bir sülâle hâkim oldu. 120 sene\nKaidede kaldı. Sumerlerin tekrar isyanile memleketten çıkarıldılar. Yeniden mevkii iktidara gelen Sümer kıralları bir\ntaraftan Palestine hareket yaptılar, diğer taraftan eski müttefik ve ırkdaşları Elamlar üzerine hücum ederek Sus'u\nzaptettiler.\nKALDEDE K A R I Ş I K - y e n i d e n Kaide ülkesinde deLIK VE NETİCESİ\" ^^^ kargaşalık oldu. Kaide cenuptan ve\nşarktan istilâya uğradı. Evvelâ Elamlar kendilerini toplayıp mukabil taarruza geçtiler, Mezopotamyayı\nişgal ettiler ve Palestine kadar gittiler. Elam kırallanndan\nKutur, Palestin hükümdarı unvanını aldı. Fakat, burada da\nmağlûplar Elamlara karşı mukabil taarruza geçtiler. Onları\nricat ettirerek Mezopotamyaya kadar takip ve mağlûp ettiler. Bu suretle. Kaide Hükümdarlığı Fırat yukarılarında\nİsinde yerleşen bir Palestinli Samî hanedana geçti (M. E.\nSÜMER AKAT E- karışık vaziyet Babil Sülâlesinin vüLAM DEVLETLE- bulmasına sebep oldu ( M. E. 2225 -\nRİNİN AKIBETİ 1 9 2 6 ) .\nBu suretle tarihlerinin ilk devirlerinden itibaren binlerce sene beraber yaşadıktan sora, bilâhare biribirlerinin hasut düşmanı haline gelerek birçok seneler biribirlerile vuruşan Sümer - Akat ve Elamlar arasında devam\neden mücadeleler nihayet Samîlerin istilâsile nihayet buldu.\nF. BABİL DEVLETİ\nKaideye hâkim olan sülâleye Babile nisBABİL SÜLÂLESİ\nVE HAMURABİ petle Babil Sülâlesi dendiği gibi Kaideye de\nBabilonya adı verildi. Bu sülâlenin altıncı\nkiralı Hamur ahinin bulduğu hudutlar Sargon zamanındaki\n[1] Şimdiye kadar hafriyatta Urkhom ahfadından kıral Gudea'nın\nM. E. 3600 de yapılmış sekiz heykeli bulundu.", "n_chars": 1835}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0134", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 94, "page_end": 94, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0094"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 94", "text": "94 TARIH\nhudutların aynidir. Hamurabi (Res.61), memlekette eski yerli\nahalinin vücuda getirmiş olduğu medenî ve smaî her şeyden\nazamî istifade etti. Esasen, mevcut olan eski kanunlar birleştirildi ve Hamurabi Kanunu admı aldı.\nHamurabi, ( M. E. 2088 - 2086 ) şimalde Turukku, Kakmu, Subartu ordularile muharebe etmiştir.\nBabil şehri Fırat ve Dicle ırmaklarının biribirine en çok\nyaklaştığı noktada inşa edildi. îran, Hint ve Arabistan, Asur\naralarındaki yollar burada birleşir.\nHamurabi, Babili yeniden inşa etti. Etrafını kaim tuğla duvarla çevirdi. Hamurabi, Fırat ile Dicle arasında kendi ismini\nverdiği büyük bir kanal yaptırdı. Babilliler M.E. XX inci asır\nsonlarında Etiler tarafından mağlûp ve Babil işgal olunmuştur. Fakat Etiler burada kalmayıp memleketlerine döndüler.\nAsur kıralları da Babilonyayı kendi imparatorluklarına\nilhaka teşebbüs ettiler ve nihayet M. E. 1320 de buna muvaffak oldular.\nG. A S U R DEVLETİ\nAsurlular, muharebeler ve muhaceretler esnasında şimale\nçıkan bir kısım Samîlerle Kuşlu larm ve Hazar tarafından\ngelen bazı kabilelerin teşkil ettikleri bir halktır. Bunlar Dicle havzasının dağlık sahalarında ayrı ayrı birtakım şehirler\nbina ettiler ve oralarda milâttan 2500 sene evel küçük küçük birtakım hükümetler kurdular. Bunlardan biri soradan\nçok şöhret alan Asur sitesi idi. Tarihteki Asurlular namı da\nbundan gelir. Kala, Nînova gibi diğer şöhret bulan siteler de\nyaptılar.\nAsurlular, medeniyetçe, Anadolu komşuları Etilerden ve\ncenup komşuları Sumer-Akatlardan, çok zamanlar dun derecede kaldılar.\nKomşuları, muhtelif sebeplerle zâfa duçar olduktan soradır ki, Asurlular kendilerini göstermeğe başladılar.\nM. E. 1300 senelerine doğru tefevvuk, Babilden Asurlulara\ngeçti. Kaide ile Asur memleketleri kâmilen Asur Kiralı I inci\nSalmanasar idaresinde birleşti.\nBirinci Tiglat-Palasar (M. E. 1100) fütuhatını garben Palestine ve Akdenize kadar ilerletti.", "n_chars": 1886}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0135", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 95, "page_end": 95, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0095"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 95", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 95\nBundan sora bir tereddi devri geçer. Bu devrin mümessili Sardanapal dir. Daha sora, tekrar, 3 üncü Salmansar\n(M. E. 850) ve 3 üncü Tiglat- Palasar (M. E. 745) gibi kırallar\nSuriyeyi tekrar fetih ve Fenikelilere hakimiyetlerini teşmil ettiler. Bu tarihte idi ki, Asur yerine Kala, devletin payitahtı oldu.\nAsurluların en parlak sülâlesi meşhur SarSARGONLAR gonlardır. Bu sülâleyi teşkil eden (M.E. 722)\nII inci Sargon (Res.62), sefih kırallardan birinin başkumandanı\nidi. Sargon ufaktefek kabilelerle değil büyük devletlerle fütursuz çarpıştı. Çetin bir askerdi. Babili iki defa zabıt ve Babil\nKiralı Meradaş Baladanı mağlûp ve firara mecbur etti. Müttehit Suriyelilerle Mısırlıları mağlûp, İbranî Kırallığmı tahrip\neyledi. Kıbrısı haraca bağladı. Bu fatih ayni zamanda ilim\nve san'atin muhibbi oldu. Ninova kütüphanesini o yaptı.\nPayitaht edindiği Ninova yanında muazzam Khorsabat sarayını inşa ettirdi. Asur kuvveti, Asur-Banipal (Res.63) ile en\nyüksek kemaline erdi. Mısıra girdi. Tep cenubuna kadar\ngidildi. Karadenizden Nile ve Acem körfezine kadar bütün\ndevletler Asur - Banipala tâbi oldular.\n. . Birkaç sene sora, bu azametli devlet MetİnmraziT'^iHnS Kiyaksarm darbeleri altında eriBABİL DEVLETİ Cİİ (M. E. 612).\nAsur Devleti enkazından Met imparatorluğu\nçıktı ; ve Metlerle müttefikan hareket eden Babilliler ikinci\ndefa Babil Kırallığmı kurdular. Suriyede, Mısırda büyük\nistilâlar yaptılar. Anadoluda, Lidyahlarm kırallarını mağlûp\netmek için Metlere yardım ettiler. Babil Kiralı Nabukodonosor\nveya Nabukodorosor Babili tamir ve ihya eyledi.\nBabillilerin son hükümdarı Baltazar oldu. Pers Kiralı\nKuruş (Keyhusrev) (M. E. 539) onu mağlûp etti; ve ahalinin\nalkışları arasında Babil memleketlerine girdi. Babil Kırallarmdan Nabukodonosorun (M. E. 600) de Babile esir olarak\ngetirdiği Yahudileri serbest bıraktı.\nH. SÜMER MEDENİYETİ\nBugüne kadar vaki olan keşfiyattan beşerin ilk medeniyetlerinden biri olduğu anlaşılan sumer medeniyetinin uzun", "n_chars": 1972}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0136", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 96, "page_end": 96, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0096"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 96", "text": "96 TARIH\nmüddet Önasyada umumî bir medeniyet olduğu, bilhassa\nAkat ve Elamlarm tamamen bu medeniyet tesiri altmda\nkaldıkları ve yüksek bir seviyeye erdikleri sabit olmuştur.\nSümerler bazı hayvanları ehlileştirip onlarHAYVANCIUKVE ZİRAAT dan istifade etmeyi bilirlerdi. Koyun, keçi\nve domuz besliyorlardı. Bunların yünlerinden kumaşlar dokuyorlardı. Evlerinde dokuma tezgâhları\nolduğu gibi müteaddit tezgâhlı dokuma imalâthaneleri de\nvardı.\nZiraatte ilerlemişlerdi. Saban, döğen gibi bugün bile\nkullanılan muhtelif ziraat aletlerine maliktiler. Suni vasıtalarla (kanallarla) tarlaları sulayarak, hububat yetiştiriyorlardı.\nVâsi arazide, bilhassa nehir kenarlarında müşterek teşebbüslerle kanallar açılır ve ilmî denecek usullerle nehir kontrol\nedilir, sulamalar yapılırdı. Sumerin refahı ziraat ve ticarete\nistinat ediyordu. Hemen kâmilen ziraat esası üzerine tanzim\nedilmiş olan memleketin bir kısmı hükümdara, diğer bir\nkısmı da fertlere ait çiftliklere ayrılmıştı.\nBakır ve altın madenlerini istimal ediyorlardı\nSAN'ATLER : Mİ- Maden dökümü İşlerini ve madenler^'ISİtraslÎk ^en halita yapmayı biliyorlardı. Alelâde kul,\nlandıkları aletler Mısırlıların hatta tarihî devirlerinde kullandıklarından çok daha mükemmeldi. İptida\nbakırı, soraları altını ziynet eşyası olarak kullandılar. Kadınların icni ve kıymetli taşlardan gerdanlıkları vardı. Mezopotamyada taş bulunmadığından binalar için başka bir madde istimali icap ediyordu. Sümerler, yapılarını fırında pişirilmiş\ntuğladan veya güneşte kurutulmuş kerpiçten yaparlardı.\nTuğladan yapılmış büyük binaları, abideleri vardı. Meselâ,\nKişte meydana çıkarılan tuğla saray geniş bir sahayı kaplamaktadır. Bu sarayda ve diğer mahallerde tuğladan muazzam sütunlar bulunmuştur. Duvar tezyinatı hayrete şayan\nderecede mükemmeldir. Bu tezyinattan sedef işlemeciliğine\nde vâkıf oldukları anlaşılıyor. Kiş sarayı o zamanki memleketin refahını ve mimarların, san'atkârlarm yüksek meharetini gösterir.\nBu kadar eski devirlerde Sümerler, sütun, kemer, kubbe\ngibi garba ancak binlerce sene sora girmiş olan mimarî\nşekillerini bilerek umumiyetle kullanmışlardır. Tarihte, ilk", "n_chars": 2110}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0137", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 97, "page_end": 97, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0097"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 97", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 97\nkemer ve kubbe Sümerlerde görünür. Sumerlerin bina\nettikleri sun'î tepeler üzerine kurulmuş mabetler —ki meşhur\nBabil Kulesi bunlardan biridir — mimarî eserlerin harikalarmdan sayılabilir.\nBu yüksek mimarî ile anlaşılan medeniyet seviyesi,\nmezarların zenginliğinde de görülmektedir. Altın ve gümüş\neşya silâhlar, kıymetli madenlerden yapılma aletler, mezarlarda mebzulen bulunmuştur. Bu mezarlarda sedef tezyinaü\nçok görülmektedir. Hükümdar mezarlarında altın serpuş,\nhükümdarın adını taşıyan altın kupa, gümüş kemer, altın,\ngümüş ve sedef gerdanlıklar, küpeler, alün keykeller, alün\niğneler vardır.\nHeykeltraşlıkta da çok usta idiler. Bir hükümdar kadını\nmezarından çıkarılan gümüş bir inek başile gümüşten iki\ndişi aslan kafası büyük bir istidat ve meharet eserleridir. Yine\nbu mezarda bulunan eşek heykeli mükemmel bir realist\nsan'at eseridir. Heykeltraşlıkta bu derece inkişaf, ancak milâttan evel V inci asırda yunan üstatlarında görülebiliyor. Sümer\nhükümdarlarından Gudea nm heykeli (Res.51) bugüne kadar\nkeşfedilmiş olan heykeller arasında muayyen ve hakikî bir\nşahıs gösteren ilk heykel sayılmaktadır. Sümer heykeltraşlığı\nyalnız teknik itibarile değil, fikrin ifadesi noktai nazarından\nda yüksekti. Heykeller umumiyetle sarayların ve mabetlerin\ntezyinatında kullanılırdı (Re$. 52-59,64,65).\nSumerlerden sora gelen Babilliler ve Asurlular sumer\nsan'at an'anesini taklide devam etmişlerdir.\nA S K E R L İ K Sümerler pek medenî ve zengin memleketlerine etraftan gelecek tecavüzleri men ile\nmedeniyetlerini muhafaza için kuvvetli bir askerî teşkilât\nmeydana getirmişlerdir. Sumerde ücretli bir ordu yoktu.\nHer vatandaş bir asker sayılırdı ve her an harba çağrılabileceği için hazırlıklı bulunurdu. Hükümdar şahsen harba\niştirak ve ön safta muharebe ederdi.\nM İ L L İ Y E T P E R V E R . Sümerler haysiyet ve vakarlarını çok korur,\nL İ K V E K A N U N r n ı ^ ı gurur sahibi ve mıllıyetlenle muftehır\nidiler. Memleketleri istilâ edildiği zaman\ngaliplerin hakimiyeti altında teşriki mesai etmeğe razı olmadılar. Sumerlerin umumî bir isyanile Sargon saltanatının hitama erdiği malûmdur.", "n_chars": 2112}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0138", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 98, "page_end": 98, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0098"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 98", "text": "l\n98 TARİH\nMilâttan (1900) sene evel vazolunan Hamurabı Kanunu\neski sumer kanunlarının ve âdetlerinin bir araya toplanmas ı n ı n Tbarettir. Zaten babil medeniyeti, her cihetçe sumer\nmefeSiyetinden çıkmıştır. Hamurabi Kanunu bu ı^ntakada ilk defa meydana gelen kanunlar mecmuası da degüdı.\nSumerlerin III üncü Ur Sülâlesinden Dungt zamanında tedv r e d i T e n kanunlar mecmuası Hamurabi Kanunlarının en\nT k m esas ve aslını teşkil eder. Bundan evel. mese a U ^\nlagina zamanmda toplanılmış kanunlar da vardı. Fakat, Samı\nHamurabinin kanunları türk sumer kanunlarından ceza\nSbTrne daha şiddetli idi. Sümerler esirlere karşı muamelelerTnde daha şefkatli idiler. Bir kölenin kaçması Hamurabi\nkanununa göre idamı iltizam ederdi. Halbuki Sümerler kuS ^ M r para cezası almakla iktifa ederlerdi. Sumerlerin muntazam mahkemeleri vardı. Muntazam tapu muamelatı yapılırdı Müşterek mülkiyetle beraber şahsî mülkiyet te mevcuttu.\nSümerlerde aile teşkilâtı tek zevce {monog^mie) e s p ı üzerine müessesti. izdivaç, dinî bir mahiyette değildi. IzdıvaçS n sora kadın, aile mallarında v e mülklerinde müşterekti\nE r k e k k a d ı n m rızası olmaksızın müşterek malları s a t a m a d ı ;\nS f b ö r ç î a r ı için her ikisi mes'ul idiler. Kadın iktisadî bir\nS ı k l â l e sahipti istediği işi tutabilirdi; tezgâhlarda, mağazalarda çalışır, y ü z ü açık olarak gezerdi.\nSumerlerin talim v e terbiye teşkilâtı müT A L İ M V E TERBİYE ^gj^j^eldi. Erkek v e kız çocukları bir arada\ntahsil ederlerdi. Mekteplerde o k u m a yazma, gramer, inşa\ncoğrafya riyaziye, mesaha usulleri, mikyaslar v e edebiyat\nSğîetiUrdi. Y ü L ; k mekteplerde hekimler, mimarlar gibi\nmeslek adamları yetiştirilirdi.\nSumerlerin birçok allahlara inanan bir dini\nDİN VE İLİMLER ^^^^^ Allahlar insan şeklinde v e mahiyetinde tasavvur olunurdu. Mabetler, bu ilâhların evleri idi\nl u m e r ' I r ruhun bekasına inanmakla beraber, ahırete,\nr-p.nnf»te c e h e n n e m e inanmazlardı.\nSumerîer en b ü y ü k allahlarına Dingir ismini vermişlerdir\nö u m e n c ı Tc•nr^ kelimesi olduğunu sumer dılıle", "n_chars": 2042}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0139", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 99, "page_end": 99, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0099"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), s. 99", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 99\nve muahhar devirlerde Babil ve Asura Sumerlerden geçmiş\nolması muhtemel olan Bel, Bin, Annon gibi mabutlar da vardır. Bu son mabutlardan Bel, maddeye şekil veren, dünyayı\nnizama sokan kuvvet; Bin kâinatı yürüten zekâ, Annon ise\ngüzel san'atleri yaratan kudrettir.\nSumerlerin fikirlerinin filî tezahürleri tetkik olunursa\nmüspet bir felsefeye salik oldukları anlaşılır.\nSümerler, Ortaasyadaki dinlerinden kalma an'anelerle\nGüneş, Ay, ve yıldızlara da taparlardı; bunların hareketlerile\ndünya hadiseleri arasında bir münasebet görürler, onların\nhareketlerinden istikbalin keşfolunacağına inanırlardı İşte\nbu itikatlar, Sumerlerin Güneşe, Aya ve yıldızlara ehemmiyet\nvermelerim ve bunların hareketlerini tarassut, tetkik ve\nhesap etmelerini mucip oldu. Mabetlerdeki birçok katlı\nkuleler, tarassuda yardım ediyordu. Bu suretle Sumerde\nheyet ilmi başladı. Güneş, Ay senelerini hesap ettiler. Seneyi\n12 aya ayırdılar. Gün, saat taksimini yaptılar; seyyarelere\nisim taktılar. Takvimlerle kerrat cetvelinin esasını kurdular\nBugünkü ölçüleri tesbit ettiler. Ve bu suretle de riyaziye\nilmi inkişaf yoluna girmiş oldu.\nAllahların mücazat ve mükâfatları dünyada olduğundan\nSümerler hastalıkları allahların verdiği ceza gibi görürlerdi;\nyani allahlara karşı irtikâp olunan bir günah, bir kusur yüzünden hastalığın vukua gelmiş olduğuna inanırlardı. Buna\nbinaen, hasta, allahları memnun etmeğe mecburdu. Rahiplerin tavassutile allahların affi kazanılmaya çalışılırdı. Fakat\ndaha müspet tedavi tarzı da vardı. Hasta umumî bir meydana yaürilarak gelen geçenden hastanın tutulduğu hastalık\nhakkında rey alınır ve bu reylere göre tedavi olunurdu. Muvaffakiyeti neticelendiren tedavi tarzları tesbit olunup mabetlerin duvarlarına deri levhalarla asılır veya hakolunurdu.\nTedavide türlü otlar ve kökler istimal olunmuştur. Tedavi\ntarzlarının, tedaviye yarıyan nebatların tesir ve hassalarını\ntetkik yolu ile Sumerde tababetin ilk müspet esasları hazırlanmış oluyordu.\nEDEBİYAT VE Sumerlerin edebiyaü da çok zengindir. EdeYAZI biyat evvelâ dinî efsane ve destanlarla başladı. Hilkate ait efsaneler, dinî ve millî\nkahraman destanları ibda olundu; son devirlerde Sumerin", "n_chars": 2170}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0140", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 100, "page_end": 100, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0100"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 100", "text": "100 TARIH\ndüşmanlar tarafından istilâsı üzerine müessir mersiyeler yazıldı. Bu eserler Sumerlerin edebî istidadına parlak delillerdir. Sümer edebiyatı diğer lisanlara ezcümle samı lisanlara\ntercüme olunuyordu.\nSumerde edebî eserlerden başka birçok umumî muharrerat ta bulunmuştur; bunları yazmak üzere bir kâtipler\nsınıfı teşekkül etmişti. Kâtipler, mektupları, kontratoları ve\nsaireyi kil levhalar üzerine yazarlardı.\nBugünkü malûmatımıza göre tarihte ilk yazı, Sumerlerin\nyazısıdır. Sümerler bu yazıyı geldikleri Ortaasyadan getirmişlerdir. Ve bütün Önasyaya uzun asırlar bu yazı hâkim\nolmuştur. Sumerleri takip eden milletler, bu yazıyı kullanmışlardır. Sümer yazısı, yukarda söylendiği veçhile \" çivi\nyazısı,, idi.\nSümerler, mabetlerini evvelâ sun'î tepeler vüMABETLER VE\nKONFOR cuda getirerek onların üzerlerine yaparlardı.\nBunlara ziggurat derlerdi. Zigguratlarf/2es. 60),\nkâinatın taksimatını (yeraltı, yeryüzü, gök) tasvir ediyor ve\nsemaya. Tanrıya giden yolu temsil ediyordu. Bunların en\nmuhteşem yeri, muazzam kemerli methali ve büyük kubbesi\nidi. Kapılarında 3İtm, gümüş tezyinat vardı; duvarları renkli\nresimler ve sair tezyinatla bezenirdi. Soraları Babilde yapılmış olup \"Bahil Kulesi „ namile şöhret alan tepe ve mabet te\nsumer üslûbunda bina edilmiş bir ziggurattır. Sumerlerin hususî hayatı da medeniyetlerinin yüksekliğini gösterir. Orta\nsınıftan Sumerlinin tuğladan yapılmış iki katlı, duvarları beyaz boyalı evine kemerli bir kapıdan girilir, evin üst katında\naile yaşar, alt katında misafir kabulüne mahsus geniş bir oda\nbulunurdu. Evin yeraltında su tesisatı mevcuttu. 12-14 odası\nvardı. Yemek masaları, arkah veyastıklı sandalyeler, altın veya\ngümüş kakmalı karyolalar, zengin evlerde halılar evin\nmobilyesini teşkil eder, yemekte madenî çatal kullanılırdı.\nArkeoloji tetkikatından çıkan yukardaki muhtasar malûmat bile sumer medeniyetinin kıymetini ve umumî medeniyet\ntarihinde Sumerlerin ehemmiyetini kâfi derecede gösterir.", "n_chars": 1949}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0141", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 101, "page_end": 101, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0101"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 101", "text": "VIII\nMISIR\nXIX uncu asra kadar, Mısırın, sahih olarak tarihi bilinmiyordu. Mevcut malûmat, masallarla karışıktı. Mısırlıların\nkendileri de, 2000 yahut 3000 seneden evelini bilmiyorlardı.\nMısır tarihi, Mısırlıların yazısı okunduktan (1822) sora\nve bugüne kadar, Mısır topraklarında, birçok âlimler tarafından yapılmakta olan taharriler ve bulunan eserler ile\nmeydana çıkmıştır.\nA. MISIR VE NIL\nMısır, Afrikanın şimalişarkisindedir. Asyaya,\nMISIR Süveyş Berzahı ile bitişir. Şimalde Akdeniz\nve şarkta Kızıldenizlo çevrilmiştir. Garbı ve cenubu çöl ile\nsarılmıştır.\nMısıra hemen hiç yağmur yağmaz. Gök daima, tam açık\nve mavidir; gündüzler, parlak güneşin altında yakıcıdır.\nGeceler çöllerde olduğu gibi, serindir. Ortasından büyük bir\nırmak, Nil, geçmeseydi, Mısır, bir çölden, taşlık ve çıplak bir\novadan başka bir şey olmıyacaktı.\nMısır \"bir Nil vergisi,, dir. Doğrusu, Mısır toprağını yaratan, Nil ırmağıdır.\nNil dünyanın en büyük ırmaklarından biridir. Bu ırmak,\nbaşlıca Habeşistandan gelen Göknil ile, hattıistiva altındaki\nbüyük Viktorya - Alber gölleri mmtakasmdan gelen, Aknil in", "n_chars": 1085}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0142", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 102, "page_end": 102, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0102"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 102", "text": ": 102 TARIH\nbirleşmesinden meydana gelmiştir. Cenuptan şimale akan bu\nırmak, Mısır kıt'asına girmeden evel altı çağlayan yapar. Bu\nçağlayanların şimalde sonuncusu Siyen (Assuan) dadır.\nMISIRIN GÖRÜ- SİY^^^en sora Nil, Akdenize doğru gider;\nNÜŞÜ yatağının sağında ve solunda kayalıklı tepeler vardır.\nNilin geçtiği vadi 1000 kilometredir. Bu vadinin, orta genişliği ise 15 kilometredir.\nHiçbir yerde 2 0 kilometreden fazla genişliği yoktur. Bu\nvadi bazan, dar bir geçit olur. Şimale doğru. Kahire hizasında, Nil birtakım kollara ayrılır. (V) şeklinde bir müselles\nteşkil eder. Bu müselles, çok eski zamanlarda, Akdenizin bir\nkörfezi idi. Nil, bu körfezi, binlerce sene içinde getirdiği\nçamurlarla doldurdu. Hâlâ da her sene bir metre kadar doldurmaktadır. Bu suretle meydana gelen ova da. nehrin kollarile sahilin resmettiği şekil, yunan alfabesinin D si olan A\ndeltaya benzetildiği için Yunanlılar, bu mıntakaya Delta\ndemişlerdir.\nGeniş Delta ovasına. Aşağı Mısır adı verilir. Nilin, uzun\nve dar olan cenuptaki geçitleri mmtakasına Yukarı Mısır denir.\nBütün Mısır Delta ile Nil vadisinden ibarettir. Bu dar,\nuzun mmtakanın, şarkında Arap, garbında Libi, cenubunda\nNubi kum çölleri vardır.\nHaziranda Nil kıyıları kurur. Irmak artık yatağını doldurmaz. Hemen tebahhur etmiş gibidir. Nebatlar, hayvanlar, insanlar güçlükle soluk alırlar. Mısır ölecek sanılır.\nFakat, her sene hemen ayni tarihte, 20 haNİLİN TAŞMASI zirana doğru, Nil canlanır. Zira Habeşistan\ndağları üzerinde karlar erir ve hattüstivada şiddetli yağmurlar yağar. Bu sebeple Nil, kabarır, taşar, bütün vadiyi doldurur. Yalnız yüksek tepeler üzerinde yapılmış köyler, adacıklar halinde, meydanda kalır. Bu köyler, yüksek yollarla biribirine bağlıdırlar. Irmağı tutan bentler, 15 haziranda kaldırılır.\nNil, ilk taşmağa başladığı günlerde, güzel mavi rengini\nkaybeder. Yeşil ve sıhhate dokunan bir su akar. Bu, Nilin\nBahri Gazal denilen bataklık cenup mıntakalanndan getirdiği, nebatî maddelerden ileri gelir. Bu \" Yeşil Nil,, birkaç gün\niçinde daha kabarır ve bir defa daha rengini değiştirir. Bu\ndefa suları, kırmızı bir çamurla doludur; kan gibi akar. Bu", "n_chars": 2117}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0143", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 103, "page_end": 103, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0103"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 103", "text": "MıSıR 103\nda ırmağın dağlık mıntakadaki yatakları kenarlarından koparıp getirdiği volkanlık topraklardan olur. ''Kırmızı Nil„ in\nsuyu, serindir ve içilebilir.\nAğustos ve eylül aylarında ırmağın yükselmesi tam olur.\nSora yavaş yavaş, ikinciteşrin sonunda, ırmak yatağına girer. Toprak üzerinde bereketli bir mil bırakır. îşte o zaman,\nekme başlar. Hafifçe toprağı sürdükten sora, birincikânunda tohum atılır. Dört ay sora sıkıntısızca mükemmel bir\nmahsul elde edilir. İlkbaharda, memleket mahsulle doludur.\nSayısız çiçeklerle süslüdür. Bulutsuz bir ışıkla aydınlanmıştır. Mısır yaşamakla bahtiyardır.\nUmumiyetle başka yerlerde, eski zaman in'\"'iîfYARDIMÎ^' sanları, yiyeceklerini, giyeceklerini ve barınacakları yeri temin için, çok zaman ve\nemek sarfına mecbur idiler. Mısırda toprak ve iklim, insanlara hayatı kolaylaştırıyordu. Altı ay kendilerini zahmete sokmak istemiyenler, istedikleri gibi yaşıyabilirlerdi. Nil onlar\niçin çalışıyordu. Tabiat, Mısırlılara, Kaideliler gibi eski medenî bir kavim olmıya yardım etti.\nSümerler, Akatlar ve Elamların yaptıkları gibi ve ayni esbap ve ihtiyaçlar karşısında teşkilâtlı bir devlet kurmakta da\nMısırlılara müessir olan, memleketlerinin hususiyetidir.\nNilin her sene sulaması sayesinde, Mısır\nT A B İ Î MEMBALAR ^^ Mezopotamya gibi, dünyanın en mümbit memleketidir. Orada buğday o kadar çabuk yetişir ki\nsenede iki hatta üç mahsul alınabilir. Buğday, arpa, darı ve\nher türlü hububat ve sebze Mısırın eskidenberi yetiştirdiği\nMahsullerdir. Bakla, nohut, mercimek. Mısırda tabiî olarak\nyetişirdi. Nar, kayısı ve incir ağaçları boldu.\nHurma ağaçları, ekseriya, birçok desteler halinde toplu\nbulunurdu.\nNil kıyılarında, havuzlar ve kanallar boyunca birçok su\nnebatları yetiştirdi.\nBu nebatlardan papirüs ve lotüs meşhurdur. Papirüs liflerinden bir nevi kâğıt yaparlardı, ve bu kâğıtlarla yazarlardı. Papirüs bilhassa Deltada bulunurdu. Yemişini yedikleri\nlotüs, hususile Yukarı Mısırda bulunurdu. Bunun çiçeklerinden süs yaparlardı.\nMısırlıların, sığır, koyun ve keçi sürüleri vardı. Eşek kul", "n_chars": 2034}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0144", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 104, "page_end": 104, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0104"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 104", "text": "104 TARIH\nlanırlardı. Asyadan gelen at süs hayvanı idi. Kaz ve ördek\nçoktu.\nHer soydan köpekleri vardı.\nNilde, timsah, suaygırı, yılanbalığı, turnabalığı, şişip karnı\nhavada olduğu halde yüzen garip bir balık (fahaka) çoktu.\nGüvercin, kumru, keklik, yabaniördek boldu.\nLeyleğe benziyen ibişkuşları da vardı. Bu kuşa, Mısırın\nbazı taraflarında taparlardı.\nMısırlılar, her türlü avcılığa çok düşkündüler.\nMemlekette her cinsten çok av vardı. îlk devirlerde, aslan, ceylân da çoktu.\nmsiRIN BÜYÜK ziraate ve oturmaya elverişli toprakLÜĞÜ ' hepsi, 30,000 kilometre murabbaını geçmez; bu küçük mmtakada, bugün 13\nmilyon insan yaşıyor. Mısırın, eski devirlerindeki nüfusu\nbugünkünden az değildi. Bu kadar küçük bir sahada, bu\nkadar çok insanın müreffeh yaşıyabilmesi, Mısırın nekadar\nfeyizli olduğunu göstermiye kâfidir.\nB. MISIRIN İLK A H A L İ S İ\nBüyük bir medeniyet yapmış olan mısır\nMENŞE halkı nereden gelmiştir?\n\"Eski Misırhlar, Nil sahillerinde, çok eski devirlerdenberi\nyerleşmişler ve orada tarihtenevelki devirlerin cereyanı\nesnasında medeniyetlerini, yavaş yavaş kurmuşlardır. Bu\nmedeniyet sahipleri, bir cihetçe Şimalî Afrikada bugün dahi\nyaşamakta olan TuareMer e mensupturlar [1].„\nSon keşifler ispat etti ki, Nil vadisi ve Delta, evvelâ Taş\nDevrinde, bundan sora milâttan 5000 sene eveline doğru\nTunç Devrinde tanındı. Tunç madeni, Kalde'den gelmiş olan\nkabileler vasıtasile Asyadan getirilmiş olmalıdır. Bu kabileler daha evel Nil sahilleri üzerinde yerleşmiş olan yerli\nahali ile, o zamanlar karışmış olmalıdır.\n[1] Mülâhaza: Tuarek, Targuinin cem'i olarak kullanılmaktadır. Bunlar Şimalî Afrikaya Hazar havalisinden gitme Türklerden olmalıdır.\nFilhakika, bu mıntakalarda Hazar tipi taş aletler bulunmuştur.\nJacgues de Morgan, L'Humanite Prehistorique.", "n_chars": 1763}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0145", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 105, "page_end": 105, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0105"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 105", "text": "MıSıR 105\nMısırlılar, ihtimal Süveyş berzahile Asyadan gelmiş bir kavimdir. Fakat bunlar Mısırlıların tarihi hakkında, bir şeyler\nbilinmiye başladığı zaman, çoktanberi Mısırda yerleşmişlerdi.\nMısırlıların menşei mevzubahs oldukça birçok âlimler,\nAsya kıt'alarmı mısır ahalisinin menşei olarak görmektedirler. Morgan ve Amelino, kıymetindeki âlimler için birçok nebat cinslerinin geldiği Mezopotamya, Fir'avunlarm pek yüksek mukadderata doğru sevkettikleri bu ırkın beşiği telâkki\nolunmalıdır.\nPittard, Mısırlıların ırklarından bahsederken \" bir ırkın\ntaşıdığı Namü isminin Asyalı„ demek olduğunu söylüyor.\nJacques de Morganın bu noktayı tenvir eden bazı fikirlerini de zikredelim: \"Herhalde bazı san'atlerin Dicle, Fırat\nve Kerka ırmaklarından, Suriye, Pal estin, Nil vadisine... geçmiş olması hakikate benziyor.\n\" Bu san'atler, belki, Yakın Asyanın şimalinden keçi ve\nkoyun memleketlerinden gelmiştir. Ortaasya halkının ilk\nmuhacereti veyahut hiç olmazsa bu insanların fikirlerinin ilk\nintikal ve intişarı en eski olmalıdır. Bu insanlar Mısırda henüz yontmataştan silâh ve aletler kullanan adamlar buldular. Yine bu insanlar, Afrikanın şimal sahillerinde yontmataş san'atleri yerine başka san'atler ikame eden yerlilere tesadüf etmiş olmalıdırlar.\nBu san'atlerden ihtiyaçlarına en mutabık olanı hazar san'-\nati idi. „\n\" Şurası muhakkaktır ki, maden Mısırda keşfolunmamıştır.\nÇünkü, Mısırın Delta kısmı, bakır devrini idrak eden insanlar tarafından iskân olunmadan evel meskûn değildi. Bundan başka, Mısırda bakır madeni de kıttır. Fakat maden,\nan'anenin parmağıyla bize gösterdiği Yakın Asya şimalinde\nkeşfolunmuştur. „\n\" Nil vadisinin, ilk devirlerde hiç olmazsa cenup kısımları kıvırcık saçlı Afrika kabileleri ve belki bunlarla beraber\nbazı LibyalûSiY tarafından iskân olunmuştur. Bu insanlardan evel — ki, cilâlıtaş san'atini biliyorlardı — oralarda\nyontmataş insanları vardı. Nil cenubunda, Cilâlıtaş Devrine\ndahil olunduğu bir zamanda. Mısıra düz saçlı, Asyalı kavimler\ntarafından bakır ithal edildi. Bu Asyalı kavimlerin çoktan,\nırmağın deltasını işgal etmekte oldukları hakikat gibi kabul\nolunur.", "n_chars": 2105}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0146", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 106, "page_end": 106, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0106"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 106", "text": "106 TARIH\nMısırlıların en eski kıral - allahlarına Horils denilirdi.\nHorüs, Mısırın şarkında bulunan kıt'aların bir allahı gibi\ntanındı. Bu husus onların menşelerinin şarkta, Asyada olduğuna delâlet eder. Bazı abideler üzerinde Horüs taraftar! !|«i i jı'! larının Mısırın daha eski ahalisi aleyhine yapılmış muharebe\ntasvirleri görülür. Bu eserler, Louvre Müzesindedir. Bu resimlerdeki bazı şahsiyetlerin tasvirlerinin Sus şehrinde bulunan emsali muhariplere müşabehetini tesbit ederler. Bu\nkanaatte bulunan âlimlere göre, Horüse mensup kabileler\ngerek Süveyş berzahı ve gerek Kızıldeniz ve diğer yollarla\nAsyadan Mısıra ilk gelen insanlar değildir. Bunlardan evel\nayni yollarla gelenler de vardır.\nBundan başka Mısır kıral - allahlarına verilen eski isimler\ndemirci manasına olarak tercüme edilmiştir. Bunlar, hem\nmuharip, hem maden san'atlerini yapan insanlardı.\nOrtaasyadaki insanlar, hem şimal ve hem de cenup mmtakalarmdan garba muhaceret etmişlerdir. Şimal yolu ile hareket edenler, Avrupanm garbına kadar gittiler. Cenup mıntakasından hareket edenler başka başka yollardan yürüdüler.\nBir kısmı Anadolu, Trakya, Makedonya, Adalar ve bilâhare\nYunanistan denilmiş olan mmtakaya gittiler. Bir kısmı Palestin sahillerince Mısıra geçtiler.\nBu suretle Hazar Denizi garp ve cenubunda yaşamış olan\nîberlerin, Avrupaya ve İspanyaya geçmeden evel oralara\ngitmek için takibine mecbur oldukları yollar anlaşılıyor. Asya Iskitleri aslından olan Kimriler bu tarihlerde çoktan Kırımda ve Danimarka Yarımadasında yerleşmiş bulunuyorlardı.\nKaide - Asur tarihi, Asya kavimlerinin muhaceretlerine\ndair çok müspet malûmat veriyor, ve hatta gösteriyor ki,\nKaide, Avrupa ve Ortaasya kavimlerinin en eski zamanlardanberi müşterek bir lisana sahip olduklarını ispat etmek\niçin (arî indien) lisanına müracaate hacet yoktur. Yani Ortaasyadan Avrupaya gelmiş olan kavimler ilk terbiyelerinin\nmahsulü olan bu lisanı beraber getirmişlerdir.,,\nBugün muhakkaktır ki, ilk mısır ahalisi milâttan 5 0 0 0\nsene eveline doğru Asyadan gelmiş olan beyaz ırktır; bu ırk\nNil vadisinde yerleşti. Kabileler halinde kümeler teşkil etti.\nHerbir kümenin reisi, dini ve kanunları vardı.\nBu malûmattan ve Türk Tarihinehir nazar bahsinde Türk", "n_chars": 2200}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0147", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 107, "page_end": 107, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0107"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 107", "text": "MıSıR 107\nlerin umumî muhaceretlerine dair verilen tafsilâtın ihtiva\nettiği delillerden Mısır I^ltasına yerleşerek UK mxsır medeniyetini kur anlarm Türkler olduğu anlaşılır.\nC. MISIRIN TARİHİ\nMısır tarihinin iptidasından başlıyan metodik tarihî bir\nyazı yoktur. Heykellerde, ehramlarda, mabetlerde görülen\nzafer menkıbeleri, tercümeihaller, kıral emirnameleri, idarî\nmuhaberat, şahsî akitler yegâne vesikalardır. Bunlar da objektif değildir. Hepsi mabetlerde bulunmuştur. Dinî temayüllerin tesiri altındadır. Bütün bu metrukâtm tetkikinden sora,\nvukuat ve hanedan saltanatlarını bir metot dahilinde tesbite\nimkân hasıl olmuştur.\nNil vadisinin. Delta kısmını ilk işgal edenler, Ortaasyadan muhtelif yollarla ve biribiri ardısıra gelmiş olan türk kabileleridif.\nBu benzeyiş Ege havzas/nm asıl ahalisinin de Türk\nolmasındandır. Bu tip yanında dolikosefal samî ve hâmiler\nde vardır.\nBunlarla soradan karışılmıştır. Bu sebeple Mısırda şimdiye kadar bulunan iskeletlerde ve heykellerde brakisefal ve\ndolikosefal tiplerinin her ikisi tesbit olunmuştur.\nTürkler, Nil vadisine gelip yerleştikleri zaman muntazam\nziraat ve sulama usullerini, hayvancılığı ve mütenevvi maden san'atlerini çoktan biliyorlardı. Bundan başka kuvvetli\nbir içtimaî teşkilâtları da vardı. Mısırda seri terakki ve medeniyetin sebeplerini bunda aramak lâzımdır.\nMısırın ilk ahalisini teşkil eden aile ve kabilelerin ayrı\nayrı — bayrak makamında — birlik işaretleri vardı. Bunlar\nkurt, şahin gibi hayvanların ve Güneşin levhalar üzerinde\nçizilmiş resimleri veya bir hayvan derisi üzerine resmedilmiş çapraz oklar, v. s. gibi şeylerdi. Bu alâmetler kendilerine\nkutsiyet izafe olunan birtakım timsallerdi. Eski Mısır ahalisi evvelâ, bu timsaller etrafında kabileler halindeydi. Kabileler reis tarafından idare olunurdu. Bu reislere,^arujio^--^.\nlerdi. Daha soraları bu kabileler birleştiler. îşgal ettikleri\naraziye Nome denilmiştir.\nKabilelerin bazı timsalleri, mısır medeniyetinin nihaye", "n_chars": 1950}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0148", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 108, "page_end": 108, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0108"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 108", "text": "108 TARIH\ntine kadar Nomlerin isimleri olarak kaldı. Timsaller zamanla\nAllah makamma çıkarıldı. Bu allahlar, diğer taraftan da Saru\nlarm fevkinde, yegâne reisler ve kırallar tanındılar: AllahKıral.\nNomler, evvelâ müteaddit kırallıklar halinde bulundular.\nSora, bütün kırallıklar, bir kiralın etrafında birleştiler. Artık\nMısır içtimaî hayatı, bir devlet haline geçmiş oldu. Mısır tarihi, milâttan 5 bin sene kadar evel başlar.\nHer Nomun bir merkezi vardı: \"Nut,,, İktidar, merkezde\nyüksek duvarlı şatosunda \"Het„ oturan Allahın elindeydi.\nAllahların unvanı, Nep idi. Allahın hükümeti, kırallar veyahut Nom valileri tarafından icra olunurdu. Her halde iradenin menşei ilâhî idi. Hükümet icra eden kimse Allahın vekili\nKaide ve Elamda da ilk tarih ve ilk medeniyet devresinde idare şekli ve mahiyeti böy'e idi.\nTarih devrinin allahlarından, Horüs, Hathor gibi bir\nkısmı; mahallî timsallerin fevkinde umumî, millî allahlar\nmakammdaydılar.\nHorüs, Güneşi, şarkı, şark ufuklarını ifade eder ve bir doğan (şahin) ile temsil edilirdi (Res.67). İşte, bu allahlar namına\nmısır medeniyetinin ilk kurulduğu Delta d2i hükümet icra\nedilirdi. Yukarı Mısır, Allahı Set namına başkaları tarafından zaptedildi. Aşağı Mısır ile Yukarı Mısır bu allahlar namına birçok muharebeler ettiler. Allahlar namına, insanların\nbiribirine düşmanlıkları, biribirlerile boğazlaşmaları medeniyet tarihinin alâkadar olacağı bir meseledir. Devlet teşkilâtının, mısır tarihinin başlangıcında olduğu gibi, dinî karakterde olması insanlar beyninde, daima husumet hislerini\nve yok yere kan dökülmesini mucip olmuştur.\nTanrı Horüs namına birçok kırallar tarafından icra olunan mısır saltanatı, M. E. 3315 tarihine kadar 17 asır devam\netti.\nBu tarihten sora, Yukarı Mısırda, Ttnis kıt'asında prenslerden Menes, Tanrı Horüs ün yerine, onun timsali olarak bizzat kıral oldu; Tinis Hanedanını kurdu. Tinis kıralları, merasim icabı olmak üzere, aldıkları muhtelif unvanlar arasında Horüs ün bir unvanını da taşırdı. Bu unvanların herbirine kiralın intihap ettiği bir Nom timsali de ilâve olunabilirdi.", "n_chars": 2055}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0149", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 109, "page_end": 109, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0109"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 109", "text": "MıSıR 109\nHorüs ü.n unvanı Aa ve Ka gibi unvanlardan biri idi [1].\n-\"Ka,, mefhumu hayal fevkinde bir büyüklüğe, kudrete şamil\nidi. \"Bilâhare din uleması, kiralı medih için \"Kıral Ka„ dır\nderlerdi.\nprenslere \"Att-Aa„ [2] denirdi.\nSaray kadınlarına \"Khet Hor,, unvanı verilirdi. Tinis\nkırallarının, saraylarına büyük ev manasına \" Per Aa „\ndenirdi.\nBu isim, Menfis devrinde doğrudan doğruya kiralı ifade\neder.\nPharaon, unvanı Per Jadan çıkmıştır.\nTürkler tarihten çok zaman eveldenberi Mısırda yerleşıniş ve tarihe yakın devirleri orada yaşıyarak mısır medeniyetini kurmuş ve tarih devirlerini açmıştır. Mısırda ilk\nmedeniyet ve tarihî devlet, Türkler tarafından tesis edilmişO devrin zihniyeti olarak inandıkları ve kendilerinden\nsora da kuvvet membaı olarak inanılmakta devam edilen\nallahları Horüs namına icrayi saltanat eylemişlerdir.\nTinis prensleri saltanatı almak için yüzlerce sene uğraşmışlar, ve en nihayet muvaffak olabilmişlerdir.\nTinis sülâlesi kolları bağlı bir Asyalının başına, taptıkları\nbir balığın sopa ile vurulduğunu tersim etmekle iftihar etmişlerdir (Res.68).\nSamî Mısırlılar, milâttan 1400 sene eveline kadar kıratlarına Asyalı ve Eti Türklerinin galibi unvanını vermekle\nonları büyütmek gayretini gütmüşlerdir.\nSamîlerm bu haleti ruhiyeleri tetkike değer.\nMısır samîlerinin medeniyet ve saltanatlarına kondukları\nTürklerin Mısırda mevcudiyetlerine delâlet edebilecek bütün\n[1] Aa-Ahâ ve Ka-Khâ Qâ şekillerinde yazılmıştır. Bu kelimeler,\nbüyük ve han manalarına olan Ağa ve Kaan olmalıdır.\n[2] Bu kelime (Hati-Â) şeklindedir. Atı, tabirinin kadîm türkçede\nyeğen manasına geldiği anlaşılıyor. Filhakika bunlar hükümdarların\noğullan değil yeğenleri idi. Türkçe Atia'da Ata demektir. Bu manada\nda münasebetlidir.", "n_chars": 1731}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0150", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 110, "page_end": 110, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0110"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 110", "text": "110 TARİH\nvesikaları ortadan kaldırmak için ellerinden geleni yaptıklarına şüphe etmemek lâzımdır. Fir'avunlardan evel medenıyetlerı ve büyük hizmetleri muhakkak olanların medeniyet ve tarihlerim Fir'avunlar tarafmdan yapılan ehramlarda\nT u ^ f ^ k r r i y \" \" \" \" kaydetmemiş olmaları\nFir'avunlar. yalnız, kendi icraatlarını mabetlerin duvarlarına koydukları kitabelerde mübalâğalı bir surette kaydettirmışlerdır; bundan başka kitabeler üzerinde kendi seleflerimn isimlerini kazıtarak kendi isimlerini koyarlardı. Hatta\nikinci Ramses gibi, babasmm ismi yerine kendi isimlerini\nkoyanlar da vardır, ikinci Ramses, başkalarından çaldığı zaferlerle, kendi zaferi kadar sevinirdi.\nBu sebeple mısır medeniyetinin hakikî kurucularma,\nmedeni beşeriyeti götürecek yol, Asyanın ilk medeniyetinin\ndaha lyı tanınması olacaktır.\nD. MISIRDA TARİH DEVİRLERİ\n^^^ Mısır tarihini başlıca iki büyük devre ayırmak münasip\nBirinci devir, M. E. en az 5 0 0 0 senesinden M. E 3315\nsenesine kadar, takriba 17 asır devam eden, Kıral - Âllahlar\nUevndır.\nBu devrin, kimler tarafından, nasıl tesis olunduğunu izah\nettik. Mısır medeniyetinin başlaması, inkişafı bu devirde olmuştur. Bu devrin tafsilâtlı tarihi, arkeoloji tetkikleri ilerledikçe tavazzuh edecektir.\nİkinci devrin, Fir'avunlar Devridir. İlk Fir'avun Menes\\ir\nMenesten sora biribiri ardınca birçok Fir'avunlar gelmiştir. Kolaylıkla hatırda kalmak için bu Fir'avunları 2 6 sülaleye ayırırlar.\nFir'avunlar tarihi de beş devreye ayrılabilir:\n1) Eski imparatorluk. Bu devirde payitaht, evvelâ Tinisie\nıdı, sora Menfis şehri olmuştur.\no ? Birinci Tep (Thebes) Devri, yahut orta imparatorluk.\nBu devirde, Tep payitaht oldu.\n3) İkesuslar Devri,\n4) Yeni imparatorluk, yahut İkinci Tep Devri.\ni !:'İ!", "n_chars": 1727}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0151", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 111, "page_end": 111, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0111"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 111", "text": "MISIR 111\n5) Says Devri. Bu devir, Fir'avunlar istiklâlinin son devridir- Bu devirde payitaht Deltada Says şehridir.\nEski imparatorluk devri kıral Menes le başlaBİRİNCİ DEVIR, ^jj Ju^ kjrallar, yukarı Mısırda Tinisie oturkıtanın ismine nispeten, Tinis Sülâlesi namını aldılar. Sora payitahtlarını\nMenfise naklettiler. Bu şehre nispetle de, Eski İmparatorluk\ndevrindeki Fir'avunlara Menfis Sülâlesi dediler.\nMenfis şehri, bugünkü Kahire civarında idi. Bu şehri yapan Fir'avun Birinci Pepidıv.\nMenes, muktedir ve faydalı kanunlar yapmış, teşkilâtçı\nbir kıral hatırası bırakmıştır. Aşağı ve Yukarı Mısırı birleştirerek idare etti.\nMenesten sora gelen Fir'avunların en meşhurları, Keops,\nKefren (Res.66) ve Mikerinos tur.\nBu Fir'avunlar Kahirenin cenubigarbisinde Cize civarında, kendi adlarını taşıyan birer ehram yapmışlardır. Bu kırallardan sora, i yaptıran Birinci Pepi ve İkinci Pepi gibi\nmuharip kırallar geldi. M. E. 2 5 0 0 tarihine doğru bunlar\nmısır hakimiyetini şarkta, Sina Yarımadasına, cenupta Habeşistan dağlarına kadar genişlettiler. Kızıldenizde ticaret\nyaptılar. .\nBundan sora, eski imparatorluk, birkaç asır süren dahilî karışıklıklar yüzünden battı.\nMısır M. E. 2160 tarihine doğru karışıklıkI K I N C I DEVIR: tan kurtuldu. Tep prensleri iktidar mevkiine\nYENİ İ M P A R A - geçtiler. Tep şehri payitaht oldu. Bu devir\nTORLUĞUN BAŞ- LANGıCı başlangıcında gelen Fir'avunlar muharip idiler. Mısırın şimal ve cenubunda, karışıklık\ndevrinde biribirinden ayrılan eski imparatorluk mıntakalarını yeniden idareleri altında birleştirdiler. Sina Yarımadasını\ntekrar Mısıra bağladılar. Sina berzahında müstahkem bir hat\nyaptılar. Mısır gemileri, Suriye kıyıları boyunca Berutnn şımalindeki Biblosu kadar gittiler. Habeşistanın şimal dağları", "n_chars": 1746}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0152", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 112, "page_end": 112, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0112"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 112", "text": "112 TARIH\ntekrar zaptolundu. Fakat, Mısır hududu yalnız Birinci Şelâleden İkinci Şelâleye götürüldü. Orada da cenuptan gelecek\nistilâlara karşı müstahkem bir mevki yaptılar.\nNilin ayağını çevirmek suretile, Möris gölünün ve Yunanlıların lâbirent dedikleri meşhur mezar - saray \\n yapılmaları\nTep Sülâlesi Fir'avunlarına atfolunur.\nBu devirde Elamlar, Suriye ve Palestine hâkim bulunuyorlardı. Elam kırallarından Kutur, Palestin hükümdarı\nunvanını da taşırdı.\nMısır milâttan takriben 1700 sene evel\nİKE ^^^ R ' D ^ Rİ tarahndan zaptolundu. tkesuslar\nKaide ve Elam havalisinden Suriye ve Palestin tarikile Mısır üzeri'ie yürüdüler. Bunlardan ilk gelen\nküçük kabileler, Mısıra muslihane girdiler ve eyi kabul\nolundular.\nBüyük îkesus kütleleri, muntazam teşkilâtlı ve çok eyi müsellâh idiler. Reisleri, muktedir kumandanlar idi. Bu kuvvetler, Sina cephesindeki müstahkem hattı zorlıyarak geçtiler. Mısır ordusunu mağlûp ettiler, Mısırı hakimiyetleri\naltına aldılar. Bir asır kadar devam eden kuvvetli bir devlet\nkurdular. Hüküm ve tesirleri Yukarı Mısırdan Kaide ve Giride\nkadar şamil oldu. Her tarafta kırallarının ismi kitabelere\nyazıldı.\nMenfisi ve Deltada Tainis ve Avaris gibi şehirleri payitaht\nittihaz ettiler. Merkezi sıkletleri Avaris te idi. Bu mmtaka,\nyaz mevsiminde ordularına muntazam talim ve manevra\nyaptırdıkları müstahkem bir ordugâh idi.\nNubidekiZMsZrttorla da ittifak etmişlerdi. İkesuslarla ayni\nırktan oldukları anlaşılan Kuslular, Samî Mısırlılar tarafından\nhakaret gören bir halktır.\nBir dereceye kadar muhtariyetle idare olunan Tep prensleri îkesuslara isyan için fırsat gözetiyorlardı. Nihayet fırsat\ngünleri geldi. îkesus kıralları, zamanla iki büyük hataya\nsapmışlardı.\nBirincisi, Fir'avunların idare ve siyaset ve saray merasim\nve âdetlerini tatbik etmeğe başladılar, mısırlılaştılar. Mısır kıralları gibi, Fir'avun oldular. Onlar gibi Fir'avun sülâleleri\nteşkil ettiler.\nBundan başka, îkesus kıralları, idaresi müşkül, vâsi bir", "n_chars": 1952}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0153", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u091r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "A ^ u t r - xx\\ırxt^VLSLİSLr-iİG^ A n a d o l v ı", "n_chars": 49}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0154", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 113, "page_end": 113, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0113"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 113", "text": "MISIR 113\nmıntakada nüfuz tesisi hırslarına kapıldılar, işte bu sebeplerle idarelerinde zâf belirdi. Tep prensleri aleyhlerine, dahili\nu z u n bir muharebe açtılar. Yavaş yavaş maddî ve manevi\nkuvvetlerini kaybettiler, nihayet Avarisie yerlilerin muhasarasına düştüler. B u n u n neticesinde Mısır'da Ikesus hakimiyeti\nnihayet b u l d u (M. E. 1580).\nMaamafih, îkesusların Mısırda hakimiyet ve\ni k e s U S L A R I N saltanatları, mısır tarihinin dahilî bir safhası\nolmaktan fazla bir hâdisedir. Bu hâdise\nu m u m d ü n y a tarihine tesir etmiş m ü h i m bir vak'adır.\nB^bilin Etiler tarafından M. E. 1925 te zaptı. O n ikinci\nMısır Sülâlesi devirlerine doğrudur.\nBabilde M. E. 1760 ta Kaşitler hâdisesi. O n U ç u n c u Sülâlenin başlangıcında (M. E. 1788) e tesadüf eder.\nOn ü ç ü n c ü Sülâlenin sonunda, M. E. 1680 tarihinde ıdı\nki, A s y a d L bir istilâ geldi, ikesuslar Aşağı Mısın ^aptettıler.\nSaydığımız b ü y ü k hadiseler arasındaki irtibat meydandadır\nAsya içlerinden gelenler Ftratt^n Nile giden geçidi, sahil\nbovunca kat'ederek, Deltayı zapta teşebbüs ettiler.\n^ t S L k l a k a b u l o l u n m u ş t u r k i , ikesus istüâsr y a v a ş v e m u s -\nl i h a n e b a ş l a m ı ş t ı r . Kaşitler d e B a b i l i b ö y l e z a p t e t m ı ş l e r d ı r .\nÎ e s u s l a r k a T a L h k t ı . B u n l a r , S u r i y e y e p M i k l e n - . . a n ,\nXI inci Sülâlenin başlangıcında\nBabiUn, Etiler tarafından zaptından (1900-1925) 25 sene\nsora T m Hasan da bir mezarın duvarında bir levhaya hakX n a n resim, Asyadan gelen muhacirlerin, Deltadan uzak\no l L a k N ü vadisinde yerleşüklerini teyit eder. Bu m u h a c ı r ^ r ,\nok mızrak, b u m e r a n g (bir nevi atma silahı) ile musellah\nmûhtern renkli y ü n elbiseli m u h a r i p ve 37 kişiden ibaret\nS r kab le idi. N o m valisinin h u z u r u n a gidişleri şöyle tasv S S u n u ş t u r : Eşekler ü z e r i n d e Asya mahsulü olan antımuI n m a d ? ı ^ tozu y ü k l ü idi. Sırmalı ağır elbiseler giyinmiş\nr T ^ S a r m ^ b i r çalgıcı ve bir m u h a r i p refakat ediyordu.\nö n ü n d e hediye olarak valiye takdim etüği keçiyi süruyordu\nReisin ismi tbsha idi. B i r k ı r a l kâtibi, vahye bir levha\n. ı . ? - T ptt Orada şu yazıh idi: \"Amular valiye antımuan\nS z ^ g e t l r m e k içtn glldüer..,, Bu Asyalılarm Basan da\nyerleşmeleri, resmî bir surette ıdı. ^", "n_chars": 2318}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0155", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 114, "page_end": 114, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0114"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 114", "text": "114 TARIH\nBunlar Mısırda, servet aramaya gelen ne tüccar ve ne de\nküçük san'atkâr idiler. Bunlar Fir'avundan misafirperverlik\nistiyen muhacir, bir küçük kabile idi. Beni Hasan Nomunda yerleştirildiler. Bu hâdisenin şimdiye kadar yalnız tek\nvesikası vardır. Bu kabile, Palestin halkından değildir. Onu,\niTaZde deki buhran (M. E. 1926) yüzünden Mısır yoluna atılmış\nbir göçebe türk ailesi olarak kabul etmek için deliller vardır.\nBundan soradır ki, Fir'avunlar, Palestin ortasında tehdit\nedici tehlikelerle karşılaştılar. Mısır ordusu, ^mM ismile yadettikleri Asyalılar karşısında ricate mecbur oldu ve Asyalılara sefil dediler. Fir'avunlar, bir müddet daha vaziyete hâkim kaldılar.\nOn Üçüncü Sülâle zamanında ( M . E. 1 7 8 8 - 1 6 6 0 ) İkesuslar, Deltaya girdiler ve Mısır kırallarmı hiç değilse. Aşağı\nMısırda boyundurukları altına aldılar.\nBu fatihlere, Hiksos ismi, bir Mısır jenerali olduğu anlaşılan Manethon tarafından verildiği, Yahudi Osef tarihinde\nzikredilmiştir. Bu esere göre Hiksos ismi kavimden ziyade\nreislere tatbik olunmuştur. îki kelimeden mürekkeptir:\nKıral manasına olan Hik ile avam lisanında çoban manasına\nalınan Sos kelimelerinden.\nMısırlılar, umumiyetle, şeyhlere Heqa derler. Shos kıpt\nlisanında, çoban manasına kullanılmıştır. \"Sha'sou,, Mısır kelimesi de Arabistan ve Palestinde görülen göçebelere tabir\nolunmuştur. Her halde kelimenin aslına nazaran, mana ve\ntelâffuzca yanlışlık vardır. (Maamafih, türkçe ike-sus tan uzak\ndeğildir) [1].\nAlüncı Fir'avun Sülâlesinden itibaren Batlamy o s lar zamanına kadar, Asyalı kabilelerin reislerine bu unvan verilmiştir.\nOn sekizinci Fir'avun Sülâlesi dahi Asyalı kabilelerin bir kısmına bu namı verdi.\nNil vadisinden evel Suriye ve Babil kıt'asmm da bu Asyalı kabileler tarafından istilâ olunduğu zikrolunmaktadır.\n[1] İke = sahip, bey demektir. Büyük Türk Lügati. H. K. Kadri, S.\n513,514. Sus Elamın payitahtıdır. İksus = İkesus = Sus sahibi, beyi\ndemektir..\n(Heqa) kelimesi Asyalılar (Settion) için dahi, Mısırda oturmuş olan\nbir şeyh (Heqa) manasında kullanılmıştır. îke, Heqa olmuş (A. Moret ve\nG. Dawy. Des Klans aux Emipires S: 266). f", "n_chars": 2111}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0156", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 115, "page_end": 115, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0115"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 115", "text": "MıSıR 115\nBir Fir'avun demiştir ki:\"Meçhul bir ırktan insanlar, şarktan\ngeldiler, memleketimizi istilâya cür'et ettiler, onu kolaylıkla\nzaptettiler, reislerini hapseylediler, kıral oldular. Menfiste oturdular, en eyi yerlere garnizonlar ikame ettiler. Şark hududunu takviye ettiler. Âvarisi de tahkim ettiler ve oraya 240,000\nkişilik garnizon koydular. Yazın Avarise gelirlerdi. Askerlerine buğday tevzi ederlerdi. Ecnebilere korku vermek için\naskerlerini muntazam tahm ettirirlerdi.,, Bu hikâye, Yosefin\nzeptettiği Manethonun bir hikâyesidir. Mısırın uğradığı felâketleri resmî vesikalarda yazmak âdet değildi. Fakat Mısırlılar, bu istilâlardan kurtulduklarını iftiharla söylerken, bir\niaraftan da hakikati itiraf etmiş oluyorlardı.\nîkesuslar, Asyalı \"Amu„ lar diye kaydolunmuştur. îkesus isimleri, içinde Samî ve Mısırlı olmıyan isimler vardı.\nBu insanların menşei Anadolu olmalıdır. îkesuslar, Kenanelinden olamazdı. Çünkü Mısırlılar tarafından daimî surette\nmağlûp edilmiş olan Kenaneli ahalisi yalnız başlarına deltanın\nmüstahkem maniasını zorlıyamazlardı. Bunu yapabilen insanlar ki, Avaris müstahkem ordugâhında askerî talimlerle uğraşmağa devam ettiler, bunlar kuvvetli, cesur, tunç ve demir\nkılıçlarla eyice müsellâh idiler. Atlar koşulu müthiş muharebe arabaları kullanıyorlardıMısırlılar, îkesuslardan evel bunu bilmiyorlardı.\nMısırlılardan daha eyi müsellâh olan muharip îkesuslar•dırki, fena sevk ve idare olunan Fir'avunların, zenci askerlerini ve milislerini mağlûp etti. Buna binaen îkesusları sevk\nve idare edenler, Za^hlar, Etiler gibi, yeni gelmiş milletlerden\nbiri olmak lâzımdır. İkesuslarm Mısıra gelmek için geçtikleri Suriyede bugün çoğalmış olan taharriler, onlara ait çok\nizler meydana çıkaracaktır.\nYahudilere gelince, onların Kenanelinde yerleşmeleri\ntakriben M. E. 1300 de, on dokuzuncu sülâle zamanında\ngörülür.\nîkesusların Mısır vadisinde hakimiyetleri\nİKESUS İMPARA- j g g o tan 1580 e kadar devam eder. Bu kısa\n' ' ^ E l i Y s l ^ â ^ ^ zamanda îkesusların Mısırda büyük bir imparatorluk tesis ettiklerine şahit oluyoruz.\nMısırın tekmil mümbit ve mahsuldar kıt'aları, tek bir\ndevlet reisinin hakimiyeti altına girdi. Mısır abidelerinden.", "n_chars": 2170}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0157", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 116, "page_end": 116, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0116"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 116", "text": "116 TARİH\nikesus kırallarının isimlerini tanıyoruz. Bu kırallar on beş,\non altı, on yedinci sülâleleri teşkil ettiler. Bu sülâleler, Yukarı Mısırda Tep prenslerinin teşkil ettikleri sülâlelere tekabül eder. Fakat, ikesus kıralları, diğer küçük kıratlıklardan\npek çok fazla kuvvetli idiler. Bu kırallardan isimleri Apofis\n(Apophis) ve Khian diye mazbut kalan iki tanesi tekmil\nMısırın büyük bir kısmına mutlak bir hakimiyetle sahip\noldu.\nİkesuslar, mısır âdetine ve Fir'avunların idare ve riyaset\nsistemine kendilerini çabuk kaptırdılar. Fir'avunlara mahsus\nsaray merasimini ve âdetlerini kabul ettiler. Kendi heyetlerini, resmî stile göre yaptılar. Binlerce levhalar üzerine hiyeroglif yazısile isimlerini yazdırdılar.\nMısır allahlarınm mabetlerini dahi ihya ve muhafaza ettiler. Fakat, kendileri Avaris ve Taniste, Mezopotamyada ve\nAnadoluda tapılan Bele taptılar [1].- Kıral Khian, Bele olduğu\ngibi Mısırlıların Allahı olan i?a'ya da tapıyordu. Çünkü, Asyayı ve Mısırı kendi idaresi altında birleştirmek gayesini\ngüdüyordu.\nKhian, ismini \"memleketler sahibi,, diye yazdırdı. Maamafih, Asyalı reis manasına olmak üzere (Heqa - Khast) eski\nunvanı muhafaza etti. Bu vâsi ve şamil saltanat iddiaları,\nbütün medenî şarkta tasdik olunmuş gibi görünüyordu.\nKhian ismi Tep ile Birinci Şelâle arasında bir granit\nparçası üzerinde okunduğu gibi, Delta da bir statü üzerinde\nde okunur. Onun ismi, Palestinde, Cezer harabelerinde, Bağdatta bulunan kayadan bir küçük aslan üzerinde ve Giritte Cnossos harabesinde, Minos sarayında Arthur Evans tarafından yerden çıkarılan bir mermer kapak üzerinde keşfolunmuştur.\nKhianın Birinci Şelâleden, Acem körfezine kadar bütün\nmedenî şark dünyasını hakikî olarak hakimiyeti altına almış\nolması, yahut bütün bu âleme Mısır ile Suriye arasında merkezî bir nokta olan Avaristen ordularile hâkim olmuş bulunması kabul olunabilir.\n[1] Bel ilâhının Türkistanda Yeniçay havalisinde kadîm Türklerin\ntaptıkları mabutlardan biri olduğunu Barthold söyler.", "n_chars": 1973}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0158", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 117, "page_end": 117, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0117"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 117", "text": "MISIR 117\nBittabi böyle bir imparatorluk, yaşıyamazdı. Böyle bir\nimparatorlukta manevî, dinî ve siyasî bir birlik prensipi aramak beyhudedir.\nİkesuslarm hakimiyeti, memleket işgalinden başka bir\nşey değildir. Bu sebeple kâkimiyetleri geçici oldu. Nasıl ki,\nHun\\a.r\\n beşinci asırda Avrupayı tethiş eden saltanatları da\nböyle olmuştur.\nİkesuslarm hakimiyeti, M. E. 1600 senelerine doğru\neridi. Yukarı Mısır prenslerinin, İkesuslar aleyhinde muvaffakiyeti, ihtimal Asurlulann tesirile vukubulmuştur.\nİkesuslardan sora fir'avunluk tacı yine Tep\nDÖRDÜNCÜ DE- prenslerine geçti. Bu suretle İkinci Tep Devri\nVİRS YENİ ÎMPA- yahut Yeni İmparatorluk başlamış oldu. Mısır\nHüT İKİNCİ TEP devirde satvet ve refahın en yüksek\nDEVRİ noktasına erişti. Bu devrin Fir'avunları eskilerine nispetle daha geniş ve daha debdebeli\nabideler yaptırdılar. Kamak ve Luksof'd.di bunların muazzam\nharabeleri görülebilir.\nYeni İmparatorluğun Tepli Fir'avunları, BiFÜTUHAT rinci Tep Devri Fir'avunlarından daha ziyade\nınuharip ve fatih oldular. Başladıkları fetih harplerinin müteaddit sebepleri vardı:\nEvvelâ, İkesuslar, Mısırlıların Türklere karşı kinlerini,\ngaleyana getirmişti.\nBir de uzun muharebeler yapmağa mecbur oldukları\ndüşmanları İkesuslardan atlarla çekilir muharebe arabaları\ngibi, yeni muharebe silâhlarının kullanılmasını öğrenmişlerdi.\nBu sebeplerle Fir'avunlar Mısırın cenubunda Nubi'de muharebelere devam etmekle beraber Asya'da büyük askerî hareketlere giriştiler.\nfirfTiarfi tittmf«İ ^^^^ senelerinde. Mısırda saltanat\nUÇUNCU luiMts üçüncü Tutmes, büyük bir fatih oldu.\nSuriye ve Palestini zaptetti. Anadolu, Elcezire ve Suriye\nyollarının birleştiği, Nehreyn mmtakasını itaat altına aldı.\nYukarı Fıratta Karkamışı zaptetti. Asyanm mühim kıralları\nkendisine kıymetli taşlar, mücevherler ve vazolar gibi hediyeler gönderdiler.\nİ M B P ^ ^ ^ ^ H", "n_chars": 1834}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0159", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 118, "page_end": 118, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0118"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 118", "text": "118 TARIH\n. . . M. E. 1300 senesinde, saltanat süren, Fir'aIKINCI RAMSES ^^^ İkinci Ramses te meşhurdur. Hiçbir\nkıral bunun kadar çok mabet yaptırmamıştır. Fakat İkinci:\nRamses Mısır İmparatorluğunu Asya cihetinde büyültememiştir. Palestin ve Suriyeyi güçlükle vesayeti altında tutabilmiştir. Şirnalî Suriye ise, o devirde çok satveth olan Etiler\nKırallığına ilhak edilmişti. İkinci Ramses ile Etiler arasında\nKadeş etrafında büyük bir meydan muharebesi oldu. Hiçbir\ntaraf kat'î netice almadı. İkinci Ramses Etilerle musalâha\nyapmağı tercih etti. Musalâhanamenin bir sureti Mısırda ve\nbir sureti de Boğazköyde bulundu. Bu musalâhanamenin\nyazılış tarzı, kısmen bugün, gördüğümüz beynelmilel muahedenamelere benzer. Musalâha, tedafüi ve taarruzi bir ittifak\nve dostluk muahedesidi. İttifakı kuvvetlendirmek için, İkinci\nRamses] HattusiVin kızlarından birile evlendi (M. E. 1266). Bu\nmünasebetle, Eti kiralı Mısıra gitti, İkinci Ramsesi ziyaret:\netti.\nE. MISIRDA İNHİTAT VE SEBEPLERİ\nKadeş meydan muharebesini yapan eti ordusu, yalnız\nAnadolu ahalisinden ibaret değildir. Bu orduda ayni ırktan olan\nbirçok kütleler de vardı. Hususile, Girit ve bugön Yunanistan\ndenilen kıt'a ahalisi de bulunuyordu. Bunlar memleketlerini boş\nbırakarak, Anadolu ırkdaşlarile beraber İkinci Ramses ordusuna karşı gitmişlerdi. Kadeş muharebesi müsait neticelenmediğinden bunlar dağıldılar. Bunu fırsat bilen, Torlar evvelâ birçokj çeteler gönderdikten sora, ^^J^r şimalinden kuvvetli kollarla\ninerek, bugün Yunanistan denilen kıt'ayı ve sora Girit te dahil olduğu halde adaları zaptettiler (M. E. 1200).\nVatanları gaspolunan bu insanlar korkunç olmuşlardı, ÜçüncüiZamsesbir vesikasında: \"Adalar artık sükûnetini kaybetmiştir.,, diyor. Karalar da ayni halde idi. Adalardan ve Trakyadan, Anadoluya kuvvetli bir muhaceret cereyanı teveccüh etti.\nEti Devleti, bu büyük karışıklık neticesinde ayni ırktan\nolanlar tarafından münkariz edildi.\nBu sıralarda, Pelesati namında bir kütle de, Mısır hududunda göründü. Bunlar, kadınları, çocuklarile beraber", "n_chars": 2021}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0160", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 119, "page_end": 119, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0119"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 119", "text": "MıSıR 119\nkağnılara veya gemilere yığılı olarak, Suriye yolu ile, karadan ve denizden gelmişlerdi. Üçüncü Ramses, Pelesatiler\nismini verdikleri bu kavmi Palestin kıt'asında yerleşmekten\nmenedemedi (M. E. 1193).\nBu suretle Firavunlar Suriyeyi kaybettiler. Bu yeni tehdit karşısında, hudutlarına çekilip, orada müdafaaya mecbur\noldular.\nFir'avunlarda hasıl olan zâf, dahilde de tehlikeli karışıklıkların başgöstermesine yol açtı. Memleket, küçük küçük,\nbirtakım prensliklere ayrıldı. Bunun neticesi olarak Mısır\nHabeşistanm Papaz - Kiralı nın idaresine düştü. Bundan\nsora M. E. yedinci asırda, Mısır, Asurlular tarafından istilâ\nolundu. Menfis hücumla zaptolundu, tahrip edildi; bugün\nharabesi dahi mevcut değildir. Tep, tahrip edildi. Takriben\non sene sora, Aşağı Mısırda, Sayslı bir prens, Asurluların\norada bıraktığı kuvveti çıkarmağa ve bütün Mısırda nüfuzunu tanıtmağa muvaffak oldu.\nBESİNCİ DEVİR • Sülâlesi Fir'ayunları, Deltada Says şehSAYS SÜLÂLESİ oturdular. İstilâ yollarını yakından\ngöz önünde bulundurmak için bu, lâzımdı.\nZaten Tep, tahrip olunmuştu.\nSays kıralları da, muhtelif büyük işlere heves ettiler. Meselâ İkinci Nekao, mısır ordularının başında olarak Suriyeden Fırata kadar ilerledi. Fakat orada Karkamış'ta Babil\nhükümdarı Nabukodonosor tarafından inhizama duçar edildi\n(M. E. 604).\nMISIRDA GREK- Fir'avunları, Öreklerle, şahsan dost olLER muşlardı. Onlara Mısırda çok imtiyazlar verdiler. Onlardan hassa askeri yaptılar. Halbuki, bütün mısır halkı, Greklere vahşi, murdar nazarile bakıyorlardı.\nGrekler Mısırlıların son felâketini hazırladılar. Gereklerin\nçok dostu olan bir Fir'avun kendi askerleri tarafından öldürüldü.\nMısırın son Fir'avunları Amasis ve oğlu ÜÇüncü Pisametik olmuştur. Amasis, İran\n^ 525) ' Devletini kuran, Keyhusrev \\e dost olmak\nakıllılığını gösterdi. Fakat Keyhusrevin oğlu Keykûvüs, zamanında entrikaya saptı. Keykâvüs zaten Mısırı zaptetmeği kurmuştu.", "n_chars": 1901}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0161", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 120, "page_end": 120, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0120"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 120", "text": "120 TARIH\nKeykâvüs Mısıra yürüdü. Deltaya girilecek mıntakada\nPelüş mevkiine geldiği zaman, Amasis ölmüş, yerine oğlu\nPisametik geçmişti.\npt I\" Pelüş vukubulan meydan muharebesi günü, akşama\ndoğru. Mısırlılar ricate başladılar. Pisametik kendini kaybetti,\ngitti, Menfise kapandı.\nPisametik esir edildi. Sus şehrine gönderildi.\nFir'avunlar saltanatı bu suretle nihayet buldu (M. Ev. 525).\nNihayet, Mısır, (M. E. 332) senesinde Makedonyalı BüS i ,i i\nyük İskender \\ fatih olarak karşıladı.\nArtık bundan sora, Mısır daima ecnebiler tarafından; evvelâ Yunanlılar, sora Romalılar, bundan sora da sırasile,\nAraplar, Türkler ve İngilizler tarafından idare edildi durdu.\nF. MISIR MEDENİYETİ\nFİR'AVUN Mısırı ilk türk devrinden sora, idare edenlere, Fir'avun adı verildiğini biliyoruz. Fir'avun, gözle görünen bir allah sayılırdı. Bu allah, ayni zamanda, kâinata hükmeden büyük Güneş Allahı /?a'nm oğlu tanınıyordu. Fir'avunlara taparlardı. Fir'avunun tasviri, Türklerin\nmillî ilâhı olup Güneşi ifade eden ve Doğankuşu ile temsil\nedilen Horüs idi.\nFir'avun, sabahleyin, uyandığı zaman, onu doğan Güneş\nolarak selâmlarlardı. Onun namına mabetler inşa ederlerdi.\nHukukan Fir'avun, bütün Mısır toprağının sahibi idi. Fir'avunun muhteşem sarayı ve bir sürü hizmetçileri vardı. Bunla/ .I\"' tii rın bir kısmı yüzünden sinekleri kovarlar, diğerleri bir şemsiye ile onu Güneşten muhafaza ederlerdi. Diğerleri de onun\nokunu taşırlar, ahırını idare ederlerdi. Fir'avuna hizmet büyük bir şerefti. Hademeleri büyük rical sayılırdı.\nMısırda rahipler çoktu ve muteber idiler.\nMUHTEUF SINIF- Rahipler kiralın verdiği arazinin varidatile\ngeçinirlerdi.\nRahiplerden sora, yine adetleri çok olan muharipler geI lirdi. Fir'avun onlara da arazi verirdi. Fakat kiralın canı mu- tulmak için kaçarlardı harebe yapmak isteyince itaat etmeğe mecburdular. Halbuki Samî ve Hamî Mısırlılar muharip değildiler. Askerlikten kuryfi: İÜ mm", "n_chars": 1896}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0162", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u096r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "J V I I ^ i r i l i M L p j a r ' ^ i t o j - l u ğ ^ u d v ı . E.", "n_chars": 66}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0163", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 121, "page_end": 121, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0121"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 121", "text": "MISIR 121\nFir'avunlar ordularını, ekseriya Anadolululardan teşkil\nederlerdi.\nDaha sora, bizim memurlar dediğimiz, kâtipler gelirdi.\nKâtipler, tahsildar, mühendis, mimar v. s. idiler. Bunlar kendilerini ehemmiyetli adam zannederler ve fakir halkı aşağı\ngörürlerdi.\nYİSiYkişçi ve köylü den ibarettir. Her san'at işHALK\nçileri ve tüccarlar, hükümetin murakabe ve\niazyikı altında şiddetli kaidelere tâbi heyetler halinde bulunurlardı. Kendilerini memnun ve mes'ut görmezlerdi. Çok\nçalışıyorlardı; fakat esir gibi. Umumiyetle ancak karınlarını\ndoyurabiliyorlardı.\nMısırda o zamanlarda malûm olmuş san'atler vardır. Dokumacılık, boyacılık, kuyumculuk, minecilik, camcılık gibi..\nMısır vâsi ticaret te yapardı. Memlekette bulunmıyan\nkereste ve maden gibi şeyleri hariçten alırdı.\nKöylülerin de kendi toprakları olmadığını gördük. Bunlar\nFir'avunun, rahiplerin ve muhariplerin topraklarında çalışırlardı. Tahsildara muayyen bir miktar zahire vermeğe mecburdular. Aksi takdirde, sopa ile dayak yerlerdi veyahut başaşağı Nilin suyuna atılırlardı. Halk angarya ya dahi tâbi idi;\nyani bir bina, bir yol, bir kanal yapmak için, zorla çalıştırırlardı. Ve bu sırada nezaretçilerin sopası da, başlarından eksik\nolmazdı. Dayak, muntazam bir idare vasıtası idi. Esirler e, hayvanlar gibi muamele edilirdi. Bu esirlerin sahipleri, esirler\nüzerinde hayat ve memat hakkına maliktiler. îzah ettiğimiz\nböyle bir idareye, şüphesiz medenî ve insanî bir idare den•Mısırlılar, yüzlerce ve yüzlerce allahlara\nMISIRDA DİNÎ taparlardı: Güneşe, Aya, Nile, Hayvanlara...\nİNANIŞLAR ^^^^^ ilâhları içinde, en çok tanınmışları,\nhayvanlar idi. Her şehrin kedi, timsah, kurbağa, veya aslan,\nkurt, çakal, leylek, akrep gibi bir hayvan ilâhı vardı.\nBöyle hususî ilâhlardan başka umumun taptığı allahlar\nda vardı; meselâ Güneş..\nKendisine tapılan hayvanın cinsinden bütün hayvanlar o\nmmtakada mukaddes idi. Bunları öldürenler idama mahkûm\nolurlardı.\nMilâttan bir asır eveline kadar. Mısırlıların zihniyeti", "n_chars": 1965}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0164", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 122, "page_end": 122, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0122"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 122", "text": "122 TARIH\nböyle idi. Bu sırada, İskenderiyede bir Romalı, bir kedi öldürdüğü için, ahali tarafından, derhal katledildi.\nMısırlılar mabutlarının bazılarını bir insan vücudu ve\nhayvan başı, veyahut insan başlı hayvan vücudu şeklinde\ntemsil ederlerdi. Hayvanlardan, bilhassa Apis öküzüne, taparlardı. Papazlar, bir mabedin içine, seçilmiş bir öküz korlardı.\nBu öküzü beslerler ve ona hizmet ederlerdi. Halk, gelir, bu\nöküze tapardı. Bu hayvan ölünce onu mumyalarlardı. Ondan\nsora öküz mükellef bir mezara gömülürdü. Bu gülünç şeylerin sebebi şudur:\nİptidaî insanlar, tabiatin kuvvetlerinden korkarlardı. Bir\nde, iptidaî insanlar, adeta hayvanlarla birlikte yaşarlardı. Konuşmıyan, fakat birçok şeyler anlıyan bu mahlûklar, onlarca esrarengiz ve mukaddes oldu. Taptıkları mabutlar ve hayvanlar arasında, hayırhah ve bethah olanları vardı. Hayırhahlara tapmaktan maksat, onlardan yeni nimetler istemekti.^\nÖtekilere ise fenalıklarından korunmak için tapınırlardı.\nMısırlıların ülûhiyet hakkındaki itikatlarının menşe ve\nsafhaları, tetkik olunursa şu neticelere varılır. Samî, Hamî\nMısırlılar, Mısırda ilk medeniyet kuran türk kabilelerinin\nadeta bayrak gibi, kabile birliği alâmeti olan, doğan, kurt\ngibi hayvan timsallerini —ki şüphesiz Türklerce de mukaddes idi — hususî ilâhlar mertebesine çıkardılar.\nBir taraftan da Türklerin en büyük gördükleri kâinatın\nkuvvetlerine taptılar. Bilhassa Güneş, onların allahı oldu.\nFakat, Güneş, Osiris battıktan sora, korkunç bir karanlık\nbasıyor. O da Allah olmak lâzım: Set... Bu karanlık Allahın\nkaranlıklarını aydınlatan Ay-, onu da İlâh zannetmişler: İsis.\nErtesi gün, ufuktan çıkan Güneşi \"Osiris,, in oğlu kabul\netmişler : Güneş (Horüs).\nKaranlık Allahmm, fenalığı Ayın ışığile bertaraf olunca,,\nortada itibara şayan, Güneş Horüs ve Ay İsis kalıyor. Fakat\nHorusun babası Osiris, ki kayıplardadır, onu da unutmamak\nlâzımdır.\nİşte, hayvanlardan ve tabiatin kuvvetlerinden yüzlerce\nallahlara insanları taptırmanın maskaralık olduğunu anlıyan\npapazlar, bellibaşlı allahları, üçe indirmişlerdir: Baba (Osiris)\nOğul (Horus), Ana (İsis). Teslis denilen itikadın esası budur..\nMasum ve cahil insanları, yüzlerce allaha taptırmak veya", "n_chars": 2166}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0165", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 123, "page_end": 123, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0123"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 123", "text": "MıSıR 123\nallahları, muayyen gruplara toplamak ve en nihayet bir allah kabul etmek, siyasetin doğurduğu neticelerdir.\nHangi mabedin hükümdarı, dolayısile papazları kuvvetlenir ve diğer mabetlere hâkim olursa o mabedin papazları,,\nkendi allahlarımn büyüklüğünü tanıtmağa diğer allahları'\nehemmiyetten düşürmeğe çalışırlardı. Nitekim, Tinis Hanedanından Birinci Pepinin yaptığı Menfis {Menphis), payitaht\nolunca burası için yeni ve en büyük bir allah lâzımdı. Tinis\nPapazları bunun çaresini buldular. Tinisin (Helyopolis) mahallî Allahı, insan şeklinde temsil edilen Atom—Atoum—Ammen\nidi. Fakat bu ilâh, bütün Mısırlıların gözünü doldurmazdı.\nUmumiyetle, Mısırda Güneşe mensup bir allaha tapınmağa\nalışılmıştı. Bundan evel tapılan Osiris yahut Horüsü de almak istemiyorlardı. Bunların yerine onların üstünde olmak\nüzere, yine Güneşin timsali olan Rayı aldılar.\nMahallî mabut ile Güneşi bir yaptılar. Atum - Ra = Ammon-Ra Allahını icat ettiler; ve papazlar herkese anlattılar, öğrettiler ve tedris ettiler ki Ammon-Ra en büyük Allahtır; diğer\nallahları, insanları ve her şeyi yaratan odur. İkinci Ramses\nzamanında artık mutlak kadir olan Allah, bir insan timsali ile\nbir Güneş mefhumunun — papazların akıl ve tedbirlerile —\nbirleştirilmesinden olan Ammon Ra dır.\nMısırlılar, insan ölünce, ruhunun ağızdan kaçtığını ve günün birinde vücuduna tekrar gireceğini zannederlerdi. Bunun\niçin, cesedi, sağlam muhafaza etmek lâzımdı.\nCeset mumyalanırdı; sora sargılarla sımsıkı bağlanırdı.\nBu suretle ceset, bir Mumya (Res.73) haline getirilir ve ölenin\niçtimaî mevkiine göre bir mezara konurdu (Res.71). Ehramlar,\nkırallarm mumyaları için, büyük mezarlardan ibarettir.\nMısırlılar zamanla, ruhun ebediyeti hakkında şu fikre\nsaptılar: Her ölünün ruhu,Allah Osiris riyasetinde bir Mahkeme huzurunda, muhakeme edilir; ruh tartılır; eğer fena\namellerle yüklü ise mahvedilir; mahvedilecek kadar günahları çok değilse hayatında yaptığını itirafa mecburdur. Ruh\nirtikâp etmediği fena işleri sayacaktı. Meselâ, evvelâ diyecekti\nki \"öldürmedim, mabutlara karşı vazifelerimde kusur etmedim..,, v.s. Sora da eyi işlere gelecek, \"açlara ekmek verdim,,\nsusuzlara su verdim, çıplaklara elbise verdim... v.s„ diyecekti..\nTemiz olduğu sabit olan ruh, ebediyete kabul edilir ve serin,,\nkokulu bir havada yaşar ve Allahın sofrasında yemek yerdi.:", "n_chars": 2316}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0166", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 124, "page_end": 124, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0124"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 124", "text": "124 TARIH\nAhret, yahut hesap günü, mizan, sıratköprüsü, cehennem\nI! cennet telâkkilerinin Mısırda uyanması böyle olmuştu. Mısır papazları, şüphesiz, sâf ve cahil halkMISIRLN P A P A Z - çok bilgili, çok zengin ve politikacı idi^ sebeple idi ki, Fir'avunların mesnedi oluyorlar, müşavirleri olabiliyorlardı.\nPapazların bizzat hükümeti idare ettikleri görülmüştür.\nPapazlar istedikleri kadar, allahlar yaparlar veya onları birkaç zümre halinde toplarlardı; eğer kuvvetli olmalarına ve\nmenfaatlerine yardım edecekse bütün dünyayı yalnız bir Allah etrafında, kendilerine hadim kılmağa çalışırlardı.\nPapazların insanlar üzerine tesiri, bilhassa mabetlerde\n-ayinler vasıtasile olurdu.\nÇok allahlara tapmak, birçok ayinleri ve birçok ta papazları icap ettiriyordu.\nMabedin ortasını işgal eden dar ve karanlık bir odada,\nmahallin allahı, hergün hediye kabul ederdi: koku, yiyecek\nptil kumaş v.s. Bayram günleri Allahın heykeli debdebeli alaylarla, şehrin içinde dolaştırılırdı. Mabetlere kurbanlar da verilirdi. En makbulü boğa idi. Ayinler, basmakalıp dualarla\nyapılırdı.\nMısırlılar, bilhassa mabutlarına mabetler,\nS A N ' A T L E R ölülerine mezarlar yapmışlardır. Bu binalar\nekseriya pek büyük idi. Fakat halk evleri kerpiçten adi binalar idi. Umumiyetle mezarlar, kayalarda oyulmuş sun'î\nmağaralardan ibaretti. Ölüler, yere de gömülürdü. Mısırda\nbütün san'atler, mimarlığa tâbi idi. Mimarhğm ilham kaynağı da din idi.\nMabetler çok büyüktü. Bunlar hakkında bir fikir vermek\niçin, Tep civarında, Karnak mabedinin (Res.72) bugün kalmış\nolan kısmına bakarak bir salonunu tasvir edelim: Salonda\n24 metre yüksekliğinde iki sıralı sütunlar vardı. Sağda ve\nsolda az yüksek, yedi sıra sütunlar görülür. Bu sütunlar ve\nduvarlar, mavi, sarı, kırmızı renkli resim ve yazılarla süslü\nidi. Her mabedin kapısında 30 metre kadar yüksekliğinde\niki dikilitaş bulunurdu [1].\n[1] istanbul'da Atmeydanındaki dikilitaş oradan îstanbula getirilmiştir. Bu taş M. E. 14. üncü asırda Tütmesin yaptırdığı bir taşür.\n^SBOm", "n_chars": 1990}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0167", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 125, "page_end": 125, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0125"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), s. 125", "text": "MıSıR 125\nMezarlar, ehram şeklindedir. En sayılıları Menfis yanındaki üç ehramdır. Bunların en eskisi ve en yükseği Kıral\nKeops unMdiv (Res.70). 143 metre yüksekliğinde idi. Şimdi ise\n137 metredir. Hiçbir abide için şimdiye kadar bu derece taş\nkul lanılmamıştır. Bunu yapmak için ne emek ve ne zaman\nheba olmuştur; düşünülsün...\nKeops ehramını yapmak için 100,000 kişinin 20 sene\nçalıştığını söylerler [1].\nKim bilir nekadar işçi sopa altında telef olmuştur! Her halde Fir'avun Keopsun mezarı mısır milletine ve orada çalışan\nesir milletlere pek pahalıya malolmuştur. İnanılmıyacak kadar büyük olan ve mezar olarak kullanılmış bulunan bu\nmanasız binalar mühendislik san'atinin henüz başlangıç halinde bulunduğu bir devirde inşa edilmişlerdir.\nBu abideler, Mısır Fir'avunlarının uzun saltanat müddetlerince. Mısırın membalarını tüketmişlerdir. Mısırı büyük muharebeler geçirmiş kadar, harabiye sürüklemiştir.\nMısırda heykeltraşlığa ait, eserler ya mabutlara veya Fir'avunlara aittir. Mısır heykeltraşları, sütunlara ve sütun başlıklarına pek ehemmiyet vermişlerdir. Bunları lotüs, papirüs\nve hurma yaprakları ile işlerlerdi. Sütunlar ve heykeller,,\nkabartma resimler, mukaddes yazılarla işlenirdi. Heykeltraş1ar büyük, küçük muhtelif heykeller (Res.69) ve birçok Sfenx\n(Sphynx)ler yapmışlardır. En eski zamanlardan itibaren insan\nçehresini mükemmel bir surette tasvir etmişlerdir.\nBoyalı resmin de büyük ehemmiyeti vardı (Res. 74-76)..\nBinaların yüzleri, iç duvarları, büyük salonların direkleri,,\nvelhasıl mimar ve heykeltraşlarm boş bıraktıkları yerleri\nsüslemek ressama ait idi. Resimlerde gölge ve manzara yoktur. Mısır ressamları tabiatten istifade etmezlerdi. Biribirlerini\ntaklit ederlerdi.\nYAZ EDEBIYAT ^^sırlılar, pek erkenden bir nevi yazı biliM U S İ K İ VE İLİM' Yorlardı: Hiyeroglif. Bu yazı ilk zamanlarda\nbir eşyayı tayin için onun resmini yapmaktan ibaretti. Meselâ, bir kuş demek için, bir kuş resmi yaparlardı.\nDaha sora, kuş, bir harfin yerini tuttu. Fakat, yazı karili] Keops ehramındaki taşların adedi, dıl'ı 120 santimetre olmak:\nüzere bir milyon iki yüz bini geçer.", "n_chars": 2087}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0168", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 126, "page_end": 126, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0126"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 126", "text": "126 TARIH\nlüi I i! ji i yavaş yazı tekemmül ve tenevvü etti. Mısırda papirüs şıktı. Çabuk yazmak için, yalnız harfler, kabul ettiler. Yavaş deni'•İl- len yüksek ve geniş saplı nebatın sapını, ince levhalar halinde kesip yanyana koydular. Bu ilk tabaka oldu. Muhtelif\ntabakaları zamkla yapıştırıp üstüste koydular. Bu suretle\nesmer bir mukavva elde ederek üstüne yontulmuş kamış\nile ve isten yapılmış bir mürekkeple yazı yazdılar. Yazıyı\nsağdan sola yazarlardı. Bundan sora, kitaplar meydana çıktı.\nMısırlılar, bu kitapları, \"ruhun ilâçları haznesi,, dedikleri kütüphanelerde topladılar.\nMısırlılar çok geveze idiler. Nesir ve nazım olarak çok\nr söylemişler ve çok yazmışlardır. Yazıları mabetlerdeki taş\nlevhalarda ve papirüsler üzerinde okunmuştur. Okunan bu\nyazılara göre, mısır edebiyatı, ilk Fir'avunlar devrinde ve sureti umumiyede dinî bir mahiyette görülür. Fakat zaman\nzaman ruhları isyan eden bazılarının, cemiyet hayatının sevinçli ve kederli her türlü safhasına ait lâik edebiyat nümuI i nelerine de tesadüf olunur.\nMısırda musiki hayatı ve şiir usulü hakkında esaslı malûmat yoktur. Bununla beraber harp ve flüt çalarak taganni\ni ettikleri anlaşılıyor.\nSümer, Akat ve Elamda çoktan keşif ve tatbik olunan\nilimler. Mısırda da inkişaf bulmuştur. Hesap, hendese, kosmoğrafya ilimleri. Mısırda arazi, bina ve din ihtiyaçları icabı olarak terakki etmişti.\nTıbba ait kitaplar da bulunmuştur. Bu kitaplar, Ikesuslar\ndevrinden kalmıştır.\nHer türlü ilimde, ileri gidenler papazlardı. Alim, doktor\nv.s. hep onlardı.\n\"Mısırlıların edebî ve san'atkârane işlerinde sırf muhayyilenin eserine ender tesadüf olunur.\n\"Mısırda san'at, ilim, edebiyat din ve devlet hizmetine hasrolunmuştu. Mısır medeniyetinin farik alâmeti budur.\n\"Ruhî edebiyat, mücerret tefekkür, sırf ilmî taharriyat,\nsan'at için san'at ve müstakil hars eski Mısırda nadirdir. Mısırın büyük eserleri umumî ve müşterektir. Bu eserler, muayyen bir san'at usulüne tâbi olarak yapılmışlardır. Bu usulde dinî yahut içtimaî maksatlar esas idi. îşte Mısırın bu kayitli san'at zevki (Esthetique) ekseriya yüksek san'atkârlarm\nihtira sahasını tahdit etmiştir.,,", "n_chars": 2115}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0169", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 127, "page_end": 127, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0127"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 127", "text": "IX\nANADOLU\nA. ETİLER — B. ERİKLER — C. LİTLER\nA. ETİLER İMPARATORLUĞU\n1. MEMLEKET, İSİM VE VASITALARI\nAsya kelimesi Etiler lehçesince Assuva kelimesinden çıkmıştır.\nYunanlılar Assuva kelimesinin, bütün Anadolunun hatta\nbunun bağlı olduğu büyük bir dünya parçasının adı olduğunu çok geç anlıyabilmişlerdir.\nAnadolu kelimesinin manası Şark memleketi dir.\nEtiler Anadüluya Hata adını vermişlerdir. Hata [1] Çin şimalindeki ülkelere dahi ötedenberi Türkler tarafından verilmiş\nolan isimdir.\nEtilerin Anadoluya oralardan geldiği anlaşılıyor. Zamanımızda Anadoluya Küçükasya derler. Bununla Anadolu Yarımadasının Büyükasyaya bağlı olduğu işaret edilmektedir.\nKüçükasya, Önasyanm bir parçasıdır. Önasya, Van gölü\nhavzasını, kısmen İranı, Mezopotamyayı, Suriyeyi ve Arabistanı dahi kavrar.\nKüçükasya şimalde Karadeniz, Marmara denizi, garpta\nEge Denizi, cenupta Akdeniz, Mezopotamya ve Suriye ile\n[1] Bunun Hata yahut Kata ve belki de Ata'lar denilen bir türk\nkabilesi adıyla münasebeti olsa gerektir.\nPencap havalisinde yerleşmiş Türklerin de adı Hatadır.", "n_chars": 1048}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0170", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 128, "page_end": 128, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0128"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 128", "text": "128 TARIH\nçevrilmiş bir yanmadadır. Bu kıt'ada dikkati celbeden, biribirine zıt iki nokta vardır. Garp kıyılarına yakın kısmalarda\nkörfez ve burunlar son derece girintili ve çıkıntılıdır. İklimi\nlâtif, ışığı parlaktır. Bundan sora, yarımadanın üçte ikisi geniş\nve dalgalı bir sahadır. Yaylanın orta yüksekliği 1000 metre\nkadardır. Kıyılardan uzaklaştıkça iklim sert ve soğuk olur. Rüzgâr keskin, kışlar uzun ve çetin, yazlar ise kısa ve sıcak olur.\nManzaralar değişiktir. Yaylâda tepecikler ve küçük sıra dağlar çoktur. Akmüsız tuzlu göller ve geniş stepler de vardır.\nKaradeniz ve Akdeniz kıyıları Ege Denizi kıyıları gibi\ngirintili çıkıntılı değildir.\nYeşihrmak ve bunun kolu olan Kelkit çayı ve Kızılırmak\n(Marasanticas) ve Sakarya Karadenize dökülür.\nCenupta, Toros dağları yükselir.\nGarpta, hemen biribirine muvazi nehirler vardır. Bergamadan geçen Bakır çayı (Kayik), Sart civarından geçen ve\nîzmir şimalinde denize dökülen Gediz çayı, killi teressübatı\nile Efes koyunu dolduran Küçük Menderes ve Milet körfezini\ntamamile kumla dolduran Menderes ırmakları zengin, mümbit, ziraate elverişli ve müreffeh şehirlerin kurulmasına uygun\ngeniş ve uzun vadiler vücuda getirmişlerdir. Cenuba akan\nSeyhan, Ceyhan, Fırat, Dicle ırmakları da mühimdir.\nKüçükasyanm başka başka iki büyük vasıf gösteren bünyesi tarihin mühim safhalarına hâkim olmuştur. Mezopotamyaya ve ayni zamanda Ege Denizi kıyılarına hâkim olan, Anadolu yaylâsı daima şarkın eski medeniyetlerini akdeniz medeniyetine bağhyan büyük yol olmuştur. Bu sebeple mümbit sahilleri çorak topraklara bağhyan maddî bağlar, kıyıların ve vadilerin zengin ahalisini de yaylânın çetin halkına tâbi kılmıştır.\n;ltl :i!! 2. AHALI VE LISAN\nKüçükasya ahalisi, Hitit ve emsali isimlerle tanıttırılmış\nHata Türkleridir. Bunlar tarihtenevel Ortaasya yaylâsmdan garba vukubulan muhaceretlerde buraya gelmişlerdir.\nSümerlerle ve Elamlarla akrabadırlar. Nitekim Ege Denizinin ve bunun garbmdaki kıt'anm ve Trakyanın dahi ilk\ni sakinleri ayni menşe ve ırktandırlar.\nAnadolu halkı birtakım muhtar veya müstakil etilikler.", "n_chars": 2057}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0171", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 129, "page_end": 129, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0129"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 129", "text": "ANADOLU 129\nyani beylikler halinde bulunuyorlardı. Bu sebeple umumiyetle Anadolu halkma Etiler denir.\nEtilerin esas dilleri de elamlıca, sumerce gibi türkçe\nasıldandır. Etilerin dili samî veya Hint-Avrupalı değildir.\nEtiler brakisefaldir. Eski Avrupalılar ve Samiler böyle\ndeğildir. Sümerler ve Elamlar böyledirler.\nEtiler, daha taş ve ilk maden devirlerinde muayyen bir\nmedeniyet derecesine varmışlardı. Hayvan beslerler, at kullanırlar, ziraat usullerini bilirlerdi. Aletler ve kayıklar, ahşap\nveya kerpiçten binalar yaparlardı. Yontmataş Devri nihayetinde resim san'atinde de oldukça meharet kazanmışlardı.\nFakat, milâttan evel en aşağı üçüncü binden itibaren medeniyette çok inkişaf etmişler, demircilik ve sair nevi san'atlerde ilerlemişlerdir. Lisanlarile, din şekillerile umumî inkişafa\nyardım etmişlerdir. Etilerin Anadoluya yerleştikleri devir\nSumerlerin Mezopotamyada yerleştikleri devirden sora\ndeğildir. Bunlar, Ortaasya yaylâsından garba muhaceret\neden kütlelerin önünde gidenlerden biridirler.\n3. SIYASÎ TARIH\nEtniklerin birleşerek teşkil ettikleri Etiler İmparatorluğunun (/farito. 10) kökü Kızıhrmağın \"kıvrımı içinde bulunuyordu. Payitahtı Hatusas (Boğazköy civarında) idi.\nBu devleti kuranın Flâbemas adında bir hükümdar olduğu anlaşılıyor. Bundan sora I inci Hatusil I inci Murşil\nisminde kırallar görülür. (M. E. 1840—1790) tarihlerine doğru\nHalebi ve Babilonyayı ilk zapteden I inci Murşildir. Etiler\nBabilonyaya yavaş yavaş girmediler. Onların dalgaları hrtına halinde oldu; tek bir darbede Babili mahvetti; zafer tamam oldu. Etiler bu zaferlerinden sora vatanlarına döndüler. Bundan sora birçok kırallar geldi. Suriye şimalinde\nve Diyarbekir havalisindeki kırallıklarla ve Fırat ve Diclede\nbulunan hükümdarlarla çarpışıldı.\nEtilerden korku umumî idi. Taarruza uğrıyan devletler\nbiribirine yaklaştılar.\nEtilerin kıratlarından Subbüuliyuma (M. E.\nSUBBİLULİYUMA 1380) Anadoluda rahat durmıyan kabileleri\ntedip etti. Sora Yukarı Fıratı geçti; Suriye şimalindeki kü9", "n_chars": 1984}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0172", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 130, "page_end": 130, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0130"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 130", "text": "130 TARIH\nçük prenslikleri mağlûp etti. Aradan 20 sene geçti. Bu\nzaman zarfmda Suriyede birtakım hazırlıklar yaptı. Ondan sora Suriyede harekete geçildi. Eti orduları, Mısırlıların hiçbir mukavemetine rasgelmeksizin Şam mıntakasına\nkadar ilerlediler. Bundan sora, Subbiluliyuma, bizzat geldi;\nHalep veKarkamışa oğullarını yerleştirdi. Oğullarının adları\nTilibunus ve Bîjasilis idi. Bu devirde küçük kırallıklarla\nitilâflar yapıldı.\nMısır için vaziyet tehlikeli olmuştu. Tam bu sıralarda idi\nki, Fir'avun IV üncü AmenoHs öldü (M. E. 1352); memleketi\nderin bir karışıkhkta bıraktı. Fir'avunun oğlu yoktu. Dul karısı Etilerîn kiralına müracaat etti. Koca olarak Etilerden bir\nprens istedi, gönderildi. Fakat bu türk prensi mısır ricali\ntarafından suikaste uğradı. Bunun üzerine Subbiluliyuma\nMısır arazisini istilâ etmekte tereddüt etmedi. Birçok ı_sir\naldı. Mısırlılarla musalâha yapıldı.\nBundan sora, Etilerin dikkati Fırata döndü. Mitanni kıf'\nası Asurlularm eline geçmişti. Bunun üzerine kıral, Karkamıştaki oğlu Bijasilise Mitanniyi zaptettirdi.\nSubbiluliyuma öldü (M. E. 1350). Eti, Devleti için kuvvetli\nesaslar koymuştu. Onun hatırası 150 sene unutulmadı. Torunları için \"Unutulmaz Ata,, oldu.\nFakat Etiler için felâket hazırhyan Asur Devleti de bunun\nzamanında artık yavaş yavaş kuvvetlenmeye başlamıştı.\nIIİNCİMURŞİL Subbiluliyumanın oğullarından II inci Murşil henüz pek genç iken tahta geçti. Yeni\nhükümdar umumi bir isyanla karşılaştı. Saltanatının ilk on\nsenesini Küçükasyada fasılasız muharebe etmekle geçirdi.\nBu muharebeler biribirini takip eden senelerde, Ga^fifaZar m bulundukları yerlerde (Kızılırmak-Karadeniz arası) ve Kilikyada {Arzaova), Pamfilyada (Antalya) ve tekrar Gaşgaların bulundukları havalide vukubuldu. Arzaova nın kiralı çok uğraştı. Nihayet mağlûp oldu. Kıbnsa (Alasya) kaçarak Etilerin elinden kurtuldu.\nMurşil, Kilikyada 66,000 kişi imha etti. Pamfilya kiralı\nkendine tâbi oldu.\nMurşil, saltanatının dokuzuncu senesi Ankuvada. (Ankara)\ngörüldü. Bundan sora Murşil, seferber ordusu ile Azzi\n(Erzurum tarafları) kıt'asında muzaffer oldu, Malas (Dic", "n_chars": 2081}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0173", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 131, "page_end": 131, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0131"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 131", "text": "ANADOLU 131\nIe)a kadar hududunu sürdü. Suriye şimalinde vaziyetini takviye etti. Murşilin himayesinde bulunan Suriye kıralları\nmısır nüfuzunda bulunan Palestine kadar yayılmışlardı.\nMurşil, bizzat ordusu nu Bala kıt'asına (Paflagonya Bitinya, Fnkya) şevketti. Oralarım inzibat altına aldı. Oralarda\naskerî garnizonlar ikame etti. îzmir civarında Nemfinin (NifKemalpaşa) meşhur kabartmaları Murşilin namını muhafaza etmiştir. Cesaretli idi; enerjisi, askerî kabiliyeti çok\nyüksekti. Ordusunu her sene mayıs ayında toplardı. Kış\nmevsimlerine kadar muharebe ederdi. Murşil ve jeneralleri\nbu askerî mevsimden istifade etmesini bilirlerdi.\nMurşil zamanında. Eti İmparatorluğu Subbiluliyumanın\ntemin ettiği şereften hiçbir şey kaybetmedi.\nMUVATALLA II inci Murşil (M. E. 1330) öldü. İki çocuk\nbıraktı. Bunlardan Muvatalla ve III üncü\nHatusil biribirini takiben saltanat sürdüler (M. E. 1320—1265).\nI incinin saltanatı zamanında ikincisi, Karadeniz vilâyetlerini\nidare etti.\nMuvatalla, Mısırla yaptığı muharebelerde birçok prensleri\nhimayesine aldı.\nMısır vesikaları, Suriye ve Anadoluyu onun emri altında\ngösterir. Kıbrıslılar da Muvatallanm himavesinde idiler.\nII inci Ramses ile Kadeş civarında meydan muharebesi\nveren Muvatalladır.\nKADEŞ MUHARE- Büyük Kaan-Eti Muvatalla, Mısırlılarla harbi\nBESİ evvelâ diplomasi ile hazırlamıştı; müteaddit ittifak muahedelerile Mısırlılara karşı\nkorkunç bir müttefikler heyeti teşkil etmişti. Şimalden büyük\nbir tehlikenin geldiğini anlıyan Ramses, tehlikeyi karşılamak\nüzere Suriyenin şimaline doğru ilerledi ve Kadeşte Muvatallanm ordusile çarpıştı. Beşeriyetin, tafsilâtlı hikâyesi malûmumuz olan bu ilk büyük meydan muharebesinde Etiler pek\nmükemmel bir manevra ile Fir'avunun ordusunu ikiye ayırdılar.\nFir'avun askerleri hiçbir şey bilmeksizin yürüyorlardı.\nMuharebe etmek için sıralarını düzeltmiyorlardı. Fir'avun\naskerleri mağlûp oldular. Karmakarışık bir halde kaçtılar.\nEtilerin muharebe arabaları onları olanca süratile takip etti.\nDehşet verici bir karışıklık oldu. Ramsesin ve onu mu", "n_chars": 2028}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0174", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 132, "page_end": 132, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0132"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 132", "text": "132 TARIH\nhafaza eden askerlerin esir olmamaları veyahut mahvedilii;! : i nıemeleri bir harikadır. Eti harp arabaları Fir'avunun ordugâhına girer girmez hazır avı bırakhlar ve yağmacılığa başladılar. Bundan istifade eden Ramses tekrar muharebe yapmak için tedbir almak fırsatını buldu. Geriden gelen taze kıtaat ile vaziyetini düzeltti. Böyle olmasaydı Ramsesin, eti\nmuharebe arabaları altında parça parça olması muhakkaktı. Bu meydan muharebesinde hiçbir taraf kat'î netice\nalamadı.\nIII ÜNCÜ HATU- ^^^ Hatusil, İktidara geçtiği zaman çokSİL tan olgun bir adamdı. Kadeş meydan muharebesi neticesiz kalmıştı: harp devam ediyordu. Mısırlılarla Etiler arasında, tampon hükümet olan\nAmurru Kırallığı Etilere hıyanet etti; Kilikya sadık kalmadı;\ndaha garptaki memleketler ayrıldılar.\nNihayet milâttan evel 1270 e doğru Mısırla meşhur tedafüi ve taarruzî ittifak muahedesi yapıldı. îlk mühim diplomasi vesikalarından sayılan bu muahedenamenin bir sureti hiyeroglif ile Tepte, diğer sureti çivi yazısı ile Boğazköyde bulunmuştur. Bu muahedenin yazılış tarzı bugün\ngördüğümüz beynelmilel muahedeleri andırır. Kaan - Eti ve\ni Fir'avun teşrifatça yekdiğerine tamamen müsavi sayılıyorlardı. Bu muahede neticesinde, Amurru Etilerin itaatinde kaldu\nHatusil Kaidelilerle daima iyi münasebette bulundu.\nKaide Kiralı Kadaşman - Turgu Ramsesle olan muharebede Hatusil tarafını tuttu.\nHatusil, asıl tehlikenin Asurdan geleceğini, haklı olarak,,\ntahmin ediyordu.\nAsurlular Etilerin ülkesine tecavüze başladılar. I inci\nSalmanasar, şimalde eti ordularına tesadüf etti. Meydan muharebesi olacağı sırada ihtiyar Hatusil öldü. Muharebeyi Salmanasar kazandı (M. E. 1270—1255).\nIII üncü Dudhaliyas, babasından sora Etiler ülkesinin\nhükümdarı oldu.\nIIIÜNCÜ DUDHA- Dudhaliyasın anası, Ktzovah (Samsun ceLİYAS nubu) Putuşapa adında bir prenses idi. Bu\nkadın, daha kocası zamanında ve kocasından sora büyük bir yer tutmuştu.\nPutuşapa, oğluna da gittikçe artan bir nüfuz icra etti ve", "n_chars": 1953}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0175", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 133, "page_end": 133, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0133"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 133", "text": "ANADOLU 133\nonu Asurluların ilerlemesine karşı, Mısırla sıkı münasbete\nşevketti. Eti kiralı büyük kızını Fir'avunla evlendirdi (M. E.\n1260 a doğru).\nDudhaliyas, himayesindeki Kilikya kiralı ile birlikte damadı II inci Ramsesi Mısırda ziyaret etti- Bu suretle Mısırla\nEtiler dost oldular.\nDudhaliyas, Amurru üzerinde nüfuzunu idame\" ediyordu.\nAmurru kiralı ile yapılan bir muahede ile Asurluların tüccarları sahile gelmekten ve Amurru tebaası Asurlularla\nmünasebette bulunmaktan menedildi.\nBu vaziyet, Asurluların intikam almasına sebep oldu;\nEtilerden 28,000 esir aldılar.\nBilâhare Asurun Kaide ile meşguliyeti Etileri serbest bıraktı. Bundan sora Eti Devleti Torların (Dorilerin) tazyikile\nvukua gelen muhaceret dalgalarının altında kaldı.\nDudhaliyas milâttan evel 1230 da, salta™ ^ANDAS*^^*^\" oğlu Amuandas a bıraktı. Arnuandas\nMısırla eyi münasebet sayesinde ve Asurlularla Kaideliler arasındaki muharebelerden istifade ederek\nKarkamışa hâkim oldu.\nFakat, garptan gelen muhaceret dalgaları endişeyi mucip\nidi. Milâttan evel 1200 tarihlerinde, kat'î bir buhran başladı.\nVe bunun neticesindedir ki, artık Etiler İmparatorluğu, beklenilmiyen bir tarzda ortadan kalktı.\nEtiler Devletinin zevali Torların Yunanistandan sora\nadaları da işgal etmeleri üzerine, oradaki halkın Anadoluya\ngirmesi neticesidir. Ayni ırktan kabileler Mısır ufuklarında\nda görüldü. Ve Palestinde yerleşerek oraya kendi adlarım\nverdiler.\nEti İmparatorluğu, Anadoludan atıldıktan sora daha bir\nmüddet Karkamış havalisinde tutunabilmiştir.\n4, ETİ MEDENİYETİ\n.. Etilerin imparatorluğu bütün Küçükasyaya\n\" ^ orau^ ^^ şamildi. Bu imparatorluk, yer yer ve zaman zaman tabiiyet altına giren prensliklerden terekküp ederdi. Küçükasyayı dolduran türk kabileleri küme küme", "n_chars": 1734}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0176", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 134, "page_end": 134, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0134"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 134", "text": "134 TARİH\nkendi Etilerinin tahtı idaresinde ayrı ayrı kırallıklar halinde\nbulunuyorlardı. Bunlar, payitahtı HatusJsta olan Kaan Eüye\nkendılenne has karşıhkh hukuk kaidelerile bağh id ^ ^\nUmumi heyeti Etiler imparatorluğunu teşkil ediyordu\nl e l e r ^ d e T ' n arasında seyyar Gaşga türk kabinam Î L 7 Î ^^^^^^ taraflarında da Manda\niîli ler^ m f ^^^ imparatorlarının diğer Etierle müsavi şartlar altında veya himaye şartlarile vavtık\nBoğLköyündL bu m t\nahedenamelerden çok bulunmuştur\ntetkik olunursa, görülür ki, Etiler împaratorlugu esasen bir federasyondur. Federasyonun esas\nS r d ' ^ ^ ^ olarak mim bir çe\nk rdekten ibaretti. Bu çekirdek askeri hizmet şartile arazi s^-\nî !-t - - e n Smuharebesinde, eti imparatorluk ordusunun kadrosu mısır metinlerinde bulunmuştur\nBu kadro, şu kıtaattan mürekkepti •\nK . r T ' \" \" p ^ (Samsun cenubu), Masa\nKargıca, Pıdassa (bunlar Toros mıntakasındadır), Lukki (An\ntalya garbındaki Liki mıntakası), Dardanija (DardeniLe =\nÇanakkale boğazı cenubu), Naharene (Diyarbekir havaHs! =\nMıttanı), Karkamış, Kodu (îskenderon sahilleri ve Halep mıntakası), Nej (Nuhassa, Halep cenubundaki mıntaka), k X\n(A ırmağı üzerinde), Ugarit ve Arat (bunlar Fen kededÎ)\nAruna ve Mesenet (bunların nerede olduğu bilinmiyor).\nBu ordunun içinde uzaklardan gelmiş ücretli askerler\nde vardı. Bu orduda, Çanakkale boğazı civarından askL e^\nbulunması üzerinde durulacak bir noktadır. Demek ki Eti1er Devleti Turovaya kadar uzanıyordu. Askerî bir kler\npiyadelerden ve muharebe arabalanndan teşkil olunurdu\nHer muharebe arabasında, biri arabacı, diğeri muharebe^\nbir de bunları kalkanile muhafaza eden bir muavinden ibaret olmak üzere üç kişi bulunurdu\nt e ş e k k m ' e d l T muharebe arabasından\nteşekku ederdi. Fakat, bu nispetin umumî olup olmadığı malum değildir. Etilcrin bedenî kuvvetleri çok fez^a i\n.Jıiı", "n_chars": 1825}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0177", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 135, "page_end": 135, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0135"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 135", "text": "ANADOLU 135\nlâhlan mütekâmil idi. Demir kalkan, ucu demir mızrak, iki\ntarafı keskin balta, uzun hançer, kılıç ve muharebe serpuşu\nolarak tepesinde tüyü dalgalanan madenî tulga (miğfer)\ntaşırlardı.\nHUKUK VE DİN ^ ^ ^ ^ ^ • atiler ülkesinde, kiralın verdiği\nhükme herkim karşı koyarsa bütün\nevile ve ailesile mahvedilirdi. Yalnız, bu haldedir ki, ceza,\nfail olan ferdin ailesine kadar teşmil olunurdu; umumî adale' kaidesi bu değildi. Eti kanunlarında şahıslara karşı,\ncinayetlere ait ahkâmdan sora, askerlerin ihaneti meselesi,\naraziye ait ve dinî ahkâm vardır. İzdivaçta tarefeynin müsavi\nşartlara malik olması ve erkeğin kadına bir hediye vermesi\nesas tutulduğu görünüyor.\nAile hayatına dair kanunda teferruat ve bunlara dair hükümler vardır.\nBu kanunlarda kadın hukukuna dair birçok maddelerin\nbulunması dikkate şayandır. Etilerde kadın hürriyeti yüksekti. Bunlar hükümet işlerinde vazife aldıktan başka hâkimlik yaparlar ve erkekler gibi muharebelere giderlerdi. Kıralıça, kıral kadar hukuku haizdi. Mısır Hükümdarı II inci\nRamses ile aktedilen meşhur muahedede Ramses ve 11 inci\nHatusilin imzaları yanında Eti Kıralıçası Budohiyanın da\nimzası vardır.\nMaraşta bulunan bir eti kadını heykelinin serpuşu bugünkü türkmen kadınlarının serpuşunun aynidir.\nBu biçim serpuş bugün hala Kartal köyü kadınları tarafından kullanılmaktadır. Ayni serpuşun bazı etrüsk abidelerinde de bulunması dikkate lâyıktır. Etilere ait abideler\narasında bir kumandan kadın heykeli bulunmuştur.\nEmlâk sahibi olmak için askerlik yapmak şarttır. Hırsızlık ehemmiyetle nazarı dikkate alınır ve cezalandırılır. İdam\ncezası yalnız ve ancak mahdut hallerde tatbik olunur. Eti kanunlarının en şayanı dikkat ciheti sumer kanunlarına yakın\nolmalarıdır.\nEtiler, kendi zamanlarında muhitlerine mürebbilik etmişlerdir. Bu terbiye tesiri Etiler ülkesi mıntakasmda asarını\nbırakmıştır.\nBu tesirler, bilhassa, musevilerin eski ahkâmında görülmektedir. Eti kanunlarında esarete müteallik ahkâm da\nvardı.", "n_chars": 1964}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0178", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 136, "page_end": 136, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0136"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 136", "text": "136 TARIH\nEti hukukunun bir hususiyeti vardır. Bununla beraber\nsumer, elam ve ege hukuklarına benziyen cihetler de çoktur.\nDin: Eti Devletinin payitahtı olan Hatusas yakininde\nYazıhkaya mabedi bulunmuştur. Buradaki kayalar üzerinde\ndinî bir ayin hakedilmiştir.\nSolda nezredilmiş bir erkek, sağda nezredilmiş bir kadın,\nortada bulunan büyük bir insan kalabalığına yürürler ; orada, bir ilâhe ve bir ilâh ile karşılaşırlar. îlâhe bir dağda\nyürüyen vahşi bir hayvan üstünde; ilâh, ona karşı geliyor.\nPrensip olarak ilâhe, kadın tann, ana, hâkim bir şahsiyettir;\nkoca ve mafevk kabul etmiyen velût tabiati temsil ediyor.\nBu resim, Adalar mıntakasmda ve Giritte dahi görülür. Bu\nresimlerde, vahşi hayvanlarla sarılmış dağlar üzerinde\nyürüyen ilâh tamamile farkolunmaktadır.\nYazılı metinlerde hâkim olan başka şekillerdi: îlâh Güneştir, ilâh Teşup tur. îlâhe Güneşin mabedi şarktadır. Güneş,\nhükümdar sülâlesinin dininin esasıdır. Kıral cinsiyet farkına\nrağmen ondan bahsederken onun kadmhğını nazarı dikkate\nalmıyor; bir kadınlık erkeklik ayrılığı gözetmiyor. İlâh\n! ': ; Teşup a. gelince, bu bir erkektir. Başında tulga vardır, sakallıdır, elinde çifte balta vardır, ve şimşek çaktırır. Bu, Etilerin\nmillî allahıdır. Bünun için heryerde mabetler yaparlardı. Etilerin mabetlerinde daha birçok ilâhlar vardır (Res. 78, 81, 82).\nBunlar da tıpkı memleket gibi federasyon halindedir. Prenslerle yaptıkları muahedelerde muahede yapanların allahlarını biribirlerinden ayırt etmek mümkün değildir.\nKıral, tehlikeli zamanlarda etrafında bulunan papazlarla\nistişareden gerikalmazdı.\nEtilerin dinî itikat ve ayinleri garba az çok farklarla intikal etmiştir. Etrüsk lerde de ayni dinî telâkkilere tesadüf olunmuştur.\nSAN'AT Bugüne kadar tanıyabildiğimiz eti vesikaları,\nsan'at hakkında çok kıymetli malûmat vermektedir. Kültepe, Üyük ve bilhassa Alişar harabelerinde\nmilâttan 4000 sene eveline kadar giden vesikalar bulundu.\nBunlardaki eserlerde bariz alâmet elbiseye aittir. Anadolu\nyaylâsmm sert iklimine uygun bir surette manto uzundur,\nbaşlık yüksektir, pabuçlar kıvrıktır.\nBoğazköy (Res. 77) ile etrafında ve Alişarda resimler ve süslü kapılar ve çivi yazısı ile birçok metinler bulundu. Boğazköy\nJ11' w\nİİÎ4I", "n_chars": 2198}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0179", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 137, "page_end": 137, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0137"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 137", "text": "ANADOLU 137\nCivarındaki Hatusas şehri çok eski olmalıdır; fakat, M.E. 1200\ntarihine doğru yağma edildiği için bize kalan eserler umumiyetle Eti İmparatorluğunun son asırlarına aittir. Boğazköyden\nuzak olmıyan Üyükte de bir eti sarayı vardır. Bu saray, dinî\nmerasim gösteren kabartmalarla süslüdür. Oradan uzak olmıyan Yazılıkaya vardır. Ayni neviden bir sıra abidelerde garba\ndoğru, îzmire kadar yayılır. Bu abideler, bir taraftan da\nToroslara ve Suriye şimaline ve Mezopotamyaya kadar\ngider.\nTel-Halefte bulunan \"Peçeli tlâhe,, mühimdir.. Etiler san'ati\nKarkamışta, Zincirlide milâttan evel VIII-IX uncu asra kadar\nhususiyetlerini muhafaza ediyor. Ondan sora bu son noktalarda asur san'ati ile karışıyor.\nŞehirlerin tahkimatı Önasyada başka yerlerde tesadüf\nedilenlerden farklı değildir. Saraylar genişliğine bina edilmişlerdir. Kaide ve Giritte de böyledir; mîken mimarlığında olduğu gibi uzunluğuna değildir. Boğazköy sarayında sütunlar\nyoktur. Fakat milâttan 2 0 0 0 sene evel yapılmış olan Zincirli sarayında vardır. Başlıca tezyinat duvarlara ve sütunlara yapılan kabartmalardır. Bunlar Etilerin cidden yüksek\nsan'at mertebelerine erdiklerine delil tutulacak eserlerdir.\nBoğazköyünde bir kapıyı tezyin eden bir harp ilâhı, Etilerin\npek kıymetli bir heykeltraşlık nümunesidir. Küçük tunç\neserler de kıymetlidir.\nEtiler, çivi yazısını Mezopotamyadan aldılar. Bilâhare Mısırlılarla temasa geldikten sora onlardan birtakım şeylerle\nberaber hiyeroglifi de aldılar. Fakat, Etilerin asıl kendilerine\nmahsus bir yazının bakayası olmak üzere eti hiyeroglifleri de\nvardır ki bunlar henüz okunmamıştır.\nEtilerin ve Giritlilerin saraylarının yapılışlarmdaki benzeyiş çoktur.\nEtiler, san'at noktai nazarından şüphesiz, bütün garbî\nAnadoluya, Suriye ve daha uzaklara tesir ettiler.\nKudüsteki aslanlı sütunlar eti mimarlığı eseridir. Asurlu1ar, uzun müddet sumer san'at modellerinden başka bir eser\ngörmedikleri halde sütunlu \"Hüani„ sarayının mimarî tarzını Etilerden aldıklarını kendileri söylüyorlar.\nAsurlularm heykeltraşlıkları eti motiflerinden mülhemdir.\nHulâsa, Etileri, san'atte yaratıcı kavimler sırasında saymak\npek haklı olur (Res. 51, 52).", "n_chars": 2143}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0180", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 138, "page_end": 138, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0138"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 138", "text": "138 TARİH\nEtilerin edebiyat ve ilim ile Sumerlerin edebiyat ve ilimleri arasında umumî bir münasebet görülmektedir. Lâkin\nEtiler hariçten aldıkları san atlere de şahsî bir çeşni vermişlerdir. Üyük harabelerinde bulunan muhtelif musiki aletlerinin resimlerine bakılırsa Etilerin ney, kitara ve sair musiki aletlerini kullandıkları ve binaenaleyh musiki ile de\nileri derecede iştigal ettikleri anlaşılır. Tarihçiler ve musiki\nâlimleri Yunanistanda görülen beUibaşlı musiki aletlerinin\nAsyadan alındığında müttefiktirler. Yunanlılar musiki san'atinin başlıca esaslarını da Etilerden iktibas etmişlerdir.\nB. FRIKYA\n1, AHALİ VE MEMLEKET\nFrikyanm en eski sekenesi Etilerle beraber gelmiş olan\ntür/c kabileleri dİT. Bunlar Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçerek gelen ayni ırktan Traklar la karışmışlardır,\nTraklar ilk defa milâttan 3000 sene kadar evel birinci\nTurova şehrini yapmışlar ve orada bir hükümet tesis etmişlerdi.\nFrikya ismi, Anadoluya geçen trak kabileleri içinde hâkim kabilenin ismine nispetle verilmiş olmalıdır. Kıt'aya bu\nismi veren kabilenin ilk geçenlerden mi, yoksa müteakiben\ngelenlerden mi olduğunu henüz bilmiyoruz. Malûm olan şudur ki, Tuna yalısı ve Trakya tarafından muhtelif devirlerde\nbirçok insan kütleleri boğazlardan geçerek Anadoluya girmişlerdi. Bunlar bir taraftan Turovayı evvelâ tahrip ve sora\nyeniden bina ederek oraya hâkim olmuşlar, bir kısmı da\nFrikya mıntakasınm diğer aksamında-F'rife^/a Ktralhğinı iesis\netmişlerdir (Harita. 11).\nFrikyalılar bir zamanlar Turovalılarla akraba ve komşu\nvaziyette bulunmuşlar ve en nihayet tek bir devlet halinde\ngörülmüşlerdir. İkinci Turova şehri harabelerinde bulunan\nve milâttan 2000-2400 sene evele ait olduğu tahmin edilen\nsaraylar ve kuyumculuk eserleri bu devletin o zamanki zenginliğini ve medeniyetini göstermektedir.\nBiribiri ardınca gelip Marmara sahillerine, göller etrafına,,\nSakarya vadilerine yayılan ve yerleştikleri sahalara kendi", "n_chars": 1922}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0181", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 139, "page_end": 139, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0139"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 139", "text": "ANADOLU 139\nisimlerim verenlerden M^yeZİZen, Bitvnyelileri, Paflagonyahlan\nzikretmek lâzımdır. Bütün bu gelenler Frikya grupuna\nmensup sayıhrlar. Eriklerin en kesif olarak sakin oldukları\nyerler Sakarya mecrasile Turova ve Lidya şarkına düşen\nfeyizli ve mümbit yaylâ idi. M. E. XIII üncü asırda bütün\ngarbî Anadoluyu yeni bir Trako - Frikler akını kapladı. Bu\nakınla Tesalya ve cenubuna inen Dori istilâsının yakından\nmünasebeti vardır.\nBu mütemadi gelişlerle Anadolu içinde kesafetleri artan\nFrikyalılar, Eti Kiralı Hatusilin ölümünden bir asır kadar\nsora M. E. 1555 te Küçükasyayı Boğaziçinden Anti-Toroslara kadar işgal etmiş bulunuyorlardı (Res. 88).\nFrikya, kendini kâfi derecede kuvvetli görünce Eti\nDevletinin nüfuz ve hakimiyetinden tamamile kurtulmak\ncidaline girdi. Bu sıralarda eti kudretinin pek ziyade sarsılmış bir halde bulunması bunu kolaylaştırdı. Eti hakimiyeti\nyavaş yavaş Kızılırmak havzasından cenubî Kapadokyaya,\nKomana havalisine ve şimalî Suriye tarafında Karkamış ile\nsahil arasına itildi.\n2. FRİKYANÎN ŞEVKET DEVRİ\nFrikyphlarm en mühim şehirleri Anadolunun tam ortasında Sakaryr kıyısında kurulmuş olan Gordiyum [1] idi.\nVIII inci asırda hudutlar şarka doğru genişledikçe Komana,\nMazaka (Kayseri), Tiyana gibi şehirler de Frikya merkezleri\nhaline gelmişlerdir.\nCenubugarbide Frikyanm genişlemesi, Burdur (Askaniyos) gölüne kadar varmıştı. Lidya taraflarında frikya\nnüfuz ve hakimiyeti, Lidya kırallarmdan Ata (Atyat) sülâlesi devrindenberi başlamıştı. Bu genişlemenin mütemadi\nartaasile bir aralık Frikya Devleti hudutları Anadolunun\niki müntehasına, Ege Denizinden Yukarı Fırat vadisine\nvaran yegâne devlet haline geldi. Frikyanm fütuhat gözü\nsahillerden ziyade içerlere müteveccihti. Zira Frikya tam\nmanasile ve bilhassa bir köylü ve çiftçi memleketi idi.\nKıralları bütün gayret ve dikkatini ziraate verirler, bir\n[1] îskendere ait Kördüğüm hikâyesinin atfedildiği şehirdir.", "n_chars": 1902}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0182", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 140, "page_end": 140, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0140"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 140", "text": "140 TARIH\nöküz keseni veya bir saban tahrip edeni idama mahkûm\nederlerdi. Frikya kırallarmm hep Midas, Gordiyos isimlerile\nanıldıkları görülmektedir. Bu iki ismin sülâle unvanı olmasına ihtimal verilmektedir.\nİlk kıral sayılan Gordiyos boyunduruğu oka bağlamak\niçin çözülmez bir düğüm {kördüğüm) tarzının mucidi sayılırdı. Kördüğüm, bağlı olduğu araba ile birlikte millî bir\ntılsım gibi muhafaza ediliyordu.\n3. FRİKYA MEDENİYETİ\nFrikyalıların çiftçiliğe verdikleri büyük ehemmiyetin dinlerinde de iz bırakması tabiî idi.\nFilhakika Frikya mabutlarının en başında toprak ilâhları\ngeliyor. Kadın allahların en büyüğü ana ilâheye JVana [1] tesmiye ediliyordu. Buna bazı sahalarda Mâ veya Kibel adı da\nveriliyordu. Nana, tenebbüt ve neşvünema ilâhesi idi. Frikyanın üçüncü mühim ilâhı Nananın oğlu Ati veya Atte idi.\nBunlardan Kibel ve Ati ile Romalıların Bakus namını\nverdikleri neşe ve eğlence ilâhı Dîyonisos, soradan Yunanlılara da intikal etmiş olan ilâhlardandır.\nİlâhî ve mukaddes sayılan bir karataşa ibadet âdeti\nFrikyamn Pesinunt şehrinde ta Romalılar devrine kadar\ndevam etmiştir [2].\nFrikya ibadet ayinlerinin farikası kaval, davul ve dümbelek nağmelerinin tahrik ettiği vect içinde gaşyolmaktı.\nŞarap ve ekmekle takdis gibi hıristiyan merasiminin menşei\niçki ve eğlenceye müstenit ayinlerdir. Bunların da en müntehap vatanı Frikya idi.\nFrikyalılar birçok kale, şehir ve mabet haraSAN'AT\nbesi bırakmışlardır (Res. 89). Frikya san'ati\nTiyana dan (Kilise Hisar) Sipil dağına (Manisa dağı) kadar\nAnadolunun her tarafında kayalar üzerine işlenmiş güzel\n[1] Türkçe ana ve büyükana demek olan nine kelimesini hatırlatır.\nAnadoluda nine kelimesini (nene) şeklinde telâffuz ederler.\n[2] Karataşları mukaddes tutmak âdeti Fenikelilerle Yunanlılarda da\nvardı. Mekkede ayni tarzda kutsiyet atfedilmiş olan Haceri Esvedin\nmenşei bunlar olmak muhtemeldir.", "n_chars": 1849}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0183", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 141, "page_end": 141, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0141"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 141", "text": "ANADOLU 141\nabideler serisi halinde görülür. M. E. IX uncu veya VIII inci\nasra ait mesela Ayaz-în köyündeki mezar 86) gibi en eskilerinde o kadar eti san'ati izleri vardır ki bunları asıl eti eserlerinden ayırabilmek güçtür. \"Kayaya oyulmuş bu lâhtin\ncephesinde yere sinmiş iki aslan yavrusu görülmekte, bunların\nüzerinde ağızları açılmış, adaleleri kudretle gerilmiş, başları\ngür yelelerle örtülü iki müthiş aslan methali korumaktadır.\nMezarın mustatil şekildeki kapısı aslanların pençeleri arasında\naçılmaktadır.»\nFrikya şehirlerinden İVa/coZe^/a mezarlığında bulunan Midas\nismindeki kırallardan birinin yine kayada oyulmuş muhteşem mezarı (Res. 81) gibi daha muahhar devirlere, M. E. VII inci\nasra ait diğer bazı eserlerde yunan tarzı bir cephe üzerinde,\nyerli halıcılık modellerindeki hendesî tezyinatı temsil eden\nşekiller görülüyor.\nBir yunan an'anesi Frikyalıları madenlere su vermek usulünün ve ilk maden esrarının mucidi olarak gösteriyor. Diğer\nbir an'ane de tentene san'atinin icadını mahir Frikya dokuyucularına atfediyor. Bu itikatlara rağmen bugün Mezopotamyalıların, Etilerin, Giritlilerin ve Mısırlıların milattan evel ikinci\nbin nihayetlerinde dokumacılık ve madencilik san'atlerini zaten yüksek bir dereceye çıkarmış oldukları malûmdur. Frikyalıların yeni aletler ve usuller icadı suretile musikinin inkişafında mühim bir amil oldukları muhakkaktır.\nHomer, Frikyalıların hayvan sürülerini, beygirlerinin süratini ve bağlarının zenginliğini metheder.\n4. FRİKYANIN İNKIRAZI\nFrikya Devletinin başlıca iki düşmanı Asurlular ile Şahin\nKırallar zamanında büyük bir kudret haline gelmiş olan\nLidya idi. Asur, Frikyadan çekiniyor, Lidya ise onu kendi\ntevessü . ve inkişaf emellerine bir mania telâkki ediyordu.\nZre^MS tarafından garp mıntakalarının koparılıp alınmasına,\nVII inci asırda Kimrilerin istilâsile bütün Karadeniz sahillerini\nkaybederek Sakarya garbına atılmasına rağmen, Frikya\nyine, hatta Asurlulara karşı koyabilecek kadar, kuvvetini\nmuhafaza edebildi. Fakat yıldan yıla hayatiyeti eksildi, Lidyanın nüfuz ve tabiiyeti altında ehemmiyeti küçülmüş bir", "n_chars": 2074}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0184", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 142, "page_end": 142, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0142"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 142", "text": "142 TARİH\nkıralhk haline geldi. Nihayet, M. E. VI ıncı asırda gelen\npers istilâsı ile münkariz oldu.\nC. LİDYA\n1. MEMLEKET VE AHALİ\nMenderes vadisi, Gediz vadisi, Lidyanın asıl merkez sahasıdır. Bu saha, Meonyahlar, Trako-Frikler, Şartlılar, Turşalar, Etiler ve Litler (Lidyalılar) gibi devirler imtidadınca üstüste\ngelip yerleşmiş birçok türk kabilelerinin meskeni olmuştur.\nBuraya Lidya isminin verilmesi M. E. VII inci asırdan soradır (Harita. 12).\nMeonyahlarla Litler (Lidyalılar) sahanın iç ve kara kısmında, Turşalar, Şartlılar da sahil taraflarında yerleşmişlerdi.\nSoraları (M. E. VIII inci ve VII inci asırlar arasında) bunlardan Turşalar İtalyaya ve Şartlılar Sardenyaya muhaceret\netmişlerdir. Roma medeniyetinin ilk temelini atan Etrüskler\nile bu Turşalar birdir. Lidya dili ile eti ve etrüsk dilleri akrabadır. Ziynet eşyası, tunç ve fildişi işlerindeki san'at üslûbu ile etrüsk üslûbu arasında reddi imkânsız benzerlikler\nî\" vardır.\n2. HÜKÜMDAR SÜLALELERİ\nLitler (Lidyalılar) tarihlerinin ilk fecrinde Ata\nATALAR 1ar [1] adını taşıyan sülâlenin idaresi altında\nbulunuyorlardı. Bu Atalar Trakyadan geçip soraları Frikyada\nyerleşmiş olan türk trak kabilelerinden idiler. M. E. XII\ninci asırdan XI inci asra kadar hüküm sürdükleri anlaşılan\nAtalar, Erikyalıların, Frikyalılar da büyük Etinin tabiiyeti altında idiler. Büyük Eti namı o zamanki Eti kırallarından birinci Murşile verilmiş olan unvandır.\nAtaların payitahtı Asya şehri idi. Etice aslı Asova olan\nAsya, Sart şehrinin en eski adıdır.\n[1] Yahut Atı Oğulları.", "n_chars": 1525}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0185", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 143, "page_end": 143, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0143"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 143", "text": "ANADOLU 143\nETİ SÜLÂLESİ! ^^ başlarına doğru Lidya\nHERAKLİTLER doğrudan doğruya bir Eti Sülâlesinin, Heraklit lerin idaresi altına geçti. Heraklitler\nEtilerin bir ilâhı olan Sandon neslinden geldiklerini iddia\nederierdi. Lidya dahilinde kalelere ve müstahkem mevkilere\nistinaden askerî bir derebeylik sistemi kurmuşlardı.\nŞAHİN KIRALLAR ^^^'^klit Hükümdarı Kandavul un Küçük\nSÜLÂLESİ: MER- Menderes vadisinin makam olan Tirha\nMENATLAR ( bugünkü Tire) prensi meşhur Giges tarafından iskatı suretile bir sülâle değişikliği olmuştur. Gigesin kurduğu sülâleye Mermenatlav yahut\n<Ş'a/im 1er sülâlesi denir.\nGİGESİN İKTİSA- Lidya hükümdarlarının en büyükleDÎ SİYASETİ rinden biri olmuştur. Lidyanın azamet ve\nşevket devrinin müessisi ve Yunanlılar\nnazarında kazandığı harikulâde itibarın hakikî amili Gigestir.\nMemleket refah ve saadetinin iktisadî inkişafa bağlı olduğunu anhyan Giges iktisadî politikaya pek ziyade ehemmiyet vermiştir. Şarkta Asur ve garpta îyonya arasında daimî\nbarışıklığı istihdaf eden bir politika tuttu.\nLidyanın, Asyanm şark ve garbı arasında transit merkezi olmaktan elde edeceği menfaatin büyüklüğünü daha\nevel Kandavul da takdir etmişti; sahille Kızılırmak ötesindeki ülkeleri biribirine bağlıyan ana transit yolu üzerinde\nkonak yerleri, kervansaraylar teşkilâtı ve müruriye vergisi\nalacak mevkiler yapmıştı. Bu uzun ticaret güzergâhına Kıralyolu namı veriliyordu.\nGiges siyasetinde muvaffak oldu. Onun zamanında Lidya\ndevrin en mühim ticaret merkezi haline geldi. Lidya ticaretinin ana daman garpta Efes ten başlıyarak ve Sart ian, Pteryadan geçerek Ninovaya giden yoldur. Diğer ikinci derece\nyollar Karadeniz cihetinde de başlıca ticaret mahreci olan\nSinop a doğru uzanıyordu.\nCenupta hem zengin bir müşteri, hem de asur kudretine\nkarşı bir muvazene kuvveti olan Mısıra doğru Gigesin çizdiği temas ve ticaret yolu Miletien gidiyordu.", "n_chars": 1857}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0186", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 144, "page_end": 144, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0144"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 144", "text": "144 TARIH\n3. KİMRİLERİN İSTİLÂSI\nGigesin büyük emek ve itinalarla kurduğu itilâf ve muvazene siyaseti Kimrilerin ve Traklarm bir kasırga gibi\nAnadoluyu basan istilâlarile altüst oldu. Bu müstevliler muhariplikte Amazonlarla yanşan kadmları ile birlikte milâttan\nevel VII inci asır başlangıcmdanberi yeniden dehşetli faaliyete geçmişlerdi. Anadoluya Kırım ve Trakya havalisinden\ngeçen bu İskit Türkleri, Sakarya ile Kızılırmak arasında Paflagonya havalisini merkez edinmişler idi.\nBu hâkim mıntakadan bütün komşu devletlerin topraklarına kasıp kavurucu akınlarla saldırıyorlardı. Asurlular bunları Kapadokyada durdurabildiler. Bundan sora Kimriler\nkendi halinde sakin ve asude yaşıyan Frikya üzerine atıldılar. Frikyada kıral, hezimet yesi içinde intihar etti. Frikyanm\nbaşına gelenlerden telâşa düşen Giges Asurlulardan yardım\nistedi. Fakat, bir muzaheret temin edemedi. Nihayet yalnız kendi kuvvetine dayanarak Kimriler üzerine yürüdü\n(M. E. 660); Kimrileri mağlûp etti. Reislerinden ikisini zincire vurarak Ninovaya yolladı. Ayni zamanda kendisini yalnız\nbırakmalarına mukabele olmak üzere Asurluların rakibi olan\nMısırlılar ile itilâfa girdi; bu arada îyonya şehirlerinden Kolofonu zaptetti; Lidyanın' zaferile kazandığı huzur uzun sürmedi. Kimrilerin başına mahir ve muktedir bir kumandan\nolan Toktamış m geçmesi işleri yeniden değiştirdi. Toktamış\nLidya üzerine bir intikam hücumu yaptı. Giges muharebe\nmeydanında öldü (M. E. 652).\nToktamış tarafından istilâya uğrayan Lidya yağma edildi\nve harabezara çevrildi. Kimriler Sart şehrine de girdiler.\nYalnız Sartm akropolünü zaptedemediler. Yağma ve istilâ\nEfes ve Menderese kadar yürüdü.\nToktamış Asur üzerine yürümek için Kilikyaya gitti. Orada muharebe hazırlığı yaparken Asurluların hücumuna uğrıyarak mağlûp oldu ve Kilikyada öldü(M. E. 650). Ondan sora\nartık, Kimriler süratle bozgunluğa doğru sürüklendiler. Son\nreisleri Koboş (M. E. 633), Met Kiralı Madya tarafından ezildi.\nLidya, tekrar sakin ve müreffeh hayatına kavuştu. Kimriler de Anadoluda barınamadılar. Cenuba çekilerek Suriye\nve Mısır içlerine dağıldılar.\nitte.\nlU...'-'", "n_chars": 2089}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0187", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u112v"], "running_head": "PONTUS Sinop EUxI", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "T V I ı s s ı r - , B a l a i l , ^ s u ı r , J V f e t -«re", "n_chars": 60}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0188", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 145, "page_end": 145, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0145"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), s. 145", "text": "ANADOLU\nGıgesın kurduğu Şahin Kırallar Sülâlesi dört kıral yetiştirdi; sonuncusu Krezüstür. Bunlar cetleri Gigesin açtığı yolda gayret ve muvaffakiyetle yürüdüler. Lidya büyük bir\nsiyasî kuyyet ye zengin bir devlet oldu. Sart şehri Küçükasyanın ilim, fikir, san'at merkezi haline geldi\n4. LİDYANIN AZAMET VE İNKIRAZI\nŞahin Kırallarının sonuncusu Krezüs devri (M E 561 —\n546) Lidya için hakikî bir refah ve itilâ devri idi. Lidya serveti her tarafta muhteşem mabetler, saraylar, abideler yükseltiyor (Res. 90)- Krezüs filozoflara, âlimlere, şairlere maaşlar\nbağlıyor, misafirhaneler açıyordu. Eolya, lyonya ve Karva\nmmtakalarındaki bütün siteler Turova dahi dahil olarak Lidyanın hükmü altına girmişlerdi. Uzun zaman Lidyaya metbu\nolan Frıkya ona tûhi hale inmişti. Misya ve Paflagonya ile Bitinya\naynı vazıyete düşmüşlerdi. Likya müstesna olmak üzere lidya hakimiyeti.Karadenizden Toroslara, Ege Denizinden Kızdırmağa kadar genişlemişti (Harita 12).\nBütün bu sahalardan gelen servet, Lidyanın kendi zengınhklerı ile birleşmiş, Sart, altının taştığı bir hazine olmuş\nbir cihan bankası halini almıştı. Gigese atfolunan madenî\npara basmak icadı (Res. 92), ticaret sahasında murakabesi\ngayet müşkül olan zahire mübadelesi ve maden külçelerile\ntediye usullerini kaldırmak suretile, büyük bir terakki\nmerhalesi teşkil etmişti. Devletin ve milletin zenginliği tarihte\nemsalsiz sayılacak bir mertebeye varmıştı (Res. 91).\nFakat bu şevket ve ihtişamın zayıf bir cephesi vardı Para\nkuvvetile her istediğini elde edebilen Krezüs, vatan müdafaasını da yalnız para kuvvetine istinat ettirerek dört bucaktan\ntoplanma karmakarışık ırk ve milletler mensuplarından mürekkep ücretli askerlerle ordu teşkil eylemişti. Para için\ntoplanan, ve anayurda karşı fedakârlık ruhundan ve her\ntürlü vatan hislerinden mahrum olan bu ordu yalnız Kre\nzüsün değil, 1000 yıllık Lidya Devletinin ebediyen mahvına\ntarihe gömülüp gitmesine başlıca amil olmuştu.\nKrezüs, Kuruştan (Keyhusrev) çekiniyordu; ve ayni\nzamanda kaynatası Met Kiralı Astiyağ m ölümüne sebep olan\n10", "n_chars": 2035}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0189", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 146, "page_end": 146, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0146"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 146", "text": "TARIH\nKurusa karşı kin ve nefret duyuyordu. Her ikisinin ruhundaki teskin ve tatmin edilemez fütuhat ve hâkimiyet\nihtirası da bu hükümdarları boy ölçüşmeleri mukadder iki\nrakip vaziyetine koymuştu.\nNihayet Krezüs ve Kuruş orduları İran faslında tafsilâtı\ngörüleceği veçhile karşılaştılar (M.E. 546). Harbin son safhasında Kuruş bütün kuvvetlerile lidya ordusu üzerine yüklendi. Krezüse muzaheret sözü vermiş olan babil hükümdarı da\nKuruşla uyuşmuştu. Krezüs perişan ordusu ile Lidya içlerine kadar geriledi; buradaki son mukavemet tecrübesi de\nlidya süvari kıt'aları atlarının Kurusun ordu ileri hatlarına\ndizdiği develerden ürkmesi yüzünden boşa çıktı, ve hezimet tahakkuk etti; Sart Persler tarafından muhasara ve zaptedildi. Bir odun yığını üzerinde kendini yakarak intihar etmek istiyen Krezüs esir alındı, ve dünya tarihinde Lidya Devleti faslı böylece kapanmış oldu. Krezüs, Ekbatanda 20 yıllık\nbir esaret hayatı geçirdikten sora öldü (M. E. 525 ).", "n_chars": 954}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0190", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 147, "page_end": 147, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0147"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 147", "text": "X\nFENİKELİLER\nFenike, Suriye n\\n sahil mıntakasıdır. Bu saFENIKE\nhil, Karmel dağı burnundan itibaren şimale\ndoğru uzar. Memleket, Lübnan silsilesine dayanmış dar bir\narazi şirididir (Harita. 13). Dağlar sahile doğru kayalıklı çıkıntılar vücuda getirir. Bu çıkıntılar sahili, yekdiğerinden ayrılmış\nve oldukça eyi limanlar teşkil eden, birtakım küçük mmtakalara ayırır. Bir limandan diğerine denizden gitmek karadan\ngitmekten daha kolaydır. Bundan dolayı memleket ahalisi\ngemiciliği pek çabuk öğrendiler. Eski zamanlarda Lübnan\ndağlarını kaplıyan sedra ormanları lâzım olan ağacı mebzuliyetle hasıl ediyordu.\nAHALI Memleketin ilk sakinlerinin kimler olduğu\nbilinmiyor. Fenikeliler ismile anılan ve ilk\nfenike medeniyetini kuranlar, şarktan garba olan muhaceretler neticesinde (M. E. 2800 senesine doğru ) bu memlekete gelmiş Ortaasyalılardır. Fenikenin en büyük merkezlerinden Saydadsi çıkarılan kadîm Fenikeli kıhıfları bunların\ntürk ırkı camiasına mensubiyetlerini teyit etmiştir. Fenikeliler hiçbir zaman büyük bir devlet teşkil etmediler; lâkin\nsahilin teşekkülâtı dolayisile, yekdiğerine tâbi olmıyan birçok\nmüstakil şehirlere ayrıldılar. Bu şehirler, şimalden cenuba\ndoğru : Arvat, Biblos, Berut, Sidon (Sayda), Tir (Sur) ve\nAkko (Akâ) dur. Bunların herbiri mümbit bir vadinin nihayetinde bir burun veya bir adacık üzerinde inşa edilmişti.\nFenike tarihi eyi bilinmiyor; zira hiçbir FeniFENIKE TARIHI\nke kitabı bulunmadığı gibi ele geçen Fenike\nkitabeleri de pek azdır. Fenikeye ait mevcut malûmatın baş", "n_chars": 1507}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0191", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 148, "page_end": 148, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0148"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 148", "text": "148 TARiH\nlıcaları Tevmitan, mısır ve asur kitabelerinden, yunan ve\nroma muharrirlerinden alınmıştır.\nFenike şehirleri bazan kırallar, bazan da ahali tarafından\nintihap olunan reisler (Süffetler) tarafından idare ediliyordu.\nTevratta Davut ve Süleymanla ittifak etmiş olan bir Sur Kiralı\ntran ( Hiram) dan bahsedilmektedir. Surda ve diğer Fenike\nşehirlerinde zengin ailelerin teşkil ettiği aristokratlar ile gemici, asker, amele ve san'at erbabı gibi servetsiz, serbest kimselerden terekküp eden ahali sınıfları vardı; bunlar arasında\nkanlı mücadeleler olmuştur. Bazı haris kimseler iktidar mevkiine geçmek için ahali sınıflarına istinat ettiler. Bunun neticesinde ihtilâller çıktı. Ve bu ihtilâller mağlûp fırkanın hicretini mucip oldu. Bu suretle M. E. IX uncu asrın nihayetinde aristokrat sınıfına mensup Surlular şehirlerini terkettiler ve Şimalî Afrikaya giderek Kartaca şehrini tesis\nettiler.\nYalnız kendi ticarî menfaatlerini düşünen fenikej şehirleri umumiyetle komşularının kavgalarına iştirakten çekinmişlerdir. Ekserisi istiklâlleri için mücadele etmektense haraç\nvermeyi tercih ettiler. Sur şehrinin Asurlulara karşı isyan\netmesi yegâne bir hâdise idi ve Surun tahrip edilmesile\nneticelendi. Fenikelilerin hakikî tarihi, ticaretlerinin ve müstemlekelerinin tarihidir. Bu da üç devreye ayrılır: Sayda\nDevri, Sur Devri, Kartaca Devri.\nSAYDA DEVRİ ^ısır himayesi zamanında (M. E. 1500—1200)\nilk defa Sayda refah ve ikbalin yüksek bir\nderecesine vâsıl oldu. Fir'avunlar, Sayda tacirlerinin Deltanın\nmuhtelif şehirlerinde, hususî mahallerde, antrepolar tesis etmelerine müsaade eylemişlerdi. Bunların en mühimmi bizzat\nMenfisie idi.\nSaydalılar, gemicilik yapıyor ve bilhassa Akdenizin şark\nhavzasında işliyorlardı. Kibrisin karşısında bulunduklarından\nzengin bakır madenlerine malik olan bu adayı zaptettiler\nve orada şehirler tesis eylediler. Kıbrıstan Küçükasya\nsahillerine gittiler ve mamur ticaretgâhlar kurdular. Sora\nsıra Ege Denizi adalarına geldi; bu adaların bazılarından\nmermer, kükürt, şap ve altın çıkarıyorlardı. Lîmni ve\nTaşoz madenlerini işlettiler. Boğazları da geçerek Karadenize girdiler: Kafkasya gibi uzak memleketlere giderek", "n_chars": 2153}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0192", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 149, "page_end": 149, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0149"], "running_head": "FENIKELILER", "citation": "Tarih I (1931), s. 149", "text": "FENİKELİLER 149\nkıymetli madenler getirdiler. Fenikeliler, bütün Yunan\nsahillerinde de ticaret yapıyorlardı. Yunan an'anesine naza\nran Beotya d&M Tep şehri Fenikeli Kadmüs tarafından tesis\nedilmiştir.\nFenikeliler, Yunanlılara şarkın silâhlarını, kumaşlarını,\nmücevherlerini ve ilâh heykelciliklerini getiriyorlardı. Lâkin\nYunanlılar Fenikelilere rakip ve hasım olmakta gecikmediler. Diğer taraftan Saydanın zenginliği komşu kavimlerin\nhırs ve iştihasını celbediyordu. M. E. VI ıncı asırda Sayda\nPalestinliler tarafından zabıt ve tahrip edildi. Şehir tekrar\nkendini topladı. Harabelerini tamir etti. Lâkin, artık bundan\nsora rolü ikinci dereceye düştü.\nBirçok Saydahların da hicret suretile gelSUR DEVRİ miş oldukları Sur, Saydanın yerini tuttu.\nM. E. VI mcı asırdan V inci asra kadar bütün şark ve akdeniz âleminin en büyük ticaret antreposu oldu. Lâkin Saydalılar en ziyade Şarkî Akdenize gittikleri halde Surlular bütün gayretlerini Garbî Akdenize, Şimalî Afrika ve İspanya\nistikametlerine tevcih ettiler. Surlular da Saydalılar gibi buralarda Yunanlıların rekabetine çarptılar.\nSicilyada yunan müstemlekeleri yanında îenike müstemlekeleri de vardı. Palermo bunlar meyanmda idi. Sur gemicileri Sardenya ve Balear adalarında yerleştiler. Gol sahillerinde ticaretgâhlar tesis eylediler. Afrikada, Tunus sahilinde\nkuvvetli bir surette yerleştiler ve orada Ütik ve sora Kartaca\nşehirlerini tesis ettiler. Sahil boyunca giderek Cebelitarık boğazına vardılar. Onun şimalinde Tarsis namını verdikleri\nmümbit araziye ve zengin madenlere malik Endülüs kıt'asını\nbuldular. Bu memleketten bol bol buğday, zeytinyağı, yün\nve gümüş istihsal ettiler. Müstesna bir mevkide tesis olunan\nKadiks (Gades) şehri Fenikelilerin İspanya müstemlekelerinin merkezi oldu. Surla Kadiks arasındaki muvasala Kıbnsla\nFenike arasındaki kadar muntazam idi.\nKARTACA DEVRİ Zenginliğine mağrur olan Sur şehri Asurlulara karşı isyan etti.\nEvvelâ Ninova ve sora babil kırallarının yaptıkları muhasaralara karşı mukavemete mecbur olması M. E. VI ıncı\nasırdan itibaren şehrin inhitatım mucip oldu. Akdenizde Sur\nşehrinin varisi Kartaca oldu. Bu şehir M. E. IX uncu asrın", "n_chars": 2133}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0193", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 150, "page_end": 150, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0150"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 150", "text": "150 TARIH\nsonlarında kurulmuştu. En aşağı 130.000 nüfusu vardı. Kartaca, Sicilya karşısında, Akdeniz yollarının birleştiği yerde\nmükemmel bir mevkie malikti. Kartaca hakimiyeti altında\nAfrika, Sicilya ve İspanya Fenikelilerini cemetti. Böylece hakikî bir imparatorluk teşkil eyledi. Yunanlılar ve Etrüsklerle\nmuzafferane bir surette rekabet eden bu imparatorluk M. E.\nII inci asırda şiddetli bir mukavemetten sora Romalıların\ndarbesi altında yıkıldı. Bu safhaları roma tarihinde göreceğiz.\nFENİKE GEMİCİ Fenikeliler gemicilik san'atini icat etmiş deLİĞİ ' gülerdir. Onlardan çok evel Akdenizde\nEğeler meşhur gemicilerdi. Lâkin Fenikeliler onların tecrübelerinden istifade ettiler. Meşhur ve en\ncesur gemiciler oldular. Ekseriya ecnebi hükümdarlar bir\ndonanma teçhiz etmek istedikleri zaman Fenikelilerle uzlaşıyorlardı. Süleyman, Kızıl Denize bir donanma indirmek istediği zaman, asur kıralları Basra körfezinde bir deniz seferine karar verdikleri vakit böyle yapmışlardı.\nFenike gemileri, güverteli, yanlan kabarık ve iki uçları\nkalkık kayıklardı. Yelken ve kürekle hareket ediyorlardı.\nHarp gemilerinin baş tarafında düşman gemilerinin yanlarını delmeğe mahsus bir mahmuz vardı. Bu gemilerle açık\ndenizlere çıkmak ihtiyatlı bir hareket değildi. Bundan dolayı\ntercihan gündüzleri ve sahili takip ederek gidiyorlardı. Her\nakşam ya bir iskelede demir atıyor veya gemiyi kuma çekerek karada konaklıyorlardı. Karayı gözden kaçırmadan\nbir burundan diğerini tutuyorlardı. Bütün Akdenizi işte bu\nsuretle keşfettiler.\nZ N EYAHAT Ge^^icilik usullerinin iptidailiğine rağmen\nLER \" Fenike gemicileri Akdeniz hudutlarının çok\nilerisinde, uzak ve korkunç denizlere, Hint\nve Atlas Denizlerine kadar keşif seyahatleri icra ettiler.\nMilâttan 600 sene evel Kızıl Denizden hareket eden\nFenikeliler üç senede Afrikayı dolaştılar. Septe boğazından\ngeçerek Mısıra döndüler.\nFenikeliler, ayni asırda aksi istikamette de seyahat yapmışlardır. Cebelitarık boğazını geçerek Afrikanm garp sahillerini\nkeşfetmeğe ve oradan müstemleke tesisine gittiler. Bunların\nGine körfezi mıntakasına kadar vardıkları zannolunuyor.\nDiğer fenike gemicileri de Şimal Denizini ve Britanya", "n_chars": 2145}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0194", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 151, "page_end": 151, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0151"], "running_head": "FENIKELiLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 151", "text": "FENİKELİLER\nadalarını keşfettiler. Şimal Denizine ve Ballık Denizine kadar\nnüfuz ettiler.\nFENİKE GEMİCİ. ^^ccar ve korsan\nLİGİNİN FARİKA- Gittikleri memlekette işe yarıyacak\nLARI bir yükle seyahate çıkıyorlardı. Karaya çıktıkları vakit mallarını açarak teşhir ediyorlar ve yerli mamulât ve mahsullerle değiştiriyorlardı. Sora\nticarî muamelelerine devam etmek için başka yerlere gidiyorlardı. Bu seyahatler ekseriya uzun sürüyor ve birçok tacirler\nmemleketlerini ancak birkaç sene sora tekrar görebiliyorlardı. Fenikeliler ticaret kârlarına korsanlık kazançlarını da\nİlave ediyorlardı. Ekseriyetle müdafaası noksan vahşileri basıp mallarını yağma ediyorlardı. Bazı defalar da gemilerine\ngittikleri memleketin yerlilerini, tuvalet eşyasına meraklı kadınları çağnyorlar ve pazarlıklar esnasında birdenbire demir alıyorlardı. Her gemi sahibinin en büyük kaygusu yolunu gızh tutmaktı. Fenikeliler hiçbir zaman ticaret yaptıkları\nyerleri ve takip ettikleri yolları işaa etmezlerdi. Fenikelilerde\nrekabet korkusu fedakârlığa kadar varıyordu. Takip ettikleri yolu göstermektense gemilerini karaya vurmağı tercih\netmiş birçok fenike kaptanları görülmüştür.\nFenike gemicileri, imkân bulabildikleri herFENİKE MÜSTEMLEKELERİ yerde müstemlekeler tesis ettiler. Lâkin\nmüstemleke namı altında tamamen muhtelif üç türlü müesses varedır.\nFenikeliler Mısır ve diğer medenî memleketlerde kendilerine mahsus mahalleler teşkil etmekle iktifa ediyorlardı.\nBu hususî mahalleler, yerlilerin şehrinden tamamen ayrı,\nmağazalarını ve pazarlarını serbestçe açabilecekleri h ir şekilde\nidi. Bazı şehirlerde ve meselâ Menfiste bu mahallelerin büyük bir ehemmiyetleri vardı ve beynelmilel ticaretin merkezleri idi.\nMedenî olmıyan memleketlerde de Fenikeliler ticaretgâhlar tesis ediyorlardı. Müdafaası kolay bir adacık veya bir\nburun intihap ediyor ve orada ambarlar, mağazalar, imalâthaneler ve bir mabet inşa eyliyorlardı. Bunlar etraflarına\nçevrilen bir kale ile muhafaza edilirdi. Bu ticaretgâhlarda\nhakikî panayırlar kuruluyor ve komşu ahali gelerek alışveriş yapıyorlardı. Fenikeliler buralarda yerleşmiyorlardı.", "n_chars": 2087}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0195", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 152, "page_end": 152, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0152"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 152", "text": "152 TARIH\nTicaretgâhların ahalisi gemiciler ve tacirlerden mürekkep\nseyyar bir halktı.\nBazı fenike müstamereleri de bilâkis, hakikî müstemlekelerdi. Fenikeliler buralarda şehirler tesis ettiler, yerlileri itaat\naltına aldılar ve memleketi idare ettiler. Bu müstemlekeler\narasında en mühimleri Afrikanın şimali ile İspanyanın cenubunda bulunanlardı.\nFENİKE TİCARETİ Fenike ticareti eski zaman âleminin her tarafına yayılmıştı. Çünkü, bu ticaret hem denizden hem de karadan icra ediliyordu. Bütün Asya şehirlerinde Sayda ve Surdan getirilmiş mallar satan Fenikeli tacirler görülüyordu. Hazar Denizini ve Basra körfezini Akdenize\nrapteden bir kervan şebekesi tesis etmişlerdi. Bu suretle kara\nve deniz yollarından gemiler ve develerle bütün dünya mahsulât ve mamulâtı Sayda ve Sura akıyordu.\nArabistandan zamk ve akik, Hindistandan kıymetli taşlar, baharlar, fildişi ve en nadir ağaçlar; Mısırdan at, keten\nve pamuk; Afrikadan altın, abanoz, fildişi, devekuşu tüyleri;\nİspanyadan buğday ve gümüş; Yunan adalarından bakır,\nbeyaz ve renkli mermer, şimal memleketlerinden kalay\nve amber; Iraktan kıymetli kumaşlar, halılar, ıtriyat ve hurma;\nKafkasyadan madenler ve her taraftan esirler geliyordu.\nEsir ticareti Fenikeliler için en kârlı ticaretlerden biri idi.\nMuharebelerde galip gelen kudretli memleketlerde esir eksik değildi. Başka yerlerde bunlar pahalı satılıyor ve zamanın lüksü, birçok hizmetçiye lüzum gösteriyordu. Sur şehrinin pazar yerlerinde pek çabuk Habeşistan siyahileri ve\nYunan, İtalya, ve Kafkasyadan getirilen beyazlar toplandı.\nSurlular, muzafferiyetlerden sora esirlerin nerede satıldığını\nve hangi yerlerde çocukların, ebeveynleri tarafından, ufaktefek süs eşyasile mübadele edildiğini eyi biliyorlardı. Fenike\ntacirleri bütün şark saraylarına muhtelif eşya ve esirler\nsatıyorlardı.\nFENİKE SANAYİİ Fenikeliler yalnız tacir değil, ayni zamanda\nbüyük fabrikacılardı. Fenikelilerin bugünkü\nbüyük sanayi sahipleri gibi, birçok amelenin çalıştığı, hakikî\nfabrikaları vardı. Her şeyi çok miktarda ve ucuz bir surette\nimal ediyorlardı. Bu eşya; vazolar, mücevherler, kumaşlar\nve ilâh heykelleri gibi her cinstendi. Fenikeliler, Mısırlıların", "n_chars": 2151}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0196", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 153, "page_end": 153, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0153"], "running_head": "FENIKELILER", "citation": "Tarih I (1931), s. 153", "text": "FENİKELİLER 153\ndokuma usullerini tekemmül ettirdiler. Bütün Akdeniz\nmemleketlerine tüller ve çok makbul işlemeli kumaşlar satıyorlardı. Yunanlılara ve Etrüsklere, sattıkları mücevherler, gerdanlıklar, kolluklar, broşlar, yüzükler, küpeler,\ncamdan ve mineli çiniden yapılmış heykelcikler, soraları Avrupa milletlerinin ilk tecrübelerine model olmuştur.\nBunlar san'at eserleri olmaktan ziyade ticaret eşyası idi. Ayni\nmodelden birçok kopyalar yapılıyor ve yapılışa itina edilmiyordu. Fenikeliler san'atkâr olmaktan ziyade tacir idiler. Yeni ve güzel şekiller icadını düşünmüyorlardı. Modada olan\neşyanın taklitlerini yaparak para kazanmakla iktifa ediyorlardı.\nEn mükemmel fenike sanayii şeffaf cam ve erguvani\nboya sanayii idi. İptidaî maddeleri kendi sahillerinden tedarik ediyorlardı. Erguvani kumaşların şöhreti Roma İmparatorluğunun son günlerine kadar devam etmiştir.\nALFABE Ticaret muamelelerinin intizamı için kolaylıkla yazmak, okumak ve hesap etmek icap\nediyordu. Fenikeliler, komşuları medenî milletlerden yazı\nve hesap ilimlerini öğrendiler. Amelî zekâları da, kendilerini alfabeyi keşfe şevketti.\nSümer ve mısır ynzı işaretlerinin bazılarının hecelere,\ndiğerlerinin kelimelere ve ancak bazılarının da yalnız harflere\ndelâlet etmek gibi büyük kusunan vardı. Hatta birçok defalar da bir sada için birçok işaretler vardı. Fenikeliler bu\nkarışık usulü sadeleştirdiler. 22 işaret intihap ettiler. Bu işaretler hecelere veya kelimelere delâlet etmiyordu. Bunlar\nfenike lisanında ve diğer lisanlarda mevcut sadaların ve telâffuzların ifadesine yarıyan sadalı ve sadasız harflerdi. Bu\nsuretle (M. E. 1200—1000) ilk amelî alfabe vücuda getirildi.\nBu, sora Yunanlılar ve Lâtinler tarafından taklit edildi.\nFenikelilerin dini, esasta hemen hemen SuFENİKELİLERİN\nDİNİ merlerin dini gibi idi. Soraları başka dinler de karıştı.\nHer Fenike şehrinin bir yüksek iiâhı, hiv Baali ( B e l )\nvardı. Bunun her şehirde adı başka idi ( Biblosta Adonis\nve Surda Melkar). Baal ile beraber Astarte (Kaidenin\nIstan) namında aşk ve ilkbahar ilâhesi olan bir mabudeye\ndaha tapıyorlardı. Fakat bunlara Molok (Milit = Kıral)", "n_chars": 2105}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0197", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 154, "page_end": 154, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0154"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 154", "text": "154 TARIH\ndedikleri bir mabudu da ilâve etmek lâzımdır; buna çocukları kurban ederlerdi. Kurban, ilâhın heykeli önünde\nflüt ve boru sesleri arasında diri diri yakılıyordu. Valideler de bayram kıyafetlerile kurban merasiminde hazır bulunmıya mecburdular.\nFenikelilerin hususî bir medeniyeti yoktu\nFENİKELİLERİN\nROLÜ (Res. 93-95)-, onların en büyük tarihî hizmetleri\nalfabeyi icat etmeleri olmuştur. Bundan başka,\nher şeyden evel gemici ve tacir olan bu kavim, eski kavimler\narasında vasıtalık vazifesini ifa etmiştir. Sümer, eti, mısır v e\nege medeniyetlerinin neşrine yardım eylemiştir. Haberleri\nolmadan bu medeniyetleri, eşya denklerile bütün Akdeniz\nâlemine yaymışlardır. Ticaretleri ve müstemlekeleri ile Avrupamn henüz barbar kavimlerinin mürebbiliğini yapmışlardır. Fenikelilerin bu rolü, şüphesiz, girit ve umumiyetle\nege medeniyetinin Miletliler ve Foçalıların, neşirde yaptıkları roller ile mukayese edilemez. Hususile girit medeniyetinin yunan san'ati üzerindeki tesiri, doğrudan doğruya Eğelere aittir.", "n_chars": 1013}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0198", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 155, "page_end": 155, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0155"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 155", "text": "XI\nİBRANİLER\nA. MEMLEKET VE AHALİ\nİbranî tarihi sıkı surette Palestine bağlıdır.\nPALESTIN\nBu memleket, Suriye ile Mısır arasındadır.\nGarptan şarka doğru üç muvazi mmtakaya ayrılabilir: Akdeniz sahili, Yaylâ ve Şeria vadisi. Sahilde Karmel dağı,\nPalestinin şimal nihayetini gösterir (Harita.13).\nŞeria ırmağı şimalden cenuba doğru Suriye ve Palestin\nyaylâsının bir nevi yarığından, hakikî bir uçurumun dibine\nakar; Lût gölüne dökülür.\nBu küçük içdeniz Akdenizin sathından 400 metre daha\nalçaktır. Sularında fazla miktarda tuz ve zift bulunduğundan\nsahilleri ıssız ve oturulmıyacak bir haldedir.\nYaylâ kısmında, eski zamanda ormanlar, dağ yamaçlarında, zeytin ve incir ağaçları ve güzel yaylâklar vardı.\nSellerin vücuda getirdiği dereler ilkbaharda feyizli hububat\nyetiştiriyordu. Bundan dolayı İbraniler çöle nispetle bu\nmemleketi fevkalâde mümbit buldular. Burası onlar için\nmev'ut memleket idi. Memleketin eski ismi ilk sakinlerine\nnispetle Kenaneli dir.\nİbraniler, küçük Samî bir kavimdi. KabileİBRANÎ KAVMİ\nleri uzun müddet, Mezopotamyadan Palestin ve Mısıra uzanan çöllerde göçebe halinde yaşadı. Bilhassa mümbitliği kendilerini cezbeden Palestin ve Mısır hudutlarında dolaşıyorlardı. Nihayet Palestine yerleşmiye muvaffak oldukları zaman hâlâ kabilelere ayrılmış bulunuyor", "n_chars": 1277}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0199", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 156, "page_end": 156, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0156"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 156", "text": "156 TARIH\nlardı. Ancak milâttan 1000 sene evel bir kirala malik olabildiler. Bu suretle İbranî kavmi bir devlet teşkil edebilmiştir.\nDİN kavim diğer kavimlerden dini ile farklı\nolmuştur. Diğer kavimler birçok ilâhlara\nibadet ettikleri ve onları insan veya hayvan şeklinde gösterdikleri zamanlarda Îbranîler Yahveh veya Yahovo namını\nverdikleri kadirimutlak, çok yüksek, ebedî birtek Allaha inanıyorlardı. Onu kurbanlarla tebcil ediyorlar, lâkin kendisini\nhiçbir maddî şekilde göstermiyorlardı. Putperestlik, yani\nheykellere ve resimlere tapmak günahtı. İbranî kavminin\nimanının zâfa uğramağa başladığı her defa da ortaya peygamberler çıkardı; ilâhî kanunlara itaati ve yabancı putperestlik\nâdetlerinden nefreti vaiz ve tavsiye etmek suretile dinî hisleri\ntekrar kuvvetlendiriyorlardı. Peygamberler, İbranilere Allahm\nkendilerile müttefik olduğunu ve İbranilerin Allahm sevgili\nve müjdelenmiş kavmi bulunduğunu söylerlerdi.\nYahudiler ölülerini mezarlıkta etleri çürüyünciye kadar\nbırakırlar, sora kemiklerini hususî lâhitlere koyarlardı {Res.9Q).\nTEVRAT İbranilerin tarihi, bize. Mukaddes Kitapların\nbirinci kısmını teşkil eden \"Ahdi Atik,, namı\nverilen, Tevrat tarafından hikâye edilmektedir.\nTevrat, bir tarih, bir şiir, bir kanun düsturu ve bir vahiyler ve ilâhiler mecmuasıdır. Onda eski zamanlara ait hikâyeler, Allahm emirleri, Palestinin tarihi ve çok güzel mezamir ve ilâhiler bulunmaktadır. Tevratm bütün hikâyelerinin hakikî kahramanı Allah gösterilmiştir.\nMusevî dininden doğmuş olan hıristiyanlık dininde mukaddes tanınan kitaplardan biri de Tevrattır. Bundan dolayı\nTevratm hikâyeleri bütün hıristiyanlık âlemince meşhurdur.\nBu hikâyeler şairlere ve san'atkârlara ilham vermiş ve vermekte\ndevam etmektedir. Bu hikâyelerin yalnız dinî noktai nazardan değil, edebiyat ve san'at itibarile de fevkalâde bir ehemmiyeti vardır. Tevrat, islâm dininde de mukaddes tanınmıştır.\nPEYGAMBERLER ^^ki zamanlarda İbraniler kabileler halinde\nve peygamberlerin idaresi altında yaşıyorlardı. Peygamber, ailenin reisi idi. Bütün iptidaî kavimlerde\nolduğu gibi hem rahip, hem hâkim ve hem de kumandan o\nidi. Hüküm ve kudreti mutlak idi.\nTevratta ilk İbranî peygamberleri olan İbrahim in, Kaide", "n_chars": 2185}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0200", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 157, "page_end": 157, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0157"], "running_head": "İBRANİLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 157", "text": "IBRANıLER , 157\nnin Ur şehrinden çıktığı ve Kıral Hamurabi zamanında (M.-\nE, XXI) yaşamış olduğu mezkûrdur.\nİbrahim, Allahm emrile Palestinde Kenan Diyarına gelerek yerleşmiş, İbrahime oğlu tshak, ona da İsrail namını\nalan, ikinci oğlu Yakup halef olmuştur. O zamandan itibaren\nİbraniler Beniisrail, yani İsrailevlâdı namını almışlardır.\n.. Kenan Diyarında oturduktan sora, BeniisMISIRDA BENIIS- , , • j ^ j ı ^ D\nRAİL ^^^^ Mısıra giderek, orada yerleşti. Bu muhaceretin İkesuslarm Mısırı zaptettikleri (M.\nE. 1680) zaman vaki olmuş olması muhtemeldir.\nTevrat, Beniisrailin Mısıra, Yakubun oğullarından Yusufun sayesinde yerleşmiş olduğunu hikâye etmektedir. Yakubun 12 oğlu vardı ki, bunlar soraları Beniisrailin 12 kabilesini tesis ettiler.\nTevrata göre, Yusuf babasının en sevgilisi idi. Yusufu\nkıskanan kardeşleri onu, evvelâ bir kuyuya atmak suretile\nöldürmek istediler; fakat bunu yapmadılar, onu Mısıra\ngiden tacirlere sattılar. Bu suretle Yusuf Fir'avunun, büyük\nmemurlarından Putifarm kölesi oldu. Rüya tabirindeki meharetile bu zatin itimadını kazandı ve onun vekilharcı oldu..\nLâkin başına bir felâket geldi; Putifarm zevcesi Yusufa iftira\netti ve onu hapse attırdı. Bu sıralarda Fir'avun bir rüya gördü: yedi şişman ineği yedi zayıf inek yiyordu. Bu rüyadan\nfevkalâde korkmuş olan Fir'avun, Mısırın bütün kâhinlerinin\nfikrini aldı, lâkin hiçbirisi doğru bir tabir bulamıyordu. Nihayet, Yusufun rüya tabirindeki meharetini işitmiş olduğundan huzuruna celbetti. Yusuf kendisine kolaylıkla rüyayı\ntabir etti: 7 fevkalâde bereket senesinden sonra, 7 kıtlık senesi gelecekti. Felâketin önüne geçmek için bereket seneleri\nzarfında kâfi miktarda erzak toplamak icap ediyordu. Yusufun aklına hayran olan Fir'avun onu kendisine başvezir\nyaptı.\nHakikaten kıtlık geldi, her taraftan Mısıra geliyorlar ve\nzamanında kiralın ambarlarını doldurmuş olan tedbirli vezirden zahire satınahyorlardı.\nYakubun oğulları da zahire almak için gelenler arasında,\nidi. Yusuf. kardeşlerini şiddetli tedbirlerle denedikten sora\nkendini tanıttı. Onları affetti ve hâlâ yaşamakta olan ihtiyar\nbabası Yakup ile beraber onları Mısıra celbetti. Kendilerini", "n_chars": 2134}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0201", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 158, "page_end": 158, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0158"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 158", "text": "158 TARIH\nSüveyş berzahı civarında GBSSBYI arazisine yerleştirdi. Yusuf\nşan ve şerefe müstağrak olarak 110 yaşında öldü.\nBENİİSRAİLİN MI- ^^^^^ Mısırın mümbit arazisinde îsrailin oSIRDAN ÇIKIŞI' ğ'^ll^rı refaha nail oldular ve çoğaldılar. Lâkin soraları vaziyetleri değişti. Bu değişiklik îkesusların Mısırdan tardına atfolunabilir. İkesuslar zamanında Mısıra yerleşmiş olan Asyalı kabileler, mısır kıralları\ntarafından şiddetli bir idareye tâbi tutuldular; kendilerine\nen zahmetli işler yükletildi. Nihayet zulüm ve tazyik o dereceyi buldu ki, Beniisrail, toptan Mısırdan kaçtı ve tekrar Sina\nçöllerinde serseriyane dolaşmaya başladı (M.E. 1 4 0 0 - 1 2 0 0 ) .\nİbranî kavmi tarihinin bu devrine Mısırdan çıkış namı\nverilmektedir. Îbranîler Mısırdan, Musa Peygamberin idaresi\naltında çıktılar. Tevrat, Musanm tarihini ve Mısırdan çıkışı\nhikâye etmektedir. Fir'avun Beniisrailin bütün yeni doğan\nçocuklarının öldürülmesini emretmişti. Bunun üzerine Allah\nkendi kavmine merhamet etti ve halâskârlık yapacak olan\nbir çocuğu katliamdan kurtardı. Beniisrailden bir kadın, oğlunu kurtarmak için onu ziftlenmiş bir sepete koyarak Nilin\nsularına terketmişti. Yıkanmak için ırmağa inmiş olan Fir'avunun kızı, çocuğu gördü, onu sudan çıkarttı, çocuğun adını\nMusa (sulardan kurtarılmış) koydu. Fir'avunun sarayında yetiştirilen Musa, mısır rahiplerinin bütün ilimlerini öğrendi,\nakıllı ve kuvvetli oldu; kendisinin İbranî olduğunu da anlamıştı. Bir gün bir Mısırlının Beniisrailden birine fena muamelede bulunduğunu gördü. Mısırlıyı öldürdü. Cezadan kurtulmak için TuTisina çölüne kaçtı ve çoban oldu. Tevrattaki\nefsaneye göre orada Allahı kendisine der ki:\n\" Mısırda bulunan kavminin ıstıraplarını gördüm ve acı\nferyatlarını işittim; Fir'avunun yanına git ve kavmimi, İsrai1in çocuklarım Mısırdan çıkar.,, Musa Mısıra gitti, Fir'avuna\nmüracaat etti, lâkin Fir'avun Beniisrailin gitmesine müsaade\netmedi. Bunun üzerine Allah Mısıra müthiş belâlar verdi :\nÇekirge ve kurbağa yağmurları, suların kan gibi akması,\nveba, koyu sisler, bütün doğan çocukların ölmesi.... Bunlara\nMısırın 10 musibeti namı verilmiştir. Dehşet içinde kalan\nFir'avun, Beniisrailin Mısırdan çıkmasına müsaade etti. Sora\ns pişman oldu ve onları takip için arkalarından ordu gönderdi.\nLâkin Musanm emri üzerine Beniisrail kervanlarına yol vermek için çekilmiş olan Kızıl Denizin suları Mısırlıları boğdu.\niiUi", "n_chars": 2368}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0202", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 159, "page_end": 159, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0159"], "running_head": "İBRANİLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 159", "text": "ıBRANıLER 159\nMUSA KANUNLARI ibranî kavminin ilk teşkilâtı Mısırdan çıkmasile başlar. Musa yalnız Mısırdan çıkışı\nidare eden bir reis değil, ayni zamanda akıllı bir kanun vazedici idi. İsraililerin Mısırdan çıktıkları vikit Yahovaya olan müşterek imanlarından başka bir rabıtaları yoktu. Bu iman esası\nüzĞrine Musa, dinî kanunlar kurdu. Lâkin bu, mücadelesiz olmadı ve bütün mukavemetleri kuvvetle kırmıya mecbur kaldı.\nİbraniler senelerce Sina çöllerinde dolaştılar, bu esnada\nMusa, Allahın emirleri olmak üzere kavmine \"On JS'mzr^er,,i\ntebliğ etti. Bu emirler iki taş levhaya hakedilmişti. Bu emirlerin üçü Allaha karşı olan vazifelere, diğer yedisi yakınlarına\nkarşı olan vazifelere aitti.\nDiğer dinî ve ahlâkî kanunlar bu emirlerden çıkarıldı.\nMusa bu emirlerde ikamete, giyinmeye ve sıhhate müteallik\nen ince tafsilâta girmişti. Bazı hayvanların etini yememek, cumartesi günü istirahat etmek. Mısırdan çıkışı hatırlatan hamursuz bayramı, bu nevidendir.\nİbraniler göçebe halinde iken onların mabedi bir çadırdı.\nBu çadır ordugâhtan ayrı idi. Çadır bir perde ile ikiye ayrılmıştı. Bir kısmı mukaddes, diğer kısmı mukaddeslerin\nmukaddesi addolunuyordu.\nKanunların yazılı olduğu taş levhalar bu sonuncu kısımda idi.\nİBRANİLERİN İbraniler 40 sene çöllerde kaldıktan sora\nPALESTİNE Palestin hudutlarına geldiler; Musa 120 yaGİRMELERİ şında öldü. İbranileri Palestine sokanlar başka reisler olmuştur. İbraniler Palestinde\nkendilerinden evel yerleşmiş olan kavimlerle uzun muharebelerden sora, orada yerleşebilmişlerdir. Milâttan 1000 sene\nkadar evel Kudüs şehrini payitaht yaparak bir kırallık teşkil eden Davut olmuştur. Ondan evel İbraniler, hakikî bir\nbirlik tesis edememişlerdir.\nB. DAVUT VE SÜLEYMAN\nKIRALUĞIN BAS- düşmanlarına karşı yapmak mecLANGICI buriyetinde bulundukları muharebelerde\ndaha iyi idare edilebilmek için bir kirala\nsahip olmak istediler. Bu suretle başlangıcında kırallık", "n_chars": 1893}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0203", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 160, "page_end": 160, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0160"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 160", "text": "160 TARIH\nbir kumandanlıktan ibaretti. Davut her şeyden evel bir\nkumandandı. Kudret ve itibarını kazandığı muzafferiyet1er sayesinde temin etti.\nİktidar mevkii için ihtilâflar, ihtilâller ve dahilî harpler\noldu.\nKUDÜSTE DAVUT israil Kırallığının hakikî müessisi Davut olmuştur. Güzelliği, cesareti, dindarlığı ve musiki ve şiire olan istidatlarile şöhret kazanmıştı. Eskiden\nKenanhiarı n Ycbus namında bir kalesi olan Kudüs, Davudun\npayitahtı oldu. Şehrin vaziyeti çok müsait idi. Davut, Yebusu\nzaptetti ve onu kırallık şehri yaptı.\nORDU VE MUHA- Kıralhğm başlangıcında Davut kendisine\nREBELER ibranî gönüllülerile Palestinli ücretli askerlerden müteşekkil bir muhafız kıt'ası teşkil\netmişti. Bu muntazam ve daimî bir ordunun çekirdeği oldu.\nDavut, bütün kabilelerden 24,000 muntazam asker alıyordu.\nHer ay 2000 asker geliyor ve kiralın idaresi altında talim\ngörüyordu. Davut bu kuvvetle, o zamana kadar Beniisraili\nmağlûp etmiş olan kavimleri rametmeğe başladı. Kırallığı,\nFırattan Kızıl Denize kadar uzandı. Bu neticeleri istihsal eden\nmuharebeler, imha muharebeleri idi. Davut, katliam etmediği\nkavimleri çok ağır haraçlara bağladı.\nDavut, 40 sene süren bir saltanattan sora öldü. Kendisine halef olarak oğlu Süleymanı göstermişti.\nSÜLEYMAN Süleyman, sulhperver ve teşkilâtçı bir kıral\nidi. Adaleti, akıllılığı ve zenginliği ile şöhret\nkazandı. Ticareti inkişaf ettirdi, payitahtını güzelleştirdi ve\nKudüs mabedini inşa ettirdi.\nTİCARETİN İNKİ- varidatı ve tâbi kavimlerin verdiŞAFI ' haraçlar, büyük bir debdebe içinde yaşamakta olan, kiralın masraflarına kâfi gelmiyordu. Süleyman, ticarette yeni varidat membalan aradı ve\nbu maksatla diğer hükümdarlarla dostluk münasebetlerine\nve ittifaklara girişti. Bir Fir'avunun kızile evlendi; Sur kiralı\nve Arabistanda Saba kıralıçasıyla muahedeler aktetti. Saba\nkıralıçası Kudüse gelerek Süleymanı ziyaret etti.\nBu münasebetler ve Süleymanın mahirane bir surette\nidame ettirdiği sulh sayesinde ticaret süratle inkişaf etti, Bü", "n_chars": 1973}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0204", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u121r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "FJBIvtlCELİI^EH ve İBFCAIVtl^ER IVIEM^LEKETİ", "n_chars": 44}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0205", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 161, "page_end": 161, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0161"], "running_head": "İBRANİLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 161", "text": "IBRANİLER 161\nyuk yolların birleştiği noktada bulunan Kudüsün vaziyetinden istifade ederek, Süleyman memleketinden geçen kervanlardan bir geçit vergisi almıya başladı. Bizzat kendisi de\nkervanlar teşkil etti. Fenikelilerin yardımile Kızıl Denizde\nbugünkü Akabe körfezinde, Eziyongaber limanını inşa ettirdi. Gemileri Hindistan sahillerine kadar gitti. Ticaretten\nkazanılan servetler büyük nafıa işlerine yaradı.\nBu işler Fenikelilerin yardımile yapıldı, çünkü İsraililer\nsan'atlere vâkıf değillerdi. Süleyman kendisine muhteşem bir\nsaray yaptırdı. Kudüste Mescidi Aksayı [1] inşa ettirdi. Kudüs\nIbranılerin mukaddes şehri haline geldi.\nSÜLEYMANIN A - sarayının büyük salonunda iki\nDALETİ VE DEB- aslanla tezyin edilmiş ve altın ve filDEBESİ dişinden yapılmış, tahtının üzerinde bizzat\nadaleti icra ediyordu. Bu merasim, köylerin\nkapıları önünde hükümlerini veren hâkimlere alışmış olan\nbir kavım üzerinde büyük bir tesir icra ediyordu. Süleymanm alım, akıllı ve âdil bir hükümdar şöhreti vardı.\nBununla beraber Süleyman debdebeyi de seviyordu.\nMuhteşem sarayında kalabalık bir maiyeti vardı, bütün su\nkâseleri . ve sofrasına konan tabakalar en sâf altından\nyapılmıştı. Süleymanın lüks sevdası haddinden fazla idi.\nSaltanatının son senelerinde' kavmini vergilerle bunalttı.\nHatta Beniisrail arasında yabancı mezheplerin yerleşmesine de meydan verdi. Bu yüzden tekrar ihtilâller başladı\nSüleyman öldüğü vakit (M. E. 930) kırallığın refahı çok\nsarsılmıştı.\nAYRîLlş Süleymanın ölümü İbranî Kırallıgınm dağılması neticesini doğurdu. Şimal kabileleri\ncenup kabilelerini (Bünyamin ve Yahuda kabilelerini) zaten\n[li Süleymanın yaptığı mabedin mahalli bugün kat'î olarak malûm\ndeğildir; ancak Kudüste müslümanlarm \"Haremişerif,, dedikleri saha\ndahilinde olduğu muhakkaktır. Bu sahanın bir tarafında bulunan büyük\ntaşlardan yapılma temel duvarı, yahudi an'anesine göre mabedin bakiye erinden sayılır; mutekit Yahudiler, dünyanın her tarafından oraya\ngelip dualar okuyarak ağlaşırlar. Süleymanın mabedine Tevrat \"Heykel\n\" ^ ^ \" \" d ü l â k s a , , namını vermiştir. Buna binaen metinde\nMescidi Aksa,, denilmektedir. Fakat Harem dahilinde, bizans kilisesinden tahvil edilmiş bir camiye de bugün hususî olarak\"Camiülâksa„nam,\nverilmektedir. \"", "n_chars": 2229}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0206", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 162, "page_end": 162, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0162"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 162", "text": "162 T A R I H\nçekemiyorlardı. Kanunen veliaht olan Süleymanın oğlunu\ntanımadılar. Kendilerine bir başkasını kıral intihap eylediler.\nBu suretle iki kırallık oldu : Samiriye de on şimal kabilesini ihtiva eden Israüiye Kıralhğt ve Kudüs şehrile Yahuda\nve Bünyamin kabilelerini ihtiva eden Yahuda Kırallığt.\nİsrailiye Kırallığı takriben iki asır ve Yahuda Kırallığı üç\nbuçuk asır devam etti. Her ikisinin de tarihi, aralarında cereyan eden mücadelelerden başka askerî ve dinî ihtilâller, Mısırlıların ve Asurluların istilâlarile doludur.\nYahudayı evvelâ Mısırlılar tehdit ve (M. E. 9 2 5 ) K u d ü s ü\nyağma ettiler. İsrailiye Kıratlığının sukutundan sora ise,\nYahuda memleketi Mısırlıların ve Asurluların muharebe meydanı oldu. Asurlular Kudüse girdiler ve kırallarını haraca\nbağladılar. Babil Kiralı Nabukodonosor Kudüsü (M. E. 5 8 6 )\nzabıt ve tahrip etti. Yahudiler esir olarak Babile götürüldü.\nİran hükümdarı Kuruş (Keyhusrev) kendilerine Kudüse gerigelmek ve Mescidi Aksayı yeniden inşa etmek müsaadesini\nverinciye kadar, 7 0 sene, Babilde kaldılar.\nYahudilerin esaretleri zamanındaki ıstırap ve şikâyetleri\nşu şiirde ifade edilmiştir : \" Babil ırmaklarının kenarında\noturduk, ve Siyonu düşünerek ağladık. Harplarımız ırmak\nkenarlarındaki söğüt ağaçlarına asılı idi ve bizi getirenler\nderlerdi ki : Bize Siyon ilâhileri söyleyiniz.. Lâkin yabancı\nbir toprakta ilâhiler nasıl terennüm edilebilir... Ey Kudüs !\nSeni unutursam sağ elim beni unutsun. Ey Kudüs ! Eğer fikrimden çıkarsan ve bütün sevinçlerim sana ait değilse dilim\ndamağıma yapışsın, kalsın. Ey Babilin kızı ! Felâket senin\nüzerine olsun ! Yaptığın fenalıkları sana yapacak ve çocuklarını alıp başlarını taşlarda kıracak olan kimseler mukaddes\nolsun !... „\nC. YAHUDİLİK VE HIRİSTİYANLIK\nKuruş tarafından serbest bırakılan îsraililer, Babil esaretinden döndükleri vakit artık siyasî bir ehemmiyeti\nkalmamış, başkalarına haraç veren ufacık bir kavimden başka bir şey değildi.\nLâkin Peygamberler sayesinde din muhafaza edilmişti.", "n_chars": 1991}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0207", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 163, "page_end": 163, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0163"], "running_head": "İBRANİLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 163", "text": "IBRANİLER 163\nHarabeleri tamir edilen Kudüs tekrar bir dinî hayatın ocağı\noldu. Kudüs, bunu takip eden devirde çok mühim bir rol\ndaha oynadı. Hıristiyanlığın doğduğu yer oldu.\nPalestin, sırasile, İranhiarın, İskenderin, Romalıların\n(M. E. 70) eline geçti.\nKudüs, Roma idaresinde iken İsa dünyaya geldi.\nYahudiler, Romalılara isyan ettiklerinden (M. E. 70) katliam edildiler. Ondan soradır ki, Yahudiler, dünyanın her tarafına yayıldılar.\nEDEBİYAT, SAN'AT İbranilerin siyasî büyük rolleri olmamıştır.\nİbranilerin hiçbir san'at ve medeniyet eserleri de yoktur.\nleri tek Allaha İbranilerin dinleri mühim olmuştur. Onlar, Yahova dedik- inanırlardı. I\nİbranilerin, Tevratı, yegâne edebî eserleridir. Tevrat hakikaten yüksek bir edebî eserdir.", "n_chars": 737}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0208", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 164, "page_end": 164, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0164"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 164", "text": "XII\nİRAN\nA. UMUMÎ MALÛMAT\n1. İRANIN COĞRAFÎ VAZİYETİ VE İKLİMİ\nTarihî îran muhiti Dicle ve Fırat vadilerile İndüs ırmağı\narasında uzanan geniş sahadır. Bütün Iran dört taraftan yüksek dağlarla çevrilmiş bir yayladır. Şimalde Alan dağları\n(Kafkaslar) Hazar Denizi, Öküz ırmağı ve cenupta Basra körfezi, Umman Denizi vardır (Hanta. 14).\nİran hava ve iklim itibarile o kadar muhtelif mmtakaları ihtiva etmektedir ki, umumî bir tarif hiçbir şey ifade etmez. Dünyanın hemen en güzel yerlerile yaşamıya en az\nmüsait kısımları bu kıt'ada birleşmiş denilebilir. Hazar Denizinin îran yaylasına müteveccih dağlık sahillerinin manzarası güzel ve tatlıdır. Bu dağların (A.lbuTz) şimal mailesinde\niklim, gayet mutedildir. Toprak her türlü meyvalar ve çiçekler yetiştirir; etraf yeşil ormanlar ve mer'alarla örtülüdür.\nİranın şimalindeki bu güzellik cenuba doğru inildikçe kuraklık ve hararetin verdiği bir hastalık Ve sefalet içerisinde kaybolur. Yaylânm iç tarafları bütün manasile çöldür. Şimal\nmıntakası için o kadar yüksek bir saadet olan Alburz dağları,\nkendisinden uzaklaşan yerler için serin rüzgârları tutan,\nyağmurları geriçeviren bir duvar haline gelir. Zaten yaylâyı kuşatan bütün dağlar bu tesiri yapmaktadır.\nîranm iç taraflarına doğru çÖUere yakın yerlerde, badisemum denilen zehirli rüzgârlar eser. Ağır bir rüzgâr dalgası", "n_chars": 1324}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0209", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 165, "page_end": 165, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0165"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 165", "text": "İRAN 165\ninsanı birdenbire boğmaya müsaittir. Yağmur toprağa inmeden havada tebahhur eder. Şarka doğru imtidat eden çöllerde\nyazın hararet nekadar şiddetli ise kışın soğuk o derece müessirdir. Cenupta Basra körfezi ve Umman sahilleri iklimce\nhattıistivanın altında bulunan Afrika sahillerinden farkedilmez. Hava sıcak ve kurudur. Bu kuruluk, o havaliye alışmıyanlar için vahameti mucip olur.\n2. İRAN ADININ MENŞEİ\nîran ismi, Uran şeklinde telâffuz edilirdi. îran hudutları\niçindeki muhtelif kavimler ve memleketler hakkında kullanılmış olan A?ya, Aryana, Aryane isimleri ayni asıldan çıkmışBu isimler türkçede tevkire ait bir kıymet ifade eden Er\n<erkek, mert, hakikî insan, kahraman) kelimesinden alınmıştır.\nŞarktan garba yayılmış olan muhtelif türk dalgalarının\niçlerine girdiği bütün Avrupa kavimlerinin tarihlerinde bir\ner, yahut ar unsuru kavim, kabile ve eşhas isimlerine karışmıştır. Anglosaksoncada âr, iskandinavya lisanında aer, şeref ve muzafferiyet demektir.\nîrlanda lisanında er muhtelif kullanışları arasında, büyük,\nasil, eyi manalarına geldiği gibi tıpkı türkçedeki medlûlü\nile er ve kahraman manasına da kullanılır. îrlanda ismi ayni\ntabirden teşekkül etmiştir.\nAvrupalıların îran ve Arî kelimesi üzerindeki telâkki ve\ntaksimleri tamamile yanlıştır.\n3. ÎRAN IRKI VE İRANIN TARİHÎ DEVRELERİ\nîRK İranhlık bariz bir halde teessüs ettiği tarihe\nkadar iki safha geçirmiştir. Birincisi istilâ\nve muhaceretler devridir.\nOrtaasya, Hint ve Kaide taraflarından gelen muhtelif\nkavimler îranda yerleşmişlerdir. Bu safhada iranhlık ancak\ncoğrafî bir mana ifade eder.", "n_chars": 1571}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0210", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 166, "page_end": 166, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0166"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 166", "text": "mm\n166 TARIH\nİkinci devrede lisan, din ve an'anat noktai nazarlarından\ngeçirilen istihaleler müşterek bir iranlıhk vücuda getirmiştir,\nM. E. VI mcı asırda ırkî vasıflar mevzubahs olmaksızın\nyalnız lisan, yaşayış ve din şartları itibarile değişen bir cemiyet iranhlığı temsil etmiştir. Fakat her halde? İranda, en\nziyade münteşir unsur Ortaasyadan gelen ve Elamlılar zamanından kalan Türklerdi.\n1 Müşterek vasıflara malik bir iran ırkı yoktur. Bugün bile\nbazı lehçe farklarile ayni lisanı konuşan umumî kütlenin\nırkî hususiyetlerde inkısama uğraması tarihî bir birliğin ancak dinî ve siyasî rabıtalarda aranması lâzımgeldiğine delâlet eder.\nTARİHÎ DEVİRLER Klasik İran tarihi beş devreye ayrılmıştın\nBunları yakından uzağa doğru şu tarzda\nsayabiliriz:\n1 — Son zamanlar\n2 — Sasaniler Devri\n3 — Partlar Devri\n4 — Akamanışlar (Kiyaniyan) Devri\n5 — Metler Devri ve ona takaddüm eden zamanlar.\nİran kıt'asınm siyasî tarihi, milâttan evel VII inci asırda çıkan bir Met Hanedanile başlar. Bundan evel bütün İrana hâkim\nolan Elamlılar ve Asurlular idi. Şarkında da türk hanhklan.\nnüfuzu vardı.\nMilâttan 25 asır evel Ortaasyadan İrana gelen yeni\ntürk göçlerinin önde giden kafileleri Hazar Denizi sahilleri\nboyunca Aras ırmağına doğru uzandılar. Yollarının üzerinde\nbazı Dolmenler vücuda getiren bu insanlar bir tunç san'ati\nile beraber altın eşya ve çanak çömlek gibi levazım naklettiler. Ortaasyanın ehlî hayvanlarını da bunlar getirmişlerdir.\n500 sene sora (M. E. 2000) diğer bir türk istilâsı ilk\ndalgayı takip etti. Evel ve sora gelen bu türk kabileleri\nİranın merkez yaylâsına girdiler. Bunlar arazi üzerinde\nyerleştikten sora uzun müddet kendi ferdî ve müstakil vaziyetlerini muhafaza ettiler. Muhtelif kabilelerin siyasî bir\nkuvvet halinde toplanmaya başlaması Asurlular tarafından\ngördükleri tazyikler üzerinedir.\nMilâttan evel XII inci asırda asur orduları İran yaylâsına girdi. Burada Elarnlılara ve sair türk kabilelerine tesadüf ettiler.", "n_chars": 1940}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0211", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 167, "page_end": 167, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0167"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 167", "text": "IRAN 167\nAsurluların daimî bir mücadele halinde bulundukları garbî ve şimalî İrandaki kabileler arasında, Parsuvalarla Metler\nde vardı. İşte bu son kabilenin reisidir ki, mütecanis kabileleri kendi hakimiyeti altında toplamağa muvaffak olmuştur.\nB. METLER\nTarihte Met ve Parsuva isimlerinin mey^^^^vİzSni'^^' İkinci Salmanasarm (M. E. 837) de yapüğı bir seferle alâkadardır. Parsuvalarm yurtları Zap ve Diyala sularının\nmembalan arasındaki mmtaka idi.\nBurada 27 beylik vardı. Bu vaziyet Parsuvalarm dağınık\nbir kabile hayatı yaşadıklarını gösterir.\nMetler bu mıntakanm şarkında ova kısmını işgal ediyorlardı; zamanlarına göre muntazam bir cemiyet teşkilâtına\nmaliktiler. Ahali, asker, çiftçi, amele, çoban gibi birtakım\nzümrelere ayrılmışlardı.\nMetler umumî surette sürü ve davarlarile geçinirlerdi.\nKendilerinin atları, sığırları, koyunları ve keçileri vardı. Bekçi köpekler beslerlerdi. Bir yerden bir yere göçtükleri zaman arabalara binerlerdi; arabaların tekerlekleri-—şimdiki\nkağnılar gibi — kalın ağaç kütüklerinden yapılırdı.\nAsurlular Medya üzerine ikinci defa olarak büyük bir akın\nyaptılar. Şiddetli bir muharebede Metleri mağlûp ettiler (M. E.\n824-812). Metler, her sene haraç vermek şartile sulh yapabildiler. Fakat, bu hal onlara ağır geldi; şartı bozdular. Asurlular\ntekrar Medyaya girdiler. Bu defaki muvaffakiyet o kadar büyük olmadı.\nBu devirde Medya üzerine yedi defa asker sevkedildiği\nmazbuttur. Bu tarihî kayıt Metlerin düşmanlarına karşı son\nderece mukavemet ettiklerini gösterir.\nÜçüncü Tiglat - Palasar asur tahtına oturduktan sora\n(M. E. 745) ilk işi Medya yi istilâ etmek olmuştu. Bu istilâ\nMedya için hakikî bir felâket oldu. Tiglat - Palasar Metlerin\nmemleketlerine girince selefleri gibi karşısında birleşmiş bir\nkabileler, oymaklar ordusu buldu. İki taraf ta taarruz edi'\nyordu. Neticede yine Asur payitahtına binlerce esirler ve birçok ganimetler getirildi.", "n_chars": 1888}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0212", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 168, "page_end": 168, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0168"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 168", "text": "168 TARIH\nBundan sora Medya büyük bir ihtilâl neticesinde baştanbaşa yağma ve tamamile tahrip edildi. Medya bu felâketler içinde varlığını kaybetmedi. Bilâkis daha soraki bir inkişafa hazırlanıyordu.\nARBAK Metler Asurlulann tahâkkümü altında kaldıkları sırada içlerinden Arhak ( Asker\nbeyi, başbuğ, er beyi, yahut er bey) unvanını taşıyan bir kumandan çıktı. Bu adam, Metleri yüksek idaresi altında birleştirerek Asurlulara isyan etti; ve Asura yürüdü. Muvakkaten Nınovayı işgal etti (M. E. 788).\nYunan müelliflerinden Kinitli Sitezya (Ctesias>ya göre Büyük Met İmparatorluğu (Arbak) la beraber ortaya çıkar- ve\nondan sora Kurusun, yani ?lk îran Devletini tesis eden Keyhusrevin zamanına kadar devam eder. Son bir asır zarfında\nyapılan tetkikler Sitezyanın Arbak Hanedanı diye zaptettiği\nisimlerin muayyen bir hükümdar ailesini temsil etmediğini\ngöstermiştir. Bu isimler Medya dahilinde bazı küçük ve\nmahallî beyhkleri idare eden muhtelif reislere aittir. JVIedya\nDevleti Arbakm vefatından 56 sene sora Dayakko adında\nbiri tarafından tesis edildi. Arbak, M. E. 764 senesinde\nölmüştür.\nDAYAKKO Dayakko hükümdar hanedanına mensup\ndeğildi. Kendisi kabileler arasında derin bir\nadalet ve hakşinashk duygusile mütehassis bir adam diye tanındı. Metler, onu hükümdarlığa intihap ettiler. Hangmatananm, (Ekbatan - Hemedan) Metlerce payitaht ittihaz edilmesi Dayakkonun intihabından soradır. Milletinin ruhuna nüfuz etmeği bilmiş olan bu adam, hükümdarlık zamanını (M. E. 708-655)\nmet kabilelerinin müttehit bir millet halinde birleşmesini\ntemine hasretti. fAsurlular bu esnada bütün faaliyetlerile\nElamı ve Babili ortadan kaldırmaya, buraları -kendi memleketlerinin hududu içine almaya çalışıyorlardı. Metler aleyhinde yaptıkları yegâne hareket bir aralık Ellipi (Kirmanşah)\ntarafına tecavüz etmek oldu. Memleketin diğer tarafları yarım\nasır sükûnunu muhafaza etmişti. Bununla beraber Medya\ntam_ bir istiklâl kazanabilmiş değildi; Dayakko az çok kuvvetli bir devlet esası vücuda getirmesine rağmen, memleketi\nAsurlulara verdiği vergiden kurtarmaya muvaffak olamamıştı.^", "n_chars": 2061}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0213", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 169, "page_end": 169, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0169"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 169", "text": "ıRAN 169\nD A Y A K K O N U N Dayakkonun halefleri, Fraurt, Kiyaksar ve\nHALEFLERİ- Astiyağ dır. Fraurt, M. E. 655 te babası DaF R A U R T yakkonun yerine geçti. Kendisinin hükümdarlığı yirmi iki yıl sürmüştür. Fraurt bu uzun\nzamanı hemen baştan nihayete kadar, Perslerle meskûn yerleri met bayrağı altında birleştirmek mücadelesile geçirdi.\nMaksat, millî ve coğrafî birliği temin etmekti. Bu işi muvaffakiyetle bitirdikten sora vatanını bütün bütün Asurun tahakkümünden kurtarmak istedi. Fakat bunu yapamadı. Asur hududunda giriştiği bir muharebede maktul düştü (M. E. 633).\nKİYAKSAR-NİNO- yerine geçen Kiyaksar mahdut bir\nVA MUHASARASI- zaman içersinde asur süvarilerinden pek çok\nİSKİT İSTİLÂSI fazla ve silâhça, terbiyece onlardan kat kat\nüstün bir ordu yetiştirdi. Metler, ilk fırsatta\nsilâhlarını huduttan uzattılar (M. E. 625). Asur istilâ ve Ninova muhasara edildi. Fakat talih yeni bir engel meydana çıkardı. Ninovanın açlıkla teslim olması artık bir gün meselesi\nhalinde iken Cenubî Rusya tarafından- gelen îskit türklerinin\nMedyaya girdikleri işitildi.\nMetler vatanlarını kurtarmak için muhasarayı bozdular;\nayaküstü bir musalâha yaparak kendi sınırlarına geçtiler.\nMetler gelinciye kadar iskit ordusu Derbentlerden Alan\ndağlarını aşmış, Azerbaycana girmişti. Kiyaksar, Urmîye\ngölünün şimalinde İskitlere tesadüf etti.\nİskitler zaten yorgun bir haldeki Metleri bir günde mağlûp\nettiler. Kiyaksar, galiplerin tekliflerini dinledi. Fakat kabul etmedi. İskitler memleketi baştanbaşa yağma etmeğe başladılar.\nîskit ordusu, Medyada yerleşmişti. Akın sahaları buradan\nMısır hududuna kadar imtidat ediyordu. îstilâ senelerce devam\netti. Kiyaksar kendi yurdunda îskitlerin esiri gibi yaşıyordu. Bir gün aldığı bir tedbir ile îskitlerin başbuğunu öldürttü. İskitler başsız, dağınık ve meyus bir mukavemetten sora\netrafa dağıldılar (M. E. 607).\nArtık her şey tabiî haline avdet etmişti. KiNİNOVANIN\nSUKUTU yaksar, memleketi îskitlerin istilâsından kurtardıktan bir müddet sora Asurlulara karşı\nbabil hükümdarı Nabupolasar la birleşti. İntikam ve kurtuluş\ndakikaları gelmişti; met, babil orduları Ninovanın etrafını\nçevirdiler (M. E. 606). Muhasara uzun ve şiddetli oldu. Asur", "n_chars": 2174}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0214", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 170, "page_end": 170, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0170"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 170", "text": "170 9 TARIH\n^ r a h / ^ e t e â . p m ü / ündti^yin rnahvolduJ:unu/görünce k e ^\ndısiM yşri_an/bi^od«n yiğını/üzerindfe a l ^ e r i ç ^ n ^ t k r o\ngüîl, Asür împamtorluğu/tarifen silifdyordla. ^\nYapılan muahede mucibince Babil Devleti cenupta Babilonya ve Kaideyi ihtiva eden küçük bir kıralhk halinde varhğmı muhafaza etti. Diclenin membamdan .Kızıhrmağa kadar\nolan saha Metlere terkedilmişti. Bt«:ada.4^yahtann tedtrdu\nbaşlıyordu.\nLİDYALÎLARLA ^iyaksarm büyük muvaffakiyetleri LidyalıHARP 'an kuşkulandırdı. Muhtelif vesilelerle Metleri ister istemez harbe sürüklemek mecburiyetinde bıraktılar.\nKiyaksar garba yürüdü. Kendisine mukavemet gösteren\nyerleri kolaylıkla zaptettikten sora Lidyalılarla karşılaştı.\nLidya o zaman Mermanatlardan^^vaf m idaresi altında bulunuyordu. Muharebe zarurî fasılalarla altı sene devam etti. iki\ntaraftan hiçbiri kafî surette mağlûp olmuyordu. Tabiî bir hadisenin yaptığı tesir, musalâhanın aktine sebep oldu: Bir gün\nGüneş tutulmuştu!\nKızılırmak iki memleket arasında tabiî bir hudut olarak\nkabul edildi. Bundan bir yıl sora Kiyaksar kendi yerini\nAstıyağa bırakarak vefat etti (M. E. 584).\nKiyaksar, kelimenin bütün kuvvetile azmi ve iradesi yerinde, kudretli bir ıslahatçıdır. Zamanında met ordusu daha\nevel kendisini mağlûp eden asur ordularını bitirecek bir\nderecede intizam buldu; ve bu intizam ona Anadolunun yarısını kazandırdı.\nASTİYAĞ VE TE- ^^^Issef halefi Astiyağ'ihtişam ve debdebeREDDİ den başka bir şeye aklı ermiyen zayıf bir\nadamdı. O, Hangmatana sarayını boyunlarından altın zincirler sarkan kırmızı elbiseli nedimler ve\nmusahiplerle doldurdu; birtakım merasimle zaman geçirdi.\nBirdenbire tereddinin son derecesine düşen bu saray, ahalinin nazarında menfur bir debdebe yuvası olmuştu. İlk\npers hükümdarı Kurus(Keyhusrev) askerile Medyaya girdiği\nzaman ahalinin yaptığı iş, kendisinin tabiiyetini kabul etmekten\nibaret kaldı.\n^î^sdm", "n_chars": 1883}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0215", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 171, "page_end": 171, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0171"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 171", "text": "IRAN A 171\nC. PERSLER\nAKAMANîŞ DEV- P^rsuvaların Diyala've Zap vadileri arasında\nLETİ yaşadıklarını göroTük. Parsua ismi seradan\nmuhtelif milletler arasında Pers, Furs Fars\ngibi şekillere girmiştir. Persler zamanla daha cenuba inerek\nSus ve Pazargat taraflarında yerleşmişlerdi. İçlerinden bir aile\ndiğer bütün kabileler ve ahali üzerinde büyük bir nüfuz\nkazanmıştı. Bu ailenin reisi Aka7namş unvanını taşıyordu\nAkamanış Oğulları Asurlularm yıktığı Elam Devletinin enkazı\nüzerinde yerleştiler. Asurbanapal Elamın payitahtını tahrip\nettiği sırada Akamamşın oğlu Teispes, Susun sarkındaki Anzan\nyahut Anşan şehrinde hükümet sürüyordu. Birazsora bütün\nşarkı Elamı ehne aldı; ve kırallığmı ilân etti. Sark tarihlerinin Keyamıjan unvanile tesbit ettikleri hanedan işte bu Akamanış ailesile başlar. T e i s b e ^ n sora gelen iki__hükûmdarınısımlerı Kuruş ve Kamhis mahkCrkâtında Ceyıhpik\n(Tcheichpik), Kuraş ve Kambujya tarzlarında görülen bu\nisimler, klasik iran tarihlerinin Keykuhat ve Keykâvus adlan\nile karşılaşmaktadır.\"^\nKURUŞ Anzan Kıralhğı metlerin tabiiyeti altında bulunuyordu. Akamamşın torunlarından Kuruş\n(Keyhusrev kıral olur olmaz Met İmparatoru\nAstiyağa isyan etti (M.E. 553). Met ve pers ordulan birkaç\ndefa çarpıştıktan sonra Metler Kurusa teslim oldular(M.E,550).\nİmparatorun kızını alan Kuruş her suretle Metleri ve Persleri\nbirleştirmiş oluyordu. Ordu evelce olduğu gibi bu aile zamanında da Metler ve Perslerd^-n teşekkül etti. Bütün kumandanlar ve hükümet adamları evelkinin ayni idi. Birçok\nmuasır milletler nazarında Metler ve Persler daima Metler\nnamını muhafaza ettiler.\nLtOYA SEFERİ ^idya Kıraıl Krezüse göre şarkta büyük bir\nkuvvetin teessüsü Lidyanın istikbali için pek\nvahim olabilirdi. Bunun için Krezüs, Kuruş aleyhine Mısırda\nve Babilde gizli ittifak müzakerelerine girişti; ve Yunanda\nkendi lehine teşebbüslerde bulundu. Şarka tecavüze hazır- 1\nlandı. Tam bu sırada idi ki. Kuruş, ordusile Kaide üzerin- K li\nden «^s^tmidii. Lid,ya hüdutlan - boş değildi.\nDerhal toplanan Lidya ordusu Kurusu Kapadokyada karçıla\ndı (M. E. 546). Kızıhrmağın şarkında yapılan ilk çakışma.\nV\nli^p lİ\nJ • il", "n_chars": 2117}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0216", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 172, "page_end": 172, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0172"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 172", "text": ", \\ j / < r r\n172 t a r i h\nKurusun yorgun askerini zedeledi, Bunun üzerine ^urus\nüç aylık bir mütareke teklif etti.\nBu. teklif Krezüsün de -işine-geldi; müttefiklerinin yardımmı temm için ^«m^^a zamana ihtiyacı vjrHı,\nMücadele yeniden başladığı zaman Lidyanın üc aylık\nmütarekeden kuvvetçe hiçbir istifade edemediği anlaşıldı.\nBir gun sabahtan akşama kadar devam eden şiddetli bir\nmuharebeden sora Krezüs ordularını Kızıhrmağm garbına\nçekmeğe mecbur oldu.\nİkinci bir muharebe Krezüsün ordusunu bütün bütün\nperişan bir hale koydu. Krezüs dermeçatma bir askerle payıtahü Sart (Sardes) kalesine kapandı. 14 günlük bir muhasara neticesinde burası da zabıt ve Krezüs esir edildi. Artık\nKuruş Anadolunun mühim bir kısmına hâkim olmuştu.\nKurusun Lidyalılara karşı kazandığı zafer tarihte yeni bir\ndevir açmıştır. Krezüsün üç senede hazırladığı ordunun birkaç günde mahvolması (Met-Pers) tefevvukunu bütün dünyaya tanıttı. Bilhassa şark hükümdarları kendi zâflarını anladılar. Mef-4mî5-edaHm'i«\"Sukutile -.Lİdya payitahtının zaptı-apaKuruş bu zamana kadar, büyül\nbabaları gibi Anzan Kiralı unvanını muhafaza ediyordu.^\nKendisinin Pers Kiralı namını alması Lidyanın istilâsına tesadüf eden 546 senesindedir.\nŞARK SEFERİ ^urus, kymandanl^mdan birini Anadolj/da\nırakaraK İrana döndü. Fakat orad,a /âur\"^adı; T ü r k e ^ ( T ü r k i ^ n ) geçti/ . • iît /'\\/\na k ı h m şeydeti evel- Ttıerrire--'\nketin üj^ d-^fa Baktriyana^ücuiîî-ettirTfeiariyanHlSFTarrns^^\nışittikten-^a-liukÖIn-daTm-k^nd^\nsilâMai^ifn-tnr^^ Baktriyanı^ Mervi Harizmi Soğdiyani ^Buhara — Semerkant) cddr:\nKuruş bütün Sir.ırmağı üzerinde birçok kaleler yapmıştır.'\nBunlardan en meşhuru yunan müelliflerinin Kiropolis (Cyropolis=Kurus şehri) dedikleri \"Ura Tübe,, kalesidir.\n- S A K A ^ r l a MUr hareketimi Sicis^ana kada/ temdititti.\nl^REBE 7 Bm-ada yaşıy/n Saka^r serve/eri ve A a h -\n/ ' / ı-^anhklari^ meşl^rdular/ S a k a l ^ kend i l i m e .teklif edilen kayıtsı-i ve şa/tsız tabiiyeti re/dettiler\niiigaiıtı.", "n_chars": 1969}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0217", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 173, "page_end": 173, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0173"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 173", "text": "Muhar.ehe_baştedı.f Sakaların hükümdarı Âmorgez esir düştü\n^Kurus-- muvaffakiyetinin- fc-ap olduğunu zanH-edi-y-oî^d^^Bir- /\naz sora yamldığım anl-adı.^ ^Âmörgezin zevcesi topladığı\nKuruş ordusuna hücum etti.,\nBunlardan kadın muharipler teşkil ediyordu.-'\nKadın, erkek bir arada, omuz omuza vuruşan Sakalar Kuru-./\nsun ordusunu iyice hırpaladılar; ve birçok esir aldılar. Muha\"^^\n1. Amorgezin zevcesi bu''\nesirleri kocasile mübadele eüi.\nS4e4«^a'n Dtyltği m^tay-y^n-bir vergi vermek\nşartile jpjasalâhayı kabul etti. Btritiiâr-SmcâHrTTmparatOT^^^\nğun şarkta\"Kr ~cep-besim__ıwi4î«iaza - edsn -MF--küWe^\nkoyHitı-ştu., TüFk-elinde yapılan-4.^,. 4ran ve Medyanın şark\"\nbir emniyet altına almışti. Bütün Türkçü\nseferî-al-ti sene-deVam etti (M. E. 545-539). Bundan.,^a\n-Babille-anlaşmak lâzımgeliyordu.\nKALDE SEFERİ Perslerin ve Meüerin 10 senedir geçirdikleri\nbüyük inkılâp hayati karşısında Kaide,\nmazinin ihtişamına gömülmüş bir ölü idi. Ahali daha ziyade\ndinlerile meşguldüler.\nEski Kaide üfu^lariie Beniisrail papazları biribirlerile\nkehanet, ayin ve malûmat yarışı yapıyorlardı. Bir kâhinenin\noğlu olan Kıral Nabonit devletin idaresini oğluna bırakarak\nbir köşeye çekilmişti.\nKâhinler herkesten ziyade Nabonidin üzerinde natizdiler.\nOnu elleri içinde bir oyuncak gibi kullanıyorlardı. Kuruş\norduları huduttan göründüğü zaman (M. E. 538), Nabonit\nmemleketi kurtarabilmek için her taraftan kâhinleri topladı.\nMabutlara kurbanlar takdim ederek milletin günahlarını\nçıkarttılar.\nMemleketin diğer yerlerinde bulunan mabutlar büyük\nbir itina ile hükümet mıcrkezine naklediliyordu. Kuruş\ndindar ahalinin mabutlarına karşı son vazifelerini yapmalarına mâni olmadı. Kendilerine birkaç haftalık zaman bırakti. Ni\nBabil, ınüsademesiz ve harpsız alındı. Babilin düşmesi üzerine bütün imparatorluk en ufak bir heyecan, bir sarsılma s:\nhissetmeden Kurusun idaresine intikal etmiş oluyordu. Süryaniler, Araplar, Fenikeliler memleketin geçirdiği inkılâbı\nancak yıllık vergilerinin dünkü metbuları yerine ondan\nTvr k Cc", "n_chars": 2001}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0218", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 174, "page_end": 174, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0174"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 174", "text": "174 TARİH\ntefsir ettiler.\nKuruş Babıhn de kiralı olmuştu.\nYAHUDILERIN hazinelerini açtırarak Kudüs\nSERBEST BIRA- mabedinden getirilen altın ve gümüş vazoKıLMASı larıSargonun Palestinden naklettiği Yahudi. lere verdi. Onlara bu vazolarla beraber hürriyetleri de iade edilmişti. Yahudilerden bir kısmı yıkılan\nmabetlerini ihya için vatanlarına döndüler. Kurusun Palestin\nmenfilerine karşı iltizam ettiği himayede iki amil aranmıştırBirincisi Babihn zaptında Yahudilerin gösterdikleri yaıdımdır'\nikincisi Palestinde Mısırla Pers İmparatorluğu araşma minnettar bir unsurun girmesinden kazanılacak siyası faydadır.\nKURUSUN SON ^^^\"usun Babili aldıktan soraki hayatı bütün\nGÜNLERI tafsilâtile tarihe geçmemiştir. Malûm olan bir\n. şey varsa kendisinin son günlerde yeniden\n1 urkehle uğraşmağa mecburiyet görmesidir.\nKuruş, tarihin en bariz simalarından biridir. Zamanında\nMet - Pers imparatorluğu Türkelinden Akdenize kadar uzanıyordu. Vefatı 528 yahut M. E 529 senesindedir.\nKAMBİs Kuruş, tahtını büyük oğlu Kamhise bırak(KEYKÂVUS) mıştı. Fakat Kambis bütün imparatorluğa\n. , tevarüs etmiyordu. Kuruş, Met hükümdarı\nAstıyagın kızile evlendiği zaman, bu kadının ilk kocasından İki oğlu vardı. Kurusun da kendisinden bir erkek\nçocuğu oldu. Kambisin anası ayrı idi. İmparator son\nşark seterinde ölmek üzere iken üvey oğullarını Burkanlar\nî- 1 !• ve Derbısler [1] üzerine satrap tayin etti. Baktriyan, Harizm\nPartıya ve Karmanı (Kirman) taraflarını, yani şarkî İranı da\nyurtluk olarak kendi oğlu Semerdiso verdi. İmparatorluğun\ndıger kısımları Kambis'e kalıyordu. Metler Semerdisi kendi\nhükümdarlarının meşru halefi tanıdılar. Bu vaziyet Met ve\n1 ers hanedanını yeniden ikiye bölüyordu. Kambis üvey\nkardeşim esrarengiz bir surette öldürttü. Semerdisin ölümünden kimse haberdar değildi. Türkehnde bir kaleye\nkonularak muhafaza edildiği halka telkin olunmuştu.\n^^^ S^jkanlar hakkında malûmat yoktur. Derbislerin Pencap taraTnin m r S n v T buruştan beş as:r sora yunan müelHf ermm Hırkanya cıvarmda bulunduklarından bahsettikleri Derbiklerle\nbunlar arasında münasebet bulunup bulunmadığı meşkûktür.\nHUlAı Ulkl^tfİİSÎ", "n_chars": 2104}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0219", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 175, "page_end": 175, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0175"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 175", "text": "İRAN 175\n^Kambis dört sene kadar kendisine itaat etmek istemiyen\nvilayetleri yatıştırmakla uğraştı. Ondan sora yine fütuhat\nbaşladı.\nMISIR SEFERİ ^iambis, ordularını topladı. Mısıra doğru\nyürüdü. Mısır Fir'avunu Amasis eyi bir asker\nve kudretli bir idare adamı idi. İlk müsademede öldü. Yerine\noğlu Üçüncü Pisametik geçti .İkinci bir müsademe Mısırlıları\ndağıttı (M. E. 525).\nPisametik hayatım kurtarmak kaydına düştü. Menfise\nkaçtı. Şehir muhasara edildi. Birkaç gün sora şehir ve\nPisametik teslim edildiği gibi bütün Yukarı Mısır da Perslerin eline geçmişti. Kambis, birkaç sene çöllerde neticesiz\nhareketler yaptıktan sora nihayet vatanına dönmek için\nMısırdan hareket etti (M. E. 522). Suriyede kendisine fena bir\nhaber verdiler. Bazı vilâyetler isyan etmişlerdi. İhtilâlin başında üvey kardeşi Semerdise benziyen biri vardı. Halk, bunu\nbizzat kaybolan Semerdis diye telâkki ediyordu. Kambisin\naldığı haber bundan ibaret kalmadı. Memlekette kendisinin\nhiçbir taraftarı kalmadığını, sahte Semerdisin bütün kuvvet\nv e iktidarı eline aldığını söylediler. Kambis kendini öldürdü.\nSAHTE SEMERDİS Semerdis rolünü oynıyan adam\nGomata (Gaumâta) isminde bir mecusi\npapazı idi; Gomata yalancı şahsiyeti ile mevkiinde kalabildiği yedi aydan ibaret zaman zarfında birçok mabetleri\ntahrip ettirdi. Sahtekârlık, pek çabuk meydana çıktı. Kendisini Medyada kapandığı bir kalede muhasara ettiler.\nEtrafında bulunan adamlarile beraber öldürdüler.\nDARYÜS: DAHİLÎ Go\"^atadan sora iran tahtı Birinci Daryüs e geçİHTİLÂLLER E. 521). Daryüs, Akamanış soyundandır.\nFakat Kuruşla müşterek bir koldan gelmemiştir. Daryüsün hükümdarlık mevkiine gelmesini takip eden birkaç yıllar muhalifleri yatıştırmak, teskin etmekle geçmişti.\nİlk muhalefet elam muhitinde çıkh. Babil de onu takip\netti. Daryüs, elam işinin hallini jenerallerine bıraktı. Kendisi\nbir ordu ile Babile yürüdü. Her iki sahada yapılan hareket\nmuvaffakiyetle neticelendi.\nAyrıhk temayülleri az çok heryerde mahsustu. Medyanın\nyerli ordusu Kiyaksar evlâtlarından birini kıralhk mevkiine", "n_chars": 2026}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0220", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 176, "page_end": 176, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0176"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 176", "text": "176 TARİH\ngetirdi. Medya istiklâlini istiyordu. Daryüs başka yerlerdeki\nihtilâli bastırdıktan sora Medyaya geldi; ve hâkim oldu.\nİhtilâl ve hoşnutsuzluk Türkeli hudutlarından Lidyaya\nkadar türlü türlü şekillerde sekiz sene sürüklendi. Ondan\nsora husule gelen intizam bütün imparatorluğun manzarasını değiştirdi. Kurusun din ve millet kayıtları haricinde tesis\neüiği \"Met - Pers,, tefevvuku yerine memlekete müşterek\nbir din ve mutlak bir idare sistemi veren bir îran Devleti\nkaim olmuştur.\nD. DARYÜSTEN MET MUHAREBELERİNE KADAR\nİSKİTLERE SEFER Daryüs, etraftaki ihtilâfları bastırdıktan sora\ngözlerini bir taraftan Hinde, diğer taraftan da garp tarafına dikmişti. Yunan, Daryüs için, heryere tercih olunmak lâzımgelen bir istilâ sahası idi. Fakat\nondan evel Avrupa îskitlerini, yani şimdi kısmen cenubî\nRusyaya tesadüf eden sahada ve Karadenizin şimalindeki\nTürkleri itaat altına almak lâzımdı. Daryüs, Sustan Sart hududuna kadar askerî bir yol yaptırdı. Bunun boyu 2 4 0 0 kilometreye varıyordu. Yol üzerinde muhtelif posta merkezleri\ntesis edildi. Menzillerde atlar daima hazırdı. Her merkez aldı&ı\nşeyi_ son süratle öteki menzile naklediyordu.\nİskitler o zaman servet ve cesaretlerile meşhurdular. Dağlardaki altın madenlerini işletmek onları zengin etmişti. Daryüs İskitler üzerine hareket etmeden evel Kapadokya satrabı\nvasıtasile Karadenizin şimalinde bir akın yaptırdı(M. E. 515).\nGetirilen esirler ordunun hareketi için lâzım olacak malûmatı verdiler. Daryüs bundan iki sene sora topladığı 700,000\nkişilik bir ordu ve altı yüz parça gemi ile İstanbul boğazım\ngeçti. Trakyanın şark tarafını itaat alhna aldıktan sora İyonların yaptıkları gemilerle tertip edilen bir köprü üzerinden\nTunayı geçti. İskitler hiçbir yerde pers ordusile temasa meydan vermediler. İki ay Tuna ve Don ırmakları arasında dolaşan Daryüs ordusu yiyecek ve içecekten son derece muztaripti. İskitler pers ordusunun doğrulduğu istikamet üzerinde zahirelerini yaktıkları gibi kuyuları da dolduruyorlardı. Daryüs, bu fena şerait altında daha şimale çıkarak bazı\n1ı •'", "n_chars": 2042}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0221", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 177, "page_end": 177, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0177"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 177", "text": "IRAN\nköyleri yaktıktan ve yağma ettikten sora geldiği yol üzerinden geridöndü; ve doğru Sart şehrine gitti. Kışı orada geçirdi.\nHİNT SEFERİ Daryüsün hinde büyük bir ehemmiyet vermesinin birçok sebepleri vardı; her şeyden evel Kurusun şarkta yaptığı fütuhat Hint yolunda inkıtaa\nuğramıştı. Başlanılan hareketi ikmal etmek o devri yaşıyan1ar için bir gaye, bîr ihtiyaçtı. Daha Anzan Kırallığı zamanında memleketin hududu Hürmüz boğazına kadar uzanmıştı. Cenup sahillerile Hint arasında hâkim olan iktisadî irtibat ve münasebet orayı daima İranın gözü önünde\nbir servet ve ticaret hazinesi halinde bulunduruyordu. Bugün Hintte yalnız Misor (Mysore) dağlarının bir bucağından\naz miktarda altın istihsal edilir. Fakat Pencabın şimalîndeki arazi kadîm bir altın madeni mıntakasıdır. Daryüs zamanında buradaki madenlerden ve suların sürükleyip getirdiği kumlardan altın çıkarılıyordu. Daryüs Hinde hareket\netmeden evel İndüs ırmağının munsabı hakkında malûmat\nalmak istedi. Irmağın Gazne yoluna çıkan bir yerinde bir filo\nteşkil edildi. Daryüs Pencaba gelmişti (M. E. 512). îndüsün\nmecrasından aşağı inen harp filosu Hintte tesis edilen satraplık hududunu, ırmağın uzanabildiği saha üzerinde tesbit\netti. Artık Daryüs geridöndü. Gemiler denize çıktıktan sora\ngarba döndüler. Arap Yarımadasını dolaşarak Süveyşe geldiler. Tamam otuz ay devam eden bu seyahat îranm mevcudiyet ve tefevvukunu her tarafta göstermiş oluyordu.\nYUNANLA TEMAS seferinden dönerken bir satrap\nkumandası altına verilen 80,000 kişilik bir\nordu Trakyanın tabiiyetini temin etmiş ve Makedonyayı tazyika başlamıştı. Bu vaziyet, İran ile Şimalî Yunanistanı yakından karşılaştırmış oluyordu. Aradaki münasebet pek kısa\nbir zaman için Atinanm gösterdiği inkıyat ve teslimiyete\nbenziyen bir şekilde devam. etti. Atinalılar, dahilî siyasetlerine ait bazı vakalarda yakındaki satrapların müdahalesini\nistiyecek kadar ileri gittiler. Fakat bu hal, kolayca aksine\ndöndü. Lidya satrabının emrile Naksos (Naxos) adasına karşı\nyapılan muvaffakıyetsiz bir hareket, evvelâ tyonları, daha\nsora bunlara iltihak eden diğer eyaletlerle beraber Atinalılar ı\nİranın aleyhine tahrik etti. Müttefikler birdenbire Şarta tecavüz\nettiler (M. E. 493). Daryüs bundan son derece müteessir oldu.\n12", "n_chars": 2231}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0222", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 178, "page_end": 178, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0178"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 178", "text": "178 TARIH\nBu husumet İranla Greklerin iki asır biribirile vuruşmalarını intaç etmiştir. M. E. 4 9 0 dan 4 4 9 a kadar devam eden\nİran veYunan muharebeleri tarihte Met Met muharebeleri adını\nalmıştır, İran İmparatorluğunun inhitatını hazırlıyan amillerin\nbirincisi bu uzun mücadeledir. Daryüsün halefleri zamanında\nbiribirini takip eden İhtilâller, bilhassa Mısır isyanı devletin\ninkırazını daha ziyade kolaylaştırmış, ve nihayet memleket\nBüyük İskender ordularına çiğnenmiştir. Daryüsten sora İran\nhükümdarlığına geçenler şunlardır : Kerkes, (Serhas), 1 inci\nArdişir (Artaxerces — Artakhchathraı), 2 inci Ardişir, 2 inci\nDaryüs, 3 üncü Ardişir, 3 üncü Daryüs.\nDEVLET İDARESİ İ^nP^J^^torluk satraplıklara (vilâyetlere) takSATRAPLIKLAR ' olundu. Her satraplıkta, satraptan başka kâtip ve kumandan olmak üzre iki büyük memur vardı. Satrabın başlıca vazifesi vergi almak ve\nadaleti tesis etmekti. Kâtibin vazifesi işleri teftişten ibaretti.\nSatraplık dahilindeki kuvvetlere ve kalelere kumandan kumanda ederdi.\nHer sene hükümdar tarafından ayrıca müfettişler tayin\nolunur ve satraplıklar teftiş ettirilirdi. Bellibaşh şehirler arasında daimî süvari postaları bulundurulurdu.\nE. METLERİN VE PERSLERİN\nMEDENİYETİ\nYAZI İranlılar biribiri ardınca, üç türlü yazı kullandılar:\n1 — Çivi yazısı-, bu yazı Akamanışlar tarafından kullanılmıştır.\n2 — Pehlevî yazısı-, muhaberede, paralarda ve avesta tefsirlerinde kullanılmıştır.\n3 — Zent yazısı-, pehlevî yazısından çıkmıştır; zent dilini\nyazmakta kullanılmıştır. Avesta da bu yazı ile yazılmıştır.\nDİL Yukarda bahsedildiği gibi Pers İmparatorluğunu tesis eden Kurusun mensup olduğu\nAkamanış Ailesi Anzanda yerleşmişti. Bunlar anzanca, yahut\nelamca denilen kadîm bir türk lehçesi kullanıyorlardı.\nİmparatorluktan evelki Anzan Kırallığının lisanı budur.", "n_chars": 1788}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0223", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 179, "page_end": 179, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0179"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 179", "text": "ıRAN\nİmparatorluk dahilinde başlıca üç lisan konuşuluyordu;\nbiri; eski pers lisanı, ikincisi anzan dili, üçüncüsü babilcedir. Babil Msanı_ bin senedenberi Asyanm cenubugarbisine yayılmıştı. Iranın kendine mahsus lisanları bilhassa\nşunlardır:\n1 — Eski pers dili : bu dil Akamanışların çivi yazısı ile\nyazılırdı.\n2 — Zent yahut avesta dili.\n3 — Pehlevî dili.\n4 — Pârsî — (Sasaniler zamanında kullanılan lisan).\nEski Perslerin dili sanskritçeye yakındır. Bu dil saray\n•dili idi.\nZentçe de eski pers dilinin bir eşi gibidir.\nPehlevî dili eski pers dilini tamamile ihtiva etmez. Bu\ndilin esası daha çok Ortaasyada bulunmuş olan vesikalarına\nuygundur.\nParsî denilen lisan eski pers lisanile şimdiki farisî\narasındaki intikali temin etmiştir. Bu, Pehleviceden başkadır. unsurlardan küçük bir kısmını gösterir. Aşağıdaki kelimeler, farisinin aynen türkçeden aldığı il\nTÜRKÇE FARİSİ ir\nmeri) Kon - Mesken, ikametgâh, (dağ ke- / Kanak. Türkç konağın aynidir. \\ Han, hane (Soğut farisisinde: a\nKan Hun\nkıvrık demir. Kanca (kancar) iğriliğine saplanan J. Hançer (Kancar) m S ı r\nTamuğ - cehennem Tamağ (soğutçada kullanılır).\nTirek, Tırak-ağaç Draht (eski fariside: Drah)\nKor-ziyadar bir hale gelecek kadar\nyanmış ateş. Hur, har (güneş)\nAkkor - beyaz ateş, Ahker\nGû - ses Gû (söyle)\nManış - yürüyüş tavır, hareket (Manımaktan) Meniş\nKişi - şahıs, insan kes\nO (onlar) o, an\nUs - akıl ve temyiz huş\nKırt-küçük hurt, hürde\nÇay-dere, ırmak cuy\nYara - yarık yâre", "n_chars": 1445}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0224", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 180, "page_end": 180, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0180"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 180", "text": "180 TARIH\nTÜRKÇE FARİSİ\nPara, parça (barca) pâre\nBasa - sora, arkadan gelen (uygurca) }> Pes\nÇalangu - kahramanlık, zafer ve hü- 1\nkümdarlık alâmeti olarak alm üzerine Çelenk\ntakılan altın başlık.\nujjj İran dini sabit bir şekil alıncaya kadar, şark\nve garbın yani Türkelinin ve Mezopotamyanın, diğer taraftan da Hindin tesirleri arasında çalkanmış,\nen kanlı inkılâplar geçirmiştir.\nBaşlangıçta, îranlılarm Allahı, Türkün Gök Tanrısına verilen müşahhas bir mahiyetten ibaretti. Allahı şöyle tasavvur\nediyorlardı: Allah gökün bütün çevresidir; onun libası göklerin kubbesi, vücudu, sonsuz ve mutlak hâkim olan nurdu;\ngözleri Ayla Güneşti.\nGörülüyor ki. Metlerin ve Perslerin itikatları türk natürizmine yakındır.\nSoraları Zaratuştra (Zerdüşt) admda bir iran mütefekkiri\nçıktı. Şimdiki Parisilerin Mazdisinî, (Mazdeism) dedikleri bir\ndin icat etti. Zerdüşt (M.E. VII veyahut VI mcı asırda) Azerbaycan ve Baktriyanda yaşamıştır.\nZerdüştün koyduğu esaslar Avesta namında bir kitapta\nyazılmıştır.\nBu esaslara göre, Hürmüz ve Ehrimen adlı iki mabut\nvardır.\nHürmüz, en büyük ve en eyi Allahtır; dünyayı o yarattı,\nonu, birçok meleklerin yardımile idare eden Hürmüzdür ;\nbu meleklerin en tanınmışı Mitradır (Dost).\nEhrimen, fenalık yapan, yıkıcı ve etrafında şeytanlar dolu bir mabuttur.\nHürmüz ile Ehrimen, yani eyilik ile fenalık daimî kavga\nhalindedirler.\nPersler inanıyorlardı ki sonunda Hürmüz, eyilik galip\ngelecek ve her şey güzel ve temiz olacaktır.\nAYİN dinin ayinleri çok basittir. Kilise, cami\ngibi yer yoktur. Yalnız tepelerin üzerlerinde\nateşler yakarlar, ve onu hiç söndürmezler; mukaddes tutulan\nbu ateşin alevleri Hürmüzü temsil eder.", "n_chars": 1641}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0225", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 181, "page_end": 181, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0181"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 181", "text": "IRAN 181\nPerslerin itikadına göre, öldükten sora ruhları muhakeme olunacaktır. Ondan sora bir dar köprüden (Sırat) geçeceklerdir. Günahlı olanlar cehenneme düşecekler, orada Ehrimen tarafından azap göreceklerdir. İyilik yapmış olanlar\nköprüyü geçerek Hürmüzün yanına gidecekler, orada cennet hayatı yaşıyacaklardır.\nZerdüşt dini eski dinler içinde sade ve temiz\nAHLAK. MUGLAR ^^^ sayılır. İbadet ederken şöyle denirdi: \"Bütün eyi fikirleri, bütün eyi sözleri, bütün eyi işleri\ntakdir ederiz. Her eyi şeyi temiz olarak muhafaza edeceğiz.,,\nVazife, fenalıkla mücadele etmektir. Ziraat, bir fazilet idi.\nÇünkü bir tarlayı açarak fena otları mahvetmek fenalıkla\nmücadele sayılırdı.\nAteşleri yakan ve ayinleri idare eden papazlara mug,\nyahut mağ derlerdi. Bunların nüfuzları çoktu.\nMetlerin ve Perslerin uzun zaman ahlâkları metîn kaldı.\nSoraları Samîlerleihtilât yüzünden gevşediler; o kadar ki, bir\navuç Makedonyalı onları mağlûp etmeğe kâfi geldi.\nPERS SAN'ATİ İran medeniyet ve san'atinde sumer, kaide,\nve eti medeniyetinin ve bunları takip eden\nasur medeniyetinin izleri aynen göze çarpmaktadır. Şekiller\nmilâttan 3000 sene evel teessüs etmiş sayılır. Fakat, zamanla\nİranlılar bu komşu medeniyetlere kendilerine mahsus zarif\nve ahenkli vasıflar ilâve etmişlerdir. Garbî Asyada taş sütunların taammüm etmesi bilhassa iran san'atinin eseridir.\nİran mabetler inşasını menettiğinden onlar büyük saraylar yaptılar. Sarayların büyük salonları sütunlarla tezyin olunurdu. Mermer kullanırlardı. Sütun başlıkları zarif bir şekilde\nişlenirdi (Res. 97). Sarayların kapıları heykellerle süslenirdi.\nKitabelerde, kabartma resimlerde mineli tuğlalarla süsler yapılırdı (Renkli Res. V, VI, VII). Daryüs zamanına ait mühim\neser Bisütun kitabesidir. Bu kitabe Ekbatan ve Babil yolu\nüzerindedir. Kitabedeki yazılar Daryüsün zaferlerine aittir.\nF. AKAMANIŞLARDAN SORA İRAN\nAkamanış sülâlesinden III üncü Daryüs za^^^ manında idi ki, Makedonyalı Büyük İskender\nnispeten az bir kuvvetle İranı istilâ etti; son\nkat'î muharebe Erbü de oldu. Üçüncü Daryüs ordusu burada", "n_chars": 2045}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0226", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 182, "page_end": 182, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0182"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 182", "text": "son bozgunluğa uğradı (M. E. 3 3 0 ) Daryüs, Baktriyan\nsatrabı tarafından öldürüldü. Bu suretle Akamanış imparatorluğu tarihe karıştı. v\nİskender, Pers İmparatorluğu makamında ancak 7 sene\n^^^ kkender öldükten sora İmparatorluk, İskenderin jeneralleri arasmda taksim olundu. Bu meyanda Suriye ve Iran ;v\nSelefküs namında bir jeneralin idaresi altında toplandı Tarihe Selefküslev adıyla yeni bir devlet çıktı (M. E. 312 ). Bu\nhükümdarlık zamanında idi ki, Partlar Iranı kurtarmağa teşebbüs ettiler.\nPartların ihtilâli Arsak adında bir türk başPARTLAR buğunun riyaseti altında çıkmıştı (M. E. 255)..\nPartlar, Çin Türkelinden gelmiş ve Hazar Denizi cenubuşarkisindeki mıntakada yerleşmiş Türklerdir. Bu mıntakaya\nHirkanya denir. Arsak bir muharebede öldürüldü ; yerme\ngeçen II nci Arsak (Tiridat) Hirkanya kırah oldu. ilk merkezleri Zadrakarta oldu (Estarabat). • • ^\nPartlar bundan sora bütün İranla beraber Sunyeyı de\nkazandılar.\nII inci Arsak büyük hükümdar unvanını aldı.\nPartlar, eski İran İmparatorluğunu yeniden vücuda geürmış.\noldu Klasik iran tarihleri bu devre Eşkâniyan Devri derler.\nRomalıların Medya aleyhine mücadeleleri Partlar zamanına tesadüf eder.\nG. SASANİLER VE SON DEVİR\nSasaniler sülâlesini kuran küçük bir kale muhafızı bulunan Ardişir namında bir kumandandır.\nPartların Sasanilere bıraktığı tarihî vazife Romalılara\nkarşı memleketi müdafaa etmekti. Sasaniler dört asır bu\nvazifeyi muvaffakiyetle ifa ettiler. Sasan ismi Ardişirin büyükbabası Sasandan gelmiştir. İstanbul surlarına kadar ılerhyen\nsasanî orduları. Kara Doğan isminde bir kumandanın Türklerden mürekkep ordusu idi.\nSasaniler, Romalılardan aldıkları ganimetlerden bir kısmını Horasanın şark hudutlarmdaki türk hakanına gönderirlerdi. Sasanî sülâlesi, Halife Ömer tarafından gönderilen bir\nordunun istilâsı üzerine ortadan kalktı (M. S. VII inci asır) .", "n_chars": 1836}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0227", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 183, "page_end": 183, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0183"], "running_head": "iRAN", "citation": "Tarih I (1931), s. 183", "text": "Sasanî hükümdarlarından adaleti ve ilmi himayesi ile\nmeşhur olan Nuşirevan ve Araplara mağlûbiyeti neticesinde\nsülâlenin mahvı kendi zamanında vukubulan Yezdicert\nisimleri çok zikrolunur.\nH. VII İNCİ ASIRDAN XIX UNCU\nASRA KADAR İRAN\nIX uncu asrın başlangıcında halifelerin kuvvetten düşmesi İrana yeniden hayat verdi. Araplar biribirini müteakip\niran vilâyetlerini kaybettiler. Tahiriler, Saffariler, Saman\nOğulları, Âli Boye oğulları (Büveyh) Gazneliler muhtelif devletler teşkil ettiler. Bu hanedanların yerine en son Selçuk lular\nkaim oldu. Bundan sora Harizm Devleti teşekkül etti. Fakat,\nCengiz \\n zuhûru Harizm hükümetini uzun müddet sürdürmedi (1225). Bu hükümet te İrandan çekildi. Cengizin torunlarından Holûgû (1258) Bağdada girmiş ve hilâfete nihayet vermişti. 1335 ten 1381 e kadar İran yalnız bir karışıklık içinde\ngörünür. 1389 da Timur İrana girer ve hükümeti ele alır.\nBundan sora İran Devleti, -S^a/em lere intikal etmiştir. Safeviler\nbütün İrana . malik olmuşlardı. Fakat Osmanlılar garp\nvilâyetlerini kendilerinden almışlardı. Devleti en ziyade sağlamlaştıran Şah Abbas tır. Şah Abbasm vefatı İranı yeniden\nbir inhitata düşürdü. 1722 den sora Afganlı 1ar İranı istilâ\nettiler. Osmanlılar da Azerbeycana girmişlerdi. Halbuki soradan Ruslar Hazar vilâyetlerinde Derbendi, Baküyu almışlardı.\nMuhtelif galipler İranı parçalamıştır. 1747 ye kadar devam\neden Avşar Türklerinden Nadirşahm saltanatı bu cümleden\nsayılabilir. Zent kabilesinden Kerimhanın geçirdiği devre\n(1761— 1779) İran için yeni bir inkişaf ve varlık hayatı\nsayılabilir. Ondan sora dahilî muharebeler başgösterir,\nve bu muharebeler 1794 te Kaçar Hanedanının müessisi\nMehmet Ağahan m zuhûruna kadar devam eder. İkinci Kaçar Hükümdarı Fetih Alişah kadîm İranın garbında yeni\nbir devlet vücuda getirdi. Bu zat, Fransa İmparatoru Birinci\nNapeleon la tadafüî ve tecavüzî bir muahede aktetti. Fakat\n1827 de Rusya ile yapılan muharebeler devleti yeniden\nkuvvetten düşürmüştü.", "n_chars": 1948}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0228", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 184, "page_end": 184, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0184"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 184", "text": "XIII\nEGE HAVZASI IH\nA. MEMLEKET\nEge Denizini çevreleyen kara parçalarının\nEGE HAVZASI ve bu denizin içinde bulunan adaların vücuda getirdikleri havzaya, Ege havzası denir.\n[1] Ege havzası ve grek tarihi okunmazdan evel aşağıdaki malûmatın bilinmesi faydahdır:\nA Jarde'nin (La formation du peuple grec) unvanh kıtabınm 81 mcı\nsahifesindeki: \"Le Grec possMe un grand nombre de mots quı ne s expUauent pas par l'indo-europen et qui ont done ete empmntes a des\nS n T u e s d'un autre type. Comme il en est tres peu que l'on puısse a\nc o u p Jûr reconnaître^pour semitique„ ve \"... Les\naue fournit l'Ğtude des noms de lieu - pour la plupart en Grece ınexplı2ables par le Grec, - ne permettent pas d'aboutir â des co\"Cİusıons cer\nteines cümleleri dikkati calip görüldü. Grek lisanında ve Yunan\nc o S a s m d a başka lisanlarda manası olmıyan k e l l e l e r i n turkçe olduğuna kanaat verecek emarelere tesadüf olundu. Mesela .\n\" ( İ o n ) , grek esatirinde, İonlann (Yunanlılarm) ceddidir; evvela\nAtık kıfasına geldi, sora Peloponeze geçti, orada kıral prens oldu; sora\ntekrar, Atık kıfasına döndü, orada da Atina kırah intihap olundu. Bu\nefsane, ion ırkının muhaceretlerini tasvir eder.\n(ionie), umumî bir surette Anadolunun, Adalar Denizi sahilim\nihtiva eden kıfadır. Bu isim Anadoluya Dorilerin istilası üzerine, şarka\nsürülen Akalarla beraber gelmiştir. „\nBu malûmatı, «Nouveau larousse illustree„den alıyoruz. Demek kı,\n\"İon„ Akalardandır; kıraldır, sahiptir.\nBedros Efendi Keresteciyanın \"Dictionnaire Etymologique de la\nlangue Turque„ kitabının 3 3 üncü sahifesinde şu tafsilat vardır: iye\nT orl) II seingeur, maître. iyemek = Dominer. Sumenen aı = pere,", "n_chars": 1656}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0229", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 185, "page_end": 185, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0185"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 185", "text": "EGE HAVZASI 185\nBaşlıca kara parçaları şunlardır:\nAnadolu garp mıntakaları, Trakya ve Makedonya cenup\nsahilleri ve Yunan Yarımadasının şark sahilleri. Girit adası\nhavzanın cenubunu kapar.\nbasque iau ( n a ) = maître, seigeur ; Grec ııye (ncov) = prince, siengeur et\nlÎYso^ıaı = Commander, gouverner.\nEn Mongol iige (uieke) singfie grand, ainsi que l'atteste Ebül-ghazi\n( Şecerei türkî, pa. 4 3 ) .\nCe vocable serait-il une forme mitigee de agha ou aga ( voyez ce\nmot) „\nHermann Vamberinin alamanca; türk — tatar lisanlarının Etimolojisine ait kitabının 2 7 inci sahifesinde iy kelimesi vardır. Bu kelimenin\nyanında eg, ey, et, it, kelimeleri de vardır. Bunlar efendi, sahip demektir.\nUygurca, ige, ite, iti, idi = efendi, sahip, Allah.\nÇağatayca, eğe, eye = efendi, sahip, Allah; eyelemek = zaptetmek;\nazerice, yeymek, eymek = sahip, hâkim olmak. Hüseyin Kâzım Beyin\nTürk Lügatinin 513 ve 514 üncü sahifelerinde iye, ike, ite kelimelerinin\nmuhtelif türk lehçelerinde sahip, malik, Allah manalarına olduğu izah\nedilmiştir. Bu tetkikten sora, hükmetmekte tereddüt etmeyiz ki, mana\nitibarile ve tarih vak'alarma göre iyon ( İon ) kelimesi türkçe ( i y e ) den\nbaşka bir şey değildir; ve bu kelimenin ayni manada olan türkçe aka,\neke, eti, ata kelimeleri ailesinden olduğuna şüphe yoktur. Buna nazaran\nGreklerin kendi cetleri zannettikleri İyonlar türk büyükleri Akalar, Ekeler, İyeler olmak lâzımgelir. Mahal ve memleket isimlerinden alâka\nuyandıran bazı kelimeleri de zikredelim. Yunan kıfası, şimalden\ncenuba gözden geçirilirse Tesalya cenubunda ve Peloponez kıt'ası şimalinde (Achaie = Akai ) ismini taşıyan memleketler; Aka ellerinden başka\nbir şey ifade etmezler.\nDar bir boğazla kıt'adan ayrılan uzun adanın ismi ( Eubee ) öbe =\ntürkçe çadır, ev manasına olan Orhon yazılarındaki Obadan başka bir\nşey olamaz. Garpta, dağların teşkil ettiği bir yüksekliğe verilmekte olan\n( Acarnanie ) ismi türkçe yükseklik manasına olan akarı kelimesinin\nbozulmuş bir şeklinden başka bir şeye benzemiyor. Atina şehrinin bulunduğu denize fırlamış kara parçasının muhafaza etmekte olduğu\n(Atique) kelimesi türkçe atılmış manasına olan atıktan başka ne olabilir?\nPeloponez kıt'asınm dağ geçitlerini ihtiva eden mıntakanm taşıdığı\n( Arkadie ) ismi dağların geçit veren yerleri manasına olan türkçe argıt\nkelimesinden bozulmuş değilse nedir ?\nAdalar Denizinin taşıdığı ( Egee ) kelimesi türkçe ege, eke, aka kelimelerile ayni manayı ifade etmiyor mu ?\nBu kısa tahlilimiz, lisan âlimlerinin dikkatini celbe ve bilhassa türk\nlisancılarımızm ciddî tetkik ve iştigallerine değer bir mesele karşısında\nbulunulduğunu gösterir ümidindeyiz.\nEge tarihinde verilmiş olan malûmattan bazıları grek tarihi notlarında da bilmünasebe tekrar edilmek lâzımgelmiştir.", "n_chars": 2731}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0230", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 186, "page_end": 186, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0186"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 186", "text": "186 TARİH\nHavza içinde Isporat ve Kiklat adalar silsileleri Yunan\nyarımadasını Anadoluya bağlar (Harita. 15).\nBu mıntakalar hakkında, umumî olarak\nANADOLU GARP ^^^adoluya dair malûmat verirken bahsoMINTAKALARI Burada yalnız, bazı mıntaka isimlerini hatırlatacağız: . . , T^\nŞimalden cenuba doğru Frikya, Misya, Lıdya, Karya mıntakaları dizilir. Bunların garbında sahiller boyunca Eolıya,\nİyonya adını alan mıntakalar uzanır.\nBütün bu mıntakalar Eti İmparatorluğu ülkesinden iken,\nî soraları devir devir bu saydığımız tarihî isimleri almışlardır.\nYunan, Avrupanm Akdenize doğru hrlattığı\nYUNAN üç büyük yarımadanın en şarkta bulunan\nBalkan Yarımadasının cenup kısmına bugün verilen isimdir.\nBunun ucuna dar bir berzahla, (bugün bu berzahta bir\nkanal açılmıştır) ağaç yaprağı veya açık bir el şeklinde,\nbir küçük yarımada birleşir. Bu yarımada bugün Mora\nveya Peloponez namını taşır. Yunan, şarkta Ege Denizi v^\ngarpta îyon Denizi ile çevrilmiştir. Şimalde muayyen sınırları yoktur. Eski coğrafya âlimi Strabona nazaran. Yunanın\nşimal hududu Ambrakya (bugün Arta) körfezinden Pene\nırmağı (şimdi Salambrya) munsabına çekilen bir hatla gösBu suretle tahdit edilmiş olan mıntaka (55,000 kilometre\nmurabbaı) genişliğinde küçük bir memlekettir. ^\nÇok arızalı olan ve zelzelelerin mütemadiyen sarstığı bu\narazinin her tarafı sarp ve dik uçurumlu dağlarla kapalıdır.\nDağlar alelûmum, kayalıklardan müteşekkil ve çıplaktır. En\nyüksek nokta şimalde 3000 metreye yaklaşan Olımpos silsilesi içindedir. Yunanlılar ilâhlarının Olimpos dağı üzerinde\noturduğunu söylüyorlardı. Yunanda dağlar mütemadi bir\nsilsile teşkil etmez; içlerinden geçen bazı ırmakların dar\nve derin geçitlerile ayrılır. Bu dağlar eski göllerin zeminim\nteşkil eden, ziraate çok elverişli ovaların etrafını da ihata\neder, Tesalya ve Beotya ovaları böyledir.\nKorent berzahı Yunanı iki muhtelif mıntakaya ayırır:\nŞimalde kara Yunanı ve cenupta Peloponez. Bu mıntakalarm herbiri de birçok küçük memleketlere ayrıhr kı.\nbaşlıcaları şunlardır:", "n_chars": 1993}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0231", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 187, "page_end": 187, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0187"], "running_head": "EGEHAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 187", "text": "EGE HAVZASI\n1 — Kara kısmında : Tesalya, Etolya, Beotya,v& Atık.\n2 — Peloponezde: Arkadya, Argolit, Lakonya, Mesenya\nve Elit.\nDENİZ VE SAHİL- Sahilleri Anadolu garp sahilleri giLER t>i en girintili çıkıntılı memleketlerden biridir..\nEge Denizinin, cenuptan şimale doğru, birçok körfezleri vardır.\nEğin körfezinde Eğin ve Salamin adaları ve dar bir kanalla karadan ayrılmış olan büyük ve uzun Obe adası sahillere bitişik gibidirler.\nEGE HAVZASI İK- havzası İklimi mutedildir. Sıcak ve kuLİM VE TABİÎ \" ^^ Yazlan, tatlı ve oldukça yağmurlu kışMEMBALARI güneşli ilk ve sonbaharları vardır.\nServet membaları mütenevvidir. Kara parçalarında, dağlarda şüphesiz bugünkünden fazla ormanlar,,\nmeşe ve çam ağaçlan vardı; ziraat ve mer'alar için pek az yer\nvardı. Buğday ve arpa gibi hububat, üzüm, zeytin, incir v e\nportakal ağacı gibi meyva ağaçları, çok sık bir halde yetişiyordu.\nB. AHALİ\nEge havzası ahalisinin kimler olduğunu anlamak için,,\nhavzayı teşkil eden parçalardan herbirinin sakinlerini ayrı\nayrı mütalea edelim.\nANADOLU GARP mmtaka halkının Etiler, Erikler ve Litler\nMINTAKASI, (Lidyalılar) namlarını taşımış olan türk ırkıGİRİT VE ADALAR na mensup kavimler olduğunu biliyoruz.\nMilâttan 4.000 sene evelki bir devirde dolikosefal bir ırkın brakisefal bir ırka faik olarak yaşadığı\ngörülüyor. Fakat ondan sora Anadoludan biribiri ardınca\ngelen birçok istilâlar neticesinde brakisefal kavim Girit adasında tamamile hâkim olmuştur; ve Giritte medeniyet bu\nAnadolulu insanlarla kendini gösterir.\nDiğer adalara gelince bunlar, M. E. 3000 senesine kadar\nmeskûn değildiler. Bu tarihte ve ondan sora Anadoludan\nküçük küçük kümeler halinde gelen insanlar tarafından iskân ve temdin olundular.", "n_chars": 1687}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0232", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 188, "page_end": 188, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0188"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 188", "text": "188 TARIH\nBu insan kümelerinin herbirinin başında bulunan reisiere Ege (Eke) denirdi. Bu sebepledir ki bu adaların doldurduğu Adalar Denizine Ege Danizi denilmiştir. Bu Eğelerin\nYunan şark sahillerine de gitmiş oldukları tabiîdir.\nYunan Yarımadasının ilk ahalisine (Pelasg)\nYUNAN diyorlar. Bu kavim, Küçükasya ortasınYARIMADASI ^^ Anadoludan Italyaya giden Etrüsklerle ve Ortaasyadan Karadeniz şimal yolu\nile Tuna havzasına ve Balkanlara inen insanlarla akraba ıdı.\nPelasglar çiftçi idiler, ve siteleri etrafında yüksek duvar ar\nyaparlardı. Bunlar inşaatlarını harç kullanmaksızın Etiler\nsibi gayet büyük taş bloklarından yaparlardı.\nîlmen sabit olan şudur ki. Yunana şimalden muhtelif devirlerde, muhtelif insan akınları geldi. Bu akınları yapanlar Ortaasyadan gelerek cenubî Rusya ve Tuna havzasında M. E. IV üncü bin senesinde bir medeniyet kurmuş\nbulunan ırktan idiler. k ı\nKüme küme gelen bu istilâcıların başlarında bulunan\nreislere Aka derlerdi. Bunun içindir ki, hepsine birden tarihlerde Akalar (Achaens == Akaen) denir.\nKorent körfezinin şimal ve cenubundaki mıntakalar Akalara nispetle Akaeli (Achaie= Akaiya) adlarını almışlardır.\nM. E. 1200 yıllarında idi ki îllerelinden (Illyrıe = Illırya)\nTorlar üç Î1 (el) [1] olarak Yunanı istilâ ettiler.\nİşte Yunan Yarımadasının eski ahalisi, bu saydıgınıız\nEğeler, Akalar ve Torların karışmasından hasıl olmuş bir\nkütle idi. Bütün bu unsurlar, ayni ırktandı; yanı menşeleri\nOrtaasya olan türk ırkından idiler.\nBugünkü Grek denilen kavmin, kendilerinin ceddi olarak zikrettikleri Elenler (Hellenes) Tor Ellerinin Akalarla karışmasından sora meydana çıkan bir isimdir, ve bu isimle\nalâkadar olmak üzere Makedonyadan Korent körfezine kadar\nuzanan mıntakaya Elat (Hellade) ismi verildi.\nBugünkü Greklerin taşıdıkları Grek ismi de Yunamstana\ngöç edip yerleşmiş olan muhtelif türk kabilelerinden birinin adı olan Krakiır.\nOrtaasyada çağatay lehçesinde krakçı, yağmacı ve hır[1] il, el: Kabile, kavim demektir. (İl) in oturduğu memlekete de il\nyahut el 'denir; meselâ İçil, Türkeli. Rumeli, İllerelı.", "n_chars": 2047}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0233", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 189, "page_end": 189, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0189"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 189", "text": "EGE HAVZASı 189\nsız demektir. Grek kelimesinde de Avrupalılar bu manayı\nmuhafaza ediyorlar.\nBugün Grek denilen kavim soraları muhtelif ırktan birçoklarının karışmasından hasıl olmuştur. Romalıların tanıdığı\nGrekler bu muhtelit halktır.\nUSAN VE YAZI İyon veya Yunan dediğimiz eski Ege havzası halkının dili, bugünkü grekçe değildi.\nO dil, Hint-Avrupalı denilen lisanlardan olmadığı gibi Samî\nbir lisan da değildi. Onların kullandıkları lisan, Anadoluda\nve Tuna havzasile Trakyada kullanılan az çok lehçe farklarile\neski Ortaasya türkçesi idi.\nBugünkü grekçenin teşkil ettiği lisan şubesinin, HintAvrupalı lisan kökünden nerede ve ne vakit ayrıldığını kimse\nbilmiyor. Grekçenin birçok türkçe unsurları ihtiva etmekle\nberaber garp yollarile gelen en son muhaceretlerin bu lisanın teşekkülünde müessir olduğunu kabul etmek lâzımdır.\nEski Yunanlıların yazıları dahi bugünkü grek yazısı değildi. Birçok yerlerde bulunmuş olan bu eski yunan yazısı,\nhenüz okunamamıştır.\n. Yakın senelere kadar Öreklerden evel esKEŞİFLERİ ^^ Yunanlılar ve Ege havzası hakkında hiçbir\nfikir yoktu. Bütün bilinen şeyler birtakım\nmasallardan çıkarılıyordu. Çok uzak bir mazinin bazı harabeleri biliniyordu, fakat izah olunamıyordu. Bütün bu söylediğimiz hakikatler ancak XIX uncu asırda ve ondan sora\nyapılan arkeoloji keşifleri sayesinde meydana çıktı. Yunan\nYarımadasında Torikos, Orhomen isimli şehir harabeleri\nmeydana çıktı. B'eotyada, Foçada, Tesalyada, Giritte, Makedonyada, Turovada, v. s. yerlerde yapılan taharriler bizi ege,\nmiken, yunan medeniyetlerinin hakikatine temas ettirdi ve\ndaha eveline. Balkanlarda ilk insanların yerleşmeleri devrine götürdü.\nC. EGE MEDENİYETİ\nEge havzasına medeniyet, şarktan gelmiştir, ve M. E.\nXXX uncu asırdan itibaren VI ıncı asra kadar biribiri ardınca dört safhada inkişaf etmiştir.", "n_chars": 1800}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0234", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 190, "page_end": 190, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0190"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 190", "text": "190 TARIH\n1 — Giritte, minos medeniyeti.\n2 — Kiklat adasında, adalar medeniyeti.\n3 — Morada, miken medeniyeti.\n4 — Garbı Anadoluda, iyon (yunan) medeniyeti.\nBu medeniyetlerin teessüslerini ve aralarındaki münasebetleri tarih devirleri içinde mütalea edelim.\n1. TARİHÎ DEVİRLER\nEge havzasının bütün karaları içinde en\n(M.E. 6000 —'3000) gg^J medeniyeti tesis eden Giritti. Girit a^'^DEvSf^' dası, dünyanın diğer binlerce mmtakaları\ngibi o kadar erken iskân olunmuş değildir.\nEge havzasının karalan, Ortaasya yaylâsından, Anadolu yolu ile denizden; ve Karadeniz Şimalî-Tuna vadisi, Makedonya yolu ile karadan muhtelif devirlerde ve biribirini müteakip gelen türk ırkından kavimlerle iskân olunmuştur.\nGiritte yerleşen ahali medeniyette, yavaş, fakat mütemadi\nbir surette ilerlemiştir.\nGirit adası büyük bir medeniyet merkezi oldu. Adanın,\nşarkî Akdenizin ortasında ve Asya, Afrika ve Avrupa sahillerine karşı bulunması ona mühim rol oynamak taliini kazandırmıştır. Giritte hüküm süren bütün kırallara Minos\ndenir. Bu sebeple girit medeniyetine minos medeniyeti\ndenir.\nMinos medeniyeti, üç büyük devreye ayrılır: Eski minos\nmedeniyeti (E. M.), orta minos medeniyeti (O. M.), son minos\nmedeniyeti (S. M.), bu devrelerin herbiri de üçer devreye\nayrılır: I,II,III üncü.\nBu medeniyet devirlerini Giride hatta Giritte, Knos şehrinin hâkim olduğu zamanlara hasretmelidir. Bu taksim, bütün Ege Denizi havzasına tekabül etmez.\nGiritten başka diğer adalarda Cilâlıtaş Devrine ait insan\nizlerine tesadüf olunmuyor. Adalar tarihi de Girit tarih devirleri gibi herbiri üç devirli üç büyük devreye aynlabiHr.\nYunan adı verilmş olan Akaelinde, Peloponezde, Cilâlıtaş\nDevri medeniyeti eserleri yoktur. Tesalyada vardır. Fakat bu\n•Giridin Bakır Devrine tekabül eder.\nLUiL i ;", "n_chars": 1756}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0235", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 191, "page_end": 191, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0191"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 191", "text": "EGE HAVZASı 191\n(M E 4000 3000) ^i^^ttan evel IV üncü bin senenin nihayeA R Â S I N D A K İ DEVİR doğru bütün Adalar Denizi havzasında,\nbüyük bir tebeddül oldu. Daha M. E. 3500\nsenesinde Tuna havzasında ve cenubî Rusyada teessüs etmiş\nolan müşterek türk medeniyeti, Trakyaya, Makedonyaya ve\nTesalyaya çoktan girmişti ve yavaş yavaş (M.E. 3000 senesine doğru) Korent körfezine kadar bütün Yunan Yarımadasına yayılmıştı.\nMmtakalarm mütenevvi olmasına rağmen bu medeniyet,\nheryerde vahdetini tesis etti. Eserleri Makedonya Tumbalarında; Tesilyaia, evler de ve heryerde bulunur.\nFakat bu medeniyet ile girit medeniyeti arasında irtibat\nyoktur. Arada çöl halinde bir Peloponez ve meskûn olmıyan adalar vardır.\nM.E. 3000 senesine doğru idi ki, adalar havzasında ve\nbütün şarkta geniş bir kavimler hareketi hasıl oldu.\nAdalar ve Peloponez kâmilen iskân olundu. Bu ilk ahali,\nsoradan Greklerin umumiyetle dedikleri gibi, ister Pelasg,\nister Karlı (Cariens) namlarile yadedilsin, onlar, muhtelif\ndalgalar halinde Asyadan gelen brakisefal Eğelerdi.\nHer halde, bunlar bugünkü Grekler değillerdi.\nBunlar Tesalya yolu ile Avrupadan da gelmiyorlardı.\nBunların gelişi, o zamanlarda, Önasyanın manzarasını\ntadil eden muhaceretle elbette münasebettardır.\nÇanakkale boğazı yakininde Hisarlık sırtı, bu devirde\nilk defa iskân ve I inci Turova (Troie) şehri inşa olundu.\nKıbrısta, Taş Devri yaşanmamıştır. Kıbrıs, Maden Devri\ninsanlarile iskân olunmuştur.\nMaden san'ati bu devirde meydana çıktı. Bakırdan bellibaşlı silâhlar sivri veya keskin aletler yapıldı. Altın ve gümüş tezyinata hasrolundu.\nTaş Devri bitmişti; fakat Tunç Devri henüz başlamıyor.\nAraya Bakır Devri giriyor.", "n_chars": 1658}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0236", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 192, "page_end": 192, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0192", "tarih-1-1931-u141r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 192", "text": "192 TARIH\nn in H l 0) ^ « Q o o CN I « |Î Cl (M u : > i 8 M\nu N d H <c3 »T) 1 1 g u ^ rs M Helenler- Akalar\n:0 I M M v-ı o o CN den evel = o —' (M o ^ o \"Sı •-I vn . r^ o X X E5 X a»\nS U S e w; X I . CS X 1 17 d | d i/2 tA\nO o CN\nmm o.\n•e .S > 0) % Pm o jaAa u3pu3>[ij^ UOg\ne «uca 5nnx\n•rm d\n§ •o < s < < ui C bİ < d < d < d < w < c/i (fl O\n-ü 5nnx C\nS , , J\n•p4 N o o CN g o o Os t-- T—t t—1 00 ın 0 T—ı ş 0 S\n•m § Q \"<3 -ü « •s •m o •Co S8 S S 2 2 O o S 8 ON T-H 1 1 m 5 0 — 1 1 l—t '—' T-t ^—' 0 T-l - s 1 1 i 2 \"u m d) > D O\ntü M bİ d d d ui 1/3\nM\nUi ijAaa HİS S I-- -^EJES -I 009Z) (ouı — ( OOH — OOİI ) JEJ^EJES \"II\n5 m x\nGiritte Bakır Devrile Tunç Devri arasında 5 - 6 asır geçti\n(M. E. I. ve II. devir, 3000 den 2400 e kadar).\nMaden san'atleri dahilî tekemmülün neticesi olmamıştır.\nGirit dahi bütün dünyayı yakından veya uzaktan altüst eden\nşarkın daimî müstevlilerinin biribiri ardınca gelen tesirleri\nLOiL, - t . .\n\nv e E ğ e I I . - t v y ; t s i i O\nA K /\nLemnos ^ ^ C ^ -^Vp\nTened^s/^^^îcif^on\nM.İOS ^<5 Astipaleaî? Nfeyroso\nSIrnus.\n' OİHİT D B . I Z t '\nKosos ^ ^", "n_chars": 1078}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0237", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 193, "page_end": 193, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0193", "tarih-1-1931-u141r"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 193", "text": "v e E ğ e I I . - t v y ; t s i i O\nA K /\nLemnos ^ ^ C ^ -^Vp\nTened^s/^^^îcif^on\nM.İOS ^<5 Astipaleaî? Nfeyroso\nSIrnus.\n' OİHİT D B . I Z t '\nKosos ^ ^\n\nEGE HAVZASI 193\naltında tekemmül etmiştir. M.E. 3000—2400 seneleri arasmda\nAsyanm brakisefal insanları yeniden geldiler. Giridin şimal\nsahillerine çıktılar, bilhassa civardaki küçük adaları işgal\nettiler. Giridin şarkışimalî sahilinde Moklos (Mochlos) harabesinde bunların en eski bakır aletleri ve en eski mezar\ntipleri keşfolunmuştur.\nMilâttan 3000 sene eveline ait vazolar, resimlerile, renklerile yüksek medeniyet eserleridir; fikir ifade eden mefhumlarla bezenmiş mühürler iptidaî bir kavmin zarurî\nihtiyaçları için yapılmış şeylerin çok üstündedir. Taş ve\nfildişi üzerine mahkûkât, mücevherler ve vazolar emin bir\nzevkin ve ilerlemiş bir san'atin, ayni zamanda da çok bolluğun\nşahitleridir.\nEski minos medeniyetinin linci devrinde, yani M. E.\n2800—2400 arasmda terakki daha açık oldu; bütün maden\nsan'atlerinde ve sairede tekemmül edildi.\nGirit ve adalar ahalisi, artık Anadolunun bütün sahillerile,\nSuriye ve Mısırla, Akdenizin garp sahillerile muhtelif münasebetlere giriyor.\nKorent körfezi cenubu, Peloponez kıt'ası adalarla hemen\nayni zamanda iskân olundu ve adalarla daima sıkı münasebeti muhafaza etti.\nBu devirde Korent havalisinde Argolit mmtakasmda\nmeydana çıkan medeniyet, Girit medeniyetile temasta bulunuyordu. Bu medeniyet merkezi Yunanla da temassız\ndeğildi. Fakat, dahil, terakkide bati idi. Tuna yalısından gelmiş\nTürklerin tesis ettikleri bu medeniyete Miken (Mycenienne)\nmedeniyeti demişlerdir. Çünkü merkez olarak yaptıkları şehrin adı Miken (Mycene) idi. Mikenlilerin asıl isimleri Akalar\n(Acheens) dır. Bunlar Yunan kıt'asma Trakyadan ilk gelenlerdir.\nM. E. 2500 senelerine doğru ikinci defa\n(M. E. 2400-2000) ARASINDA olmak üzere Avrupa ve Asyada kesif bir\nkarışıklık görünür. Yeni istilâlar başlar.\nTrakyadan Türkler tekrar bir taraftan Tesalyaya indiler; diğer\ntaraftan tekrar Hisarlık havalisine de geçtiler. I inci Turova\nharap oldu; onun harabeleri üzerinde II inci Turova şehrini\nbina ettiler. Tesalyayı işgal edenler cenup memleketlerile\nirtibatta bulunmadılar. Otris (Tesalyanm cenubundaki dağlar)", "n_chars": 2186}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0238", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 194, "page_end": 194, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0194"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 194", "text": "194 TARIH\nasırlarca geçilmez bir mania oldu. Fakat II inci Turova ile\nmünasebette kaldılar; insanları, - evleri ayni tipi gösterir.\nMedeniyeti durgundu, yalnız etrafı istihkâmlarla çevrilmiş\nyüksek şehirler dikkati celbeder. Merkezî Yunanistan ise\ncenupla irtibatta idi. Orta ve cenup memleketleri müşterek\nbir medeniyetle birleşiyordu. İkinci Orhomen (Orchomene) in\netrafında birçok yeni şehirler yapıldı. Bu memleketlerde\nTunç Devrine geçiliyordu.\nYunan kıt'ası M. E. 2000 tarihlerinde bir\n^'\"'ARASmDA^\"^ ^^^^ istilâlarla karıştı. Hazar Denizi\nkıyılarında oturan insanlar yeniden bütün\nmanasile her tarafa yayıldılar. îran ve Hinde girdiler. Onlardan bir kabile Mitaniler Diyarbekir havalisinde yerleşti.\nBütün şarkta bu tazyikin tesiri hissedildi. Mısır kendisini müdafaada çok sıkıntı çekti. II inci Turova enkaz altında kaldı.\nVe sora adi bir köy haline geldi. Yeni muhaceret dalgaları\nAvrupaya da yayıldı.\nBu devrin nihayetlerine doğru Trakya taraflarından yeni\nbir istilâ oldu, tekrar Tesalyaya girdiler. Eski ahali üzerine\natıldılar. Merkezî mıntakaya yerleştiler. Bu yeni gelenler de\nmedenileşmeyi biliyorlardı. Bunların kısmı küllisi Otris (Othrys) dağlarını geçti.\nYeni gelenler de, kuvvetli türk ırkinden ve zeki, temsil\nedici idiler. Tahrip ettikten sora yeniden imara başladılar.\nII inci Orhomen üzerine III üncü Orhomen bina olundu.\nKorent mıntakası işgal edildi. Adalarla sıkı münasebet başladı. Girit medeniyeti adalar vasıtasile dahile girdi.\n, Fakat, Girit tekrar Asyadan gelen bir istilâ(M. E. 1900—1400) - j\nARASINDA ^^ Uğradı.\nGiritte yeni bir sülale çıktı. Bu sülale yeni\nbir hattı yazı getirdi; ve bunu kabul ettirerek derhal nüfuzunu tesis etti. Böylece yarım asır geçti.\nM. E. 1700 de Girit daha güzel ve daha parlak oluyor,\nevcibalâya çıkıyor ve üç asır müddetçe o noktada kalabiliyor. Bu devirde yeni saraylar, mükemmel ve en ince her\ntürlü san'atler, medenî hayat, adalet, refah ciddî bir surette\ndikkati celbeder.\nFakat Giritte henüz siyasî birlik görülmüyor.\nLÜİİL", "n_chars": 1995}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0239", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 195, "page_end": 195, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0195"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 195", "text": "EGE HAVZASı 195\n. Giritliler Akalarla ticarette mesailerini birt ™ hTkSİetİ Nihayet Akaların Giritlilere\n(M. E. 1400-1200) İhtiyacı kalmadı. Yalnız başlarına Mısırla,\nhususile garp denizlerile ticarete girişmişlerdi.\nAkalar M. E. 1400 tarihlerine doğru Giridi zaptettiler.\nAnadoluda Etilerle daha çok irtibata girdiler. Eti ve Mısır\ntarihinde görüldüğü veçhile. Etiler, M. E. 1295 te Mısırlılarla\nKadeş meydan muharebesini yaptılar. Etiler ordusunda birçok\nrriüttefik kırallıklarm askerleri vardı. Bu meyanda Dardanlar\n(Dardanien) ve Turovalılar bulunduğu gibi. Yunanın Akaları ve adaların Eğeleri de vardı. Denebilir ki. Akaların, eli\nsilâh tutanlarının çoğu memleketlerinin müdafaasını zayıf bir\nhalde bırakıp uzaklaşmışlardı. Kadeş meydan muharebesinin\nneticesiz kalması yüzünden, bu ordular kısmen dağıldılar.\nBu yüzden. Akalar tehlikeli bir surette zayıfladılar. İşte bu\nvaziyet üzerinedir ki Torların (Dorlar) istilâsı karşısında\nbüyük felâkete uğradılar.\n. . ^ Daha M.E. 1600 tarihindenberi, Balkanlar\"^^^'îs^^EflÇoo)''^®' ^^^^ ^^^^ dağları yolu ile birtakım\nkabileler, çeteler halinde, zaman zaman Yunan içerilerine kadar sokulmuşlardı. Tor namı verilen\nbu çetelerin sokuluşları bati hulul şeklinde idi. Fakat Mikenlilerin en zayıf bulunduğu bir devirde (M. E. 1200), bu bati\nhulûl, şimalden yeni gelen Torlarla istilâya müncer oldu.\nBelki, bu istilâ bir an defolundu. Miken kaleleri kendilerinden beklenilen vazife ve hizmeti gördü. Fakat, Torlar\nüç elden (kabile) mürekkep bir ordu halinde geldiler. Bir\nkısmı garp yollarını takip ve Epir, Etolya, Akamanya ve Elidi\nişgal etti. Diğerleri de şarktan ilerliyerek Fosit, Korent,\nArgolit, Lakonya ve Mikene hâkim oldular. Peloponez kıt'asında Akalar kısmen mutavaata mecbur oldular, kısmen de\nArgit (Arkadi) yaylâlarma, Atık dağlarına iltica ettiler.\nKara kısmından sora adalar da taarruza uğradı.\nBu istilâcılar, yolları üstünde her şeyi tahrip ediyorlardı.\nAkaeli şehirleri birer birer yakıldı. Bu istilânın dehşeti Adalar Denizi halkını her taraftan kaçırdı. Bu şaşkınca bir kaçışma oldu.\nHerneye . malolursa olsun yeni vatan arayan mağlûplar", "n_chars": 2101}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0240", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 196, "page_end": 196, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0196"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 196", "text": "196 TARIH\nda korkunç oldular. Sarsıntı umumî oldu. Kuvvetli bir muhaceret cereyanı bütün Küçükasyaya teveccüh etti. Anadolunun garp sahilleri, muhacirlerle doldu. Bu muhacir kütleleri nihayet Etiler üzerine atıldılar. Payitahtlarını zaptettiler.\nBir taraftan da, bu muhacirler içinden Palesatiler yahut Kheretimler (Giritliler) ve Zakkaralar (Tökerler) Mısır hudutlarında göründü. Palesatiler kendilerine izafetle Palestin ismini\nverdikleri memlekette yerleştiler (M. E. 1193).\n1200 istilâsından sora Akalar âleminin başına gelen\n200 sene evel Giridin başına gelen gibi değildi.\nGirit medeniyetine alışkın olan Akalar, girit medeniyetini muhafaza ettiler; halbuki îllireli dağlarından gelen Torlar\nmedeniyet namına ne varsa tahrip ettiler. Giritte limanlar\nterk ve dağlara iltica olundu. Knosusun bakiyeleri yakıldı.\n2. MINOS MEDENİYETİ\nEski Girit halkının erkekleri işlemeli sade bir elbise taşırlardı. Bellerini bir kemerle sıkıyorlardı.\nKadınlarının tuvaleti bugünkü hanımlarmkine benzediği hayretle keşfedilmiştir. Modaya göre kloşlu veya uzun\neteklikler, kordelelerle süslenmiş blûzlar, dekolte gömlekler\nve bugünkü moda mağazalarının vitrinlerinde teşhir olunmağa lâyık şapkalar taşıyorlardı. Resmi bir duvar üzerine\nyapılmış olan bir Giritli hanımın tuvaleti ve tavrı o derece\nsüslü ve asridir ki kendisine \"Parisli Hanım,, namı verilmiştir (Bes. 100). Kadının tuvaletindeki bu hayrete şayan asrilik\nalâmetlerine ikametgâhlarda da tesadüf olunmaktadır. Girit\nşehirlerinde birçok katlı, balkonlu ve taraçalı evler vardır.^\nHarabeleri bulunmuş olan saraylar (Res. 99, 101) mimarilerindeki güzellikten ziyade hakikî bir konfor hissini gösteren\ndahilî tertibatları itibarile dikkate şayandır. Uzun koridorlar,,\ngeniş dehlizler, müteaddit merdivenler, hususî daireleri, merasim salonlarını, ibadethaneyi, hazineyi ve kirala mahsus\nmağaza ve imalâthaneleri biribirine bağlamaktadır. Kırahçanm dairesi, banyo salonunu, yatak odalarını ve mükemmel\nsıhhî tesisatı ihtiva etmektedir. Zira Girit mühendisleri kanal\naçma ve sulama san'atlerinde büyük bir meharet sahibi idiler:\nKnosos sarayına yeraltındaki lâğımlara açılan birçok su\nboruları yerleştirilmiştir.", "n_chars": 2156}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0241", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 197, "page_end": 197, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0197"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 197", "text": "EGE HAVZASı 197\nGirit medeniyetinin en ziyade dikkati celOYUNLAR\nbeden farikalarından biri dans ve cimnastik\ntalimleri gibi oyunlara büyük bir mevki ve ehemmiyet verilmiş olmasıdır. Bu noktada Greklerin Giritlilerden örnek almış oldukları muhakkaktır.\nKnosos sarayında 400 seyircinin oturmasına mahsus sıraları havi hakikî bir tiyatro vardı. Dinî bayramlar münasebetile burada musiki ve dans müsamereleri veriliyordu. Girit baletlerinin büyük bir şöhreti vardı, çünkü bunlar uzun\nmüddet sora, M. E. IX uncu asra doğru, Yunan Şairi Omerin\nzamanında hâlâ hatırlanıyordu.\nGiritliler, kuvvet ve meharet talimlerini, veya koşuları,\nboksu ve her şeyden ziyade boğa'müsabakalarını şiddetle\nseviyorlardı. Bu boğa döğüşleri bugün İspanyada yapılanlardan çok az kanlı idi. Çünkü boğa öldürülmüyordu. Duvar ve vazo resimlerinin gösterdiği Girit Toreadorları, boğa\nile oynuyorlar, boynuzlarına asılıyorlar, hatta cesaretlerini,\ntehlikeli, sıçrayış yapmak için bir baş darbesile kendilerini\nhavaya fırlatacak dereceye vardırıyorlar.\nVücut ve zekâ oyunlarını takdir etmesini\nSAN'AT\nbilen bu incelmiş kavim san'atkâr bir kavim\nidi. Tabiatin bütün güzelliklerini eyice duyduklarından bunları sadıkane ifade edebildiler. Bundan dolayı Girit halkı\nher türlü kayıt ve şarttan azade canlı ve orijinal bir san'at\nvücuda getirdi.\nGirit san'atinin en mühim eserleri sarayların duvarlarını\ntezyin eden boyalı resimler ve kabartmalardır (Res. 102-104).\nSan'atkârlar nebatlardan, deniz hayvanlarından, dinî merasimden, dans ve oyunlardan ve saray hayatından aldıkları mevzuları büyük bir meharet ve pek çok fantaziye ile süslemişlerdir. Bu eserlerde görülür ki san'atte ruh hâkimdir. Tabiate,\ntabiat hayatının zenginliğine ve tabiatin tezahürlerindeki inkıtasız tahavvüle karşı, san'atkârda derunî bir duygu, bir tahassüs vardır. Burada san'atin vazifesi tabiat hayatım, değişmiyen\ndaimî şeklile göstermek değil, bilâkis lâhzanın en canlı hareketini, bunun duygularımızda bırakacağı intibaı tesbit etmek ve tabloda ebedileştirmektir.\nBunlar dâhi san'atkârlardı, dünyayı yeni bir görüşle görüyorlar ve bunu levhalarda cisimlendiriyorlardı. Tabiat en", "n_chars": 2122}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0242", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 198, "page_end": 198, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0198"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 198", "text": "198 TARIH\nzengin dolgunluğu ile, çayırlar, bahçeler en muhteşem bir\nçiçeklenme içinde, deniz hayatı, su nebatları arasında yüzüp\ngiden balıklarla gösteriliyordu ve her şey lâhzaya göre idi.\nYapraklar ve demetler rüzgârda uçuşuyor, zeytin ağaçlan\ntabiî neşvünemalarını gösteriyor, ve bütün bu tabiat manzaraları, en canlı bir hareket içinde tabiatle bir ahenk arzediyorlardı. Aslanlar, boğalar, geyikler, yaban kedileri, atlar,\nkoşar vaziyette, dört bacak yerden kurtulmuş, ve ifrat derecede çekilip uzanmış bir şekilde gösteriliyordu. Bu, lâhza\niçinde uçarak tayyı mekân eden bedenin duygularımız üzerinde bıraküğı intibaı tabloda göstermek istiyen karakteristik bir tecrübe idi. Knosos sarayında bulunan en eski v e\nen güzel bir tabloda, koyu mavi resmedilmiş bir oğlan parkın kayalık zemininden fışkıran çiçekleri koparıyor ve bir\nsepete dolduruyor. Bir levha, kabuklu deniz hayvanlarının\nve mercanların üstünde ve balıkların arasında yüzen yunusbahklarmı, diğer bir resim de bir salonda konuşmak için\ntoplanmış veya localarından bir müsamereyi seyreden zarif\nKnosos hanımlarını gösteriyor.\nKnosos kiralının imalâthanelerinde, resimli, işlenmiş veya\nmineli vazolar (Res. 98), çiniden veya altınla işlenmiş fildişinden heykelcikler, demirleri altın veya gümüş kakmalı, saplan\nkristal akik veya oniksten kılıçlar ve hançerler gibi her\ntürlü san'at şaheserleri yapılıyordu. Ressamlar gibi dekor\nsan'atkârlan da tabiatin sadık müşahitleri idiler.\nNakış san'atinin bu kemaline karşı, heykel san'ati gerikalmıştır. Buna mukabil GIyptik [1] eserler ehemmiyetli bir\nzenginlik gösteriyor. Önasya ve Mısır âleminde olduğu gibi\nGiritte de her müstakil adam sert taştan yahut fildişinden\nbir mühür sahibidir. Fakirlerinki topraktandır. Tasarruf bununla gösterilir ve vesikalar bununla tevsik olunur. Bunlar\nevvelâ silindir ve prizma şeklinde, soraları mühür ve yüzük\nşeklinde yapılıyordu. Böylece burada taş kesme san'atinin\ntekniği çok erken inkişaf etmiştir. Bu küçük san'at eserleri,\nyeni Girit san'atinin en güzel, en intiba dolu ibdalarmdandır.\nSoraları, bu mühürler altından yapılmıya başlamış, yüzük\nyahut bilezik şeklinde ziynet olarak taşınmıştır.\n[1] înce taş üzerine hâk san'ati.", "n_chars": 2180}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0243", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 199, "page_end": 199, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0199"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 199", "text": "EGE HAVZASı 199\nTİCARET San'atlerin inkişafı, Giritte zengin ve incelmiş bir lüks içinde yaşamasını seven bir\ncemiyetin mevcut olduğunu ispat ediyor. Bu cemiyet sanayi\nve deniz ticaretile zenginleşmişti. Filhakika Fenikelilerden\nevel Giritliler müteşebbis iş adamları, denizci, san'atkâr ve\ntacir kimselerdi. Baş tarafı kalkık, uzun ve dar gemilere binen Girit denizcileri, şüphesiz ilk defa olarak Akdenizi şarktan garba kat'eden kimselerdir.\n3. M I K E N M E D E N İ Y E T İ\nMikenin ehemmiyeti mevkiinden ileri geliyordu. Korent\nkörfezinden Argolit körfezine giden en kısa yolun geçtiği\nboğaza hâkim bulunuyordu. Argolit yollarından en sık geçen\ntacirlerden birçokları Giritli idi. Sert tabiatli cengâverler olan\nMiken reisleri. Akalar, girit medeniyetine hayran oldular.\nMüstahkem şatolarında Knosos kırallarmm s a r a y l a r ı n d a\noduğu feibi güzel resimlere malik olmak istediler ve\nmemleketlerine Giritli san'atkârlar getirttiler. Çok zaman\ngeçmeden başlıca şehirleri olan Miken, Tirins ve Tepte her\nşey Girit modasına tâbi oldu; hanımların tuvaletleri, oyunlar,\nsaray hayatı, hep bu modayı takip etti.\nMiken şehri iki kısımdan ibaretti: takriben\nBİNALAR\n1000 metre uzunluğunda ve genişliğinde\nbir tepe üzerinde yükselen yukarı şehir. Akropol ve Akropolün dibinde ovada yayılmış olan aşağı şehir. Bunların her\nikisi de kocaman taşları harçsız olarak üstüste koymak suretile yapılmış olan duvarlarla çevrilmişti.\nBu taşlardan dokuz metre uzunluğunda ve altı metre\nkalınlığında olan bazıları takriben 120,000 kilogram yani\nbir büyük lokomotif ağırlığındadır.\nMiken Akropoluna, üzerinde bir sütunun iki tarafında\nayakta birer aslan gösteren büyük bir kabartma bulunduğundan dolayı \"Aslanlar Kapısı„ namını taşıyan bir kapıdan\nçıkılıyordu. Bunun yakınlarında kayaların içerisine kazılmış\nbirçok mezarlar keşfedilmiştir.\nBunlar Miken kırallarmın kabirleri idi. Cesetler, altın\nziynetler, altın taşlar, mücevherler, güzel işlenmiş silâhlar, ta", "n_chars": 1946}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0244", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 200, "page_end": 200, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0200"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 200", "text": "200 TARİH\nşıyorlardı. Bu cesetlerden biri de mısır mumyaları gibi tahnit edilmişti. Ve yüzünde ince bir altın safihadan yapılmış\nbir maske vardı. Akropolün tepesinde kiralın sarayı yükseliyordu. Saray, Girit sarayları gibi güzel resimlerle süslenmişti, lâkin dahilî tertibatı Girit saraylarınınki gibi değildi.\nMegaron adını verdikleri başlıca salonun ortasında dört direkle çevrilmiş bir ocak ve tavanda bir delik bulunuyordu.\nVe buradan duman dışarı çıkıyordu.\n4. A K A ELLERİ VE MÜSTEMLEKELER\nTorların istilâsı Yunanı karışıklık içinde bıraktı, M.\nE. XII mcı asırdan VIII inci asra kadar memleket, bir nevi\nOrtazaman hayatı geçirdi.\nTorlar tarafından zaptolunan bütün memleketlerde muhariplerin ve serbest adamların yanında bir esir sınıfının\nmeydana çıktığı görüldü.\nBu sınıf, galip ve fatihin menfaatine toprağı sürmeye\nmecbur idi.\n5. İYONLAR VE TORLAR\nBu devirdedir ki Men (El) denilen kavmi teşkil eden\nbaşlıca ıkı unsur biribirile muhalefete başlarlar. Bu iki unsur, iyonlar ve Torlardır.\nİYONLAR Esas itibarile denizci idiler. Yunanda tor\nistilâsı İyonları ancak Atık kıt'asında bıraktı.\nFakat, iyonlar, Kiklat adalarına ve kütleler halinde Anadolu sahillerine dağıldılar. İyonların esas unsuru Akalar\nıdı. Asıl deha, bariz hassalarile bilhassa İyonlarda görülür.\nŞiddetli bir zekâ, parlak tahayyül, teşebbüsü fikrî ve hürriyet\naşkı\nTORLAR İyonların aksine olarak pek geç karalardan\nayrıldılar ve ondan sora denizci ve müstemlekeci olabildiler. Peloponez, bilhassa Lakonya,Mesenya, Argoht mmtakaları Torların merkezi ve tercih ettikleri yerlerdi.", "n_chars": 1555}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0245", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 201, "page_end": 201, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0201"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 201", "text": "EGE HAVZASI 201\nBUNLARIN Yunan kıt'ası haricine M.E. XII inci ve\nYAYILMASI VIII inci asırda olmak üzere iki defa yayılma olmuştur.\nXII inci asırdan X uncu asra kadar olan ilk muhaceret\n-tor istilâsı zamanında olmuştur ve istilânın neticesidir.\nI — İlk evel Tesalyadan ve Beotyadan istilâcılar tarafından kovulan Akalar, denizden Anadoluya gittiler. Akalar, Çanakkale boğazından ve Turova mıntakasından İzmire kadar\nolan şimal sahiline yerleştiler. Bu ilk muhacirlere Eolüer, (karışık kanlı) ve yeni vatanlarına da Eolie dendi. Tesis ettikleri\non iki şehirden başhcaları, Foça şimalinde Sime ve Lesbos\nadasında Midillidir.\nII — Merkezî Yunandan (Öbe, Atık, Argolit), yeni muhacirler daha gitti. Kiklat adalarını işgal ettiler. Daha sora\nEohlerin cenubunda olmak üzere Anadolu sahilinde yerleştiler. Bu muhacirler, İyonlar idi; yeni vatanlarına lyonya\ndendi. Dahile doğru yükselen vadilerin ağızlarında 12 şehir\ntesis ettiler. Başhcaları sahilde Foça, İzmir, Efes, Mile ve\nadalarda da birçok limanlar yaptılar. Başhcaları: Sakız ve\nSisam idi.\nKiklat adalarından bir muhacerette Afrikanın şimaline\noldu. Oraya giden muhacirler, geldikleri adaların ismine nispetle Kiren müstemlekesini tesis ettiler {Bingazi ve havalisi).\nÖbe adasından hicret edenler, Makedonyada Halkidikya\nYarımadasına yerleştiler. Bu isim; Öbedeki Halki şehrine\nnispetledir.\nEge Denizi şark ve şimaline giden muhacirler, ilk yerleşrnelerden sora VIII inci asırda kendi nam ve hesaplarına\nAkdenizde ve Karadenizde birçok müstemlekeler vücuda getirdiler. Trakya sahillerine yerleştiler. Boğazlara geldiler, ve\norada bir mütevassıt liman olmak üzere Abidos, Hellespont,\nSizik (Marmarada) ve Bizans \\ tesis ettiler (Harita. 16).\nKaradenizin fırtınalarının ve sahillerinin pek müsait olmamasına rağmen muhacirler şimale doğru hareketlerine\ndevam ettiler. Bu mmtakadaki müstemlekelerin tesisi bilhassa\nbir İyonya şehri olan Milelilerin eseridir. Karadenizin cenup\nsahillerinde Sinop ve Trabzon başlıca müstemlekeleri idi.\nKaradenizin şimal sahilinde Get ve İskit yani türk memleketlerinden gelen Tuna (İster), Buğ ve Don ırmaklarının\nağzında Istirya, Olbiya ve Tanais şehirleri yapıldı. Bir müd", "n_chars": 2155}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0246", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 202, "page_end": 202, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0202"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 202", "text": "202 TARIH\ndet sora, Anadoludaki Mile sitesinin 90 müstemlekesi oldu,\nKaradenizdeki şehirler iskân merkezleri değil birer istismar\nmüstemlekeleri idiler. Oralardan ağaç, maden, zahire alırlardı,\nGARBÎ AKDENİZ müstemlekeler Mileliler tarafından yapılmıştı. Akdeniz garbındaki müstemlekeler ise îyonya şehri olan Foçanın eseridir. Foçalılar\nbu havaliye geç geldiler. Buralarda Etrüskler ve Kartacalı1ar rakipleri idi. Tutunabilmek için bunlarla kanlı muharebeler yapmaya mecbur oldular.\nFoçalıların tesis ettikleri müstemlekelerin başlıcası M. E.\n600 senelerinde yaphkları Marsilya (Massilia) dır. Bu şehrin\nmevkii, bütün tabiî faydaları cami idi. Tabiî bir koy, bunun\nönünde denize karşı limanı müdafaaya salih küçük adacıklar, kara tarafında tabiî yüksek bir tepe. Bunların hepsi,\nbüyük ırmağın ''Ron„ munsabı civarında kâindi. Az zamanda Marsilyanın etrafında birçok müstemlekeler peyda oldu.\nŞarkta Nikaia (Nice) Antipolis, garpta Agata (Agade).\nFoçalı gemiciler, İspanya cenubunda Tartessos (Andalousie)a kadar gittiler. Hatta Atlas Denizine bile çıktılar. Marsilyah Pytheas, Iskoçya şimalinde sisler arasında kaybolmuş\nadalara kadar ilerledi. Diğer bir hemşerisi de Afrika sahilleri boyunca Senegal e kadar gitti.\nMÜSTEMLEKELE- müstemlekeleri gibi, Gol veya îsRİN VASIFLARI P^nya sahillerindeki müesseseler, emtia deposu, yerli ahali ile bir mübadele pazarı\nidi. Marsilya sitesinin parlak ve esaslı bir medeniyeti de\nolmuştur.\nGörüldüğü gibi, Karadeniz müstemlekeleri muhacirlerin\nana vatan ittihaz ettikleri yerlerin zenginleştirilmesi için istismar olunmuştur. Fakat, Akdeniz garbındaki müstemlekeler böyle değildi. Onlar daha çok hususî teşebbüs mahsulü\nidi: Ana vatanla siyasî bağları kalmamıştı. Bunun sebebi Anadoluya olan uzaklıktı.\nİYON ME • Torların isülâsı karşısında kütleler halinde\nTİNİN D O N U Ğ U -^\"^doluya geçenlerden bir kısmının İzmir\nyer şimal v e cenup sahillerinde yerleştikleri\nmmtakaya lyonya dendi [*].\n[*] iyon kelimesi İyedir. Türkçe sahip, efendi demektir. Bu keli", "n_chars": 1996}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0247", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 203, "page_end": 203, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0203"], "running_head": "EGEHAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 203", "text": "EGE HAVZASı 203\nİşte, İyonya denilmiş olan Garbî Anadolunun bir kısmında eti, minos ve miken medeniyeti varisi olan Türkler\nV I I I inci asra doğru yeni bir medeniyet kurdular. Bu medeniyete iyon medeniyeti adı verildi. Bu medeniyet yavaş,\nyavaş adalara ve Atık kıtasına da geçti ve daha garba yayıldı.\nYunan medeniyeti dediğimiz işte bu İyon yani İyeler\nmedeniyetidir.\nMilâttan evel V I I I inci asırdan V i n c i asra kadar medeniyeti temsil eden fakir ve gerilemiş Yunan kıt'ası değildi. Bu medeniyetin başlıca merkezi, menşei olan îyonya idi..\nİyonlar, beyinlerinde ittihat ettiler. İlk 12 site, Mikal (Mycal) burnunda, Posidon mabedi etrafında toplandılar. Bu şehirler, Yunanın ilk edebî lisanı olan iyonca konuşuyorlardı. Bu lisanı ebedileştiren denebilir ki, Ömer dir. Omerin\nşiirleri iyonca yazılmıştır.\nDiğer cihetten, şarkla temasta olarak, san'atler v e ilimler,,\nîyonyada inkişaf etti. Lidyahlar gibi İyonya mimarları da\nnarin sütunlu, süslü başlıklı mabetler yaptılar (Res. 105). Bu\nmimarlar bu suretle iyon tarzını icat ettiler. Efeste, Artemis\nv e Sisam da Hera mabetleri bu vadide en güzel eserlerdir.\nYunan ilim v e san'ati de İyonyada doğmuştur.\nM.E. VI mcı asırda Mileli Tales ( T h a l e s ) riyaziyeci, coğrafyacı v e filozof olarak alemşümul bir şöhret kazandı. Felsefî,\ndüşünme, milâttan 550 yıl evel Küçükasyadaki İyonyada\nMileli üç hakimin, Thales, Anaksimander ve Anaksimenes'in^ 'U\ntabiat felsefesile başlamıştır. Yunanlılar sikke san'atini, milâttan 700 yıl evel sikke basmış olan Lydya'dan almışlardır.\nFransa ahalisine alfabeyi ve para kullanmasını öğreten\nFoçalılardır. Fakir v e harap olmuş olan asıl yunan kıt'asınm\nda medeniyette kılavuzu, garbî Anadolu olmuştur.\nDaha ziyade tor nüfuzu altında kalmış olan Sicilya v e\ncenubî İtalya müstemlekeleri de büyük medenî roller oynamıştır. Sicilyanm müteaddit meşhur binaları ve cenubî İtalmenin Ege (Eke), Aka kelimelerile münasebeti vardır, ve ayni manaya\nkullanırlar.\nİyon, bugünkü lehçemizde Yunan olmuştur.\nNitekim, Konya kelimesinin aslı İkonya'dır (İconie). Bunn da aslı\n(tke) den geliyor. İke de İye manasmdadır. Yani sahip, hükümdar şehri\ndemektir.", "n_chars": 2134}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0248", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 204, "page_end": 204, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0204"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 204", "text": "204 TARIH\nyadaki Pöstüm mabedi Tor sitilinde sade ve kuvvetli eserlerdir. Meşhur riyaziyeci filozof Püagor, Kroton da yaşamıştır.\nTorlar, Peloponezin cenup ucuna vardıktan sonra yavaş\nyavaş Girit ve Rodos adalarını elde ettiler ve İyonya cenubunda, Istanköy adasına doğru denize uzanan küçük bir burun parçası üzerinde yanyana Knü (Cnide) ve Halikamas\nîle îstanköy (Cos) adasında yerleştiler. Bu yerlere Dorit dendi. Dorit, dahile uzanmadı. Sahilde münferit kaldı.\nAsıl Yunan Yarımadası dahilinde küçük devletlerin biribirlerile uğraşmaları ve herbiri dahilindeki ihtilâller, sebebile büyük anarşiler oldu. Mücadeleden mağlûp olanlar, uzaklarda emniyet ve toprak aramaya gidiyorlardı.\nEkseriyet itibarile Tor olan bu muhacirler, İtalya cenubunda, Sibaris, Kroton ve Tarant müstemlekelerini kurdular.\nBunların arazisi sahilden dahile doğru uzanıyordu. Bu\nmüstemlekelere inkişaflarından dolayı büyük Yunanistan ismi verildi.\nItalyadan sora, Sicilyadaki müstemlekeler yapıldı. Bunlar\nbüyük Sicilya adasının cenup ve şarkında Agriyant, Katon\nve Siraküzeyi tesis ettiler.\nİki limanı olan Siraküze Akdenizin büyük ticaret meri kezlerinden yayılarak Kum ve Napoli gibi şehirler inşa ettiler. Bu suretle biri oldu. Sicilyadan sora, cenubî İtalyaya\nİtalyada ve Sicilyada yerleştiler ve tekessür ettiler. Tarant Siraküzesinin 50,000 ilâ 80,000 nüfusu oldu. Sibaris, 300,000\nnüfusa kadar yaklaştı. Tarant körfezinde yün sanayii ilerledi.\nİtalyan müstemlekelerinin bu zenginliği çabucak ahlâk\nsukutunu intaç etti.\nBu kolonilerin Yunan Yarımadasile siyasî hiçbir bağı\nyoktu. Ancak din ve ayinleri birdi. Müstemlekelerin ticarî\npolitikası yavaş yavaş din bağlarına menfaat münasebetleri de\nilâve etti. Ondan sora hususî bir hal hasıl oldu. Yunan\nYarımadası ve müstemlekeler mütekabilen biribirlerine ticarî\nmenfaatler temin ettiler.\nBu din ve ticaret münasebetleri Atinayı umumî merkez\nhaline getirdi.\nGREKLERİN MİRA- soradır ki, Grekler Asya İyonlarıSA KONMASI ^^ Sicilya Torlarının kıymetli mirasını\ntopladı.", "n_chars": 1996}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0249", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 205, "page_end": 205, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0205"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 205", "text": "EGE HAVZASı 205\nATİNA MÜSTEM- ^ asırda evelkilerden pek farklı bir\nLEKELERİ \" müstemleke tipi meydana çıktı. Atina müstemlekeleri.\nBunlar hususî teşebbüsle değil, devlet müdahalesile yapıldı. Atina hükümeti müstemleke topraklarını parçalara ayırarak, fakir vatandaşlara tevzi ediyordu. Bunlar da, müşterek vergilere ve kanunlara tâbi oluyurlardı. Bundan başka bu muhacirler Atinaya gelerek vatandaşlık hakkını kullanabilirlerdi. Bundan dolayı bu tarz müstemlekeler Atina\ntoprağının bir imtidadı sayılabilirdi. Bu müstemlekeler askerî bir mevki olarak Atinalıların Ege Denizi yollarını ve şüpheli müttefiklerinin sadakatini tarassut için kullanılırdı.\nHiçbir vakit bunlar ticaret ve pazar yeri olmadı. Bellibaşlı\nAtina müstemlekeleri Trakya sahilinde Amphipolis ve Karadenizde Sinop idi.\n6. ÖMER ŞİİRLERİ\nTorların istilâsı üzerine Küçükasyaya hicret etmiş olan\nAkalar, eski kudret ve haşmet devirlerini heyecanla hatırlıyorlardı. Şairleri eski reislerinin seferlerini tebcil etmekten\nzevkalıyorlardı. Turova muharebesi efsanesinin muhtelif\nsafhaları ve sefere iştirak etmiş olan reislerin sergüzeştleri\niyon edebiyatının en eski şaheseri olan Ömer (Homer) şiirlerinin mevzuunu teşkil etmektedir.\nÖmer şiirleri, mugannilerin ziyafetlerde ve merasimde\nlir çalarak, okudukları uzun manzum hikâyelerdi.\nBu şiirler içinde en meşhurları ve yegâne bize kadar yetişebilmiş olanları \"lliyada,, ve \"Odise,, dir. Bunlara Ömer\nşiirleri deniyor; bu manzumeleri, İzmirli veya Sakız adalı\nÖmer isminde bir şaire atfediyorlardı. Hakikatte Omere ait\nhiçbir malûmat yoktur ve Ömer şiirleri bir devirde ve birtek şair tarafından tanzimine imkân olmıyan birçok kısımları ihtiva etmektedir. Lâkin başlıca kısımlarının M.E. IX uncu\nasra doğru Küçükasyada yaşayan dâhi bir şairin eserleri\nolduğu kabul olunabilir. Bu eserler, M. E. VI mcı asırdan\nsora bir Atinalı tarafından toplatılıp yazdırılmıştır.", "n_chars": 1877}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0250", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 206, "page_end": 206, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0206"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 206", "text": "206 TARIH\nİLİYADA Iliyada, on sene muhasara altında kalmış\nolan Turova şehri önünde Miken Kiralı\nAgamemnon idaresinde Akaların yaptıkları büyük harpleri\nhikâye eder.\nODİSE Şüphesiz İliyadadan sora tanzim edilmiş\nolan Odise Akalar reislerinin en natuku olan\nÜlis in Turovanın zaptından sora avdetteki sergüzeştlerini\nhikâye eder.\nÖMER HİKÂYELERİ şiirlerinin tarihle az çok bir münaseVE TARİH vardır. Ömer şiirleri eski Akaların tarihini öğretmiyor; fakat onların ahlâkını ve\nmedeniyetlerini tanıtıyor.\nİliyada ve Odisedeki o kadar garip ve güzel tasvirlere nazaran M. E. IX uncu asırdaki iyon hayatı göz önüne getirilebilir zannediliyor. Hakikatte, şairin eserinde etrafında gördüğü\nşeylerden aldığı intibalarla uzak bir mazinin tahayyülleri\no derece biribirine karışıyor ki, bunları ayırt etmek mümkün değildir. Denebilir ki; Ömer şiirleri, bize İyonların\nIX uncu asırda nasıl yaşadıklarını değil, IX uncu asırdaki bir\niyon şairinin eski Akalar hayatını nasıl tasavvur ettiğini göstermektedir.\nBu suretle îliyada ve Odisenin bazı kısımları eski\nzamanların hatıralarını canlandırmaktadır. Miken ve Giritte\nyapılan bazı yeni keşifler, Ömer hikâyelerinin adeta resimlerini teşkil ediyor.\n7. YUNANLILARIN DİNÎ\nESATİR\nİLK nİN TF.T.ÂK-Kfsi yunanlıların bütün umumî ve hususî hayatlarını din tanzim ederdi. Esasında Elenlerin\nibadeti sade idi, onlar tabiatin kuvvetlerine hürmet ederlerdi.\nAllahları teşahhus etmiş bu kuvvetler idi. Onların da insanlar gibi elemleri ve saadetleri olduğuna inanırlardı. Elenler\nnazarında Allahlar, ebediyete mazhar daha güzel daha kuvvetli yüksek insanlardan' başka bir şey değildir. Fakat onlar\nda insanlar gibi hırs ve kusurlardan kendilerini kurtaramaz", "n_chars": 1681}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0251", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 207, "page_end": 207, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0207"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 207", "text": "EGE HAVZASı 207\niardı. Allahlarm da aileleri, çocukları vardı. Elenler mabutlarını heykellerle temsil ederler, onların ikametleri için mabetler inşa ederlerdi.\nESATİR Yunanlılar ilâh ve alihelere birçok fevkalâde\nmaceralar ve sergüzeştler atfederlerdi. Şairler, edipler, bu maceralar hakkında birçok hikâyeler, kasideler söylerlerdi.\nYunan mabutlarının macera ve sergüzeştlerine yunan\nesatiri (yunan mitolojisi) denir.\nOLEMP MABUT- Yunanlılar her şeyden evel Kaos dedikleri\nLARI boşluğa ve Gbo dedikleri yere inanırlardı.\nGök (Üranüs) ile deniz (Pontüs) Kaos ile\nGeonun birleşmesinden vücuda gelmiştir. Yunanlılarca allahlar Kaostan çıkmıştır.\nİlk devirlerde her kabilenin yahut her sitenin kendine\nmahsus mabudu vardı. Yavaş yavaş bazı mabutlar bütün\nElenler için müşterek mabut oldu. Bu mabutlara Olemp mabutları derlerdi. Çünkü efsaneye göre bunların Olemp dağında\ntoplandıklarım kabul ediyorlardı.\nBÜYÜK MABUT- mabutlar Olempte Zeüs [1] ün riyaL A J J \" setinde toplanırlardı. İlâh ve aliheler gökü,\nyeri, suyu ve cehennemleri aralarında paylaşmışlardı.\n1. Gök Allahı Zeüs bütün allahlarm kiralı idi. Onun\ntimsali kartal idi. Zeüsün karısı Hera idi. Apollon yahut Febüs Güneş ve aydınlık mabudu idi.\n2. Deniz Allahı Zeüsün kardaşlarmdan Poseidon idi.\n3. Yer Alihesi Demeler idi.\n4. Cehennemlere hâkim olan Hadesii.\nGörüldüğü gibi başka başka işler gören daha birçok\nmabutlar vardır.\nMABETLER VE mahsus Parnas dağının eteğinde\nOYUNLAR meşhur Delf mabedi vardı. Apollon namına\nDelos adasında da bir mabet inşa edilmişti.\nBu mabede her taraftan mukaddes alaylar tertip edilerek ziyarete gidilirdi.\n[1] Yunan mabutlarından Zeüs, Poseidon Hera, v. s. Sıra ile lâtincede: Jüpiter, Neptün, Jünon v. s. ye tekabül eder.", "n_chars": 1715}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0252", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 208, "page_end": 208, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0208"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 208", "text": "208 TARIH\nYunanlılar mabutların hoşuna gitsin diye büyük oyunlar\ntertip ederlerdi. Bu oyunlar, bir ibadet mahiyetinde idi. Her\nşehirde oranın mabudu şerefine yalnız şehir halkı tarafından\nyapılan oyunlardan başka dört şehirde umumî büyük oyunlar yapılırdı. En meşhuru Olimpiyat oyunları idi (Res. 119).\nBu oyunlar her dört senede bir Zeüsün şerefine icra olunurdu. Altı gün sürerdi. Her nevi spor müsabakaları olurdu.\nMüsabakayı kazanan adam, ve şehir en büyük şerefe nail\nolurdu.\nATALARA İBADET Elenler ölülerin mezarda yaşadıklarına v e\nkendilerine muayyen zamanlarda yemek ikram etmenin mukaddes bir vazife olduğuna kani idiler.\nEn şanlı ölüler, kıral ailelerinin ecdadı, şehirlerin müessisleri, cesaretlerile şöhret kazanan cengâverler, yalnız kendi aileleri ta-afından değil bütün şehirler halkı tarafından\ntakdis olunuyordu. Bunlar, şehirlerin hami ilâhları oluyor\nve kahramanlar sırasına geçiyorlardı. Her şehrin bir millî\nkahramanı vardı ve onun namına bir mabet yapılmıştı. Bu\nkahramanlara \"Yan llâh„ ta deniyordu. Çünkü kendilerinin\nbir ilâhın bir prens veya prensesle evlenmesinden doğdukları iddia olunuyordu. Kendilerine her türlü fevkalâde seferler ve kahramanlıklar atfolunuyordu.\nBütün elen kahramanları içerisinde en meşhuru lâtince\n\"Herkül,, namile daha fazla tanınmış olan Herakles tir; kendisi Torların millî kahramanı idi. Bundan başka TeSe, Ödip,\nÜlis gibi efsanevî kahramanlar meşhurdur.\nD. İSPARTA\nI. CEMİYET VE HÜKÜMET\nİSPARTA VE İsparta nüfuzunun beşiği olan Lakonya kıfLAKONYA Peloponezin mmtakalarından biridir.\nLakonya, iki dağ arasında bir vadidir.\nBuraya güç ve ancak şimalin dar geçitlerinden girilebilir.\nLakonyanın ortasında küçük bir çay, Örotas, akar. Suladığı ova oldukça eyi mahsul verir. Civar yamaçlarda biraz\nJ •• üzüm ve zeytin ağaçları vardır. Daha yukarılarda mer'a v e", "n_chars": 1813}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0253", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 209, "page_end": 209, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0209"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 209", "text": "EGE HAVZASI 209\normandan başka bir şey yoktur. Memleket münhasıran ziraat\nyeridir. Denize doğru veyahut Peloponez içerilerine mahreci\nyoktur. Örotas üzerinde bulunan İsparta şehri altı tepe üzerinde dağmık kasabalarm birleşmesinden ibaretti. M. E. III\nüncü asra kadar kale duvarları bile yoktu.\nAHALİ SINIFLARI ^ ^ ^^^^ ^^ra doğru Lakonyanm\nISPARTALILAR zaptım, bitirmişler ve eski ahalisi Akaları\nitaat altına almışlardı. Akalardan galiplerin\nboyunduruğunu kabul edenler, civar ahalisi oldular (Peri\nyek)-, mukavemette sebat eden Akalar pek sert muamele\ngördüler. Torlar bunları esir yaptılar. Bunlara sahilde Akaların en son mukavemet yeri olan Helosa nispetle Hüotlar\ndendi. Galipler memleketin en eyi topraklarını aralarında\npaylaştılar. Kanun onları hep Ispartada oturmağa icbar ettiğinden Ispartalı ismini aldılar. Ispartalılar iki sınıfa ayrıldı:\nMüsaviler ve aşağı tabaka. Müsavi addedilenler Ispartanın\nhakikî vatandaşları idi. Bunlardan herbirinin Lakonyada bir\nkısım toprağı vardı. Umumî yemekler için yardımda bulunurlardı. Aşağı tabaka mensupları noksan haklı vatandaşlardı. Bunlar fakirliklerinden veyahut şerefsizliklerinden dolayı\nsiyasî haklarından mahrum edilenlerdendi.\nIspartanın teessüsünden mahvına kadar müsavilerin sayısı gittikçe azaldı. M. E. V inci asırda bunlar 8000, IV üncü\nasırda 1500 iken III üncü asırda yalnız 700 kalmışlardı.\nŞehirleri ecnebi kabul etmezdi. Müsaviler imtiyazlarını bilhassa ecnebilerle taksim etmeyi kabul etmezlerdi.\nPERİYEKLER VE ahalisinin ekserisini mağlûplar\nHİLOTLAR teşkil ediyordu: Periyekler ve Hilotlar.\nPeriyekler, Ispartalılardan on defa daha çok\nidiler. Periyekler, aşağı La«:onya kasabalarına çekilerek ziraat ve sanayi sayesinde zenginleştiler. Galipler muhtelif vergi\nvermek ve askerlik yapmak şartile onlara toprak bırakmışlardı. Periyekler ve Hilotlar efendilerini hiç sevmezlerdi;\nonları ellerinden gelse çiğ çiğ yiyeceklerdi. Hilotlarm hali\nPeriyeklerden daha fena idi.\nHilotlar, işledikleri toprağa bağlı esir olarak yaşıyorlardı.\nHer sene efendilerine bir miktar çavdar vermeğe mecburdular. Yalnız diğer esirlerden farklı olarak aile tesis eder ve\nçalışmalarile zengin olabilirlerdi. Hilotlara emniyet etmiyen", "n_chars": 2183}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0254", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 210, "page_end": 210, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0210"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 210", "text": "210 TARİH\nİsparta hükümeti onlara pek fena ^ t ^ o l d a ' r a T -\ngenç Ispartahlar Hilotlara harp ilân ederler v e yolda ras\ngeldiklerini bogarlard.^^^^^^^ ^anunlann. m ü r g denilen yarı\nL İ K Ü R G VE K A - efsanevî bir şahsiyete atfederlerdi. M. E. XI.\nN U N L A R I j^-j. ailesinden doğan müstakbel kanunşinasm bidayette Giritte, kısırda ve Küçukasyada dolaştığı söylenir. Likürg Ispartaya avdette vatanım Î y a S kavgalarla parçalanmış bulduğundan ıslaha teşebbüs S imiş. Efsanenin anlattığına göre, Lıkurg, Delf\nH.H^^in v T r L m v e nasihatile Ispartaya, ismim taşıyan\nk a t a n an veTd^^S^^^^^ avdetine kadar kanunlarda hiçbfr S İ i l M yapmıyacaklanna ^ - r vatanda^armda^soz aM^^^^\nr n u \\ ~ K a t : m a n ^ ° a n ı r l a r d ı . Fakat bugün kabul olunmaktadır ki, Likürg kanunları denilen kanunlar ne yaln^^^^^ b^r\nşahsın v e ne de yalmz bir devrin esendir. Bu kanunlar M.\nE XI inci asırdan III üncü asra kadar yavaş yavaş yapılmış^i.Tsparta an'anesi, bu kanunlara riayeti temin ıçm onları\nkahraman Likürgün ismine izafe etmiştir.\nNazarî olarak en yüksek mevki HerakleH Ü K Û M E T , K I - sülâlesinden farzolunan iki kirala aittir.\nR A L L A R V E MEC- ^^^^^^tte bu iki kiralın bazı dinî vazifeler,\nÜ S L E R şerefler v e orduların ismen kumandasından başka bir vazifeleri kalmamıştı. Hakikî hakimiyet\nMüsaviler smıfmda idi. Bunlar ayda bir defa toplanarak devS t SerTni tanzim ederlerdi. Filiyatta Müsaviler Mechsı, salahi^.et rii ik kıral v e en aşağı 60 yaşında 28 azadan murek^ i T ^ n a y . bırakmıştı. Âyan azası alkışlarla tayın olunurdu\nBunlardan beherinin kırallardan herbın kadar salahiyeti\nvardı ispartanın bütün siyasetini idare eden, kanunları yazan\nharp ilân eden, muahede yapan ayan reisi ıd . Müsaviler\nmeclisinin âyan meclisini murakabesi pek hayalı ıdı.\n_ Âyan meclisi de efor yani murakıp demlen\nM U R A K I P L A R hâkimin emri altında idi. Bunlar her\nsene Müsaviler MecUsi tarafmdan intihap olunurlardı. Eforların sa^Liyeti o kadar çok idi ki, eski zamanın siyası muha rirf ^ r to, bunu istibdat kelimesile tavsiften çekinme", "n_chars": 2058}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0255", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 211, "page_end": 211, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0211"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 211", "text": "EGE HAVZASI 211\nmıştır. Bu suretle eforlar, Müsaviler Meclisini ve âyanı toplarlar, İdare ederler ve istedikleri gibi sulh veya harbe Larar\nverirlerdi. Seferde ordu kumandanları olan L r ^ H a r e f o r l a -\nnn murakabesine tâbi idiler. Bunlar, kırallan mahkemeye\nverebilirlerdi. Vatandaşların umumî ve hususî hayaüarındln\nhiçbir şey eforlardan gizli kalamazdı. Eforlar, her örgümde bTr\ngenç vatandaşların ikametgâhını gezerek yataklarının Ispartahlara layık bir surette sade olup olmadığını tetkik ederlerdi\nEforlar, vazifeye başlarken, vatandaşları bıyıklarını kesmıye v e kanunlara itaate davet ederlerdi. Bir efor, şişmanlamaya başladığı için bir vatandaşı nefiy ile tehdit etti. Bir\nkıral ufarak bir kıralıça ile evlendiği için cezayinaktiye\nZ ^ t Z ^^^ Kırahçanm kıralîar değ^'\nkıralcıklar doğurabileceğini ileri sürüyorlardı.\n2. AHLÂK - ASKERÎ KUVVET\nH A Y A T V E Mağlûp ettikleri milletler içinde yaşıyan\nA H L Â K Ispartahlar, sırf askerî bir teşkilât içinde\nkaldılar. Şehirleri, en sıkı bir inzibata tâbi\nbir ordugah veya kışladan ibaretti.\nHer Ispartah askerdi. Ziraat v e ticaret yapmaz, müsaadesiz\nmemleketim terkedemezdi. 30 yaşına kadar kışlada yatmak\nmecburî idi. Kan, leke yapmasın diye, kırmızı renkte ünifor- î\nma giyerlerdi.\nIspartahlar, aile içinde değil, sokakta bir çadır altında, on\nbeşer kişilik masalar etrafında yemek yerierdi. Bundan başka\nbuna, beraber yemek yemek, demezler, beraber ordugâhta\nyaşamak derlerdi. Atinalılara karşı bir zaferden dönen Kıral\nAgts ilk döndüğü akşam, ailesile birlikte yemek yiyemedi\nyemek listesi pek fakirdi ve müsavilerden herbiri bir miktar\narpa unu ve incir getirirdi. Başlıca yemek, domuz eti tuz\nv e sirke ile yapılan siyah çorba. Davetliler sır saklamaya\nmecburdular. Sofra reisi, odanın kapısını göstererek \" buradan hiçbir söz çıkmamalıdır „ ihtarını tekrar ederdi. Bu ahval altında aile hayatı yoktu. Kocalar ve genç adamlar dışarda yaşardı. Aile anası ise kızlarla evde kalırdı.\nT E R B İ Y E İsparta terbiyesi, yalnız asker yetiştirmeye\nmahsustu. Çocuk, aileden ziyade devletindi. Doğar doğmaz, bir nevi muayene heyeti çocuğun ne\nJıT-AIMIııL\"", "n_chars": 2114}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0256", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 212, "page_end": 212, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0212"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 212", "text": "212 TARİH\nolacağını tayin ederdi. Kuvvetli ise yaşatılır, cılızsa bir çuk u r a atılırdı. Yedi yaşma varan genç Ispartalı, askere alışm a k için ailesini terkederdi. O, mahrumiyetlere, yorgunluklara hatta acıya alıştırılır, sazdan bir yatakta yatardı. H e r\nm e v s i m d e başhksız, ayakkabısız, hafif bir elbise giyerdi. Gıdası da pek hafifti. Bununla beraber genç Ispartalı, yakalanm a m a k şartile, gıdasmı hırsızlıkla tamamlıyabilirdi. Her sen e Artemis mabedinde, bir kırbaç dayağı müsabakası yapılırdı Bayılmadan en çok kırbaç yiyen çocuk, galip üân olun u r d u Gençler, zamanlarını cimnastikle geçirirlerdi. Silah\nkullanmasını da öğrenirlerdi. Tahsilleri, musiki, dans v e\nÖ m e r şiirlerini o k u m a k t a n ibaretti. Bilhassa ihtiyarlar tarah n d a n idare edilen bir devlette, l ü z u m u olan ihtiyarlığa h ü r -\nmet etmek ve az söylemek öğretilirdi.\nIspartalı, 7 yaşından 17 yaşına kadar askerORDU hazırlanır ve 18 yaşından 6 0 y a ş m a\nkadar askerlik ederdi. İsparta o r d u s u n u n kuvveti, ağır piyadesinde idi. M u h a r e b e d e piyadeler dirsek dirseğe sekiz\ny a h u t on sıra derinliğinde bulunurlardı. Bu piyadeler, bilhassa, tek insan gibi h ü c u m ettikleri zaman, pek kork u n ç idiler. Piyadenin cenahlarında hafif kıt'alar ve az miktarda süvari vardı. İsparta, kuvvetli bir ittihadın başında bul u n d u ğ u için müttefikleri nezdinde kendi ordusu kadar asker bulabilirdi. Buna mukabil İsparta donanması pek zayıf\nidi. Salamin muharebesinde, ancak 10 gemileri vardı. Don a n m a n ı n tayfası, Peryek ve Hilotlardan rnürekkeptı. Bunlar o r d u d a hizmet ederlerdi. Bu o r d u n u n kuvveti, inzibatında ve fedakârlık hissinde idi. İsparta askeri, yerim terkederek çekilmektense ölmeye m e c b u r d u .\nİsparta, kuvvetli o r d u s u sayesinde k o m ş u -\nISPARTA TEFEV- ^^^^ ^^^^ Mesenya ve Argolit Torları zararına\n^ ^ ^ b ü y ü d ü . Mesenya kıt'ası, zengin bir ova\nidi. Ispartahlar, çoktan b u r a y a göz koymuşlardı. Burasını\nzaptetmek için, iki asır (M.E. VIII ve VII inci asırlar) sarfet^ ' ^ \\ a k o n y a ve Mesenyayı zapteden İsparta, Peloponez v e\nhatta Hellat kıt'asında mütefevvik bir devlet oldu. Mesenya\nm u h a r e b e l e r i n d e n itibaren, İsparta, Argohdin bir parçasını\nzaptetmişti. İsparta himayesini Arkadi şehirlerine ve Olemp", "n_chars": 2287}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0257", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 213, "page_end": 213, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0213"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 213", "text": "EGE HAVZASI 213\nteki Zeus mabedine teşmil etmişti. Ayni isimdeki berzah\nüzerinde bulunan m ü h i m bir ticaret şehri olan Korent temam e n kendisine sadıktı. İsparta, Peloponezin başlıca S e v l e ü t\nHnH donanması ve hazinesi kendi L -\n• nihayetinde, İsparta, Yunanın ken^i\n^ \" ^ û m e t i olarak\nE. ATİNA\n1. SOLON DEVRİNE KADAR ATİNA\nATIK k ü ç ü k bir yarımada parçasından iban • ^ ^ ^^^^yeti, birçok faydaları camidir Denize doğru yayık olan Aük, istilâlara karşı, onu Beotyadan ayıran dağlarla m a h f u z d u r . Diğer taraftan yarımada\ndağların, ovaların ve sahilin birleştiği ahenktar bir memleDağlar toprağın yarısını işgal eder. Küçük vadiler dağh i l S r ^ ' ^ ' ' \" ^ Yarımadanın iki tarafı, limanlı saSahilde, batakhkh düzlükler olduğu gibi. Pire Yarımadalübanle. Atık toprağı orta derecede mümbittir. Maamafih, orada, buğday, üzüm, bilhassa zeytin çoktur.\nYakın olan deniz de, Atığın, ahalisine balıkçılık, gemicilik\nve ücaretle fazla bir refah m e m b a ı teşkil ediyordu.\nATİNA Atina, Oldukça geniş bir ova içindedir. Yüksek bir kaya şehre hâkimdir. Atina Akropolü, mabetleri, sarayları ve kale duvarlarile, bu kayanın düzlüğü üzerinde yapılmışür.\nAHALİ ^^^^ ahalisi, otokton olmakla iftihar ederf A, , . ™h a k i k a Aük ahalisinin esası otokton Akalardı. Fakat son devirlerde bunlara karadan ve denizden gelen yabancı muhacirler karıştı. Bununla beraber, Aükta\nKıklatlarda hakim olan Akalar idi. îyon (Yunan) adını alan\nbunlardır.", "n_chars": 1448}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0258", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 214, "page_end": 214, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0214"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 214", "text": "214 TARIH\na - t K t a u t İ m İ m ahalisi, aileler halinde yaşarTEşScKÜU) lardı. Her aile, atadan kalan yerleri işgal\neder ve sürerdi. Yavaş yavaş, aileler ve arazi 12 kasaba halinde toplandılar. Bunlar da, daha sora birleşmeğe çalıştılar. Bu kasabalardan biri olan Atina, diğerlerine\nmüstesna vaziyeti hasebile takaddüm etti. Ve Atığın merkezi\noldu. Memleketin diğer kasabaları ahalisi, çiftçi, çoban ve\ngemici kaldılar. Bunların hususî aileleri ve reisleri olmadı.\nAtığın, bütün ahalisi, Atina hemşerisi oldular ve Atina sitesinin reislerine itaat ettiler. Mahallî efsaneler kahraman\n\"Teze,, ye Atığın siyasî vahdetinin mucidi nazarile bakarlar.\nBütün iyon siteleri gibi, Atina da, bidayette\n^ P A T R ^ L ^ zamanda papaz, hâkim ve ordu kumandanı olan bir kıral tarafından idare\nolunurdu.\nFakat, ecdadı ile ve zenginliklerile iftihar eden hâkim sınıf asilzadeler (Öpatritler), yavaş yavaş Atina kiralının bellibaşlı salâhiyetlerini aldılar. M. E. VII inci asırda siyasî ve\n11 askerî nüfuz, kat'î olarak Arhont mahkemesine aitti. geçti. Adlî kuvvet te eski Arhontlardan müteşekkil vazifeler de, biraz sora Atina Arhontlarından Kirala, yalnız dinî vazifeler kalmıştı. Bu denilen dokuz birine reisin eline Areopaj geçti:\nArhont-Kıral.\nBu zamandan itibaren, kırallık, Öpatritlerin aristokrat hükümeti önünde tamamen silindi.\nÖpatritlerin hükümeti köylüler için pek sert\nÖPATRİTLERİN İSTİBDADI oldu. Sefalete mahkûm olan küçük çiftçiler\nve amele, zenginlerden ödünç para almıya\nve mallarını ve şahıslarını terhin etmiye mecbur oldular. Bu\nandan itibaren borçlular, alacaklıların emri altında kaldılar. Alacakhlar, bunları hapsederler, esir olarak satarlar, yahut hiç\nolmazsa kendi topraklarını daimî çiftçi olarak sürmeye icbar\nederlerdi. Atık sahili üzerinde ticaret ve gemicilikle zenginleşen, Paraliyenler mes'ut olarak yaşıyorlardı. Öpatritler tarafından bütün siyasî nüfuzlarından mahrum edilen bu müreffeh ve zeki halk, kırların sefil ahalisile birleşti.\nSOLON uğrıyan Öpatritler, hasımlarile anlaşarak bir Bu suretle, imtiyaz ve salâhiyetleri tehdide\nhakem intihap ettiler. Filozof Solon, müttefikan (M. E. 594)", "n_chars": 2115}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0259", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 215, "page_end": 215, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0215"], "running_head": "EGE HAVZASI 21.5", "citation": "Tarih I (1931), s. 215", "text": "EGE HAVZASı 215\nArhont intihap olundu. Bu zat, bu iş için icap eden bütün\nvasıfları haizdi. Solon, aristokrat menşei itibarile Öpatritlerin\nve tacir olmasından dolayı Paraliyenlerin, şair ve vatanperver\nolmasından dolayı da fakir halkın hoşuna gidiyordu. Solonun cesareti de meşhurdu. Solon, vatanını parçalıyan muhdİVhd^^Sti kanularını ıslah etmek işlerini\nSOLON içtimaî ıslahat en müstacel olanı idi. Solon,\nKANUNLARI esaslı tedbirlerle borçları kaldırdı. Esirleri\nserbest bıraktı ve alacaklılar tarafından borçluların toprakları üzerine konan işaretleri çıkarttı ve fazla\narazi gaspına mâni olmak için, her Atinalının\" sahip olabileceği araziyi tahdit etti. Solon, aynı zamanda memleketini ticaretle zenginleştirmeye çalışıyordu; Korentte ve Öbede kullanılan drahmiyi ve sıklet ve ölçüleri kabul ettirdi. Atina\nahalisi doğuşa göre değil, servetlerine göre dört sınıfa ayrıldı:\nArhontluk gibi umumî vazifeler ilk üç sınıfa tahsis olundu.\nYalnız bu sınıflar, asker ve vergi verirdi. \"Tet„ denilen dördüncü sınıf, bunlardan muaf idi. Bundan başka istisnasız,\nbütün vatandaşlar millet meclisine girebilirlerdi. Solon, millet\nmeclisine arzolunacak meseleleri hazırlamak için, 4 0 0 azah\nbaşka bir meclis yaptı.\nSolon kanunları, Öpatritlerin nüfuzunu, büsbütün bozamadı. Fakat, çalışarak zenginleşebilen her Atinalının birinci\nsınıfa ve en yüksek mevkilere çıkması mümkün oldu. Bununla demokrasiye yol açılmış oluyordu.\n2. PÎZÎSTİRATTAN KLÎSTENE KADAR ATÎNA\nPİZİSTİRAT Solon, Ölmeden evel eserinin, yeni nifaklarla\ntehlikeye girdiğini gördü. Atinada, asilzadeler, orta sınıf tacirler, çobanlar, köylüler mevkii iktidar için\nmünazaa ediyorlardı (M. E. 561 ). Pizistirat isminde bir\nasilzade, (Öpatrit) halkın müdafii sıfaünı takınarak onların\nemniyetini kazandı. Bir gün, o, güya kendisini yaralamışlar\ngibi kanh olarak, vatandaşlar meclisi önüne çıktı. Hakikatte,\nPizistirat, kendi kendini yaralamıştı. Maamafih, halk, ona bir\nordu verdi. Pizistirat, bu ordu ile Atina kalesini yani Akropolü zaptetti. Solon, kanunlarına riayet etmekle beraber, Pizistirat yeni bir rejim kurdu : istibdat (Tiranlık).", "n_chars": 2096}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0260", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 216, "page_end": 216, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0216"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 216", "text": "216 TARIH\nO vakit Yunanda, mevkii iktidarı hile ile veya kuvvet ile zaptedenlere Tiran denirdi. Bunlar, doğuş itibarile\nhükümet eden eski kırallarla zıt idiler. Korent, Atina ve\nîyonya şehirleri gibi siteler milâttan evel VI ıncı asırda Tiranlar tarafından idare olundu. Soraları pek fena bir şöhret\nalan bu rejim, bidayette iyi neticeler verdi. Meselâ, Pizistirat\nAtinada fakir hemşerilere yardım etti; onlara toprak verdi.\nDiğer taraftan ticaret ve sanayii teşvik etti. Pizistirat zamanında, Atina, güzel binalarla süslendi ve Akropol eteğinde çömlekçiler ve demirciler için yeni bir mahalle yapıldı.\nEdebiyat muhibbi olan Pizistirat, Omerin şiirlerini bugün\nelimizde bulunan şekilde yazdırdı. Bu Tiranın ölümü (M. E.\n528) bütün milletin teessürünü mucip oldu.\nPıZıSTıRATLARıN Pizistiratın iki oğlu, evvelâ babalarının itidal\nSUKUTU ve hayırhahlıklarını taklit ettiler. Fakat, bir\nsuikast neticesinde bunlardan birisi öldü.\nBu andan itibaren, diğer kardeşi gaddar ve müvesvis oldu.\nBu zamanda Pisiztirat ve oğulları tarafından sürülmüş olan\nasil bazı Atinalılar, Ispartahlarm yardımile Atığı zapta muvaffak oldular. Atina Akropolünü zaptettiler. Ve Tiranı, ailesile\nAnadoluya çekilmeye mecbur ettiler. Pizistirat ve oğullarının\nidaresi yarım asır sürmüştü (561-510). Bu rejim, (Tiranlık),\nÖpatritlerin aristokrat hükûmetile demokrasi yani halk hükümeti arasında intikalin yumşak olmasını temin etti.\nAtina halkı kırallık, aristokrasi, tiranlık gibi\n'îiS^îsLAHATf'\"^\"^^®^^^ rejimleri tecrübe ettikten sora, ken(M E 508) kendini idare etmek istiyordu. M. E. VI ıncı\nasır bidayetinde Küsten adında bir asilzade.\nSolon kanunlarını demokratik bir tarzda tadil etmekle tavzif\nolundu. Küsten, evvelâ doğuş ve servet farkı olmaksızın vatandaşları, yeni bir tasnife tâbi kıldı. Her Atinalı, bir şehir\nmahallesinde veyahut bir köyde tahrire tâbi oldu. 100 kişilik\ndairelerden 10 kabile teşkil ettiler. Burada fakir, zengin, şehirli\nköylü bundan sora kanun önünde müsavi, oldu. Bu tarz,\nyeni bir idarî teşkilâtın azimet noktası olmuştur. Buna göre,\njeneraller, senalar, hâkimler tayin olundu. Fazla nüfuzu olduğundan, istibdadı iade edeceğinden korkulan vatandaşlar,\non sene için nefye mahkûm olurlardı.", "n_chars": 2194}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0261", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 217, "page_end": 217, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0217"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 217", "text": "EGE HAVZASı 217\nATINANıN REFAHı ^^inanın siyasî tekemmülü, Klisten ıslahatile\ntamam olmuştur. Uzun müdHf^f ih+n-n ı\nsarsıl^^ış dan şehir, en nihayet bir sulh veTefah l İ n g t l '\nEvelce ayrılmış olan vatandaşlar zenginleşmek iHn . ı S i\nediyorlardı. Diğer cihetten Atina, h i m î s T ^ S t S l ^ ^ ^ ^ ^\nren edeb.yat ve güzel san'atlerin merkezi olmaya ça^^yo du\ns ^ r l t l ^ t r î a l r \" ' ^ ^ ^^^^^ ^^^ ^^^^^\nF. MET MUHAREBELERİ-ATİNANIN TEFEVVUKU\n1. MET HARPLERİ\nMET HARPLERININ ^\"\"^nlılar, yarım asır (M. E. 500—449) Pers\nSEBEPLERI Devletine karşı mücadele mecburiyetinde\nkaldılar. Bu uzun düelloya Met Harplen deZ o - r , ; ^ İmparatorluğunun Avrupaya\ndoğru tevessuunde aranmalıdır. Lidyaya hâkim olan Kuruş Anadolu sahillerini ve bu meyanda îyoni şehirlerini\nzaptetmıştı. Daryüs te boğazları geçerek Trakya MaSf Z r S d ı . ' ^ \" ' memleketferi inkıyat\nİsyan Küçükasyada başladı. Mile sitesi, Anadolu İyonhakimiyetine karşı isyan ettirdi. Küçükasyalılar\nAtmadan da yardım istediler. Atina onlara biraz a s k e r i yedı gemi gönderdi. Atina askerleri İyonlara, Anadoluda p L s\nhakimiyetinin merkezi olan Sart şehrini zabıt ve yağm^ et^\nmekte yardım ettiler. Bundan hiddetlenen Daryüs, LnalılarM ^^ hazırlıklarına başladı. Met harplerinin sebebi budur.\nHnof H ayrılır: Daryüs zamanındaki birinci devir Maraton muharebesile bellidir; ikincisi Serhas\nzamanında, Salamtn ve Plate muharebeleridir; üçüncü devir\nise, Atınah jeneral Simonnn faaliyeti zamanıdır.\nIKI TARAFıN IÇIN- muazzam mücadele bidayetinde, bütün\nDE BULUNDUKLA- faikıyet esbabı Persler tarafında görünüRı ŞARTLAR yordu. Perslerin medeniyeti, Greklerin medeniyeti derecesinde idi; hatta, dinleri Olemp\namDutlarının dininden daha ahlâkî idi. Pers hakimiyeti, tees", "n_chars": 1731}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0262", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 218, "page_end": 218, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0218"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 218", "text": "218 TARIH\nsüs ettiği mahallerde, mağlûplar için mülâyim ve hayırhah\nolmuştu. Hatta Yunanda bile, pers istilâsı yardımcılar buldu,\npers kiralının askerî kuvvetinin muazzam olduğunu ilâve\netmek lâzımdır. Yunanlılar ise, en çok 10,000 muharip toplıyabilmişlerdir.\nFakat, pers kiralının ordusu muntazam bir ordu olmaktan ziyade bir insan yığını, muhtelif milletlerden toplanmış\nbir kütle idi. Bunların içinde yalnız, Persler harp görmüş\nkısmı teşkil ediyordu. Persler, intizamsızca muharebe ediyorlardı.\nİLK MET HARBİ Daryüs, isyan etmiş olan İyonları itaati altına\nMARATON almakla işe başladı ve ibret olarak Mile\n(M. E. 490) şehrini tahrip etti. Fakat, pers donanması.\nYunanı tehdit etmek isteyince bir fırtınada Aynoros burnu\ncivarında harap oldu (M. E. 492).\nDaryüs, meyus olmaksızın Ege Denizine 600 parçadan\nmürekkep yeni bir donanma indirdi.\nPersler Maraton koyuna çıktılar (M.E.490). Atinalıların vaziyeti buhranlı idi. Ispartalılar, mehtaptan evel sefere gitmiyeceklerini ileri sürerek yardıma koşmadılar. Maratondan\nAtinaya giden geçitleri muhafaza eden Atinalı jeneraller,\nbaşkumandanlığı Miltiyat 3i bırakmak hususunda ittifak ettiler. Miltiyat, Trakyanın İyon şehirlerinin eski bir tiranı idi\nve pers ordusunda hizmet ettiği için onun zayıf taraflarını\nbiliyordu.\nMiltiyat, merkezi, zayıf kuvvetlerle tutarak, en eyi askerlerini, iki cenaha topladı ve askerlerini, perslerin kıymetsiz\nkıt'alardan müteşekkil cenahlarına saldırdı. Atinalılar, hücumda düşmanın cenahlarını kırdılar ve bu suretle en eyi pers\naskerinin bulunduğu merkezi sardılar. Pers ordusunun merkezi denize doğru çekildi. Persler, intizamsız bir surette\ntekrar gemilerine bindiler. Maraton muharebesi o kadar mühim değildir. Fakat bu muharebenin manevî tesiri büyüktü,\npers donanması Atinayı baskınla zaptetmekten vazgeçerek\nAsyaya yelken açtı.\nİKİNCİ MET HARBİ ^^^^^^ vazifesini oğlu Ser(M E. 480) hasa bırakmıştı, beıer hazırlığı yapıldı, pers\ndonanması, mahir iyon gemicilerinin nezaretinde 1200 parça idi. Tesalyalılar ve Tepliler perslerle", "n_chars": 2020}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0263", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 219, "page_end": 219, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0219"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 219", "text": "EGE HAVZASı 219^\nteşriki mesai ettiler. İsparta ve Atinamn Korentte topladığı\nsiteler kongresine, ancak 30 site icabet etti. Müttefik donanmanın yarısından fazlası Atinaya ait olmakla beraber başkumandanlığı Ispartaya bıraktı. Evelce yunan donananmas\"-\nnın içinde rakip fırka teşekkül etmişti. ananması\nBirinin reisi metîn, fakat dar fikirli Anstit, ötekinin rei-^i\nharis Temistokl idi. Temistokl, rakibinden kurtulmak iTn\nonu sürdürmüştü. Fakat pers istilâsı üzerine, bütün menüer arasında onu da getirtti ve Salaminde Aristit necip bir\ntarzda Temistokl ile birlikte muharebe etti.\nİSTİLÂ, TERMO- senesi ilkbaharında büyük pers\nPİLLER ordusu Şarttan hareket etti. İki sal köprü\n^ , , Çanakkale boğazını aşarak Trakyaya geçti. Geçerken, Makedonya ve Tesalya kendisine itaat ettiler\npers donanması da Ege Denizi boyunca orduyu takip etti!\nAçıkta muharebe etmek için kuvvetleri kâfi olmıyan Elen1er, Termopil dağları geçitlerine yerleştiler. Elen donanması da pers gemilerini Öbe şimalinde Artemisyon boğazıniki L î h d e n i z ile Lokrit dağları arasmda\nİki arabanm yanyana geçmiyeceği kadar dar bir geçit teşkil\neder. İsparta Kiralı Leonidas kumandasındaki 7 0 0 0 kisi S\nıran ordusunu durdurdu. Serhas, dağlar arasından düşman\nmevziim çevirdi. Ricat yolunun tehlikeye düştüğünü gören\na O o T s n ' t ^ î T ' ^ ' ^ ' r \" \" askerlerini geri yollayarak kfndis\"\n3 0 0 Ispartah ile mukavemet etti. Düşman karşısında çekilmeyi\nmeneden vatanının kanunlarına itaat için İsparta kiralı her\ntaraftan sarıldığı halde, küçük kıt'asının başında kahramanca\noldu. Pers ordusu bundan sora merkezî Yunanı istilâ etti\nAtığa girdi ye Atinayı yaktı. Atina ahalisi Salamin adasına\"\nİltica etmişler ve şehri boşaltmışlardı. Atina İsparta donanması balamın adası civarında demirledi.\nSALAMİN DENİZ donannması Salamine gelmekte gecikMUHAREBESİ medi. Temistokl donanması (378 gemi) pers\ndonanmasına taarruz etti.\nSalamin koyunun darlığı. Yunanlıların üç misli olan pers ; LI\ndonanmasının harekâtını sıkıyordu. Temistokl muvaffak oldu. Bunun üzerine Serhas donanmasına ricat emri vererek Çanakkale boğazı tarikile Küçükasyaya döndü. Bugünün İ'i\nmuzaffenyetı, müttefikan Temistokle atfolundu. İsparta da ıW\n' i ' T", "n_chars": 2188}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0264", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 220, "page_end": 220, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0220"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 220", "text": "220 TARIH\nTemistoklu şerefle kabul ve ona bir zeytin dalı çelengi\nverdi.\nPers ordusunun bir kısmı henüz Beotyada\nPLATE (M. E. 479) KARA HARBI iken müttefik ordu, İsparta kiralının emrinde olarak perslere Platede taarruz ve mağlûp etti (479).\nBu defa, Yunan, tamamen kurtulmuştu.\nYunanlılar, memleketlerini kurtardıktan soTerİnYn SONU^\" »\"a taarruza geçtiler. Bu suretle Met harpleSIMON ' ri daha 30 sene devam etti (M.E. 4 7 9 — 4 4 9 ) .\nHarp tamamen bahrî bir şekil almıştı.\nMaraton ve Salaminde parlak bir rol oynamış olan Atina,\nİsparta yerine harekâtın idaresini eline aldı. Ispartalılarm\nkıskanç muhalefetine rağmen, evelce, Persler tarafından\ntahrip olunan Atina, yeniden yapıldı. Temistokl şehri kuvvetli duvarlarla çevirdi ve Pire limanını da tahkim etti. Atina\ndonanması, Pire limnmdan hareket etti; Sisam civarında\nMikal burnu yakininde pers filosunu tahrip suretile ilk\nmuvaffakiyeti kazandı. Temistoklun nefyinden sora, deniz\nkumandanlığı, evvelâ hasmı olan Aristide, daha sora, Miltiyadm oğlu Simona verildi. Delos donanmasının ve hazinesinin yardımile, Simon, pers gemilerini, Ege ve Trakya sahillerinden Anadolu cenup sahillerine kadar takip etti. Simon,\nKıbrıs seferinde öldü.\nBu tarihte Persler, Ege Denizinde donanma bulundurmaktan vazgeçmişlerdi. Pers ordusu da Küçükasya sahillerinden üç gün içerde idi. Sahildeki İyonya şehirleri tamamen hür kaldı. Met muharebeleri sonunu bulmuştu. Bir\nsulh muahedesi imza edilip edilmediği malûm değilse de\nMet muharebelerinin sonunda elde edilen sulha Simon Sulhu denir. Hakikatte bu sulh, daha ziyade Periklesin eseridir.\nAtina-Isparta muzafferiyetlerinin başlıca se'\"^S^'^ORDU™ heplerini, orduda aramak lâzımdır. Atina,\nbilhassa İsparta sitelerinde askerlik bir vatan vazifesi idi. Askerlik terbiye ve talimleri ve spor daha\nküçükken başlardı. Perslerin, süvarisi fazla idi. Dağlık olan\nYunan, süvari harekâtına pek müsait değildi.", "n_chars": 1891}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0265", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 221, "page_end": 221, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0221"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 221", "text": "EGE HAVZASı 221\nATINA DONANMASı muharebelerinin kat'î zaferini temin\neclen Salamin muharebesi Atina donanmasını yapan ve idare eden Temistoklun eseri idi. Temistokl\ndonanmayı Aristidin ve aristokrat partinin muhalefetine rağmen yaptırmıştı. Atina donanmasında 80.000 kişi vardı Zen\nginler kendi hesaplarına bir gemi mürettebatını beslemive\nmecburdular. Atina donanmasının merkezi Pire idi. Buradaki\nkoylarda, donanma, fena havalarda barınabilirdi. Burada ^enış bir tersane ve tezgâhlar vardı. II kilometre boyunda\nkuvvetli kale duvarları limanı kara ve deniz taarruzlarına\nkarşı muhafaza ediyordu.\n2. ATİNANIN FAİKIYETİ. PERİKLES\nATINANıN FAIKı- muharebelerinden evel Peloponez ittiYETİ hadınm başında bulunan İsparta, Yunanın\n, , birinci sitesi idi. Pers istilâları esnasında da\nbaşkumandanlığı o yaptı. Plate muharebesinden sora Persere karşı mücadele, denize intikal ettiğinden uzak seferleri sevmiyen Ispartalılar, askerlerini Peloponeze çektiler\nve ışı büsbütün Atinaya bıraktılar. Bu zamandan soradır ki\nbirinci defa olarak, Atina iyon âleminde siyasî bir kuvvet\noldu.\nmıhadı, hakikî bir bahrî imparatorluk haline koydu. Delos DELOS ITTIHADı Ispartanın çekilmesinden istifade eden Atina evvelâ Belos ittihadını yaptı. Daha sora bu lif E i' L I h I ' İ l i\nİttihadı, Aristit tarafından hür bir fikirle teşkil olundu. Atinalı\njeneral Anadolu sitelerini kendilerine ilhak için, Ege Denizindeki sitelere, daimî olarak birleşmelerini teklif etti. îttihadın umumî meclisi mukaddes Delos adasında toplandı. Müttefıkler umumî maksat için para ve gemi vermeyi taahhüt\nettiler. Bununla beraber birleşen siteler, aralarında serbest ve\nmüsavi kalıyorlardı. Delos meclisinin riyaseti ve müttefik\nkuvvetlerin kumandanlığı Atinaya verildi.\ncıler. Atına bununla donanmasını arttırdı. İttihat hazinesinin ATINANıN BAHRÎ P^^^assa, pers kuvveti zayıfladıktan IMPARATORLUĞU ^Yonya şehirleri bu teslihattan bıktılar. As- V® semi verecek yerde yalnız para ver- sora, I", "n_chars": 1952}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0266", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 222, "page_end": 222, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0222"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 222", "text": "222 TARİH\nDelosta emniyette olmadığını behane ederek bunu Atıka\nnakletti. Ve Akropola koydu. Bu zamandan itibaren Atinalılar, eski müttefiklerini tebaa gibi görmiye başladılar. Atinalılar, bunların hükümetini kontrol ediyorlar ve Atina kanunlarını kabul ettiriyorlar ve onlardan ağır bir vergi alıyorlardı. Bu suretle artan ittihat hazinesi yalnız harp masraflarına\nsarfolunmuyordu. Atina hükümeti bu parayı, şehrin tezyini\nve ahalinin eğlencesi için de sarfetti. İttihattan çekilmek istiyen her müttefik site, bir hıyanet işlemiş gibi cezalandırılıyordu. İşte bu suretle Atina eski Delos ittihadını bir bahrî\nimparatorluk haline çevirdi.\n. Met muharebeleri bitmeden evel Atinanın\nîflıîıypFKA^^TÎ kazandığı hususî vaziyet, Ispartalılarm kısNANIN RtKABi^ii ^^^^^^^^^^ ^ ^ ^ j p j^^^os ittihadının\nteşkili, hiddetlerini arttırdı. Ispartada çok sevilen Atinalı jeneral Simon, millî birlik için tehlikeli olan inkıtaın önüne\ngeçmeğe çalıştı. Simon, sürgüne yollandı. Atina bahrî ittihadı kara şehirlerine de teşmil etti. Bundan sora İsparta,\nkendisi gibi, Atinanın büyümesini çekemiyen Korent ve Teple\nbirleşti. İsparta ve Atina arasında iki defa muharebe patladı.\nİlk defasında Simon, beş senelik bir mütareke yapmağa muvaffak oldu (M.E. 449). Atinada hâkim olan Perikles (Res. 111)\nikinci defa olarak İsparta ile 30 sene için bir sulh imza etti\n(M.E. 445). Bu son sulhun şartları, iki rakip site arasında bir\nmuvazene tesis etti. Yunan âlemi, iki kısma ayrıldı. İsparta\nkarada, Atina da denizde hâkim kaldılar. Bu sükûnet devri.\nFeriklesin zamanına tesadüf eder.\nPerikles, Maraton muharebesinden biraz\n^ V ^ Y E İ t aristokrat bir aileden doğmuştu. Anası\nvasıtasile Atina demokrasisine mensup idi.\nGüzel bir tahsil aldı. Perikles, hürmet ve takdiri celbeden\nbütün hassalara malikti. Askerî kabiliyetlerinden ziyade\ndevlet adamı hassalarına malik idi : Parlak bir zekâ, yüksek\nbir ahlâk ve şahsî feragat. Bu samimî demokrat, asil ve açık\nbir belâgatle ve derin bir vatanperverlikle Atina halkına hâkim idi. Feriklesin sözleri herkesi ikna ederdi. Hayatının\nsadeliği aleyhindeki bütün töhmetleri hükümden düşürüyordu. Feriklesin Atinadaki nüfuzu, şahsî kaLiliyetlerinden ziyade müsait ahval neticesi idi. Atina demokrasisinin reisi", "n_chars": 2227}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0267", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 223, "page_end": 223, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0223"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 223", "text": "EGE HAVZASI 223\nolarak, siyasî hayata girdiği zaman kendine rakip olabilecek\nArıstıt ve Sımondan, birisi ölmüş ve diğeri sürülmüştü Yerleri boştu. Tagallüp hissi uyandırmamak için Perikles fevkalade bir salâhiyet istemedi. Meselâ hiç bir vakit Arhont\nolmadı. Yalnız M.E. 444 tarihinden itibaren vatandaşlarının\nemnıyetıle 15 sene için kumandan intihap olundu. Perikles\nbu vazifeyi diğer 9 vatandaşla birlikte yapıyordu. Bununla\nhâkimdi demokrasi ismen vardı. Hakikatte Perikles\nFERİKLESİN Dahilde Perikles, demokrasiyi ikmale çalıştı.\nHÜKÜMETİ Aristokrasinin son kalesi olan Areopaj mahkemesinin siyasî salâhiyetlerini kaldırdı. Perikles, beşyüzler meclislerinde, mahkemelerde, millet meclislerinde velhasıl umumî hizmetlerde bulunan vatandaşlara\nbir maaş tahsis etti. Atinayı süsledi. Faaliyeti sayesinde bu\nşehir, edebiyat ve güzel san'atlerin merkezi oldu. Daha\nsora bu parlak devre Perikles Asrı dendi.\nHariçte, bütün beynelmilel ihtilâfları teskine ve harba\nmânı olmağa çalıştı. Şerefli bir sulh ile Met muharebelerine\nnihayet verdi. İsparta ve Atina arasında bir muharebe çıkacağına kanı olduğundan bu muharebeyi mümkün olduğu\nkadar geri atmak için 30 senelik bir mütareke aktetti. Perikles, Atina etrafında 200 siteyi birleştiren ve çok para temin eden büyük bir bahrî imparatorluk teşkilile uğraştı.\nAtmalılarla ona tebaa olan eski müttefikler arasındaki bağları kuvvetlendirdi. Atinanın istismar siyasetine karşı isyan\neden Öbe ve Sisam adalarını şiddetle tenkil etti.\nBu andan itibaren bahrî sitelerin umumî isyanını tahmin\netmek güç bir şey değildir. Feloponez muharebesi biraz\nsora bu isyana bir sebep oldu.\nG. ATİNADA UMUMÎ HAYAT\n1. a h a l i SINIFLARI\nM. E. Vinci asrın ortasında Atina teşkilâtı,\nDEMOKRASİSİ ATİNA demokrat bir hükümet mefkûresini tahakkuk ettiriyordu. Hükümeti idare eden\nmillet idi; umumî meydanda toplanan vatandaşlar, kanunlar", "n_chars": 1861}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0268", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 224, "page_end": 224, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0224"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 224", "text": "224 TARIH\nhakkında rey verirlerdi. Bu kanunların tatbikini, bir sene\niçin intihap olunmuş reislere bırakırlardı. Fakat onların hareketlerini kontrol ederlerdi. Adalet dahi, hususî hâkimler tarafından temin olunmazdı. Jüri halinde toplanan vatandaşlar hüküm verirlerdi.\nAtina demokrasisi hakikatte bir aristokrasi\nVATANDAŞLAR idi. Atıkm belki yarım milyon ahalisinden,\nvatandaşlar 20,000 - 30,000 den fazla değildi. Bunlar, imtiyazlı sınıftı. Vatandaş olmıyan ve ekseriyeti teşkil eden sınıf ta vardı. Bunlar da melekler yani ecnebiler ve esirlerdi.\nBir Atina vatandaşı olabilmek için, Atinalı ana babadan\ndoğmak lâzımdı. Ecnebilere site hakkı ancak nadiren verilir\nve bu da halk içtimaında verilecek karar ile olurdu. Bundan\nbaşka şerefsizliği mucip bir mahkûmiyet gören Atinalı, vatandaşlık haklarını kaybedebilirdi. Umumiyetle Atinalılar,\nvatandaşlık haklarını küçük bir zümreye hasrederlerdi.\nAtina, kolayca site hakkı vermemekle beraMETEKLER ber, toprağında yerleşmek istiyen ecnebileri\nde kabul etmekte tereddüt etmezdi. Bunlara metek denirdi.\nBunlar 100,000 kadardı. Bir metekin Atıkta oturabilmesi için\nvatandaşlardan bir mes'ul göstermiye mecburdu. Bundan\nmaada bu yabancının mutat vergilerden fazla bir vergi vermesi ve ordu ve donanmada hizmet etmesi lâzımdı. Bazı\ngünlerde metekler, dinî merasime iştirak ederlerdi. Bir nevi\nyarım vatandaş olan bu meteklerin Atinalıdan ziyade ticaret\nve san'atle uğraşmıya vakitleri vardı. Pire ahalisi, bilhassa\ntüccar, gemici ve bankacı olmak üzere meteklerden mürekkepti. Bu yabancılar da Atinalılar kadar demokrasiye bağlı\nidiler [1].\nAtina ahalisinin dörtte üçü esirlerden müESİRLER rekkepti (M. E. 309 tarihinde 550,000 ahaliden 400,000 nin esir olduğu anlaşılmıştır. O vakit bir esir\n5-10 altına satılırdı). Bir insan ya esir doğar veyahut fakir\nolduğu için esirliğe düşerdi; veyahut harpta, korsanlıkta esir\nolurdu; veyahut bir mahkeme karafile esir addolunabilirdi.\nAtık kıt'asındaki esirlerin birçoğu hariçten getiriliyordu.\nNazarî olarak esir efendisine tâbi idi. Filozof Aristot edi[1] Bir metekin Loryum madenlerinde kullandığı 1000 esiri vardı.", "n_chars": 2103}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0269", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 225, "page_end": 225, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0225"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 225", "text": "EGE HAVZASı\n225\nyor kı: esir, canlı bir mülk, ehlî hayvanata benziyen ve insan olan bir alettir. Hakikatte Atinalı esirin hayatı oldukça\neyi İdi. Efendisi onu öldüremez ve hatta dövemezdi Maamafm\nmahkeme, esirin dövülmesine ve eziyet edilmesine hükmedebilirdi.\nEsir, hürriyetini, ahalinin bir kararı veyahut efendisinin\narzusile istirdat edebilirdi. Hürriyetini kazanan esir, metekler\nsmıfına girerdi, işte. Atıktaki 100,000 metek ve 400 000 esir\nsayesindedir ki imtiyazlı vatandaşlar münhasıran' politika\nile ugraşabilmişlerdir.\n2. HÜKÜMET\nREİSLER Atina halkı, hakimiyetini, birkaç reise verirdi. Bunlar ya intihap olunurlar yahut kura\nçekmek suretile tayin olunurlardı. Fakat, kura usulile iktidarsızların da başa geçmesi muhtemel olduğundan, meselâ,\nkumandanlık gibi mühim memuriyetlere tayin olunacaklar\nhakkında kura usulü tatbik olunmazdı; onlar, intihap olunurdu, esirlerin halkın nüfuzu altında tutulması için çok sıkı\ntedbirler ahnırdı: Evvelâ intihap bir sene için yapıhr ve kumandanlar müstesna olmak üzere ikinci bir defa intihap\nolunmazlardı. Vazifelerine başlarken haklarında tahkikat yapılır ve vazifeleri esnasında her vatandaş, onlar hakkında\ndava edebilirdi ve en nihayet memuriyet senesi geçtikten\nsora, müddetini bitiren rüesa, hususî bir komisyon önünde\nişleri hakkında hesap verirlerdi. Bunu yapmadıkça Atık kıt'asını terkedemezler ve servetlerine sahip olamazlardı.\nARHONTLAR VE Reisler iki sınıftı: Arhont 1ar ve Siralej ler.\nSTRATEJLER M.E. Vinci asırdan evel 9 Arhont, eski Atina\nkırallığınm vazifelerini görürlerdi. Bunlardan biri devlet reisi idi. Biri dinî merasime nezaret eder, diğer\nbiri de ordulara kumanda ederdi. Diğerleri de yeni kanunlar\nyazarlar ve bunlara kanunların muhafızları denirdi. Vinci\nasırdan itibaren 10 Stratejin vazifesi en mühim olmuştur.\nBunlar, askerlere kumanda ederler ve Atinanın haricî siyasetini idare ederlerdi. Bundan başka, şehrin polisi, emirlerinde\nidi ve meclisleri de müstacelen toplıyabilirlerdi. Tekrar\n15", "n_chars": 1973}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0270", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 226, "page_end": 226, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0226"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 226", "text": "226 TARİH\nintihapları caiz olan bu Stratejler, Atina politikasının devamlı\nv e i J i d a t h olmasını temin ettiler. Halbuki her sene değişen\ndiğer reisler bu işi yapamazlardı. Meselâ, Perıkles 15 defa\nStratej intihap olunmuştur.\nAtinada siyasî meclisler iki idi. Hemen\nSIYASÎ MECLISLER olan Beşyüzler Heyeti ve zaman zaman\ntonlanan Halk Meclisi. ..\nBesvüzler Heyeti, her kabileden elli kişi olmak üzere\nk u r f i J h t sene intihap olunurdu. Tatbikatta bu 500 k ^ ı\nb^rhk e toplanıp çalışmazdı. Her kabileden intihap olunan 50\nS iden m ü r e ^ aza sıra ile bir müddet işleri idare ederdi.\nBu suretle sene sonunda hepsi iş görmüş ^ulunı^rdu\nBeşyüzler Heyeti Halk Meclisine arzolunacak suallen\nhazırlar cari işleri görür v e devletin maliyesini idare ederdi.\nS e n e nmayetinde leşyüzler Heyeti, Halk Meclisine hesap\nvermeğe mecburdu.\n. . Halk Meclisi, bütün umumî işlerin hâkimi\nHALK MECLISI İntihap, kanun kabulü, muahede, harp\nilânı, siyasî dava gibi hiçbir mühim iş\nAskerlik vazifesini bitirmiş olan bütün vatandaşlar usulen\nmechse iştirak ederdi. Bunlar, 20,000 k a d a r d ı . Hakikatte ise\n\" e c l i s e vatandaşların dörtte hatta onda ^ın gehyo du^\nGelenler Atina işçileri, Pire gemicileri, Ç^^anlar civar\nçiftçileri idi. Bunlar, kendilerine içtimalarda verilen ufak bir\ngündelik için gehyorlardı. Ahali ile meclis arasında h ^\nfâsıl olmak üzere kırmızı bir ip gerilirdi. Meclis\ndinî bir merasimle başlanır v e ondan sora Beşyüzler Meclı\nsinde hazırlanan kanun projesi okunurdu. Bundan sora\ngürültülü bir surette hatipler projeyi münakaşa ederlerdi v e\nnihayette el kaldırmak suretile veyahut gizli reyle rey\nverilirdi.\nAtinada başlıca iki mahkeme vardı. Kaydi\nMAHKEMELER hayatla tayin olunan eski Arhontlardan\nteşekkül eden bir mahkeme vardı ki başlıca katil ve yangın\nvak'alarına v e bir de umumî adap ve terbiye işlerine bakardı.\nBundan başka bir de hakikî halk mahkemesi vardı. Bunun\nazası her sene 30 yaşından fazla vatandaşlar arasından\nseçilirdi. Bütün aza 6,000 idi. Bunlar, kısımlara ayrılırdı.", "n_chars": 2010}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0271", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 227, "page_end": 227, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0227"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 227", "text": "EGE HAVZASI 227\nSiyasî hayatta, halk meclisi ne ise, adlî hayatta da, bu mahkeme, o idi. Atinalılara ve müttefiklerine ait bütün mühim\ndavaları görürdü.\nATIMA Mahkemede, müddeiumumi vazifesini her^S^NDEO^VANA: vatandaş görürdü. Mahkeme\nSIL GÖRÜLÜRDÜ o^unde herkes, davasını kendisi ederdi Avukatlık meçhuldü. Maamafih, san'- müdafaa m I\natten bir adama müracaatle bir nutuk alınır ve mahkeme\nönünde ezberden söylenirdi. Müdafaa için zaman muayyendi.\nŞahitler v e nutuklar dinlendikten sora, reis meseleyi reye\nkor, mahkeme azası fikirlerini bir çömleğe beyaz veya\nsiyah çakıl atmakla bildirirlerdi. Beyaz, beraet, siyah, mahkûmiyetti. Bu mahkemeler, zamanımızdaki jürilere benzer.\nAdetlerinin çok olması, azasının cehaletini izale edemezdi.\nKararlar, siyasî cereyanların tesiri altında kalırdı.\nAtina gibi demokrat bir hükümette vatanVERGILER\ndaşların hepsi az çok bir memurdu. Bundan\ndolayı hepsi devletten aylık alırdı. Devlet hazinesi, şu halde\n20,000 den fazla insana bakmıya mecburdu. Bu masrafları\nkapayabilmek için ağır vergiler koymak icap etti. Bunun için\nAtina, müttefiklerinden aldığı vergiyi çoğalttı. Bundan başka\ngümrüklerden, meteklerden ve mahkemelerin hükmettiği\ncezalardan da varidat alıyordu. Zengin vatandaşlar fevkalâde\nvergiye tâbi idi. Tiyatroların v e bazı umumî bayramların\nmasraflarını bunlar çekerlerdi. Bundan başka gemi tayfalarını\nda zenginler tutarlardı.\nVATAN FIKRI ^ asırda Atinalı, bugünkünden ziyade,\nDEMAGOKLAR devlet işile uğraşırdı. Muhtelif meclisler azası, hâkim sıfatile boş vakti kalmadıktan başka çalışma zamanlarını da sitenin hizmetine sarfetmiye mecburdu.\nİster istemez siyasî vasıflar kazanıyordu. Bu sayede vatan ve müttefiklerine ait işlerde dikkatli bir vatandaş oluyordu. Bununla beraber nazarî olarak hâkim olan Atina halkı\nfiliyatta demagoklarm idaresinde idi. Demagok, halkı idare\nedenler demektir. Bunlar, sitenin, ya, en kabiliyetlileri veyahut en harisleri idi. Bunların başlıca vasıtaları belâgat idi.\nZira meclis, nutuksuz hiçbir şeye karar veremiyordu. Komik", "n_chars": 2018}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0272", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 228, "page_end": 228, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0228"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 228", "text": "228 TARİH\nşair Aristofan, demagokları milletin etrafında vızıldıyan sineklere benzetmişti. Demagok, yüksek ve temiz bir adam ise,\nbelâgati ihtiraslara galebe çalardı. Perikles öldükten sora\nAtina demokrasisi çirkin entrikalara kapıldı. Zenginleri tahkir ve tazyika başladı. Bu hareket, Peloponez muharebesi\nnihayetinde aristokratların irticaini mucip oldu.\nH. VI İNCİ ASIRDAN İTİBAREN GREK MEDENİYETİ\n1. EDEBİYAT\nMet muharebelerini takip eden iki asır zar\"\"^İ^J^i^T^ı^î^\" fında Ege havzası mmtakaları, birçok edip\nKEZI AIIJNA ^^ san'atkâr yetiştirdi. Fakat, Atina, bunları\nkendine celbetti, bu medeniyetin merkezi oldu. Fikir işleri\niçin bu kadar zeki ve bu kadar meraklı hiçbir halk başka bir\nsitede toplanmadı. Meselâ, Feriklesin evi mütefekkir ve san'-\natkâr bir zümrenin toplandığı yerdi. Herodot, Anadolunun\nl garbıcenubisinden (Halikarnas)tan Atinaya gelerek, Met mu= 1 ii', i •'• i I ' 11 harebelerine dair tarihi yazmıştır. Atina, tertip ettiği muhteşem bayramları ve edebî müsabakalarile şaheserlerin meydana\ngelmesini teşvik ediyordu. Müttefiklerinin parasile zenginleşen\nAtina, harp hazinesini, mabetler, galeriler ve resim tabloları\ngibi eserler için sarfediyordu. Atinada her neviden san'atkârlar, kudretlerinin eserini gösterebiliyorlardı. Kendi toprağında başkaları tarafından yapılan bu eserlere Atina,,\nAtık eserleri unvanını verdi. Atık eserlerinin vasıfları şunlardır: zevk inceliği, Hsanın temizliği ve inceliği, fikir şetareti.\nAtina ege dehasını kendine maletmiştir.\nDram temsilleri, büyük Diyonizi denilen\nATINADA TIYATRO verilirdi. Tiyatronun ortasında\nbir kürsü kurulur ve şeref mevkii Diyonisosun papazına verilirdi. Temaşada, bütün halk hazır bulunurdu. Masraf, zengin vatandaşlardan alınan hususî bir\nvergi ile kapatılırdı. Bu temsiller dram şairleri arasında\ndevlet tarafından tertip olunan bir müsabaka için fırsat teşkil ederdi. Şairler üç facia, biri hicviyeli dram veyahut komedi olmak üzere dört piyes takdimine mecbur idiler. Müsabakayı kazanana basit yeşil br çelenk verilirdi. Atinada", "n_chars": 2021}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0273", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 229, "page_end": 229, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0229"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 229", "text": "EGE HAVZASI 229\ntemsiller uç gün sürer ve açıkta verilirdi. Bidayette ahşaptan yapılan tiyatro, üç kısımdan mürekkepti. Aktörler için\ndekor teşkil eden bir duvarla kapalı dar bir sahne merkezde mugannilere mahsus yuvarlak bir yer ve en nihayet seyirciler ıçın yarım daire şeklinde basamaklar.\nDiyonizi bayramlarında oynanan trajediler, ekseriya allahlar veya kahramanlar gibi fevkalbeşer şahsiyetler sahneye kordu. Umumiyetle üç kişiden ibaret aktörler, geniş esvap, yüksek ayakkabı ve seslerinin daha yüksek ve yüzlerinin daha büyük görünmesi için maske giyerlerdi. V inci\nasırda piyesin bir kısmı nazım halinde bir hitabe idi. Mütebakisi de bir heyet tarafından taganni olunurdu. Tiyatro\nÖrekler ıçın kuvvetli bir terbiye vasıtası oldu.\nTRAJEDI YAZAN ^ asırda Atina sahnesini tezyin eden\nŞAIRLER üç büyük trajedi şairi vardı: Esil, Sofokl ve\nÖripit. Eşil, grek trajedisinin mucidi addolunabilir. Met muharebelerine iştirak eden Eşil, İranlılar isimli\ntrajedisinde Maraton ve Salamin galiplerini şerefle ihata etti\nBüyük san'ati, takdir ve dehşet ile tehyiç esasına müstenittir.\nSofokl, dram müsabakalarında 20 defa muvaffak olmuştur\nBilhassa Ödip_ efsanesini şahesrlerine mevzu ittihaz etmiştir!\nÖripit ise, îfigeni gibi rikkataver kahramanlara dair mevSü^ti^?^ \"^e^hameti tahrik eden zâfları ve duyguları gösterKOMEDI komedisi, Atinalıların şarap Allahı Diyonisos için yaptıkları bir merasimden doğmuştur. Komedi menşeinden itibaren daima gülünç ve kaba\nmaskaralık zevkini muhafaza etmiştir. V inci asırda en meşhur komedi müellifi Aristofan, politikacı, muharrir, filozof\ngibi zamanın ricalile merhametsizce istihza ediyordu. Hatta\nsahnede, şair Öripit ve filozof Sokratı bile gülünç bir hale\nkoymuştur. Hicviyesinden allahlar bile hariç kalmamıştır.\nNESIR VE TARIH ^efa olarak tarihçi, hatip, filozof gibi\nbüyük muharrirler Atinada nesir vadisinde\nkendilerini gösterdiler. Herodot (M. E. 4 8 0 - 4 2 5 ) büyük\ntarihçi tanınmıştır. Büyük bir seyyah olan Herodot 20 muhtelif millette gördüklerini hikâye etmiştir.\nTükidides, Peloponez muharebesine dair yazdığı eserde,\nHerodottan daha ziyade tarihçi kabiliyetini göstermiştir.", "n_chars": 2129}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0274", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 230, "page_end": 230, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0230"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 230", "text": "230 TARIH\nKsenofon, bir tarihçi olmaktan ziyade, mükemmel bir\nhikâyeci idi. IV üncü asrm bidayetinde yunan tarihini ve\nmeşhur Onhinler Ricatı ni pek güzel hikâye etmiştir.\nAtinada siyasî ve adlî teşkilât sayesinde beB E L A G A T lâgat pek mühimdi. Halk meclisinde ve muhakemede herşeye karar verilmek için söz söylemek lâzımdı. Atina, bilhassa M. E. V inci asrm nihayetinde ve IV üncü\nasırda birçok hatipler yetiştirmiştir. Bugün, Feriklesin irticalî nutuklarından elimizde bir şey kalmamıştır. Buna mukabil Demostenin siyasî nutukları ve müdafaaları mahfuzdur.\nBunlar, Atık belâgatinin mükemmel modelleridir. Atinad.a\ntalebelerine nutuk tertip etmeyi ve söylemeyi öğreten belâgat hocaları vardı.\nAtina filozoflarında fikir derin ve lisan güF E L S E F E zeldi. Bütün Atina filozoflarının hocası, M.\nE. V inci asırda fakir bir aileden Sokrat idi. Delf mabudu\ntarafından insanların en hakimi olarak ilân olunan Sokrat,\nkendisi hakkında şu kanaati tekrar ederdi: Ben yalnız bir şey\nbilirim; o da, hiçbir şey bilmediğimdir. Sokrat, talebelerini\nbir muallim gibi tedris etmezdi. Onlarla umumî meydanlarda teklifsizce konuşur ve meharetle sualler sorardı; o, fazileti\nyalnız tedrisle iktifa etmez, misal olurdu. Sokrat, muharebe\nmeydanlarında cesareti ve siyasî meclislerde marifetile şöhret\nkazandı. En meşhur talebesi Platon (Eflatun) idi.\nPlaton, ormanlarda ve Atina kapılarında ders verirdi.\nKendi fikirlerini ve hocası Sokratm fikirlerini meşhur Diyalog isimli eserinde serdetmiştir. Platonun talebesi Makedonyalı Aristo idi.\nAristo, hoca olduktan sora, Atina civarında bahçelerde\ngezerken ders verirdi. Aristo, yalnız bir filozof değil, ayni\nzamanda cihanşümul bir deha olmuştur. Tarihi tabiî kolleksiyonları toplamakla da meşhur olmuştur.\n2. GÜZEL SAN'ATLER\nGrek san'atkârları, güzelliğin en yüksek\nESKI S A N ' A T derecesine birdenbire varmadılar. Bunun\niçin birçok asırlar çalıştılar. M. E. V inci asırdan evelki bu\nhazırlık devresine eski devir denir. Heykeltraşlar bidayette\na l •L", "n_chars": 1989}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0275", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 231, "page_end": 231, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0231"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 231", "text": "EGE HAVZASı 231\nagaç ve taşla şekilsiz heykeller yaptılar. Fakat, mektepte ve\ngüreşlerde insan vücudunun muhtelif vaziyetlerini tetkik\netmeyi öğrendiler. Bu suretle IV üncü asırdan itibaren şüphesiz henüz sert, fakat, şekil itibarile mükemmel hevkeller\nmeydana çıkmıştır.\nGreklerin, heykelleri boyadıklarını zikretmek lâzımdır\nBeyaz mermer heykeller bile kırmızı, mavi ve siyaha boyanırdı. M. E. IV üncü asırda mabetler, allahlarm efsanelerini\ntemsil eden heykellerle süslenmeye başladı. Atina civarında\nEgm mabedinin cephe tezyinatı bu zümredendir.\nK L A S İ K S A N ' A T E. V inci asırda grek san'ati tekemmül\netmişti. Mimaride, heykeltraşhkta, resimde\nhulasa bütün san'atlerde büyük inkişaf olmuştu. Bu eserlere\nklasik eserler derler. Klasik eser demek, birçok asırlar için\ntaklit olunamaz modeller demektir. Zaman ve ahval de san'at\neserlerinin meydana gelmesine müsait idi. Met muharebelerinden sora Yunanda bilhassa Atinada yeniden ihya\nolunacak pek çok harabeler vardı. Bilhassa memleketi istilâ\ndan kurtaran allahlara teşekkür için mabetler yapmak icap\nediyordu. O vakit heykeltraşlar, mimarlarla birlikte yeni\nmabetleri ve umumî binaları süslemeye çalıştılar.\nA T İ N A Atinanın, Persler tarafından iki defa yakılABİDELERI ması, şehrin yeni baştan yapılmasını icap\nettirmişti. Evelemirde, alelâcele ve intizamsız bir surette meskenler yapıldı. Daha sora, Ispartanın muhalefetine rağmen kale duvarları yapıldı. Bunun için düşman tarafından tahrip edilen abidelerin enkazı kullanıldı.\nPerikles, mabetleri yeniden inşaya teşebbüs etti. Perikles,\nbu suretle kendi sitesini şereflendirmek ve fakir vatandaşlara iş bulmak istiyordu. Gayreti sayesinde şehir büyük bir\nmesai yeri manzarasını aldı. Akropol harabeleri, (Res. 115)\nhâlâ ziyaretçilerin takdir ve hayretini celbeden muazzam\nbinalarla süslendi.\nDram temsilleri için Diyonisos ve musiki müsamereleri\nıçın Odeon tiyatroları yapıldı.\nM İ M A R U K Klasik devirde, mabet, galeri, tiyatro, gimnaz velhasıl bütün grek abideleri ayni vaısfta idiler: nispetlerin doğruluğundan ve çizgilerin ahengin", "n_chars": 2053}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0276", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 232, "page_end": 232, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0232"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 232", "text": "232 TARIH\nden çıkan sakin bir güzellik ve basit bir haşmet. Bununla\nberaber, sütun ve şekillerinin istimalinde oldukça bir değişiklik vardı.\nBundan da üç türlü mimarlık usulü çıkmıştır:\nTorik usulü, İyonik usulü ve Korent usulü.\nOlemp, Delf mabetlerile Partenon mabetleri gibi büyük\nmabetler Torik istili üzere yapılmıştır. Bu istil, sade, sert ve\nazametlidir. Grekler, buna erkek istili derlerdi (Res. 110).\nîyonik istili ise, daha ziyade kadın vasfındadır. Hakikaten, lâtif ve zarif bir surette süslüdür. Bu istilin vasfı, sütunun başlığıdır. Bu başlık, iki helezon arasına sıkıştırılmıştır.\nAtinadaki Zafer ve Erekteon mabetleri, bu istil üzeredir. Bu\nson binanın bir cephesinde sütunlar yerine, kadın heykelleri\nyapılmıştır. Kornişi, bunlar tutar.\nKorent istili ise, Korentte bir çiçek sepetini taklit etmek\nistiyen bir heykeltraş tarafından icat olunmuştur. Bu istil,\nbilhassa, büyük zenginliğile meşhurdur. Grek binaları taştan veya mermerden sağlam bir surette yapılırdı. Bunun\niçin ancak, insan elile yıkılabilirdi. Maamafih, Roma binalarında olduğu gibi; taş kemerli değil, sadece tahta ve kiremitle örtülürdü.\nGrek mimarlığının şaheseri, Atinadaki ParPARTENON\ntenon m2ihed\\d\\v(Res. 114).'Qn mabet Periklestarafmdan Atine sitesinin hamisi Atenanm şerefine yapılmıştır. Bu eseri, mimar İktinos ve heykeltraş Fidyas yaptılar. Eski Mısır ve Ortazamanın büyük binalarile mukayese edilirse\nAkropolün en yüksek noktasında yapılmış olan Atena mabedinin küçük eb'atta olduğu görülür. Bununla beraber torik\nmimarisi tarzındaki sadeliği ve iyon üslûbu üzere zengin tezyinatile göze çok hoş görünür. Partenon mabedi, M. E. V inci\nasırda Atinanm millî ve dinî zaferlerini hulâsa eden bir eserdir. Partenon mabedi, daha soraları hıristiyan kilisesi ve\ncami şekline kalbedilmiş ve 1687 de Atinanm Venedikliler\ntarafından muhasarası esnasında bir infilâk neticesinde harap\nolmuştur.\nGrek heykeltraşları, mermer, tunç, altın ve\n\" ^ ^ d y a s ^ \" * ^ ' ^^^^^^^ mükemmel maddeleri işlediler. Mabetlerin tezyinatında mimarlara\nyardım ettiler. Grek heykeltraşlarınin eserleri bizce meçhul", "n_chars": 2077}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0277", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 233, "page_end": 233, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0233"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 233", "text": "EGE HAVZASI 233\ndün ^Ancak, biz, bunları, Romalıların yaptığı kopyalarla\nM. E. V inci asırda Miron, yaptığı bir atlet heykelile şöhret\nkazandı. Bu atlet, disk atan bir sporcu idi. B n f Z insan\nvucudunun en mükemmel bir modelidir. Fakat, A k r ^ o S\nmuazzam eserinden bahsettiğimiz Fidyas, bütün Tu s l ^ î\n^stü^e d e n i z d i S r t\nlebilecek kadar 16 metre yüksekliğinde bir silâhlı Mene.\ndindeki fıldışmden ve altından 14 metre yüksekliğinde Zeüs\nJZ' V ' , R°dosta ve Bergamada büyük ve\ngösterişli eserler tercih olundu. y^k ve\nRESİM ressamlarının eserleri hakkında eskiden kalma tasvirler ve boyalı resimli vazolar vasıtasıle bir fikir edinilebilir. Resim, evelemirde tezyinat ıçın kullanıldı. Muktedir ressamlar görüldü. Fakat M. E\no l H p e n ^ \"\"\" İ^kenderin ressamı\"\nSINAAT Öreklerde san'at hissi yüksekti. En bayağı\nl^H,. • 1 yaparlardı. Vaktile Grekoftml l , • kıymetli taşlar vardır, fakat, grek\nçömlekçilerinin yaptığı ve süslediği topraktan vazolarka daha ziyade san'at vardı. Bunlar, en mükemmel Atık vazolarıBunlar, kısmen kırmız, zemin ü z ^ r ' e\nsiyah tasvirler, kısmen de siyah zemin üzerine kırmızı tasvır erle süslüdür. Vazolar üzerindeki resimler, ya- meşhur\ntabloların kopyası veyahut doğrudan doğruya Atina hayatının bir tasviri idi. Bunlar, eski medeniyetin tetkiki için çok\nmükemmeldir. Kalıp içinde pişmiş topraktan yapılan heykelleri de zikretmek lâzımdır. San'atkâr, bunlara şapka\nşemsiye yelpaze ilâve ederek süslüyordu. Bu heykelciklerin\nen zarifleri, Beotya kıt'asında Tanagrada bulunmuştur. Bu\nheykelcikler, zarif ve lâtif bir tarzda giyinmiş kadınları tasvir", "n_chars": 1592}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0278", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 234, "page_end": 234, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0234"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 234", "text": "234 t a r i h\n3. ATINADA HUSUSÎ HAYAT\nAile efradı, aralarında yalnız kan rabıtasile\nAİLE\ndeğil, ayni zamanda din birliği ile de bağlı\nidiler. Doğum ve evlenme gibi hayatın başlıca vak'aları münasebetile, evin mabedinde dinî merasim yapılırdı.\nEsasta, aile babasının nüfuzu, kafî idi. Baba, karısının v e\nçocuklarının servetini yalnız başına idare eder ve bunlar\nbabanın müsaadesi olmaksızın hiçbir şey yapamazlardı. Doğrudan doğruya varisi olmıyan kimse, başka aileden evlât\nedinebilirdi.\nİptidalarda, aile anasının mevkii küçüktü. Kadın, harem\ndairesinden çıkmaz ve çocukların terbiyesi üzerine olan tesiri de azdı. Kadının umumî oyunlara, tiyatroya gitmesi âdet\ndeğildi. Kadın, evde kızlarile iplik bükmek, kumaş dokumak\nve nakış işlemekle vakit geçirirdi. Fakat, Atinada ahlâk, iptidaî kanunun şiddetlerini tahfifte gecikmedi. Kadın, Atinada,\ndiğer sitelerde olduğundan fazla hürriyet ve itibar kazandı.\nKadın, evin içinde esirlerin işlerini idare eder, ziyaret kabul\neder ve iade eder ve birçok dinî merasime iştirak ederdi.\nAtinalı erkek, kadını, umumî işlere karıştırmaz ve çarşıdan\nalışverişi kendisi yapardı.\nÇocuk, altı yedi yaşına kadar anasının veya\n^ Tm S^S'^ dadısının söylediği masalları dinliyerek oynar, 7 yaşından 18 yaşına kadar tahsil çağıdır. Tahsil, kanunen mecburî idi. Atinada okuyup yazmak\nbilmiyen pek az idi. Çocuk mektepte, okumak, yazmak v e\nsaymak öğrenir ve bilhassa Omerden şiir parçaları bellerdi.\nDaha sora, ses ve aletle musiki tahsil ederdi. Musiki, Atinada\ntahsilin mühim bir kısmı idi. 14 yaşına doğru genç Atinalı\ngramer ve musiki tahsilile beraber cimnastik te yapardı.\nOna güreş, koşu, sıçrayış, ok ve disk atmak öğretilirdi. Atina\nterbiyesinin gayesi, mütenasip bir vücutta güzel bir zekâ\nelde etmekti. Çocuk 18 yaşına girince vatandaş olurdu. İki\nsene de askerlik yapardı.\nEV VE EV EŞYASİ Atinada fakirlerin evi küçük ve karanlık idi.\nZenginlerin evleri Atinanın yeni mahallelerinde geniş ve havadardı. Evin ortası, etrafında sütunlu galeri", "n_chars": 1982}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0279", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 235, "page_end": 235, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0235"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 235", "text": "EGE HAVZASI 335\nbulunan bir avlu idi. Avludan misafir oHoi\nodalanna ve kad.nlar.n a J Z Z T g t t T\naparümamnda bazan bir bahçe de bulunurdu A r k f , T\nT \" ' - bacas. y o S u ?e™\nAtmada hırsızlara duvar delici derlerd!\nd ı k ] ? r ! ; Duvarlar boyunca santan ^olt sandalyeler, sehpalar yahut a £ ç -\nb e n z i y e f v l k r \" \" ' ' ^anapeye yahut şezlonga\nyazı hem yatılır, hem de kitap okunur,\nmek yediklerinden, masaları alçak idi. M. E. V inci asır ni' ^^^^ - ^ « \" y a ğ ı lâmbalar? kulKIYAFET Erkeklerin kıyafeti, iki parçadan ibarettir\nr + \" ketenden kolsuz bir nevi ku^akl,'\nfistan, bunun da üstüne omuz etrafında sarılan bîr n e T ^ I\nn ş manto. Grek, ekseriya başı açık gezerdi. Seyahatte Jenış kenarlı bir şapka veya fötr kullanırdı. Fakirier yalm\nayak gezerler veyahut bir çarık giyerlerdi. Z e ^ e r baSı\"\npotin giyerler ve baston kullanırlardı. M. E. IX u^cu asra\nkadar moda, sakah ve saçı kısa kesmekti\nKadınların elbisesi, erkeklerinkinden daha uzun ve daha\ngenişti. Vucudun etrafında, birçok kıvrımlar teşkil e d e r S\nBu ev elb^esı İdi. Atinalı kadın, sokağa çıkınca uzun bir\npeçe or erdi. Moda kadınların elbisesini çok değiştiği Fakat, renk umumiyetle beyaz kaldı. Zengin k a d m l S renSi\nderiden zarif ayakkapları giyerlerdi. L c e v h e r a t Lnan^r\n1ar ve ellerinde bir yelpaze taşırlardı. ^^uiianır\nYEMEKLER Atinalı, pek kanaatkârane yaşardı. Erken\n^ . kalkar ve şaraba batırılmış ekmek verdi\nö ğ l e y e doğru kuvvetlice bir yemek yerdi. Güne^ batarkei'\nasıl yemek yenirdi. Bayram günleri akşam y L e S b^r\nziyafet şeklim alırdı. Ziyafet salonuna girerkeS misafirfer\nayakkaplarını çıkarırlardı. Esirler, misalrlerin ayaklar mı\nyıkarlar, hatta güzel kokular sürerlerdi. Misafirlef ikişer", "n_chars": 1712}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0280", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 236, "page_end": 236, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0236"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 236", "text": "236 TARIH\nikişer yastık ve yorganlı yatakların üstüne uzanarak yemek\nyerlerdi.\nEsirler, misafirlerin önüne yemekleri masa ile birlikte\ngetirirlerdi. Çatal malûm olmadığından yemek el ile yenir\nve hamurla silinirdi. Peçete malûm değildi. Yemeğin sonunda içilirdi. Grekler tuzlu çörekler yiyerek susuzluklarını\narttırırlar ve bu suretle çok şarap içerlerdi. Ziyafeti şenlendirmek için, ev sahibi muzıkacılar ve dansörler getirirdi.\nMisafirler, yatakları üzerine uzanmış olduğu halde, içerek\nseyrederlerdi. Başlarına çiçekten çelenk korlardı. Yemek siyasî veyahut felsefî mevzular etrafında hararetli mükâlemelerle biterdi. Atinada aşçı kullanmak âdetti. Bazan bir ziyafet için 12 aşçı kullanılırdı. Tabiî, fakir halk, bu lüksü bilmezdi. Halk, kanaatkârane, ekmek, sebze, balık ve zeytinle\ngeçinirdi.\nw>™ Yemek zamanları ve gece müstesna olmak\nBIK AllMALaiNlJN « , . , , , , i,\nGÜNDÜZ IŞLERI \"^ere. Atmalı evinde bulunmazdı. Iklım ve\nsiyasî rejim, açık hava hayatına müsaitti,\nöğleden evel işler görülürdü. Bu zamanda halk meclisi\ntoplanır ve mahkemeler çalışırdı, öğleyin yemek için eve\ngidilir ve hafif bir uyku kestirilirdi. Öğleden sora çıkılarak\nspor meydanlarına gidilirdi.\n. Bir Atinalı ölünce, karısı, cenazeyi hazırlar\nCENAZE MERASIMI , , I. •• .., , I.^ ^ • ^ -\nve sokaktan görülecek surette bir yatağa\nyatırılır. Bu suretle cenaze bir gün teşhir edilir ve akraba\nve dostları gelip matem havaları okurlar. Defin sabahleyin\nerkenden yapılırdı. Bu işte kadının vazifesi esaslı idi. Cenaze,\nbazan bir arabanın üstüne konurdu. Ekseriya akrabası\nkolları üzerinde taşırlardı. Cenazeyi flütçüler ve kira ile\ntutulmuş ağlayıcılar takip ederlerdi. Defin merasiminin\nbütün icabatile yapılması mecburî idi. Definden sora aile\ntoplanır ve müştereken bir cenaze yemeği yenirdi.\nAtinada devlet, daima çalışmağı teşvik ederSANAYI\ndi. Atinada fakirlik ayıp değildi. Ayıp olan\nşey, fakirlikten kurtulmak için çalışmamaktı. Atinalı işçi,\nekseriya mahir ve mucit idi. Fakat, binlerce esirin çalıştığı\ntezgâhlar serbest çalışan san'at erbabına rekabet ediyordu.\nAtık kıt'asmın başlıca sanayii taş ocaklarından ve madenle", "n_chars": 2107}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0281", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 237, "page_end": 237, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0237"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 237", "text": "EGE HAVZASı ^37\n^ ^ ^ ^ i l m e s i n d e n ; Silâh, vazolar, möble ve elbise imalinden\nTICARET E- y inci asrın ikinci nısfında Atina ve\nPirece. Karaden^^e^ \" S c T a / ' İ e ' ' ^\nKıbrıstan bakır Midilli Z T c , J ^^^^yadan demir,\nmrnm^m\nyerde geçerdi makbuldü ve herİ. P E L O P O N E Z H A R B İ\n(M. E. 431^404)\nHARBIN SEBEBI ^^i^^nın gittikçe artan kuvveti Ispartadan\nKorent ve Megarh tacirler, heryerde î ^ a Uarm v \"^mta\"'\nI t t h \" çatıyordu. Bu hal, 27 sene süren Pelo\nponez harbine sebep oldu (M. E. 431-404) BılHlr, P.T\nrsparta temsil ediyordu. İyon . e h l r l l r f d t A t r n T l l ^ t S S\nPeloponez harbi üç devreye ayrılır:\nI. BİRİNCİ DEVİR\n10 SENE HARBİ (M.E, 431^421)\nHarbin başlangıcı Atina için evi e-ecmprli HOU + ^\ndan icendlslne . a t , salâhiyet t e r n i :", "n_chars": 781}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0282", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 238, "page_end": 238, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0238"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 238", "text": "238 TARIH\nplânı tasarlamıştı. Ispartalılann Atığı istilâ edeceğine kani\nolduğundan Atık ahalisini Atina duvarlarının içine çekti. Atina, Pireye uzun duvarlarla bağlı olduğu için, şehir, denizden\nerzak almakla uzun bir muhasaraya dayanabilirdi. Bu muhasara esnasında Atina donanması, Peloponez sahillerini abluka ve tahrip edebilirdi.\nAtina donanması Lakonya sahillerini tahrip etti. Fakat,\nIspartalılar da Atığın bütün mezruatını mahvettiler.\ni-r Mısırdan Pireye gelen bir gemi, Atina halkı arasına veba\ngetirdi. Tedbirsizlikten, halkın dörtte biri öldü. Perikles bu\ni esnada öldü. Periklesin ölümünden sora, parti şefi olarak Kleon ve\nNikyas vardı. Demokrat partisi şefi olan Kleon, şiddetli nutuklarile halkın hoşuna gidiyordu. Sonuna kadar harp taraftarı idi. Aristokrat partisi reisi olan Nikyas, Atinalıların en\nzengini idi. Vergilerin çokluğundan ezilen diğer zenginler\ngibi harbin bitmesini istiyordu. Fakat, mahcup, kararsız ve\nmüvesvis olduğundan, ekseriya tasvip etmediği askerî hareketlere sürüklendi. Talih, Atinalılara biraz güler gibi olmuştu. Atina donanması Mesenya sahilinde Püos limanını işgal\nve tahkim etmişti. Orada bir İsparta garnizonunu esir aldı.\nIspartalılar, süratle intikam almak yolunu buldular. Atinanm altın ve donanmasını yapmak için kereste getirdiği Trakyadaki müstemlekelerine taarruz ettiler. Amfipolis müstemlekesini zaptettiler ve bu mıntakanm birçok sitelerini Atinadan ayırdılar. Kleon, Amfipolis \\ istirdat için koştu. Fakat\nmağlûp edildi ve öldürüldü. İsparta, sulh taraftarı Nikyas\nile sulh müzakeresine başladı. Her iki taraf mütekabilen\naldıkları esirleri ve zaptettikleri yerleri geri vermek şartile\nsulh yaptılar. Buna Nikyas Sulhu denir (M.E.421). Bu harp\n10 sene sürdü.\n2. İKİNCİ DEVİR\nSİCİLYA SEFERİ (M,E. 415-413)\nNikyas sulhu, bir mütareke bile olamadı. Çünkü, hiç kimse ona riayet etmiyordu. Atinanm, Sicliyaya sefer yapması,\nmuhasamatı tekrar başlattı. Bu serseri politikaya taraftar", "n_chars": 1937}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0283", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 239, "page_end": 239, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0239"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 239", "text": "EGE HAVZASı ^39\nolan Alkibyat idi. Periklesin akrabası olan bu adam . . f . h . t\n- z e v k içinde büyümüş idi. Atina için m^ş^rbir^ada'm\nHalk, Alkibyadı ve mütereddit Nikyası müştereke. f\nkumandanı tayin etti. Fakat, bir vak'a hTr^k.fl\netti. Bir gece, Atina meyda;ılarmı ve Loka^rm^^^^^\nheykellere tecavüz edildi. Ahali, bu hareketTerrik?K r \"\netti \"^^hkûmiyete uğramaktansa, Ispartaya iltica\ntarda takvye kjtaat, almakla beraber, Sirakdzü z a ^ e d e m İ\ndı er Donanmaların, ve yarahlarm, terkederek k a r a S n ^ e\nnertl'le; l^âm^\"ofnnS\"\"^\" ^\n3. ÜÇÜNCÜ DEVİR\nDESELİ HARBİ (M, E 413-404)\ns i l â h £ ! n ? ^^^^^^^ askerlerini ve\nsilah arını bitirmişti. İsparta, eski düşmanı Atinaya karşı m ^\ncadeleye devam ediyordu. Alkibyadın tavsiyesi s ü S e ^ t\nİsparta ordusu Atina civarındaki Deseli Llesini ısgal ^ ı\nKaradan sıkıca abluka edilen şehir, deniz h a k i m i y e t i m e\nSicilya felâketi haberi üzerine iyon şehirieri, Sisam müs\ntesna olmak üzere, Atinaya isyan ettiler Eski DelosmiZdı\"\nbozuldu. Bu felâketlerden başka Atinada bir ihtilâl ^^^^", "n_chars": 1049}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0284", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 240, "page_end": 240, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0240"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 240", "text": "240 TARIH\nAristokrat partisi, cebren hükümete geçti ve düşmanla müzakereye başladı.\nSisamda toplanmış olan Atina donanması, birkaç ayda\nyeni idareyi devirdi ve zenginlerin istibdadına nihayet verdi.\nBunu müteakip, Ispartadan Anadoluya giden Alkibyadı Atina donanmasının başına getirdi. Alkibyat, Ispartalıları mağlûp etti ve Hellespon ve Trakya şehirlerini Atina hakimiyetine bağladı. Alkibyat, Atinaya döndüğü zaman, muzaffer bir\nkumandan sıfatile alkışlandı. Ahali, kendisine altın çelenk1er verdi. Alkibyat, aleyhindeki töhmetlerden beri ilân olundu ve Atina kuvvetlerinin başkumandanı tayin edildi.\nİsparta da boş durmuyordu. Donanmasının başına meşhur jeneral Lizandrı getirdi. Bu adam, ayni zamanda kurnaz bir diplomat idi. Atina donanmasını mahvettikten sora\nAtinayı karadan ve denizden muhasara etti. Atina, Lizandrm\nşartlarını kabule mecbur oldu. Bu şartlar pek ağırdı. Atina, kale duvarlarını yıkacak, 12 si müstesna olarak bütün gemilerini verecek ve Salamin müstesna olmak üzere hariçteki bütün topraklan terkedecekti. Ispartalı kumandan, donanmasile Pireye girdi. Uzun duvarları flüt çalarak yıktırdı.\nGalebe çalan İsparta, hakimiyetini bütün Grekler üzerinde\nsert bir surette hissettirmiştir.\nK. İSPARTA VE TEFİN TEFEVVUKU\nL ISPARTANIN TEFEVVUKU\n. . İsparta, Lizandrm tavsiyesi üzerine hakimiISPARTA^^ISTIB- yg^^j^^ Yunan Anadoludaki siteler üzerine\nteşmile çalıştı. Her sitede Ispartaya sadık\n10 azadan mürekkep aristokrat bir hükümet yaptı. Bunların emrine bir İsparta garnizonu da verildi. Bundan başka\nİsparta, Atinanın yaptığından fazla müttefiklerinden senelik\nvergi ve asker aldı.\nAtina diğer sitelerden daha sert muamele gördü. İsparta\nAtinada, 30 arhonttan mürekkep bir aristokratik hükümet\nkurdu. Akropolü işgal eden İsparta askerlerinin yardımile\nOtuzlar müstebitçe hareket ettiler. Halk mahkemelerini ve\nHalk Meclisini kaldırdılar. Atinada dehşet hükümferma idi.", "n_chars": 1888}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0285", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u168r"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "(FiUja devr-inde! jVI. E. 3S9 . 33&)\ni' ' i'", "n_chars": 44}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0286", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 241, "page_end": 241, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0241"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 241", "text": "EGE HAVZASI ^41\nBirçok vatandaşlar nefye ve ölüme mahkûm oldular 1300\nkışı idam edildi. ^\"idr. ı j u ü\nBu kanlı istibdat Atinanın düşmanlarını bile ürküttü\n4 0 3 senesinde Tepliler Atinalı sürgünlere yardım S e r i k\nAtıka girmelerim ve Pireye kadar ilerlemelerini teshil e t S Î\nPire civarında vukua gelen muharebede müstebitler mağlûp\no dular. Atına kapılarını menfilere açtı. Umumî af i S\nolundu Demokrasi idaresi tekrar iade olundu, ve Atinalılar\numumi ve hususî felâketlerin izlerini silmeye çahşülar.\nİSPARTA VE İRAN ^spartanın Anadoludaki politikası da eyi\n•H ^-r ^ Bu siyaset, Kıral ^ye^^Zas tarafından\ndare ediliyordu. Bu adam, çelimsiz, topal fakat gayet sevim\"\nh İdi Bununla beraber, zeki ve vatanperverdi Küçüka^-\nyadakı siteler yeniden Persler tarafından tehdit olunduğundan, bunlar, İsparta kiralından yardım istediler. Ajezilas karaya çıktı ve Persleri mağlûp etti ve Anadolunun içerlerine\ngirmeyi tasarladı. Persler, Atina, Argos, Korent ve Tepi İsparta aleyhine birleştirdiler. Ajezilas Trakya ve Makedonya\ntankı e mustacelen Yunana dönmek mecburiyetinde kZı\nİsparta kiralı, müttefik siteleri Beotyada mağlûp etti (M.E. 394)\nFakat, muharebede yaralandığından Ispartaya avdete mecbur\noldu. Aynı mamanda da İsparta donanması Atinalılar tarafmdan Anadolu sahillerinde mağlûp edildi.\nANTALKİDAS mağlûbiyet, İsparta hakimiyetinin Ege\nSULHU Denizinde düşmesi demekti. Yorgun düşen\nİsparta, pers kıralım Yunan mukadderatına\nhakem tayın etti. İsparta murahhası Antalkidas, Perslerle bir\nmuahede yaptı. Bu muahede ile Persler, Anadoludaki bütün\n^telen aldılar. Yunan kıt'asmdaki bütün siteler de bin\"\nbirinden müstakil olmak üzere serbest oldular, iran kiralı\nf e S e^i y t X . ^^^^^ ^^^^^ ^^ ^^^^ ^-P^\nONBİNLERİN devirde, İsparta ile İran arasında mühim\nKAÇIŞI bir vak'a da olmuştu. Pers kiralının kardeşi\nH, R , « gaspetmek istiyordu. Bu maksatla topladığı kuvvetler arasında, IspartalılLm\nyardımıle para iîe tedarik edilmiş 10,000 Yuianh da vardı\nn n d İ ' r . ^ ^ bulunuyordu. Babil civarında mağlup olan genç prens, idam olundu.", "n_chars": 2041}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0287", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 242, "page_end": 242, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0242"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 242", "text": "242 TARIH t ^\nYunanlılar, Ksenefonun nutuklarile, canlanarak, Anadolu\nşark dağlarından kaçarak, pek az kısmı, dört aylık meşekkatten sora, Karadeniz kıyılarına gelebildiler. Sahili görünce\nsevinçlerinden \"^Talaşa ! Talaşa,, deniz ! deniz ! diye bağrıştılar. Bu kaçış, tarihte Onbinlerin kaçışı diye şöhret almıştır.\n2. TEP'İN TEFEVVUKU\nfM. E. 361-371)\nII İsparta, deniz tefevvukunu kaybettikten sora, asıl Yunanda da hakimiyetini kaybetti.\nTep, İsparta tazyikından kurtulur kurtulmaz tefevvuku\neline aldı. Bu seri yükselmeyi, Pelopidas ve Epaminondas\nisminde iki adam temin etti.\nPelopidas, Tepli idi. Tep'i kurtaranlar arasında idi. Çok\ncesur olan Pelopidas müteşebbis bir asker idi. Siyasetin\nidaresini dostu Epaminondasa bırakmıştı. Epaminondas mükemmel bir devlet adamı idi; İsparta Beotayaya 10.000 kişilik bir ordu gönderdi. Fakat bu ordu, tamamen mağlûp edildi. Muharebede çok Ispartalı telef oldu. Merkezî Yunanda\nİsparta hakimiyeti nihayet buldu. Bundan sora Tep taarruza geçerek Peloponez kıt'asını ayaklandırdı. Epaminondas\nPeloponez kıt'asında nüfuzunu tesis etti ve İsparta duvarları\nönünde göründü. Fakat, İsparta Kiralı Ajezilasın şiddet ve\ncesareti sayesinde İsparta kurtuldu. Epaminondas, Argıtta bir\nmuharebede düşmanları mağlûp ettise de, kendisi de maktul\ndüştü (M.E.362).\nîki sene evel dostu Pelopidas dahi Tesalyayı kurtarmak\nisterken bir muharebede ölmüştü. îki büyük adamını kaybeden Tep, Yunan kıt'asmdaki hakimiyetini hemen kaybetti. Bu hakimiyet, Ispartaya değil, Atinaya geçti.\n3. YUNAN SİYASÎ MEVCUDİYETİNİN\nSONU\nM. E. IV üncü asrın ilk yarısında, Atinanın nüfuzu tekrar\ncanlandı; İsparta ve Tep arasındaki rekabetten istifade ederek, bazan birile ve bazan diğerile ittifak etti. Ayni zamanda", "n_chars": 1721}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0288", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 243, "page_end": 243, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0243"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 243", "text": "EGE HAVZASı 243\neski bahrî nüfuzunu da tekrar ihyaya çalıştı. Esaslı bir şey\nyapmaya muvaffak olamadı.\nBir asırdanberi, Atina, İsparta ve Tepten herbiri kendi\nmenfaatine olarak Yunanı birleştirmeye çalışmışlardı\nFakat, hepsi yıpranmıştı. Artık karışıklık, iğtişaş eskisinden\nfazla hüküm sürmekte idi. Memleket o kadar yorulmuş ve\no kadar ayrılmıştı ki, ilk çıkacak fatihin eline düşmeye hazırdı. Evvelâ Yunana hâkim olacak adamın Met muharebeleri devrinde olduğu gibi şarktan, Pers İmparatorluğundan\ngeleceği zannolunuyordu. Hakikatte şimalden, Makedonyadan geldi.\nL. MAKEDONYA TARİHİ\n1. MAKEDONYA KIT'ASI VE AHALİSİ\nMakedonya, Tesalyanm hemen şimalinden başlar. Bu\nmemleket, manzarası, menabii ve ahalisinin ahlâkı itibarile\nkomşusu Yunandan tamamen ayrılır. Bu kıt'a aşağı ve\nyukarı Makedonya diye ikiye ayrılır: Aşağı Makedonya, Ege\nDenizi kenarında bir ovadır (Vardar Ovası). Yalnız kayalıklı,\nüç burunlu Halkidikya Yarımadası Anadolu sahillerini andıYukarı Makedonya, yüksek dağlarla çevrili bir sıra kapalı havzalardan ibarettir ve bu havzalar, Aksiyos (Aksu\nyahut Vardar) ve Strimon (Struma) ırmaklarile biribirine bağlıdır. Makedonyanın iklimi ratıp ve değişiktir. Orada, bağlar\nve çok hububat ve zengin mer'alar vardır. Beygir, Makedonyanın başlıca servet membalarından biridir.\nGreklerin barbar dedikleri Makedonya ahalisinin aslî unsuru cenubî Rusya - Tuna yalısı boyunca gelmiş türk ırkıdır. Fakat Makedonya sahilinde yerleşen Öbeliler vasıtasile\nyunan lisan ı, Makedonyada da yayıldı. Makedonya kıralları, Olemp oyunlarına iştirak ederlerdi. Ahalinin çoğu köylü idi.' ıl¥ i;\nMemlekette ancak iki şehir vardı: Ege (Eke) ve Pella,\nMakedonya asilzadeleri sert ve çetin idiler. Vakitlerini av',\nharp veyahut ziyafetlerle geçirirlerdi.", "n_chars": 1743}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0289", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 244, "page_end": 244, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0244"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 244", "text": "244 TARIH\n2. KIRALLAR\nKIRAL FİLİP Makedonya kırallan çoktanberi memleket(M.E. 359-336) lerini birleştirmeğe ve medenileştirmeğe\nçalışıyorlardı. Bu maksatla Yunanla sıkı\nmünasebete girmişler ve en meşhur grek muharrirlerini ve\nartistlerini celbetmişlerdi. Bununla beraber, Makedonyayı\nşarkın en kuvvetli bir kırallığı yapan Filip (M.E. 359-336) olmuştur. Bu hükümdar, zamanının medenî evsafını ve türk\nkahramanlığını nefsinde birleştirmişti. Genç iken Tepte yaşayan Filip, Pelopidas ve Epaminondasın ahvalini tetkik etmişti. Zekâveti sayesinde o memleketlerdeki eyi şeyleri almıştı. Kıral olunca, bilgisi, belâgati ve intizamı sayesinde\nÖrekleri cezbedebilmişti. Diğer taraftan yeni kıral kuvvetli olmasından ve ava olan merakından Makedonyalıların hoşuna\ngidiyordu. Filip idare etmekte ve galebe çalmakta mahir idi.\nFİLİP'İN MAKSAT. olunca. Üç vazife karşısında kalLARI Evvelâ Makedonyayı tensik etmek ve\nkuvvetli bir ordu yapmak mecburiyetinde\nidi. Daha soraları barbar kabilelerin bulundukları yerleri\nzaptederek dağlar tarafından ve grek kolonilerini zaptetmek\nsuretile sahil cihetinden kıralhğının tabiî hudutlarını temin\netmek zaruretinde idi. Filip, memleketinin başına geçtikten\nsora Atina ile mücadeleye mecburdu. Bu mücadele neticesinde Yunana hâkim olabilirdi. Daha sora, dördüncü bir\nmaksat, kiralın fikrini meşgul edebilirdi: Yunan ve Makedonyanın birleşmiş kuvvetlerile îrana karşı mücadele etmek.\nFakat bu muazzam projeyi tahakkuk ettirmek şerefi oğlu\nİskender Q nasip oldu.\nKIRALLIĞIN TAN- \"^^rnl^ketinde evvelâ mutlak bir idare\nZİMİ. FALANJ Yukarı Makedonyanın derebeylerini itaate aldı. Filip daha sora millet efradından kuvvetli bir ordu yaptı. Asilzadeler süvariye rağbet\nediyorlardı.\nKıral, en eyi ailelerin çocuklarından hususî bir kıt'a yaptı.\nBunlardan müstakbel jeneraller çıkacaktı. Piyade, kuvvetli\nve tamamen kiralın şahsına sadık Makedonyalı köylüleri\narasından alındı. Bu ordunun esas unsuru, müntehap efrattan mürekkep ağır piyade idi (Falanj). On bin nefer kuv", "n_chars": 1991}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0290", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 245, "page_end": 245, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0245"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 245", "text": "EGE HAVZASı 245\nvetınde olan Makedonya falanjı sivri demirlerle mücehhez\nve her önüne geleni süpüren müthiş bir kuvvet idi Fakat\nhareketi ağır olduğundan arızalı arazi bu askere pek müsait değildi. Filip ordusunu besliyebilmek için Trakyadaki altın madenlerini işletti ve Filip tesmiye ettiği paralara resmini\nbastırdı.\nTABİÎ HUDUTLA- \"^^mleketini ve ordusunu tensikten sora\nRIN ZAPTI hudutları elde etmek istedi (Harita 17).\nDağ tarafından Makedonyanın hudutları mütemadiyen Illiryahlar ve Trakyalılar tarafından taciz ediliyordu. Filip bunları kendi memleketlerine kadar takip ve Trakyada bugün bile ismini taşıyan Filipopoli (Filibe) şehrini yaptı.\nMakedonya bir deniz cephesi yapmağa mecburdu. Bu\nmaksatla Makedonya sahilinde bulunan grek müstemlekelerini zaptetti. Ayni zamanda Atina tarafından teşkil olunan\ndeniz ittihadı, Peloponez muharebelerindenberi yavaş yavaş\neriyordu. Trakya ve Makedonyadan yalnız birkaç şehir muvakkaten Atinaya sadık kalmışlardı.\n3. F I L Î P VE Y U N A N\n. Filip, grek müstemlekelerine taarruz etmekYUNANIN HALI ig Atinanın ve müttefiklerinin can damarına\nbasmıştı. Filip, bütün Yunanda tefevvukunu kabul ettirmeğe mecburdu. Ahval de bu politikayı teshil edecek şekilde idi. Yunan dahilî harplerle çok yorulmuştu. Kuvvetli Makedonya ordusuna karşı Atina, vatan\nhissinden tamamen mahrum ücretli askerlerden başka bir\nasker çıkaramazdı. Atinalılar her tarafta rahat yaşamaktan ve\nzengin olmaktan başka bir şey düşünmüyorlardı. Hatta Atinada umumî bayramlara mahsus paranın bile orduya sarfı\nölüm cezasını mucip idi. Bilhassa Makedonya parası alan\nkuvvetli bir parti Filip ile anlaşmıya hazırdı. Makedonyanın\nistilâsına karşı koymak cesaretini gösteren, yalnız hatip Demosten olmuştur.\nDEMOSTEN Demosten, felâket mektebinde yetişmişti. Küçük yaşta yetim kalan Demostenin servetini\nvasileri suiistimal ettiler. Demosten, büyüyünce bunlara karşı", "n_chars": 1875}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0291", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 246, "page_end": 246, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0246"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 246", "text": "246 T A R I H\ndava açarak şedit müdafaalarile mahkûm etti. Bu andan itibaren\nhitabetin büyük bir rol oynadığı siyaset, Demosteni cezbetti.\nŞöhretini, Filip aleyhinde irat ettiği keskin nutuklarla kazanmıştır. Filip aleyhindeki ilk nutkundan sora Makedonyaya\nmuhalif olan partinin başına intihap olundu. Bundan sora\ndaima Filipin ihtirasatmı ilân v e Atinalıları ikazla meşgul\noldu. Demosten diğerleri gibi yalnız nutuk irat etmekle iktifa etmedi, Atina diplomasisini idare, donanmayı tensik v e\nŞerone muharebesinde bir nefer olarak kahramanca muharebe etti. Demosten, Atinanın M. E. IV üncü asırdaki en büyük vatanperveri v e dehası ile eski devrin en büyük siyasî\nhatibidir.\nDin, Filipe Yunanın dahilî işlerine müdaharp ^^^^ fırsatını verdi. Delf ruhanî meclisi,\nTESALYA ahalisini Delf mabedine ait araziyi işgal ettikleri için, fazla miktarda cezayinaktiye mahkûm etmişti. Bundan müteessir olan Fositliler kızarak silâhlandılar ve Apollon mabedindeki hazineyi zaptettiler. Bu hareket, merkezî Yunanı on sene kan içinde\nbırakan mukaddes bir harbi mucip oldu. Bu harp, Tesalyaya da geçti. Tesalya asilzadeleri Filipten yardım istediler.\nFilip te, Apollonun intikamını almak behanesile yardıma\nkoştu. Makedonya kiralı memleketin mühim noktalarım\nişgal ettikten sora Termopili işgal etmek için ilerledi. Fakat\norada grek kuvvetlerine rasgeldiğinden bu defalık daha\nfazla ilerlemedi ve yalnız Tesalyayı işgal etmekle iktifa etti.\ni» Kendisini Delf ruhanî meclisine Fositliler yerine tayin ettirdi.\nBu suretle yunan işlerine müdahale hakkını kazanmış\noluyordu.\n. . . Filip, başka tarafta tevessü etmek istedi^rSÛveS\"^ ğinden bir müddet için Yunandan elini\nçeker gibi oldu. Makedonyaya mücavir\nolan Epir kıt'asınm başına kayınbiraderini yerleştirdi. Daha\nsora Trakya sahillerini zaptetti. Yalnız, Halkidikyayı ve Şarkî Trakyayı henüz almamıştı. Evvelâ Halkidikyanın Olent\nşehrini tehdit etti. Halkidikyalılar, Atinalılardan imdat istediler. Demosten irat ettiği üç meşhur nutkile bu talebi takviye etti ise de, Atinanın yolladığı imdat askeri geç geldiğinden Filip, şehri zabıt ve tahrip edebilmişti. Şarkî Trakya", "n_chars": 2109}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0292", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 247, "page_end": 247, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0247"], "running_head": "EGEHAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 247", "text": "EGE HAVZASI 247\nnm zaptı daha güç oldu. Şarkî Trakya Yarımadası Karadeniz ve Çanakkale boğazlarına hâkimdir. Atinalılar bu tarikle\nKaradenizden buğday alırlardı. Bu mıntakalarm ehemmiyetini takdir eden Demosten, şahsan Bizansa gelerek ahaliyi\ngayrete getirmeye çalıştı. Bu suretle donanmasile Bizans\nönünde görünen Filip, Atina donanması tarafından mukavemet gördüğünden muhasarayı kaldırmıya mecbur oldu. Bu\nmuvaffakiyet, Demostenin son bir siyasî muvaffakiyeti\nolmuştur.\nİKİNCİ MUKADDES ^^^ mukaddes harp vesilesile Filip\nHARP Yunanda parlak bir muvaffakiyet kazandı.\nŞERÖNE (M. E.338) civar Lokri ahalisi Apollon mabedine\nmahsus araziyi ekmiş olduklarından, Delf\nruhanî meclisi Lokrililere harp ilân etmiş ve müttefik kıtaatın kumandasını Makedonya kiralına vermişti. Filip hemen\nTermopil geçitlerini geçerek Beotya kıt'ası methalindeki Elate\nkalesini zaptetti. Bu cesurane hareket Atinada dehşet uyandırdı. Fakat Demosten ahalinin şevk ve ümidini yükseltti.\nNefiriam tarzında asker topladı ve Teplilerle bir ittifak\nyaptı.\nFilip, sükûnetini bozmaksızın Greklere Beotya kıtasında Şerone civarında taarruz etti ( M . E. 338 ). Greklerin\nmeyusane mukavemetlerine rağmen Filip, bunları tamamen\nezdi. Tepliler topraklarını bırakmaktansa mahvolmayı tercih ettiler. Mermer bir aslan bugün dahi bunların telef oldukları yeri gösterir. Yunan istiklâli artık ömrü tabiisini\nbitirmişti.\nFİLİPİN MUZAFFE- ^^^^^ mağlûp sitelere eyi muamele etmedi.\nRİYETİ VE VEFATI sitesinin Beotya kıt'asındaki hakimiye(M. E. 336) tine nihayet verdi. Atinanın hariçteki bazı\nmüstemlekelerini kendine bıraktı ise de, Makedonya ile bir ittifak yapmasını mecburî kıldı. Filip, grek\nistiklâlinin son kalesi olan Atinayı korumak ve ondan istifade\netmek istiyordu. Bundan sora Yunan ayakları altına serilmiş\nv e Korent berzahı gibi Yunanın muhtelif yerlerine ikame\nedilen Makedonya kıtaatı sayesinde sadakati de temin olunmuştu. Korentte bütün grek sitelerinin aktettiği bir kongre\ngrek ordusunun başkumandanlığını Filipe tevcih etti.\nMakedonya kiralı Pers İmparatorluğuna karşı bir sefer", "n_chars": 2057}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0293", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 248, "page_end": 248, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0248"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 248", "text": "248 TARİH\naçmak üzere iken zabitlerinden biri tarafından öldürüldü\n(M.E. 336). Filip maksadını tahakkuk ettiremeden 4 7 yaşında\nölmüştür. Bu projesini tahakkuk ettiren oğlu îskenderdir.\nM. BÜYÜK İSKENDER\n(M.E. 336 - 323)\n1. İLK HAREKETLERİ\nİSKENDERÎN Babası öldüğü zaman İskender 2 0 yaşında\nGENÇLİĞİ I^^ha genç iken büyük bir adam olduğu\nanlaşılıyordu. İskender Grek değildi; fakat\ngenç bir grek allahı kadar güzeldi (Bes. 117). Başını ekseriya\nsol omuzuna doğru iğerdi ve mahir bir sporcu idi. Filip, oğluna\nhoca olarak Filozof Aristoyu getirmişti. Bu meşhur adamın\nterbiyesinde İskender, ilim ve fikir işleri zevkini kazanmıştı.\nOmeri çok takdir ederdi. Gayet cevval olan İskender, daima\nfaal olmak ihtiyacında idi. Daha çocuk iken dünyayı zaptetmek hülyasını kurardı. Bir gün \"Babam, dedi, heryeri zaptedecek ve bana yapacak büyük ve şerefli bir iş bırakmıyacak. „ 16 yaşında iken babası Iskendere Makedonya\nVeliahtlığını tevdi etti. 18 yaşında iken cesareti sayesinde\nŞerone zaferinin kazanılmasına sebep oldu. İskenderin kusurlarına gelince; bu kusurlar memleketinin ve ırkının kusurları idi: Şiddetli gazap ve sarhoşluk.\nİLK HAREKETLERİ ^^kender, kıral olur olmaz, ahlâkındaki şiddeti\ngöstermeye başladı. İlk anlarda Makedonya\nasilzadeleri gayrimemnun idiler. Şimaldeki kavimler hudutları tehdit ediyorlardı ve Yunan da Makedonya boyunduruğundan kurtulmak için harekete gelir gibi idi. İskender\nbirçok idamlarla memlekette sükûnu iade etti. Şimaldeki\nkavimleri iterek Tuna kıyılarına kadar ilerledi. Yunanda\nisyan etmek istiyen Tep ve Atina ile uğraştı. İlk defa ordu\nile Tep önünde göründü. Birinci defasında asileri affetti. Fakat ikinci defasında şehri kökünden yıkarak ahalisini esir gibi\nsatü. Buna mukabil af dileyen Atinaya ilişmedi. Hatta isyanın müşevviklerinden olan Demostene bile ilişmedi.", "n_chars": 1808}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0294", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 249, "page_end": 249, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0249"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 249", "text": "EGE HAVZASI 249\nPROJELERİ VE HA- ^^kender, Korentte topladığı grek kongreZIRUKLARI ^ınde kendini bütün müttefik kuvvetlerin\nbaşkumandanı tayin ettirdi. Bütün Makedonyalı arı ve Grekleri Pers İmparatorluğuna karşı sürüklemek ıçın Met muharebelerinin intikamım almak L e d S n i\nilen surüyordu. iskender (M.E. 335-334) kışı esnasında büyük\nsefer hazırlıklarını bitirdi. Çanakkale boğazı civarında 4 0 oSo\nkışıhk bir ordu topladı. Donanması 160 parça idi. Ordusunda\nerzak nakliye kolları ve istihkâm kıtaatı vardı. Yanında daha\nsora kıral olan Ptoleme ve Selefküs gibi meşhur adamlar\nbulunuyordu. Makedonyadan hareket etmeden evel bütün\nmallarını dostları arasında taksim etti. Sana ne kalıyor diyen\n]enerallerınden birine: ümit! cevabını verdi.\nPERS İMPARATOR. ^^^^ İmparatorluğunun M. E. IV üncü asırLUĞUNUN SUKUTU gözden geçirilirse, İskenderin projesinin o kadar cür'etkârane olmadığı görülür. Pers imparatorluğu İndüs ırmağından Nil ırmağına kadar\nuzanıyordu. Pers kiralının Persepolis ve Sustaki hazinesi\n, o kadar çoktu ki, bu sayede büyük ordular besliyebiliyordu\nPers ordusunda 100,000 kadar ücretli asker vardı Bundan başka Akdenizdeki Pers donanması makedonya ve grek\ndonanmasından fazla idi. Bununla beraber, Pers İmparatorluğunun bu kadar vâsi olması bir zâf sebebi idi. Muhtelif\nmmtakalarda bulunan valiler merkezi dinlemiyerek müstakil\nolmak istiyorlardı. İmparatorluğun Mısır gibi bazı aksamı\nmütemadiyen isyan halinde idi. Bütün bu sebepler İskenderin zayıf vasıtalarla nasıl büyük bir imparatorluğu zapta\nkalkıştığını izaha kâfidir.\nİSKENDERİN ESERİ iskender 11 sene zarfında (M. E. 3 3 4 - 3 2 3 )\n1 I. Üç sene zarfında (M. E. 334-331) Çanakkale boğazından büyük bir eser meydana koydu.\nMısıra kadar Akdeniz sahilini zaptetti.\nII. Müteakip sekiz senede (M. E. 331-323) merkezî Asya\nhudutlarında dolaşarak Pers İmparatorluğu yerine yeni bir\nimparatorluk kurdu.\nIII. İskender öldüğü zaman daha başka yeni bir fütuhat\nyapmak istiyordu. 33 yaşında ölmesi (M. E. 323) bu arzularının tahakkukuna mâni oldu.", "n_chars": 2016}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0295", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 250, "page_end": 250, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0250"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 250", "text": "250 TARİH\n2. AKDENİZ SAHİLİNİN ZAPTI\nİskender, mukavemete tesadüf etmeksizin\nÇanakkale boğazmı geçti. DüşNıK MUHAREBESI ^ ^ ^ ordusu Granik çayı kenarlarmda onu\nbekliyordu. İskender şiddetle düşman üzerine atılarak pers\nordusunu bozdu. Alınan ganaimin bir kısmı Atinaya gönderildi. Granik muzafferiyeti İskendere iyon şehirleri dahil\nolduğu halde Küçükasya sahillerini kazandırdı. Bu muzafferiyetten sora İskender, Anadolu yaylâsının içerlerine girdi.\nFrikyanın merkezi olan Gordiyom da meşhur Gordiyom düğümünü bir kılıçla kesti (Kördüğüm). Efsaneye nazaran bu\ndüğümü çözecek insana Asya İmparatorluğunun mev'ut olduğunu allahlar söylemişlerdi. İskender yoluna devamla Toros dağlarını aşarak Küikyaya, girdi.\nİskender, bir derede yıkanırken az kaldı\nölüyordu. Kendine geldiği zaman pers kıBESi, ı s o s ^^^^ Kodoman Daryüsün 6 0 0 , 0 0 0 kişilik bir\nordu ile ilerlediğini öğrendi.\nMuharebe Mezopotamya ve Anadoludan gelen yolların\nbirleştiği yerde, Şimalî Suriyede kâin Isos ta vukubuldu. Bu\nseferde İskender, pers ordusunun güzide kısmını teşkil eden\nücretli grek askerlerinin hakkından geldi. Mağlûp olan Daryüs,\nordugâhını, hazinesini hatta ailesini bırakarak şarka doğru\nkaçtı. İskender, Daryüsün ailesine eyi muamele etti. Bu muzafferiyetten sora, Suriyenin merkezi olan Şam, kayıtsız ve\nşartsız teslim oldu.\nİskender, pers donanmasının bütün barınaFENİKEVE MISIRIN ZAPTI elde cağı yerleri alabilmek için Fenike etmeye mecburdu. Pers donanması, sahilini\nkumandanının vefatından sora başsız kaldı. İlk tazyik üzerine Fenike şehirleri ve Kudüs kalesi, kapılarını iskendere\naçtılar. Yalnız bir ada üzerinde münferit bulunan Sur kalesi\nmukavemet edebildi. İskender bu şehri zabıt için sahil ile\nşehir arasında bir set yaptırdı. Yedi aylık bir mukavemetten sora İskender şehri zaptetti ve tahrip etti. Mısırın fethi\no kadar müşkül olmadı. Filhakika bu memleket, Perslerin\nboyunduruğundan bıkmış olduğundan Makedonyalıları, kurI\ni L i", "n_chars": 1935}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0296", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 251, "page_end": 251, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0251"], "running_head": "EGE HAVZASi", "citation": "Tarih I (1931), s. 251", "text": "EGE HAVZASİ 251\ntarıcı olarak kabul etti. İskender, memleketlerin allahlarına\nhürmet eder gibi görünmek istediğinden Libi çölünde bir\nmabedi ziyarete gitti. Orada papazlar tarafından Zeüsün oğlu diye selâmlandı. O andan itibaren eski Fir'avunlar gibi\nİskender, kendini bir Allah addetti. İskender, Mısırı terketmeden evel Deltanın garbında kendisine nispetle İskenderiye\nismini verdiği yeni bir şehir kurdu. Bu şehir bir müddet\nsora, medeniyet merkezlerinden birisi olmuştur.\n3. AS YANIN ZAPTI\nPERS İMPARATOR tarafından bir endişesi kalmıyan\nLUĞUNUN SUKUTU. İskender, İrana döndü. Kıral Daryüs, yeni bir\nERBİL 'taarruzun önüne geçmek için İskendere kızını ve denizle Fırat arasındaki kıt'ayı teklif\netti. Müşavirlerinden Parmeniyen \"Eğer ben İskender olsaydım, dedi, kabul ederdim.,, İskender, \"Ben de Parmeniyen\nyerinde olsaydım kabul ederdim,, cevabını verdi.\nSilâha müracaat zaruretinde kalan Daryüs, son dereceye\nkadar muharebe etti. Erbil ovasında bir milyona yakın insan\ntopladı. İskender ordusu, ancak 4 7 , 0 0 0 kişi kadardı. Persler\nellerinde orak olduğu halde ve arabalarla hücum ediyorlardı. İskender mahirane manevralarla bu hücumları akim bıraktı t? î ! i'l\nve Makedonyalı güzide askeri hücuma saldırarak Pers ordusunun merkezini bozdu. Daryüs, Met kıt'asına doğru kaçtı.\nErbil muzafferiyeti (M.E. 331), İran İmparatorluğunun harap olmasını ikmal etti. Bundan sora imparatorluğun Babil, Sus\nPersepolis gibi merkezlerini zaptetmek bir gün meselesi idi.\nİskender, buralarda muazzam hazineler buldu ve bunları jenerallerine, askerlerine dağıttı.\n• . ^ . Yeni yeni fütuhat karşısında İskenderin\nIRAN ŞARK HUDUT- , LARINDA SEFERLER ^ırsı da artıyordu, iskender, hakimiyetim / , , i ı j u ı • • 4. •\nKuruş ve Darayüsün imparatorluğunun\nen son hududuna kadar teşmil etmek istiyorduf/^ania. 18). Pers\nsatraplarının isyanı da fırsat veriyordu. Türkeli cenubunda kâin Baktriyan satrabı Besüs Daryüsü öldürerek kendini\nkıral ilân etmişti.\nİskender, Met, Part ve Baktriyan kıt'alarmdan geçerek\nyeni kirala karşı yürüdü. Besüs Amu Deryanın öbür tarafında", "n_chars": 2055}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0297", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 252, "page_end": 252, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0252"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 252", "text": "252 TARIH\nesir edilerek öldürüldü. İskender, Siri Derya sahillerine kadar\nilerledikten sora, şimdiki Afganistana döndü. Bundan sora\nİskenderin hayat ve ahlâkında vukua gelen bir tebeddül\nsilâh arkadaşlarının endişesini mucip oldu. İskender, istedi\nki, bütün dünya kendisine tapsın ve önünde diz çöksün.\nMakedonyalılar, zilletaver bu teşrifata isyan ettiler. Şiddetli\nbir münakaşa neticesinde çabuk kızmıya alışan İskender,\nen aziz arkadaşlarından Klitüsü öldürdü ve kendi hakimiyetini çekemiyen diğer bir kumandanı da demir kafese\nkoydu. Bu şiddetli muameleler umumî memnuniyetsizliği\narttırmaktan başka bir şeye yaramadı.\nHİNDİSTAN SEFERİ f \" vakayiden nazarı dikkati çevirmek için,\niskender. Hindin zaptına girişti. Afganistandan Kâbil geçidi tarikile İndüs ırmağının yukarı taraflarına girdi.\nİskender, Ganj ırmağına kadar ilerlemek isteyince askerleri\nitaatsizlik gösterdiler. Sekiz sene birçok zahmetli muharebe\nve yürüyüşler yapan Makedonyalı askerler, memleketlerine\ndönmek istiyorlardı. İskender, bunları kandırmak için üç\ngün çalıştı. Muvaffak olamayınca dönmeğe karar verdi.\nİskender ve ordusu İrana dönmek için çok\nDÖNÜŞ\ndolaştılar. Evvelâ İndüs ırmağını takiben\nmunsabına kadar indiler. İskenderin donanması da Hint\nDenizi yolu ile oraya gelmişti. İskender orada donanmasından ayrıldı. Bundan sora İskender, İranın cenup kenarını\nteşkil eden çölü geçti. Şimdiki Bülücistan içinden yapılan\nbu yürüyüş, sıcaklık ve susuzluk dolayisile çok güç oldu.\nOrdusunun üçte ikisinden fazlası yorgunluktan ve yoksulluktan öldü. M. E. 324 tarihinde İskender İran payitahtlarına\nvararak işlerin idaresini tekrar eline aldı.\n4. İMPARATORLUĞUN TEŞKİLATI\nİDARÎ VE ASKERÎ ^us'a döndükten sora, zaptettiği\nISLAHAT yerleri düzeltmeğe çalıştı. Kendi yokken\nkarışıklıklar yapan satraplan cezalandırdı\nve fenalıklara çare bulmıya çalıştı. Mağlûp milletlerin dinlerine, kanunlarına ve hususî âdetlerine karışmadı. İskender", "n_chars": 1909}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0298", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 253, "page_end": 253, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0253"], "running_head": "EGEHAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 253", "text": "EGE HAVZASı 253\nbütün vasıtalara müracaat ederek galip ve mağlûp milletleri\nbir millet halinde toplamıya çalıştı.\nArkadaşlarını Pers veya Asyalı kadınlarla evlenmiye\nteşvik ediyordu. Kendisi de Daryüsün bir kızile evlendi..\nOn sene muharebeden sora ordunun acil ıslahata ihtiyacı\nvardı. İskender, yorgun düşen ihtiyar Makedonyalıları memleketlerine gönderdi. Onların yerine İranlı zabitler ve askerler koydu ve bunlara çok eyi muamele etti. Bu hal, Makedonyadan getirdiği askerlerin hoşuna gitmiyordu. İskender,\nMakedonyalı ve umumiyetle Ege havzası ahalisi ile Anadolu\nye Asyada zaptettiği mıntakalar ahalisinin bir ırktan olduğunu tanıtmak ve bunu temin etmek için en müessir vasıtanın ordu olduğunu görüyordu.\nİSKENDERİN İskender, farkında olmadan hayat ve mesleÖLÜMÜ ğinin sonuna gelmişti. Bununla beraber en\nvâsi projeleri beslemekten fariğ olmuyordu.\nBu cümleden olarak Babilonyada. büyük işlere girişmiş, yeni\nbir donanma inşa ettirmiş ve Arabistana bir sefer hazırlığına\nbaşlamıştı. Ansızın ölüm, bütün projelerini akim bıraktı.\nHakikatte İskender, yorgunluk ve zevk saikasile çok yıpranmıştı. Tercihan oturduğu Babilonya iklimi onu büsbütün\nbitirdi. M. E. 323 senesi yazında İskender hastalandı ve 10\ngün zarfında öldü (M. E. 323 Ağustos). Öldüğü zaman ancak\n33 yaşında idi.\nİSKENDER FÛTU ^^^^^^^^^^ vefatından sora muazzam imHATININ NETİCE- Pai\"atorluğu, onu kurmak için sarfettiği\nLERİ zamandan daha az bir zamanda yıkılmıştı..\nBununla beraber eserinin neticeleri kendisinden sora devam etti. Evvelâ İskender, Örekleri miskin\n1 kavgalarından kurtardı. Dünyanın yüzünü değiştiren büyük işler gördü. İskender, umumiyetle ahlâkının asaletile zamanının diğer adamlarına faik idi ve mağlûplara insanca\nmuamele etti. İskenderin fütuhatı elen medeniyetini uzaklara\nyaymıştır. Edebiyat ve güzel san'atlere verdiği hamle ile\nİskender asrı mühim olmuştur. I-Î;", "n_chars": 1861}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0299", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 254, "page_end": 254, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0254"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 254", "text": "254 , TARİH\n5. ISKENDER IMPARATORLUĞUNUN INKıSAMı\nİskenderin büyük imparatorluğu, vefatınPARCASNM? İP^ devam etmedi. Az bir zaman\nSOS (M. E. 301) \" 3 2 1 - 3 0 1 ) kıral ailesinin\nentrikaları ve bilhassa Makedonya jenerallerinin, ihtirası, bu imparatorluğun yıkılmasını ve parçalanmasını ikmal etti.\nEvelemirde bir budala olan İskenderin kardeşi Filip, ve\no öldükten sora doğan oğlu, iskender Ege ( E g o s ) lehine\nolmak üzere zahiren imparatorluğun birliği muhafaza olundu. Jeneraller, imparatorluğun Mısır, Babilonya, Anadolu,\nMakedonya gibi başlıca vilâyetlerini bir naibi saltanat nüfuzu altında idare ediyorlardı.\nBir müddet sora, genç kıral İskender Ege katledildi.\nHaris bazı adamlar kıral ailesinin diğer azasını da öldürdüler\n(M. E. 309). Bunu müteakip İskenderin jenerallerinden Antigon, kıral unvanını gaspetti. Bu ceneral, İskender İmparatorluğunun heyeti umumiyesini istiyordu. Bu iddia, ordu kumandanı ve vilâyetler valileri bulunan bütün rakiplerini\nkendi aleyhine tahrik etti. Antigon, Erikyada kâin İpsos civarında mağlûp edilerek öldürüldü. İpsos muharebesi, İskender İmparatorluğunun kat'î olarak taksimini intaç etmiştir.\nvuMiiTTUAiııifT A» ^^^ İskeuderiu eski imparatorluğu\nyeni KIRALLIKLAR ^^ Suretle taksim edilmiş bulunuyordu\n(Harita 19).\n1 — Antigon ahfadına düşen Makedonya Kıralhğı.\n2 — Selösitler sahası olan Suriye ve Pers Kıralhğı.\n3 — Ptoleme tarahndan idare olunan Mısır Kıralhğı.\nİkinci derecede mühim devlet olan Bergama Kıralhğı ve\nHazar Denizinin cenubuşarkisinde Partlar Kıralhğı ve nazarî\nolarak müstakil kalan Yunan sayılabilir. Bütün bu kıralhkların askerî ve mutlak kıralhklar olduğunu zikretmek\nlâzımdır. Muzaffer bir asker bu memleketlerde iradesile kanun yapıyor ve vatandaşlar değil tebaa idare ediyordu.\n6. MAKEDONYA VE ANTLGONLTLER\nI ^ İskenderin halefleri olan jeneraller, bilhassa, Makedonya askerî kuvvetinin membaı olan Makedonya ve Trakyaya\n3\ni ÜL", "n_chars": 1900}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0300", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 255, "page_end": 255, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0255"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 255", "text": "EGE HAVZASI 255\ngöz dikmişlerdi. Bu kıt'alar, yarım asır zarfında elden ele\ngeçtiler. En nihayet M. E. 2 7 6 da İpsosta mağlûp edilmiş\nolan Antigonun ahfadından ayni isimde birine düştü. Bu zat,\nÂntigonitler Hanedanını tesis etti. Yeni kıral, dahilî harpler\nve bir gol istilâsı dolayisile harap olmuş memleketi düzeltmeye çalıştı. Antigonun Makedonyada kıral olduğu M.E. 2 7 6\nsenesinde bazı Galat kabileleri Anadoluda Galat Kırallığinı\nkurdular.\nYunanda Antigon, siteleri biribirile muhalefete koyarak onları müstebitler vasıtasile kontrol etmekten ibaret olan\nmahirane bir politika takip etti. Aka birliğine rağmen kendisi ve halefleri Yunanda hakem rolü oynadılar. Fakat,\nM.E. III üncü asırdan itibaren Roma, Makedonya kırallarınm\nvaziyetinden endişe duymıya başlamıştı. Makedonya kıralları Romanın düşmanı olan Kartaca ile birleşiyorlar ve\nRomanın Adriyatikteki hakimiyetini tehdit ediyorlardı. Roma orduları, 168 tarihinde Antigonitlerin sonuncusu olan\nPersenın hükümet ve nüfuzunu yıktılar. 2 0 sene sora (M.E.\n146) Makedonya bir Roma vilâyeti oldu.\n7. ISKENDERIN ÖLÜMÜNDEN SORA YUNAN\nYARıMADASıNDA VAZıYETLER\nİskenderin ölümünü haber alan Grekler, is^^MÜNDEN^SORA\"\" tiklâllerini istirdada çalıştılar. Atinada millî\nGREKLER fırka baş kaldırdı ve Demosten tekrar meydana çıktı ve onun daveti üzerine Grekler,\nMakedonyalıları kovmak üzere ayaklandılar. Fakat, bazı muvaffakiyetlerden sora grek ordusu, Tesalyada mağlûp oldu.\nAtina, Makedonyanm ağır şartlarını kabule mecbur oldu.\nAtinaya Makedonya askeri yerleştirildi. Demosten ise, galiplerin eline düşmemek için zehir içerek intihar etti (M.E. 322).\nEski zamanın büyük siteleri İsparta, Tep\n^\"SRIİSER^^ çaresiz bir inhitata düştüler. Fakat\nbuna mukabil Etoliler ve Akalar kuvvetli\nbirlikler halinde teşkilât yaptılar.\n1 — Etoli birliği; Etoliler, Yunan kıt'asının garp tarafında sakindiler. Bunlar, Makedonyalılara mukavemet ede", "n_chars": 1885}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0301", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 256, "page_end": 256, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0256"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 256", "text": "256 TARIH\nbilmek için M. E. IV üncü asırda teşkilât yaptılar. Delf mabedi dahil olduğu halde Orta Yunanın büyük bir kısmını\nilhak ettiler.\nEtolilerin askerî kuvveti, Makedonyalıların ve Romalıların hesap etmeye mecbur oldukları bir kuvvet oldu.\n2 — Aka birliği-. Akalar başlıca Peloponezin şimalinde\nAkaelinde sakindiler; M. E. 2 8 0 tarihine doğru birleştiler.\nAka birliği kuvvetli bir teşkilât oldu. Birleşen şehirler muhtariyetlerini muhafaza ediyorlardı, ittihadın merkezi, Akaeli\nkıt'asında Egyon (Ege şehri) idi. Bu şehirde ittihadın meclisi\ntoplanırdı.\nEtoli ve Aka birlikleri birleşmediler. Bilâkis biribirine daima rakip kalmışlardır.\nHAKİMİYETİ ROMANIN Makedonyada Vunan , ,, kıtasındaki hüküm j 1 • • 1 inkısamdan süren j Antigonitler • istifade j\nederek Etoli birliğini mağlûp ve Akabirliğini vesayet altına almak için çalıştılar.\nRomalıların düşmanı Makedonya kiralı V inci Filip, Kartacalılarla ittifak etmiş olduğundan Roma Senatosu kendisine\nharp ilân etti. Akalar, ve Etoliler Makedonya kiralına karşı\nRomalılarla birleştiler. Makedonyalılar, Tesalyada mağlûp\nedildiler (M.E. 197). Romalılar, Yunanın mühim yerlerine asker koydular. Etoli birliğini yıktılar ve Etoli rüesasını öldürdüler yahut İtalyaya sürdüler.\nRoma, Makedonyalıları kat'î bir surette mağlûp ettikten\nsora Aka birliğini de yıktı.\nBütün Yunan daha sora (M.E. 27) Akaeli unvanile bir\nRoma vilâyeti haline kondu. Yunanın asıl adı olan Akaeli\nadının ihyası, yunan istiklâlinin son kalesi olan Aka birliğinin\ngösterdiği müdafaaya hürmeten galipler tarafından gösterilen\nson bir hürmet olsa gerektir.\nYUNANIN GREKLEŞTİKTEN SORA\nGÖSTERDİĞİ VASIFLAR\n1 — Öreklerde, Romalıların kuvvetini teşkil eden şeyler\nkalmamıştı: ittihat, takip fikri, ahlâk ciddiyeti.\nMet muharebeleri esnasında bile Grekler, müşterek ve", "n_chars": 1786}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0302", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 257, "page_end": 257, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0257"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 257", "text": "m\nEGE HAVZASI 257\ntek vatan fikrine yükselmediler. Tarihlerinin büyük bir kısmı Peloponez muharebesi gibi bayağı mücadelelerle doludur. Persler, Makedonyalılar veyahut Romalılar grek sitelerinde daima para ile satmalman hainler bulmuşlardır.\nGrek tarihinin sonunda eski Elenlerdeki vatanperverlik grekleşmiş kavimde tamamen sönmüş gibidir. En güzel teşebbüslerini ilerletmeye, hafiflikleri ve tatbikteki hataları mâni\nolmuştur. Atinada ve Korentte vatandaşlar zengin olmaktan\nve hayattan istifade etmekten başka bir şey düşünmüyorlardı. Tepte, ahali mallarını çocuklarına değil, ziyafet ve eğlencelerde sarfedilmek şartile sofra arkadaşlarına bırakırlardı.\nSURİYE VE SELÖSİTLER\nSelösitler İmparatorluğu, Avrupa ve Afrika vilâyetleri\nmüstesna olmak üzere İskender İmparatorluğunun diğer\nbütün aksamına şamildi. Bu İmparatorluk Akdenizden İndüs\nırmağına kadar uzanıyordu. Bu devleti kuran Selöküs (M.E,\n306-281) kumandan ve siyaset adamı olarak vazifesinin ehli\nidi. İmparatorluğunu 72 vilâyete ayırdı. Devletin iki payitahtı\nvardı. Dicle üzerinde Selösit şehri ve Suriyede Asi ırmağı üzerinde Antakya. Selösit Kırallığmm büyüklüğü merkezi idarenin faaliyetine mâni idi. Bu devleti kuran Selöküsün halefleri zamanında bu devletin sahası gittikçe darlaşıyordu. Bergama, Fart ve Baktriyan Kırallıkları buı devletten ayrılarak\nteşekkül ettiler. Selösitlerin nüfuzu yalnız Suriyeye münhasır kalmıştı. M. E. II inci asırda da Romalılar burasını ellerine alarak bir vilâyet haline koydular. Selösitler hanedanı\niki buçuk asır hüküm sürdükten sora, dağıldı.\nMISIR VE PTOLEMLER\niskender İmparatorluğundan çıkan bütün kırallıklarm en\nbüyüğü değilse bile, en müreffehi ve devamlısı Mısır olmuştur. Bunu Ptoleme kurmuştu (M.E.323-285). Bu kıral mahallî\nkanunlara, âdetlere ve dine riayet ederek Mısırlılara kendini\nsevdirdi. Bütün halefleri eski Fir'avunlann varisi oldular ve\n17", "n_chars": 1866}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0303", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 258, "page_end": 258, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0258"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 258", "text": "258 TARIH\nonlar gibi kendilerine halkı taptırdılar. Eski Mısırın hissiyatına dokunmaksızın İskenderiyeyi kendilerine payitaht yaptılar. İskenderiye bir medeniyet merkezi oldu. Birinci\nPtoleme hariçte, emniyetini tesis etmek üzere himayesini\nLibi kıt'asma, Ege Denizi adalarına ve Cenubî Suriyeye\nteşmil etti.\nMüdafaayı tamamlamak için kuvvetli bir ordu ve 1500\ngemiden ibaret bir donanma da yaptı. Nil vadisi, Ptolemeler\nzamanında şarkın ticaret merkezi oldu. Mısırın bu refahı,\nüç asır devam eden ayni sülâleden 12 hükümdar zamanındadır. Bütün hükümdarların ismi hep Ptoleme idi. Fakat,\nRoma, bu zengin memlekete göz koymuştu. Bir müddet bu\nkıt'a üzerinde bir nevi himaye tesis etti ve bilâhare (M.E.31)\ndoğrudan doğruya hakimiyeti altına aldı.\nİSKENDER DEVRİ İskender ^am_anında iyon medeniyeti inliMEDENİYETİ ^^^^ başladı. Iskenderm halefleri zamanında bu intişar devam etti ve arttı. Bu zamanda Atina inhitat halinde idi. Edebiyat ve güzel san'atler İskenderiye, Antakya Bergama ve Siraküz şehirlerinde tezahür\nediyordu. Buralarda zeki birtakım Makedonyalı sülâlelerden\nprensler, birçok maaşlar ve ihsanlarla meşhur muharrirleri\nve artistleri celbetmişlerdi. Milâttan evelki üç asra İskender\nDevri Medeniyeti denir.\nBu devirde iyon medeniyeti, bütün dünyanın malı olmuştur. Şiir, ilim, felsefe, tarih, güzel san'atler sahasında yapılan\nbütün şeyler medenî beşeriyetin müşterek malı idi.\nİSKENDERİYEDE Ptolemeler tarafından İskenderiyede yapılan\nbaşlıca abideler şunlardı: Tiyatro, terbiye\nve idman yurdu, Serapis mabedi, 700,000 cilt kitabı olan\nkütüphane ve müze.. Esas itibarile mabedin etrafına tedris\nve ilim müesseseleri toplanmıştı: mükâleme ve müzakere\nsalonları, lâboratuarlar, rasataneler, nebatat bahçeleri v. s. ...\nYüze baliğ olan profesörlere kıral maaş verirdi. Darülfünundan ve akademiden birçok meşhur âlimler yetişti. Bu suretle\ndünyada ilk defa olarak yüksek tahsile mahsus umumî bir\nteşkilât vücuda getirilmişti.\nBERGAMA Anadoluda Misi kıt'asında kâin küçük Bergama Kırallığı, Makedonya ordusunun bir\nzabiti tarafından tesis olunmuştur. Umumiyetle Atal (Atalar)", "n_chars": 2084}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0304", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 259, "page_end": 259, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0259"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), s. 259", "text": "EGE HAVZASı 259\ndenilen halefleri, edebiyat ve san'atlerin hamisi oldular. Bunlar, 200,000 ciltlik bir kütüphane yaptılar ve mısır papirüsünün yerini tutmak üzere parşömen imalâtım inkişaf ettirdiler. Papirüs pek pahalı ve dayanıksızdı. Bunun yerine, koyun, keçi veya dana derisinden yazı için parşömen denilen\nbir madde yaptılar. Bergamanm vücuda getirdiği eserler\nAtinaya da teşmil olundu. Bergamalılar, Atinada da güzel\neserler vücuda getirdiler.\nBergama (Res. 116) tepesi üzerinde kırallardan biri Zeüs f r\nve Atena mabutları şerefine büyük bir mabet yaptı. (Res. 118)\nBu abidenin cephesinde yapılan 120 metre uzunluğunda bir\nkabartma Allahlarm devlere karşı mücadelesini tasvir eder.\nBu, M.E. III üncü asrın en dramatik eserlerinden birisidir.\nBergamanm son prensi, III üncü Ata ölürken memleketini\nRomalılara vasiyet etti. Romalılar da burasını bir vilâyet\nyaptılar.", "n_chars": 872}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0305", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 260, "page_end": 260, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0260"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 260", "text": "XıV\nESKI ITALYA VE ETRÜSKLER\nA . E S K I I T A L Y A\n1. I T A L Y A N ı N C O Ğ R A F Î TARIHL\nİtalya, Adriyatik ve Tyrrhen denizleri arasında uzanmış\n(1000 kilometre uzunluğunda ve 200 kilometre genişliğinde)\nbir yarımadadır. Cenup ve garbında Sicilya, Sardinya ve\nKorsika adaları vardır. Geoloklar İtalya kıt'asını evelce\nAfrikaya bağlı ve Akdenizi ikiye ayıran bir arazi parçası\nolarak telâkki ederler. Septe boğazının açılmasile hücum\neden sular altında çökerek bugünkü hale gelmiştir. Bu yanmada, baştan aşağıya kadar Apenin silsilesile kesilmiştir»\nŞimalinde Alp dağlarile Avrupadan ayrılır. Yunan denizine\nuzanan cenup ucuyla kıt'a bir çizme şeklindedir (Harita. 20).\nYarımadanın darlığı dolayisile büyük ırmakları yoktur»\nTyrrhen denizine dökülen Tiher ırmağı ve şimalde Adriyatik\ndenizine dökülen Po ırmağı en meşhurlarmdandır. İkli! mi, şimalden cenuba doğru hissolunacak derecede değişiktir.\nCenup mmtakası ve bilhassa Sicilya, Afrika iklimini hatırlatır..\nYarımadanın merkezinde kış yok gibidir. Uzun devam eden\nkuraklıktan sora sürekli yağmurlar başlar. Bu yağmurlar\nbirçok bataklıklar meydana getirir. Onun için sıtması çoktur.\nİtalya Yarımadası ormanlarla kapalıdır. Toprağı mümbit v e\nfeyizlidir. Her türlü ziraate elverişlidir.\ni", "n_chars": 1246}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0306", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 261, "page_end": 261, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0261"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 261", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 261\n2. TARİHTENEVELKİ Z A M A N\nILK MEDENIYETLER İtalyanm en eski insanları Avrupanm diğer\nmemleketlerinde olduğu gibi tarihtenevel,\nTaş Devrinde kendilerini tanıtırlar. Avcılık, balıkçılık ve\nmeyvaları toplama, o zamanki insanların mühim meşgaleleri\nidi. Ekseriya mağaralarda otururlar, bazı iptidaî kulübeler\ninşasını da bilirlerdi. Taşları yontarlardı. Bunlarla silâhlarını\nve aletlerini yaparlardı. Kemik, boynuz, tahta (odun) ve\nmeşin üzerinde çalışırlardı. Elbiseleri hayvan derilerindendi.\nHayvan dişlerile süsler yaparlardı fHes. 119). İçtimaî hayat î\nmefhumları bir aile telâkkisini geçmiyordu. Ziraat, hayvanları : i\nehlileştirmek bilinmiyordu.\nBirçok asırlardan sora, Cilâlıtaş Devri başlar. Bu devirden\nbirçok eserler kalmıştır. İptidaî meskenler, çakmaktaşı tezgâhları, silâhlar, balta, çekiç ve balık ağları gibi...\nBu devrin insanları, hayvanları ehlileştirirlerdi. Çömlekçilik te vardı (Res. 120). Cenaze defni usulünü biliyorlardı.\nİçtimaî hayat telâkkisi tekâmül etmişti. Küçük köylerde toplu\nolarak yaşıyorlardı. Bu esnada Küçükasya medeniyeti İtalyaya nüfuz ve tesire başlamıştı.\nBu devrin sonunda altın ve bakır madenleri görüldü. Bu\ndevrin insanları bu madenleri evvelâ ziynet eşyası olarak\nkullandılar. Daha sora, aletler imaline ve ziraate başladılar. (Res. 124) Buğday ekmeyi ve un imalini de öğrenmişlerdi. Milâttan 1800 sene evel yine Küçükasya medeniyetinin tesiri altında Tunç Devri başlar. Sanayi ilerledi. Cenazeler yakılıyordu. Milâttan takriben 1000 sene evel demir\nmeydana çıktı. Bu suretle İtalyanm tarihtenevelki devri\nbitmiş oldu. Bidayette demir de ziynet eşyası yapılmak için\nkullanıldı. Bilâhare Etrürya da demir madenlerinin keşfi bunların istimalini tamim ettirdi.\n3 . T A R Î H DEVRI\nTarih devri etrüsk medeniyetinin İtalyaya girmesile\nbaşlar (M. E. X - IX asır). Milâttan sekiz asır evele ait mezar\ntaşları üzerinde Etrüsk yazıları bulunmuştur. Bütün beşeriyet ve medeniyetin terakki ve tekâmülü daima üç amilin\ntesiri altında kalmıştır :", "n_chars": 2007}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0307", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 262, "page_end": 262, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0262"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 262", "text": "262 TARIH\n1 — Dahilî keşif ve tekâmüller\n2 — Medenî bir kavmin istilâ ve muhacereti\n3 — Yakm diğer bir medeniyetin mushhane hulûl ve tesiri.\nBirinci amilin eski İtalya tarihinde hiçbir tesir yapmadığı\nmuhakkaktır. Son yapılan tetkikler İtalya medeniyetinin\namilleri olarak Etrüsklerin muhaceretini ve yunan müstamerlerinin muslihane medenî tesirlerini kabul etmek lâzımgeldiğini göstermektedir.\nİstilâcı kavimler — İtalyanın ilk kavimlerini tesbit için üç\nmembaa malikiz.\n1 — İtalyanın etnologi haritası,\n2 — An'aneler,\n3 — Antropologi.\nRomanın nüfuzu altındaki İtalya birliği arifesinde (M. E.\n400) bu kıt'anm etnologi haritası karışık idi.\nŞimalde Gollüler (Galliler) [1] ve Keltler, Po vadisini işgal\nediyorlardı. Şimdiki Venedik kıt'ası civarında Venetler, Alp ve Apenin silsilelerinin birleştiği yerlerde Ligürler,Toskana'k.\\i'asında Etrüskler, Apenin silsilesinin merkezinde ve cenubunda Ombriler ve Şahinlerden mürekkep İtalyotlar vardı. Lâtiyom da Latinler, Samnide Samniler, bunun şarkında Yapıglar, Büyük Yufian denilen mıntakalarda Aka ve Tor kolonileri bulunuyordu.\nM. E. VIII inci asrın başlangıcında Akalar, Cenubî İtalya\nsahillerinde üç şehir yaptılar.\n1 — Sibari - kalabalık bir şehir idi. Hayvan yetiştirmek\nve şark ile Etrüskler arasında yaptıkları ticaret sayesinde\nzengin idi.\n2 — Metapont-buğday ziraati yapardı.\n3 — Kroton - Ahalisinin güzel ve kuvvetli olmasile\nmeşhur idi. Bu şehirler ayrıca müstemlekeler yaptılar. Bir\naralık beyinlerinde birleşerek kuvvetli bir konfederasyon da\nvücuda getirdiler. Bu konfederasyon yerlilerle eyi geçiniyordu.\nMerkezî İtalyanın medenileşmesine, Kroton diğer sitelerinden daha çok hizmet etmiştir.\nM. E. 510 tarihlerinde bu şehirler arasında ihtilâf ve mü[1] Romalılar Fransızların soradan Gol dedikleri sahaya Galya ve\nahalisine Galli derlerdi. Fransızların kullandığı (Gaule = Gol) ve\n(Gaulois= Golva) şekilleri doğru olmamakla beraber şimdiye kadar mektep kitaplarımızda hemen umumî olarak kullanıldıkları için biz de daha sahih olan Galya ve Galliler tabirlerile birlikte Gol ve Gollüler şekillerini de\nkitabın bu ilk basılışında muhafaza ettik.\nI ııı^lfiTı n", "n_chars": 2121}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0308", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 263, "page_end": 263, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0263"], "running_head": "ESKi iTALYA A VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 263", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 263\ncadele başladı. Biribirlerini tahrip ettiler. Ondan sora Cenubî\nİtalyada en kuvvetli site, Torlar tarafından inşa olunan Tarant oldu.\n4. ESKI KAVIMLER HAKKıNDA IZAHAT\nGörüldüğü gibi Roma birliğinden evelki İtalya, muhtelif\nkavimlerin meskeni idi. Siyasî birlik yoktu, ırk ve lisan da\nbüsbütün ayrı idi.\nYunan müverrihleri ve muharrirleri ve bilhassa Herodot\nve Aristo ancak milâttan beş asır evel İtalya tarihile alâkadar olmıya başladılar. Bilhassa, Etrüsklerden bahsettiler.\nOnun için İtalyanın V inci asırdan evele ait tarih membaları yoktur.\nAntropologi âlimleri muhtelif Taş Devirlerinden kalma kafatasları buldular, tetkik ettiler. Hem Brakisefal ve hem Dolikosefal kafalar bulundu. Kat'î bir hüküm veremediler.\nAn'aneye göre İtalyanın en eski halkı Ligürler (Ligures)\ndir. Bir nazariyeye göre de, İtalyanın en eski halkı Afrikadan gelmiş Dolikosefal bir kavimdir.\nArkeologi tetkikleri, iptidaî İtalyanın Etnologi tarihini Avrupanm umumî tarihine bağlı göstermektedir. Bu nazariyeye\ngöre, milâttan 2000 sene evel Baltık Denizi sahillerinde ve\nİskandinavya civarında birçok kabilelerden mürekkep bir\ninsan kütlesi vardı. Bu kabileler müşterek bir lisana malik\nidiler. Ziraat bilirlerdi. Bir gün bu kavimler, çoğalmaları dolayısile ve muhtelif sebeplerle cenuba doğru muhacerete\nbaşladılar. Şimdiki Almanya, İngiltere, Fransa, İspanya ve\nİtalyayı istilâ ettiler. Bu suretle Merkezî ve Garbî Avrupada\nbüyük bir devlet teşekkül etti. İstilâcılar ile yerli halk karıştı.\nBu devletin ırkî bir vahdeti yoktu. Binaenaleyh, Hint- Avrupalı diye bir ırk yoktu. Bu Devletin vahdeti iptidada ancak\nsiyasî idi. Gelenler lisanlarını cebren kabul ettirmiye başladılar. Geçtikleri yerlerde birçok coğrafî isimler bıraktılar.\nMilâttan takriben 1500 sene evel bilhassa dahilî sebepler dolayısile bu Avrupa devleti dağıldı. Birçok değişiklikler oldu.\nBundan soradır ki muhtelif lisan grupları meydana çıktı.\nBu nazariyenin tamam olması için şunu da ilâve etmek\nlâzımdır: Baltık sahillerinden ve İskandinavyadan cenuba", "n_chars": 2032}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0309", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 264, "page_end": 264, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0264"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 264", "text": "264 TARIH\ngelenlerin menşeleri Ortaasya yaylâsıdır. Bu insanlar, şimal\nyolu ile şarktan garba binlerce sene zarfmda intikal etmişlerdir.\nTarihtenevel ve tarihten soraki umumî muhaceretler bu\nnoktayı aydmlatır. Keltler ve İtalyotlar bu dağılmadan sora,\nuzun müddet beraber yaşadılar. Onun için lisanları arasında\nbüyük bir yakınlık vardı. Bu lisan, îtalyanm iptidaî lisanlarını meydana getirmiştir. İlk İtalyanlar, Şarktan gelerek ve\nmilâttan 1500 sene evel Şarkî Alplerden geçerek Merkezî\nİtalyaya girdiler. Sabinler ve Ombriler milâttan 1000 sene\nevel geldiler. Ombriler son gelenlerdendir. Bunların dili,\nKelt diline çok benzerdi. Ombriler, tarihte büyük bir kavim\nhatırası bırakmıştır. Milâttan evel bininci sene iptidasında en\nkuvvetli İtalya Devleti, Ombrilerin Devleti idi. Vülânova yüksek medeniyet merkezi oldu.\nİtalyotlarm gelmesi üzerine, Ligürler dağlara çekildiler.\nİtalyotların İtalyaya muhacereti Torların İlliryalıları tazyika\nbaşladıkları ve Yunana indikleri tarihe tesadüf eder.\nVenetler ve Yapıglar İlliryadan İtalyaya, bu tazyik üzerine hicret ettiler.\nB. ETRÜSKLER\n1. UMUMÎ MALUMAT\nEtrüskler, İtalyaya deniz yolu ile Lidyadan gelmişlerdir. [1] Başlarında ataları \"Atys„ ve bunun oğlu Türsen\n[1] Eski müverrihler Etrusci'leri yahut Tursci'leri Tyrrhen'ler yahut\nTyrsen'lerle müsavi sayarlardı. (Mısır membalarında tesadüf edilen\nTurşlar Tyrrhen'lerdir). Son zamanların tetkikleri eski müverrihlerin\nfaraziyesini teyit etmiştir.\nHerodot nakleder ki, Etrüryalıların kabile babası olan Tyrsenos,\nefsanevî Lidya kiralı Atys'in oğludur ve Lidyadan İtalyaya gitmiştir.\nHerodot bununla şunu haber veriyor ki Etrüskler küçükasyadan İtalyaya gelmişlerdir. Bu efsanenin diğer bir şekline göre Tyrsenos'un oğlu\nTarchon asıl kabile babası idi. Bu isimden kıral Tarquinius adı ve Tarquini mevkiinin ismi çıkmıştır. ı\nEtilerin millî ilâhlarından olup bütün Cenubî Anadoluda tesadüf\nedilen Tarku yahut Tarchu ayni isimle münasebettedir. Etrüskler buna", "n_chars": 1955}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0310", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u184r"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER\n265\n(Tyrsenos) bulunuyordu. Etrüskler • • t\nTarqu\nl a n n S M . , . e . . .\nKüçükasyadır. L â t i n c r ^ a h ! sehfr 1 Etrüsklarin menşei\nIndu - Germen olan R o m a h l a r d ! ^ isimlerinin bir kısm,\nrüsklerden kalmadır T u d f t \" değil bilâkis Etasyanm c e n u b u S S İ s i d i r ^^ E^rüsklerin menşei Küçükb i r d i ? M \" s e i r î a r q ' ' u r i S Kuçükasya şah.s isimlerile\nRomah Metellus S s ^ e C u L T f ' ^ V T ' ' ^ ^ ^ ^ ^ ^\nnun müradifidir. Daha b u n f a f î î f h ! I I Mutanlu'-\nnun Likya, Kilikya K a r v r , l , r n f ^ , . \"\" isimleri Anadolu'-\nolmıyan v ; a s ı l l a r ? ' E t ^ S ç e olan bmSn^ \"\nrile Küçükasyanm cen^p ve c e n u b u s ^ r k -\nEtrüsklerin Indu - Germen n l l T ^ vf \"'\"® mensuptur. Bu isimler\ngeldiklerini ispat eder «In^adıklarmı ve Italyaya Küçükasyadan\nki ^^^^ ediyor\nalmışlardır. ttrusklerden ve bunlar delâletile Küçükasyadan\nlisanlar a r a s S k a ^ l v L ^ l K^^ff lisanile Indu - Germen\nDaha ziyade bu lisan r olmadığını tesbit etmişlerdir,\nf,., , Kafkas hsanlan zümresindendir.\nilahların isin-leri: (Bunlara etrüsk yazılarında tesadüf ediyoruz.)\nRoma ilâhları\nEtrüsk ilâhları\nZeus\nJuno Tinia\nKybele Uni\nMinerva Cupra\nNeptün Menrva\nHermes - Merkür Neduni\nVenüs Turmus\nLuna Turan\nLala\nHercules Herde\nBunlardan bazıları Romalılardan alınmış olabilirse de umumivetle\nLİtl^n k ' \" \" . \" T \" ' ' ' ' Etrüsklerden a^^ı^a^d^l'\nLatin kamusundakı birçok kelimelerin dahi, Etimologi noktasında^\n-•Hntll II ll/lİl^^^ — - ü", "n_chars": 1487}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0311", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 266, "page_end": 266, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0266"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 266", "text": "266 T A R I H\nakrabalığı teyit etmektedir. Arkeologi tetkikleri de bunu gösterir. Mimarî, resim, nakış, itiraz kabul etmez bir surette\nşark karakterini göstermektedir.\nMısır vesikaları da, Mısırın denizden ve milâttan evel\n1200 - 1300 senelerinde Türka (Turscha) 1ar ve Türsen\n(Tyrsen)ler tarafından istilâ edildiğini yazıyorlar. Limnide\nbulunan bir yazı da Etrüsk lisanına çok yakın bir lisan\ngöstermektedir. Şu muhakkak ki, Etrüskler Lidyadan, Küçükasyadan gelmişlerdir. Lidyalılarm, Etiler ve Eriklerle karabetleri vardır. îtalyaya gidiş tarihi tamamen muayyen değildir.\nKendi kronologilerine göre, milâttan takriben 10 asır evel\nİtalyaya ayak basmışlardır. Eskiden kalma mezar (Res. 125) taşlarında bu tarih tesbit edilmektedir. Fenike alfabesini Kum\n(Cumes)dan M. E. VII inci asırda aldıklarına nazaran gelişleri\nbu tarihten evel olmuştur. M. E. VI ıncı asırdan kalma kitabelerde Etrüsk ve İtalya lisanlarından memzuç isimlere tesadüf\nediliyor. Bu da, gösteriyor ki, bunlardan evel uzun zaman\nEtrüskler ve îtalyotlar beraber yaşamışlardır.\nLisanlarına gelince: bunu da açık ve kat'î olarak tayin\netmek daha mümkün olmamıştır. Bu lisanın Hint - Avrupalı\ndenilen lisan olmadığı sabit olmuştur.\nLimni adasında bulunan yazı ve eski Lidya lisanında yabakılmca, Indu - Germen olmadıklarını, bilâkis Romalıların bu kelimeleri Etrüsklerden aldıklarını kabul etmek lâzımdır.\nLimni adasında bulunan M. E. VII inci asra ait olan kitabelerin\ntetkiki göstermiştir ki bu yazıların lehçesi grek kisvesine bürünmüş\netrüsk lehçesidir. Acaba bu Limnili Etrüskler buraya Etrürya'dan mı\ngeldiler, yoksa bunlar vaktile Küçükasyanın cenup sahillerinde ve\nLidyada sakin eski Tyrsen'lerden bir ahali midir yahut acaba eskidenberi Etrüryalılar ile akraba olan Pelâsg'ların bir bakiyesi Atık'tan\nLimni'ye mi gelmiştir, bu cihetler henüz tesbit olunamamıştır.\nHer halde bütün yeni tetkikler hem eskilerin menkulelerinde, hem\nde bizzat Etrüsklerin menkulelerinde tesadüf edilen haberleri teyit ediyor. Buna nazaran Etrüskler cenuptan deniz yolu ile Anadoludan gelmişler ve Tarquinii civarında karaya çıkmışlardır. Yani îtalyaya şimalden gelmemişlerdir.\nMantua, Cortona, Tarquini (Tarchonion) gibi efsanelerle meşhur\nEtrüsk şehirlerinin ve Etrüsk ırmaklarının isimlerine tberya'da da tesadüf ediliyor. Bunlardan ve diğer delillerden çıkan netice şudur: M.E. II\ninci bin yılın ortalarında Küçükasyadan büyük bir muhaceret vukubulmuştur. Bunun takip ettiği istikamet Balkanlar, Noricum, İtalya,\nİspanyadır.", "n_chars": 2480}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0312", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 267, "page_end": 267, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0267"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 267", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 267\npılan tetkikler göstermiştir ki, etrüsk lisanının Öreklerden\nevel Küçükasyada kullanılan lisanla münasebeti vardır.\nHulâsa şudur: Etrüskler, Türsenler, Türkalar, Ege adalarında, Anadoluda kadimdenberi oturmuş olan kavimlerdir.\nBunlara Akalar, Ekeler, Etiler, denildiğini biliyoruz.\nTorlar istilâsından sora, bunlardan bir kısmı îtalyaya muhaceret etmiştir.\nTorların istilâsı, milâttan 1200 sene eveldi. Etrüskler, ihtimal evelâ Anadoluya geçtiler ve oradan küçük gruplar' halinde italyaya hicrete başladılar, sahillere çıktılar. Ondan\nsora, dahile girdiler. Kampanyada methal olarak Kapu (Capoue) şehrini yaptılar. Fakat, asıl isimlerine izafe edilen\nEtrüryede yerleştiler. Bu mıntaka, o esnada Ombrilerin elinde\nidi. Gelenlerin medenî seviyeleri daha yüksek idi. Fakat,,\ndenizden azar azar geldikleri için istilâ çabuk olmadı. Ombriler yavaş yavaş Apenin dağlarına çekildiler.\nBundan sora etrüsk şehirleri meydana gelmiye başladı,\n2. İÇTİMAÎ VE SİYASÎ REJİM\nEtrüskler 12 siteden mürekkep bir konfederasyon yaptılar. Bu 12 site arasında tam birlik yoktu. Yalnız tehlike\nzamanında birleşirlerdi. Hareket serbestilerini muhafaza ediyorlardı. Ayrı ayrı kırallar tarafından idare olunurlardı. Fakat, M. E. IV üncü asırda aristokrat bir cümhuriyet teessüs\netti. Bu cümhuriyet Lükümonlar denilen sınıf tarafından\nidare olunuyordu.\nBellibaşh siteler şunlardır:\nArretiyom, Kere, Klusuum, Korton, Vetulonya, V.ulsî, Volterra,.\nVolsini, Perus, Papulonya, Rusella, TarkuiniveKapu.\nTarkuini şehri, banisi büyük reislerinin ismini taşımaktadır. Bu isim, Tarkum (Tarchum) idi [1]\nEtrüskler, medeniyetlerinin yüksekliği sayesinde eski\nhalkı temsile başladılar.\n[1] Kavimlerin menşelerini tesbitte Toponymi mühim rol oynar.\nBuna nazaran bütün bu mahal isimlerinin lisaniyat noktai nazarından\ntetkiki Etrüsklerin menşeini tesbit noktasından çok mühimdir. Lâtin\nedatı olarak sondaki (İum)lar atılarak gerikalan kelimenin en çok hangi\nlisan ile münasebeti olduğunu aramak lâzımdır. Kapu ve Tarkum kelimeleri barizdir.", "n_chars": 2027}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0313", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 268, "page_end": 268, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0268"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 268", "text": "268 TARIH\n3. ETRÜSKLERİN H A K İ M İ Y E T İ VE İSTİLÂLARI\nEski îtalyanm hemen tamamen Etrüsklere ait olduğunu\neski müverrih Katon iddia ediyor. Yine eski müverrihlerden\nTüe Live \"Romanm teessüsünden evel Etrüskler hakimiyetlerini toprak ve deniz üzerinde tesis etmişlerdi. İtalyanm\neski halkı, kıt'alarmı çeviren iki denizin birine Etrüsk Denizi,\ndiğerine de Etrüsklerin bir müstemlekesi olan Adriyad&n\nmülhem olarak Adriyatik Denizi diyorlardı,, diyor.\nYine eski müverrihlerden Deni (Denysd Halikarnasse),\n\"Bir zaman oldu ki Lâtinlere, Ombrilere ve diğer birçok İtalya\nhalkına Etrüsk deniyordu. Birçok müverrihler, Romanın bir\nEtrüsk şehri olduğunu söylüyorlardı.,, diyor. Eski müverrihlerin bu şehadetleri ilk zamanlarda Etrüsklerin hemen bütün\nİtalyaya hâkim olduklarını gösteriyor.\nEtrüsklerin yayılması, cenuba, şimale ve garba müteveccih olmak üzere üç cihetten olmuştur. Latiyomun zaptile\ncenubî İtalyayı istilâya başladılar. Ondan sora, Volsk (Volsque)\nmemleketlerini zaptederek çok mümbit ve feyizli bir yer olan\nKampanyeyi tekrar aldılar. Yunan müstemlekesi olan Kum\n(Cumes) un önüne kadar geldiler. Yunanlılar ile siyasî, ticarî\nve fikrî münasebetlere giriştiler.\nM. E. VI ıncı asrın başlangıçlarında Yunanlılar, müstemlekelerini genişletmeye başladılar. Her taraftan Etrüskleri\nçevirmeye teşebbüs ettiler. Etrüskler de bunun üzerine\nKartacaİılarla anlaştılar. Eskidenberi Tor ve Aka müstemlekelerile Fenikeliler arasında devam eden rekabet, Fenikelilerin\nyokedilmesinden sora, Kartacalılara miras kaldı. Birleşmiş\nEtrüsk ve Kartaca donanması, Marsilyayı tesis eden Foçalıların donanmasile liva [1] (Elbe) da muharebeye tutuştu.\nAkdeniz muvazenesi için ilk yapılan deniz muharebesi\nbudur.\nFoçahlar, muharebeyi kazandı. Fakat, çok zarara uğradılar.\nTecavüze devam etmediler. Hatta müstemlekeleri olan Korsikayı (Kirnos) tahliyeye mecbur kaldılar.\nBütün İtalya kıt'ası, Etrüsklere ve Sicilya ile İspanya, Kar[1] Yahut Aetalia (Atalı - A, Eteli - A) = Etali - a, îlva da İl - ovaya yakın\ngörünüyor.", "n_chars": 2007}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0314", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 269, "page_end": 269, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0269"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 269", "text": "ESKI ITALYA VE ETRUSKLER 269\ntacalılara ait nüfuz mıntakaları olduğu esası üzerinde her iki\ntaraf bir anlaşma yaptı.\nEtrüskler Korsika adasını işgal ettiler. Ticaret noktai nazarından işlettiler. Tyrrhen sahillerindeki yunan müstemlekelerini ortadan kaldırdılar. Ondan sora şimalî İtalyanm\nistilâsına koyuldular. Bolonya (Bolonge) ve Po ırmağı vadilerini zaptettiler. Ombrileri itaatleri altına aldılar. Etrüsk istilâsına kadar bu havalide daha kabile hayatı yaşanıyordu,.\nEtrüskler bu halkı şehir hayatına soktular. Birçok şehirlerin\nbanileri oldular. Lâtin kıt'asmın eski şehirlerinin tipi etrüsk\ntipi olduğunu eski Roma tarihleri kabul ediyor.\n4. ETRÜSK MEDENİYETİ: SAN'AT - ZİRAAT - ZAN AT\nEtrürya (Etrürie) kıt'ası ve Etrüskler milâttan sekiz asır\nevel merkezî İtalyada medeniyetin merkezi ve membaı olmuştu. Diğer hiçbir Avrupalı millet hars itibarile bunlara\nmuadil değildi. Etrüskler İtalyanm en mütemeddin ve en\ntemdinci bir milleti idi. Eyi mühendis, mimar idiler. Sistematik bir programla memleketi imar ettiler. Bataklıkları\nkuruttular. Ormanları işlettiler. Irmakların cereyanlarını tanzim ettiler.\nTaştan mimariyi İtalyanlara öğreten Etrüsklerdi. Bunlar,.\nPompei şehrinin banisi idiler. Eskiden kalma kiremitler,,\nsofra tabakları, vazolar, altından, gümüşten, fildişinden ma- ^ il\nmul ziynet eşyası, çok eski ve ince bir etrüsk medeniyetinin\ndelilleridir.\nEtrüsklerin oymacılığı, Atinada da meşhur idi. Heryerde\nEtrüsklerin imal ettiği işlenmiş aynalar, altından mamul\nkopçalar aranırdı.\nMuasır kuyumculuk bile bir müddet etrüsk modasını\ntakip etti.\nDünyanın mahir çömlekçileri (Res. 121) ve en eyi vazo\nyapanları Etrüsklerdi. San'at sahasında dünyanın muallimleri\nidiler. (Res. 122-123)\nMimarlıkta kemer ve kubbe yapmasını bilirlerdi ki o zaman Grekler bilmiyorlardı.\nKüçükasya ve Mısıra etrüsk gemileri gider, ticaret yaparlardı. Gol sahillerine giderler, kalay getirirler, Baltık sahillerinden de kehlibar alırlardı.", "n_chars": 1933}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0315", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 270, "page_end": 270, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0270"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 270", "text": "270 t a r i h\nC. KIRALLIK DEVRİ\nL LATİYOM VE ROMADA ETRÜSK KIRALLARI\nLatiyom kıt'asmın tarihi ancak Etrüskler devrinde masallardan kurtularak vuzuh kespediyor.\nRomada etrüsk kırallarınm mevcudiyeti, tarihî bir hakikattir. Bunlardan evelki roma kırallarmm mevcudiyeti şüphelidir ve masala müstenittir.\nRomada Etrüsklerden Tarkin Hanedanmm üç kiralı meşhurdur; eski Tarkin, Serviyüs Tülliyüs ve Muhteşem Tarkin\nRomalılaşmış bu isimlerin etrüsk asılları şunlardır.\n(Tarquin) Tarkin = Tarku (Tarchu)\n(Servius) Serviyüs = Mastarna\nVulcide 1857 de bulunan bir resim, bu etrüsk isimlerini\ntesbit etmektedir.\nBu üç kıral bir aile idi. İkinci Tarku birincinin oğlu idi;\nMastarna da damadı idi. Etrüsk an'aneleri Mastarnayı Tarkunun elinden cebren iktidarı alan bir şef olarak göstermektedir.\nŞu muhakkak ki Roma şehri Latiyomlularm elinde iken\nbir şehir değildi. Bataklık arazideki tepeler üzerinde yapılmış birtakım, köylerin federasyonundan ibaretti. Hakikat\nolan şudur: Evvelâ Ligürler Aventin köyünü inşa ettiler. Lâtinler sora Germal ve daha altı köy yaptılar. Bu yedi köyden Yedidağ (Septimontium) federasyonu teşekkül etti. Bunların arasındaki mütemadi nifak ve mücadeleler Etrüsklerin istilâsını kolaylaştırdı. Etrüskler bu istilâdan sora Romayı tesis ettiler [1], ve ırmak şehri manasına olarak Budon\nismini verdiler [2]. Civarındaki bütün bataklıkları kuruttular.\nMastarna zamanında etrafına büyük bir sur inşa ettiler. Etrafındaki arazi ve köyleri ve bilhassa Şahinlere ait Kirinalı zabıt\nve ilhak ettiler. Bu suretle Etrüsklerin zamanında Roma bütün Latiyom kıt'asmın ticarî ve sınaî merkezi oldu. Heryerden birçok halk gelip yerleşmiye başladı. Romalı iki kısım\nahali meydana geldi. Yedidağın eski halkı zadegân; bunlar\n[1] Romanın tesisi hakkında mevcut olan kurt efsanesi soradan\nuydurulmuştur.\n[2] Grafunder, Etimologie Etrusque de nom de Roma (Rud:..=ırmak\n(Çağatayca).", "n_chars": 1877}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0316", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 271, "page_end": 271, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0271"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 271", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 271\nPatrici namını aldılar ve yeni gelen halk avam; bunlara Pl^\ndediler.\nEtrüskler Romada büyük eserler yaptılar. Kloaka - Maksima (Ciloaca - Maxima) namını alan büyük lâğımlar, Triyat\n(Triade) mabedi, Serviyüs kaleleri, Palaten sarnıçları mimarî\nitibarile herkesin takdirini celbediyor. Latiyomdaki etrüsk\nhakimiyeti bir buçuk asır kadar devam etti.\n2. ROMADA ETRÜSK HAKİMİYETİNİN ZEVALİ\nEtrüskler Kampanyada tamamen yerleştikten sora iyon\nmüstemlekesi olan Kumu (Cumes) da almak istediler. Yunanlıların reisi olan Aristodem milâttan 530 sene evel Etrüskleri\nmağlûp ve tardetti. Bu hezimet, Latiyom halkının Etrüskler\naleyhine kıyamına sebep oldu. Kumlular Latiyomlularla\nbirleştiler. Yaptıkları muharebelerde, Etrüskleri tekrar mağlûp ettiler. Bu mağlûbiyet, roma halkını cesaretlendirdi ve\nisyana şevketti. Kıral Tarku, Roma haricinde Lâtinlerle harbederken akrabasından birisi Patricilerden Lukres (Lucrece)\nnamında bir kıza tecavüz etti. Bu vak'a ahaliyi heyecana\ndüşürdü. Patriciler bundan istifade etti ve yine kıral ailesinden Brütüsün riyaseti alhnda ihtilâl çıkardılar. Tarkuyu hal'etti\n1er. Bu ihtilâle 509 ihtilâli derler. Tarku Romaya dönüşünde\nşehrin kapılarını kapalı buldu. Kere şehrine çekilmiye mecbur\nkaldı. Bu suretle Romada etrüsk hakimiyeti nihayet buldu.\n3. ROMA VE İTALYA BİRLİĞİ\nRomada etrüsk hakimiyeti zeval bulduğu devirde bütün\nİtalya kıt'ası İtâlyot, Ombri, Sabin, Lâtin, Etrüsk, Yapıg, Venet\ngibi muhtelif kavimler elinde idi.\nM. E. IV üncü asır iptidasında bu kavimler silsilesine\nGollüler de iltihak ediyor. Bunların lisanları hep ayrı idi. Üç\nasırlık bir mücadeleden sora. Roma bunları birleştirmeye\nmuvaffak oldu.\nDahilî karışıklık:\nBu mücadeleler safhalarına kısaca temas edelim: Etrüskler, Romadan çıktıktan sora, Romadaki idare birliği bozuldu.\nYeni Etrüsk reislerinden Porsena Romayı tekrar bir müddet\niçin zaptettiği zaman Serviyüs kalesini yıkmıştı; bu suretle", "n_chars": 1926}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0317", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 272, "page_end": 272, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0272"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 272", "text": "272 TARIH\nRoma, harice karşı da müdafaa noktai nazarmdan zayıf kalmıştı. Romayı teşkil eden siteler arasında yerlilik cereyanları\nbaşlamıştı. Plep ile Patrici sınıfları arasında mücadeleler\nhadis oldu. Diğer taraftan 509 ihtilâlinden sora Lâtiyom kıt'ası\nRoma tahakkümünü kabul etmek istemedi. Aralarındaki mücadele Regüla harbinde Roma muvaffakiyeti ile neticelendi.\nM. E. V inci asır iptidalarında Şahinler oturSABİN TAARRUZU\ndukları dağlardan inerken Etrüskleri ve\nOmbrileri mağlûp ettiler. Apuliyi istilâ ederek Romayı tehdide başladılar. Reisleri Appius bir müddet Kapitola hâkim\noldu. Nihayet Romalılar bir muahede yaptılar.\nEKELER VE VOLSK. Di&f^ ^raftan M. E.462de Ekeler (Eques) [1]\nLAR TECAVÜZÜ Volsklar Roma kapılarına dayandılar.\nUzun bir müddet Roma bunların tehdidine\nmaruz kaldı.\nBunlara Etrüsklerin tehdidini de ilâve etmek lâzımdır.\nPorsena Romadan aldığı Tiber ırmağının sağ sahillerini Etrüsk olan Veü sitesine vermişti. Romalılar bunu istirdat\netmek istediler. îlk muharebede mağlûp oldular. Fakat,\nVelilerin reisi olan Tolunvius bir muharebede maktul düştü.\n20 sene müddetle bir muahede aktolundu. Romalılar, HermiMerle ittifak ederek Volskları mağlûp etmiye muvaffak\noldular; ondan sora Veü şehrine taarruza başladılar.\nŞimalden Gollülerin istilâsı ve cenuptan Siraküzalılarm ve\nYunanlıların tecavüzlerile zayıflıyan diğer Etrüsk şehirleri\nVeiiye yardım edemedi. Roma ordusu nihayet bu şehri zaptetti. Bütün cenup ve bilâhare Merkezî Etrürye, Romalılar\ntarafından istilâ edildi.\nBu suretle birçok âlimlerin roma medeniyetinin ve hatta\nşehrinin hakikî banisi olduklarında ittifak ettikleri Etrüsklerin büyük tarihî rolleri nihayet buluyor.\n4. GOLLÜLERİN İSTİLÂSI\nPo havzasında oturan. Gollüler, cenuba yürüdüler; Etrüsk\nşehirlerini zaptettiler. Bu şehirlerden Roma himayesinde\nolanlar vardı. Bu sebeple. Roma Gollülere bir sefaret heyeti\ngönderdi, şehirler lehine tavassut etmek istiyordu. Fakat bu heyet Gollüleri kızdıracak tedbirsizlikte bulundu. Gollüler reis[1] Etrüsklere mensup olan bu kavmin ismi şayanı dikkattir.", "n_chars": 2043}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0318", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 273, "page_end": 273, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0273"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 273", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 273\nleri Brennin kumandasında Roma üzerine yürüdüler (M. E 930)\nRomayı zaptettiler ve yaktılar. Romalılar, sulh teklif ettiler\nZaten yalnız yağma için Romaya gelen Gollüler ayni zamanda\nVenetler tarafından tazyika maruz kaldıkları içfn a Z b t\ntazminat mukabilinde sulh yaptılar. Sulh şartlarını L i f l e t -\nmek ıçın yalvaran Romalılara bu reisin verdiği \"veylmaâluplara - Vce vicitis,, cevabı meşhurdur. ^\n5. ROMANIN İHYASI\nGollüler geri çekildiler ve Şimalî İtalyada kaldılar. Gollülerin istila ve tazyiki italya kavimlerinde bir tesanüt meydana gelmeşine sebep odu. Romalılar, bu haleti ruhiyeden i s k d e etiller Hazırlandılar. Servıyüs kalesini yeniden insa ettiler Ordularını tanzim ettiler. Yeniden Etrürye kıt'asmı zaptettiler\nSiTâ^^i^er. ^^ memleketlerini\ngeld1.° Roma, Gollülerin istilâsından evelki haline\n6. ROMALILARIN TAARRUZ HARPLERİ\nKAMPANİNİN Samnilerin taarruzuna maİLHAKI Kampani kıt'ası sakinleri Romadan muavenet istediler. Bu kıt'anın çok\nzengin ve mümbit olması Romalıları tahrik etti ve Samnilerle harba girişmesine sebep oldu. Roma ordusu Samnileri\nmağlup etti. M. E. 341 de aktolunan muahede ile Romalılar\nKampanıyi aldılar.\nLÂTİYOMUN ZAPTI esnada Lâtinler Romada Senatoda müu 1 , • . konsüllük gibi birtakım siyası haklar istediler. Roma bu talebi reddettiğinden lâtin\nşehirleri isyan ettiler. Fakat Romalılar bunları tedip ve bütün\nLaüyomu zaptettiler. Roma resmen Lâtiyomun merkezi oldu.\nSAMNİYOMUN ^^^^^ İtalyadaki bütün hakimiyetine\nZAPTI yalnız Samnileri hail görüyordu. Romanın\nmüttefiki olan Napolinin Samniler tarafından zapti harp sebebi oldu. Harp uzun müddet devam etti.\n18", "n_chars": 1639}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0319", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 274, "page_end": 274, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0274"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 274", "text": "2 7 4 TARIH\nSam iler bir müddet Etrüsklerle birleştiler. Fakat mağlûp\noldular. Samniyum tamamen Romalılar eline geçti.\n.. .. Romalılar artık Cenubî îtalyadaki Yunanlılarla temasa geldiler.\nSamnilerle muharebe zamanında, Romalılar\nbu yunan müstamerelerinin bitaraflıklarını siyasî anlaşmalarla temine muvaffak olmuşlardı. Bu müstemlekeler arasında çok münaîeretler ve umumî bir tereddi vardı. Romalılar\nbundan istifade ederek bu şehirleri de istilâya başladılar.\nBunlardan en büyüğü Tarent; komşusu\nMUİSrebe Makedonya Kiralı Pirus (Pyrrus)tan\nyardım istedi. Pirus, büyük bir imparatorluk yapmak istiyordu; ordusu kuvvetli ye muntazam idi.\nKendisi de büyük bir kumandan vasıflarını haizdi. Tarantlılann bu davetini kabul etti. 2 0 , 0 0 0 kişilik bir ordu ile geldi;\nTaranta çıktı, Romalılar Pirusa karşı ordu gönderdiler. Fakat\nçok olmalarına rağmen Heraklede mağlûp oldular. Pirus ordusunun zayiatı da mühim idi. Bütün Cenubî îtalyadaki Yunanlılar ve Samniler Pirusa iltihak etti. Pirus Merkezî\nİtalyaya doğru yürüdü. Maksadı orada halkı Roma aleyhine\nayaklandırmaktı. Fakat muvaffak olamadı. Bu esnada Kartacalılar, Romalılara yardım etmek istediler ve hatta bir donanma gönderdiler. Fakat Romalılar İtalya işlerine Kartacahların herne suretle olursa olsun müdahalesini hoş görmediler, ve muaveneti reddettiler. Pirus tekrar şimale doğru\ntaarruz etti. Fakat bu defa roma ordusu tarafından mağlûp\nedildi. Bunun üzerine yeniden ordu getirmek behanesile\nTarantı terketti. Romalılar, Taranta girdiler ve Cenubî îtalyadaki yunan müstemlekelerini de Romaya ilhak ettiler.\nD. KIRALLIĞIN SUKUTUNDAN SORA KOMADAKİ\nREJİM. CUMHURİYET\n„ .. 5 0 9 ihtilâlinden sora, Romalılar kıralhğı\n^ ^ S T ^ m i i i ? ilga ettiler. Cümhuriyet kurdular. İhtilâlin\nDIKTA10U1.U1İ reisleri olan Brütüs ve Kollatin iktidarı\nPretorlsiV (.askerî reis) namile ellerine aldılar; soraları\nbu pretor ismi Konsüle çevrildi. Bunların en birinci", "n_chars": 1906}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0320", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 275, "page_end": 275, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0275"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 275", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 275\nvazifesi askere kumanda etmekti. Bir sene müddetle Roma\nhalkı tarafından müntehap idiler. Yekdiğerini kontrol eder^\nlerdı. Senato ile istişareye mecburdular. Senato tarafıS^n\nicabında izahat vermek üzere davet edilirlerdi. TehîıLe ve\nharp zamanlarında bu iki konsül bir diktatör tarafından istıhlaf edilirlerdi. Senatonun reyile ekseriya bu iki konsülden\nbin, altı ay müddetle diktatör intihap edilirdi. Diktatörün\nmu lak bir salâhiyeti vardı. Konsüller uzun müddet patncilerden intihap edilirlerdi. Senato, servete göre tasnif edilmiş\nsınıflar olan Ç'mf^H lerden mürekkepti. Bunun için reylerin ekseriyeti aristokratların elinde idi.\nPLEPLERİN VA- P^^P^®\"\" siyasî hukuku hemen yok gibi idi.\n2İYETİ ^^^ arasında izdivaç memnu idi. Paralan yoktu. Patricilerden aldıkları borçları\nd u f r ^ S r ^ n ^ ^ ' f ^^ kendileri esir olarak çahşmıya mecburdular. Efendileri her türiü hukuka malik idiler. Hatta icabı ıda esirlerini öldürebilirlerdi.\nPLEPLERİN NÜMA- .^^^Jy^t tahammülfersa idi. Plepl er bu\nYİSLERİ vazıyetin ıslahını istediler. Redde uğradılar\nBunun üzerine Volsk 1ar üzerine yapılan\nsefere iştirakten imtina ettiler. Şehri terkettiler. Patriciler\nkorktular. Müzakere için adam gönderdiler\nPlep tribünleri - Plepler borçlann ilgası ve kendi hukuklarını müdafaa için kendilerine mahsus Tribünlerin ihdası şartıle avdete razı oldular. Bu Tribün azasının ^e^osile\nbir Plep hakkında verilen herhangi bir idarî ve kazaî karar refedıhrdı. Bundan yalnız diktatör karariarı müstesna idi\nPlepler yavaş yavaş siyasî toplanmalar yapmıya başladılar.'\nBidayette resmi mahiyette olmıyan bu toplanmalar M E 4 9 9\ntanhınde resmî meclis olarak kabul edildi. M. E.257 tarihinde\nbu meclis Senato gibi vazıı kanun oldu.\nİLKYA2ILI KANUN ^^^ zamanlarda tamamen\n(DEÇEMVİRLER) ^^^ mektup değildi. Kaza salâhiyeti\nPatriciler elinde idi. M. E. 461 de plep tribünlennden Terentiyüs konsüller tarafından tatbiki mecburi olacak kanunun vaz'mı istedi. Uzun mücadelelerden sora Patncıler muvafakat ettiler. Kanunu yaptılar ve bunu Forum\nmeydanında asılan 12 levhaya yazdılar. Bu suretle bu ilk", "n_chars": 2096}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0321", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 276, "page_end": 276, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0276"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 276", "text": "276 TARIH\nRoma Kanunu ( On iki Levha Kanunu — Deçemvirler) unvanını\naldı. Bu kanun, halkın hakimiyetini kabul ediyordu. Plep ve\npatriciler arasında fark kabul etmiyordu. Aralarında izdivaca\nmüsaade ediyordu.\nA R A Z Î - K A N U N L A R - H Ü K Ü M E T T E Ş K İ L Â T I\nArazi— Yeni zaptedilen arazinin en büyük kısmı devlete aitti. Diğer kısımların en çoğu Patricilere tevzi edilirdi.\nDevlete ait olan kısımları da Patriciler kiralardı. Soraları kira vermezler ve yavaş yavaş araziye tesahup ederlerdi. Bu\nvaziyeti değiştirmek için uzun mücadeleler oldu.\nKanunlar— Plep tribününden Liçinüs 9 senelik bir mücadeleden sora üç kanun kabul ettirdi. Birincisine nazaran\niki konsülden biri daima Pleplerden olacaktı. Kanunların\ni 4 ikincisi borçluların vaziyetini tahfif ediyordu. Üçüncüsü de\nbir şahsa 125 hektar araziden fazla bir arazinin isticarını\nmenediyordu,\nTeşkilât— Plepler bu kanunların tatbikini yalnız konsüllere bırakmak istemediler. Yavaş yavaş konsüllerin salâhiyeti diğer makamlara intikale başladı. Maliye işleri Senato tarafından müntehap Kestör lerin eline geçti. Şehrin dahilî idaresi ile meşgul olmak üzere sansörler oldu. Kaza\nsalâhiyeti Pretorlara verildi. Bu suretle yavaş yavaş bütün\ni : icra makamları Plepler için elde edilebilir oldu.\n2. ORDU\nRoma ordusu bidayette daimî değildi. Her\nIPTIDAÎ ORDU sene Senatonun kararile tesbit edilen orduyu\nteşkil için herkes kendi masrafile asker olmıya mecburdu.\nBunlar silâhlı ve mücehhez olarak kapitola gelirler ve Lejipon lan teşkil ederlerdi. Kırallık devrinde millî ordunun\nmiktarı 3000 kadardı.\nRomanın tevessüü üzerine daimî ve mun^'^^T^^İKİ^'^ ^^^^^ ^^^ orduya ihtiyaç hasıl oldu. Askerlik mecburî yapıldı. Halk beş sınıfa ayrıldı.\nEn zenginler süvari oluyordu. Fakirlerin teçhizatını hükümet veriyordu.", "n_chars": 1772}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0322", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 277, "page_end": 277, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0277"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 277", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 277\nMESLEK ORDUSU asker olması memleket genişleM. E. BEŞINCI ASıR dikten sora mahzurlu olmıya başladı Arazı sürülmeden kalıyordu. Aileler aç kahyordu. Bidayette hükümetin kendilerine bir miktar nara\nvermesi kararlaştırıldı. Bu suretle fakirlerden mürekkeo\nbir meslek ordusu meydana geldi. Soraları yabancı millet\nerden ücretle yardımcı askerler de aldılar. Leiiyonların\nkuvveti 6000 ne çıktı. «J'yoniarın\nLEJİYON VE TEŞ. ayrıca süvarilerini de ihtiva etmek\nKILÂTı şartıle dört parçadan teşekkül ediyordu Bu\n^ , parçalara Leji^on denirdi. Konsül veya diktatör tarafından kumanda ediliyordu. Konsüller ya ayrı ayrı\nveya münavebe ile veya müştereken kumanda ederlerdi.\nKonsüller tarafından müntehap askerî tribün denilen diğer\nkumandanlar da daha küçük kıt'aları idare ederlerdi. Harekat esnasmda ordu geceleri daima Kamp yapardı. Romalılar, bu gece tertibatına çok ehemmiyet verirlerdi\nRoma ordusu mızrak ve kılıçla harbederdi. Millî silâhları bir nevi uzun mızrak olan Pilom idi.\nAsker zırhlarla mesturdu. Esir olmak veya kaçmak, şiddetli cezayı müstelzimdi ve çok ayıptı. Anibal ile muharebelerde Senato, esirleri tekrar satınalmak teklifini reddetti\nve Romadaki kölelerden bir ordunun teşkilini tercih etti\nRoma, kahramanlık yapan asker ve kumandanlara her türlü\nmükafatı yapardı. Para, arazi, nişan ve unvan verirdi. Muzaffer kumandanlara zafer alayı yapardı. Bu büyük taltif\nyalnız Senato veya halkın kararile fevkalâde zafer kazanan\nkumandanlara yapılırdı. Muzaffer kumandan önünde esirleri\nve harp ganaimi, arkasında askeri ve bütün halk olduğu halde büyük alay ile Romaya girerek Kapitola giderdi. Bu\nalaylar esnasında muzaffer kumandan atın üstünde Allahı\ntemsil ederdi. Kapitolda birçok askerî oyunlar yapılırdı.\n' !• ^ 'i\n3. H A L K I N H A K İ M İ Y E T İ • , . r\nSENATO ^ HALK İÇTİMALARI ^FORUM i'\"\nKıralhğm sukutundanberi halk kendisini hükümdar bilirdi. Bütün hürmet ve itibar halka aitti. \"împerium,, yani haki", "n_chars": 1949}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0323", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 278, "page_end": 278, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0278"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 278", "text": "278 TARIH\nmiyet ve kudreti elinde tutan halk idi. Bu halkın arasında eski Konsüller, kumandanlar ve büyük aile reisleri ve halkın ileri gelenlerinden mürekkep bir zümre Senatoyu teşkil ederdi.\nBunlar evelce kırallar tarafından intihap edilirdi. Bu salâhiyet,\nkonsüllere geçti. Senatonun filî bir salâhiyeti yok gibi idi.\nFakat Senato hakikatte bütün Roma tarihinde büyük bir nüfuz sahibi olmuştu. Senato diğer halk içtimalarının kararlarını da tasdik ederdi. Yalnız M. E. 287 den itibaren tribünlerin kararı bundan istisna edildi. Diktatör ve konsülleri Senato\nintihap ederdi. Umumî selâmet ve menfaat için her türlü kararları vermek salâhiyetine malikti. Ecnebilere karşı milleti\ntemsil ederdi; harp ve sulh kararını halk ile istişare ederek\nverirdi. Senatoya konsül veya pretor riyaset ederdi. Forum\nmeydanına nazır \"Küria Dostilia,, da tahtadan sıraları olan bir\nsalonda içtima olurdu. îçtima alenî idi. Riyaset eden içtima\nsebebini izah ederdi. Herkes ayrı ayrı oturduğu yerde rey\nverirdi.\nSenatodan başka halk içtimaları vardı. Bunlara Çennyo\ndenirdi. Burada nutuklar söylenir, umumî meseleler münakaşa edilir, efkârı umumiye hazırlanırdı. Bunlar Forum meydanında toplanırdı. Roma tarihinde bu meydanın halk içtimaları itibarile büyük bir siyasî ehemmiyeti olmuştur.\nEsas itibarile şark allahlarile Roma allahlan arasında büyük bir münasebet vardır.\nRomalıların itikadı Yunanlılarınki gibi şairane ve hayalî değildi. Romada her allahm muayyen salâhiyet ve işleri vardı.\nHer Romalı, allahlardan amelî vazifeler beklerdi. ''Diespater„\nRomalıyı meydana getirir. \"Educa,, yemesini öğretir, \"Potina,,\niçmesini, \"İterduca,, yürümesini, \"Vervactor,, çifçiliği öğretirdi.\nHer şehrin ve her mahallenin ve hatta ailenin kendisine\nmahsus allahları da vardı. Yavaş yavaş bu hususî allahlar, umumî site allahlarma tebeddül etti. \"Jüpiter„ sema, yağmur\nve zaman Allahı oldu. Ayni zamanda hayat ve ölüm allahı\nidi, \"ifars,, harp Allahı \"Satürn,, hasat ve ziraat Allahı.\nEski Romada bu allahlarm insan şeklinde timsalleri yoktu. Mars uzun müddet bir kılıç ile temsil edilirdi. İbadetler\nve allahlara yapılan kurbanlar rahipler tarafından idare ediirdi. Bunlar Patricilerden mürekkepti. Kıral en büyük rahipti.\nYanında beş rahip bulunurdu. En büyüklerine Pontifeks Maksimus denirdi.", "n_chars": 2270}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0324", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 279, "page_end": 279, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0279"], "running_head": "ESKI iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 279", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 279\nE. ROMA EMPERİYALİSMİ\n1. FETIHLER\nBirleşmiş bir İtalya coğrafî ve umumî vaziyeti itibarile\nüç meselenin halli karşısında kalmakta idi:\n1 — Tyrrhen meselesi\n2 — Adriyatik meselesi\n3 — Kontinen meselesi.\nTyrrhen meselesi; İtalyamn emniyeti ve Akdenizdeki münasebetleri itibarile mühimdi. Adriyatik denizi ise Balkanlara\nkarşı müdafaa ve emniyet noktai nazarından şayanı ehemmiyettir. Bahusus bu denizlerin İtalya sahilleri Balkan sahillerinin aksi olarak ada ve liman gibi lâzım olan müdafaa vesaitine malik değildir. İtalya federasyonu Apenin silsilesini geçmiyordu. Tam birlik için Kontinen meselesini de halletmek\nlâzımdı. Bugünkü tabiî hudut telâkkilerine göre Roma her\nşeyden evel üçüncü meseleyi halletmek mecburiyetinde idi.\nFakat Romalılar, Alplerin tabiî bir hudut olduğunun ehemmiyetini pek geç anladılar. Diğer taraftan daha iptidada Goller ile mücadeleyi Romalılar müdebbirane görmediler. Adriyatik sahillerindeki Epir ve Makedonya kıralları dahilî kargaşalıklar içinde çok zâfa uğramışlardı. Romalılar o taraftan bir\ntehlike görmüyorlardı. Halbuki Kartacanın gittikçe büyümesi\nRomalılar için Tyrrhen rneselesinin hallini daha müstacel yaptı.\nPÖN HARPLERİ hartaca ile Roma arasında üç mühim harp\noldu. Bu harpler Pön harpleri adıyla tarihe geçmiştir. Romalılar, Kartacalılara Pöni (Poeni) derlerdi;\nbu kelime Grekçe Foinikes (Phoinikes) yani Fenikeli kelimesinin kırılmışıdır.\nKartaca — Fenikeliler M. E. IX uncu asrın nihayetlerine\ndoğru, Sicilyanın garp ucuna karşı olan Tunus körfezinde\nbir müstemleke kurmuşlardı. Bu müstemlekeye; Pön dilince\nKart hadatsch denirdi; Lâtinler bunu Kartago (Carthago)\nyaptılar.\nKartaca, M. E. VI ıncı asırda mühim bir ticaret merkezi\noldu. Kartaca gemileri, yalnız Garbî Akdeniz sahillerinde\nkalmıyordu. Tarık boğazından geçerek Büyük Atlas Denizinde dolaşıyordu. Bu tarihte, Kirenaikten, Büyük Atlas Denizine\nkadar Afrikanm bütün şimal sahilleri İspanya ve İspanyanın", "n_chars": 1942}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0325", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 280, "page_end": 280, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0280"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 280", "text": "280 TARIH\naltın madenleri Korsika ve Sardinya, Kartacalılarm nüfuzu\naltına girmişti ve Kartacayı saran bütün Libililer de ayni\nvaziyete girmişti. Kartacanın M. E. IV üncü asırdan itibaren\nnüfusu 400.000 kişiden aşağı değildi.\nFenikeliler Kartacayı ilk tesis ettikleri zaKARTACADA\nSİYASÎ TEŞKİLÂT man idarelerini iki hâkime bırakırlardı. Fakat, bu kuvvet yavaş yavaş ihtiyarlar meclisine geçti. Bu meclis, eski aileler arasından intihap olunan\notuz azadan mürekkepti. Nihayet en zengin vatandaşları\ntemsil etmek üzere 100 kişilik bir meclis bütün işlerin murakabesini eline aldı. Bütün Kartacalılarm hayat ve malları\nüzerinde mutlak bir idare tesis etti. Bundan başka yine büyük ailelerden intihap olunan 300 kişilik bir meclis vardı.\nKartaca devletine zenginler tarafından idare olunan bir\ncümhuriyet denebilir. Devletin başında Romada olduğu gibi,\nbir sene müddetle halk tarafından intihap olunan iki Magisira^bulunurdu. Bunlara Süfet ler derlerdi. Süfetler, Roma konsüllerine nispetle çok az iktidara sahip idiler. Hakikatte devleti idare ve herkesi murakabe eden meclisler idi.\nOnlarca siyaset, her şeyden evel, para ve ticaret meselesinden başka biri'şey değildi. Fakat, bu hal, onları kahramanlık aşkına kadar ileri götürdü.\nCümhuriyette, babadan oğula jeneral yetişKARTACA ORDU\nVE DONANMASI tiren asker aileleri vardı. Ordu, Ege havzasından, İtalyadan, Afrikadan, yahut barbar\ngarp memleketlerinden, her taraftan toplanmış ücretli askerlerden mürekkep idi.\nTabiatile hiçbir vatanperverliği yoktu. Yalnız kumandanları için fedakâr idiler. Donanma bilâkis vatandaşlardan\ntertip olunmuştu. Kartaca harp filosu gemilerinin adedi ve\nmürettebatının meharetile Akdenizin en kuvvetli donanması idi.\n»rtMA Îıı? K-ARTA Kartacalılarıu tabiî rakip ve düşmanları AkCA^ASINDA fajc denizdeki îyon ve Tor müstemlekeleri ve\nMÜNASEBET bilhassa Marsilya ve Siraküza idi. Kartacalı1ar kendilerine İtalyadan müttefik aradılar.\nEvvelâ Etrüsklerle, sora da Lâtinlerle müttefik oldular. Kartaca ile Roma arasında uzun müddet dostane münasebetler\ncereyan etti.", "n_chars": 2041}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0326", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 281, "page_end": 281, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0281"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 281", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 281\nMilâttan evel 508 den itibaren iki şehrin bir muahede\nyaptığı naklolunur. Milâtten evel 279 da Pirus aleyhine bir\nİttifak misakı yaptıkları muhakkaktır. Anlaşılıyor ki Pön\nharpleri ırk düşmanlığından değil, ve fakat şiddetle ve birdenbire meydana çıkan menfaat zıddiyetinden ileri gelmiştir.\n2. I mcl PÖN HARBİ\n(M. E. 274 — 241)\nKartacahlar M. E. 380 tarihinde adalarını işgal ve\nSicilya sahillerinde müstemlekelerini tevsi ettiler. Romalılar\nda Pirusun çekilmesinden sora Cenubî İtalyayı istilâya başladılar. Regiyonsi kadar geldiler. Sicilyanın karsısında durdular.\nBu zamanlarda Sicilya adası, üç hükümet arasında taksim\nedilmiş bulunuyordu. Mesina, Kampanyah korsanlar olan\nMamertinler in; cenubuşarkide, Siraküza Hiyeron adında bir\nkiralın idaresinde idi.\nAdanın garbında Kartaca, hâkim bulunuyordu.\nRomalılar, Regiyondan 3 - 4 kilometrelik bir boğazın ötesinde Sicilya adasını görüyorlardı. Karlı Etna tepesi, buğdayile zengin, mahsuldar topraklar eski bir medeniyet yeri\nSicilya îtalyanın tabiî uzaması idi.\nRomalılar, Mesina boğazını kontrola başladılar. îtalyanın\nRoma tarafından birleştirilmesine mâni olamıyan Kartaca, hiç\nolmazsa en mühim müstemlekelerinin bulunduğu Sicilyaya\nRomanın girmesine mâni olmak istiyordu. Fakat; Hiyeron ile\nMamertinler arasında çıkan bir harp, Kartacalılara Mesinayı\nişgal fırsatını verdi.\nSİCİLYADA HARP Hiyeron, Mamertinlere galip geldi; Mesina\nboğazına yerleşti .Roma kendisini resmen tanıdı. Sicilya adasının işlerine Romanın bu tarzda müdahalesini Kartacahlar hoş görmedi.\n^ Askerlerini Mesinaya soktu. Bu suretle Mesina boğazının\niki tarafında Romalılar ve Kartacahlar karşı karşıya geldiler.\nBu esnada Mamertinler Romadan imdat istediler. Boğazı\ngeçmek istiyen roma donanmasına, kartaca donanması hücum etti ve geriye attı (M. E. 264). Bununla beraber. Roma", "n_chars": 1834}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0327", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 282, "page_end": 282, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0282"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 282", "text": "282 TARIH\nAmirali Klodyüs adaya çıkmağa muvaffak oldu. Mülakat\nbehanesile Kartaca amirali Hannonn gafil avladı. Mesina\nkalesini teslim şartile hürriyetini iade etti. Harp ilân edilmiş\noldu. Roma ordusu, karaya çıktı. Hieronu itaate icbar etti.\nKartacalıları adanın şimaligarbisine kadar sürdü.\nDENİZ MUHAREBESİ Romanın ilk zamanlarda kuvvetli donanması yoktu. Bunu hazırladılar. Kartaca donanmasını mağlûp etmeye muvaffak oldular.\nBu muvaffakiyet Romalıları teşci etti. 40,000\n^ ^ ^ b e \" \" \" \" \" ^ ' kişilik bir orduyu (M. E. 256) şimalî Afrika sahillerine çıkardılar. O zamana kadar\nKartacahlar harp ve sulh taraftarı olmak üzere iki partiye ayrılmışlardı. Bu yakın tehlike, onları birleştirdi. Kumandan\ntayin ettikleri bir Ispartah Tunusun yakınında roma ordusunu mağlûp ve kumandanını esir etti. Roma ordusunun\nbakiyesi büyük müşkülâtla îtalyaya avdet edebildi. Bu zafere\nrağmen Kartacahlar bir iki yer müstesna olmak üzere Sicilya\nadasını gerialamadılar.\n. . . Kartacahlann elinde, yalnız Lilibe ve Drapa^^^MVUA^EBE^^ ^ ^ ^ kalmıştı. Buralara yerleşen Kartaca\njenerali Hamilkar Barka Romalıları esaslı\nbir surette tacize başladı. Buraya, Roma, büyük bir donanma\ngönderdi, ve Kartaca donanmasını mağlûp etti.\nSULH MUAHEDESİ ^unun üzerine Kartacahlar sulh istedi. Hamilkan müzakereye memur etti. Hamilkar,\nbütün Sicilyayı Romalılara terketti. Esirlerini iade etti. 10 senede verilmek üzere harp tazminatı vermeyi kabul etti. Bu\nsuretle birinci Pön harbi bitti (M. E. 241).\n3. I İNCİ PÖN HARBİNDEN SORA\nli i! I; ROMA VE KARTACA\nil\nt w Birinci Pön harbinden sora, Kartacahlar ücretli askerle•i rinin yaptığı bir isyan karşısında kaldı. Bu isyana Sardenyadaki askerleri de iştirak etti. Hamükar büyük bir şiddetle\nKartacadaki isyanı basürmağa muvaffak oldu. Bundan sora\nKartaca hükümeti Sardinyada hâkimiyetini iade etmek iste", "n_chars": 1826}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0328", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 283, "page_end": 283, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0283"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUKSLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 283", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜKSLER 283\ndi. Roma, buna müsaade etmedi. Böyle bir müdahaleyi\nharp sebebi yapacağını bildirdi.\nKartaca Sardinya adasından vazgeçti. Romalılar, Sardinyanın sahillerini işgal ettiler. Dahili işgal için uzun ve\nkanh mücadeleler oldu. Nihayet buna muvaffak olundu.\nBu esnada Korsika adasını da işgale çalışıyorlardı. Uzun\nmuharebelerden sora, yerli halk ile musalâha yapıldı. Adanın dahil kısmı yerh kabilelere bırakıldı. Sahillerim Romalılar aldılar. Bu suretle Roma, Sicilya, Sardinya ve Korsikaadalarını, zaptederek, Tyrrhen meselesini halletmiş oldu.\n4. ROMA VE GOLLÜLER\nRomalılar, Kartacalılarla meşgul iken, şimalî îtalyahlar ve\nGollüler ile gayet müdebbirane bir siyaset takip etti. Bunların\nhusumetlerini celbetmemeye çalıştı. Fakat, Romalılara karşı,\ntecavüz eden ve Gollülerin komşusu olan Ligürler ile yapılan\nbir harp muhasamaya sebep oldu.\nLigürler ilk zamanlarda Romalıları mağlûp etti. Roma\ntekrar bir kuvvetli ordu gönderdi. Ligürler, mutavaat etti.\nRoma kuvvetleri Sisalperie dayandı. Tehlikeyi gören Gollüler bütün civar halkı da ayaklandırarak tecavüz ettiler. Cenubî Etrüryeyl aldılar; fakat, büyük, bir muharebe yaptılar (M. E. 225). Müthiş bir hezimete uğradılar. Romalılar\nApenin dağlarını geçtiler, bütün Sizalpen kıt'asmı işgal ettiler.\nNihayet, süvari kıt'aları ile Müan zaptolundu. Romalılar bu\nfeühlerini Venet'e ve îlliryaya kadar götürdüler. Bu suretle\nbütün Şimalî îtalya Romanın hakimiyetine girdi.\n5. YENİ BİR HARBE HAZİRLİK\nKARTACALILAR İSYANDA\nSardinyanın zaptı Kartacalıları çok müteessir etmişti.\nBilhassa Hamilkar hemşerilerini Romalılardan intikama\nteşvik ediyordu. Fakat Romanın Şimalî îtalya ve Sicilya\nmuvaffakiyetleri Kartacalıları çok korkutmuştu. Hamilkar\nîber Yarımadasını zaptederek o yoldan Romayı tehdide\nkarar verdi. Kartacahlar bu yolu elde ederek ilk harpte\nkaybettiklerini telâfi edeceklerini ümit ediyorlardı; çünkü", "n_chars": 1884}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0329", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 284, "page_end": 284, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0284"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 284", "text": "284 TARIH\nİspanya zengindi. Bu teşebbüs muvaffak oldu. îber kabileleri kartaca ordusuna mutavaat ettiler. Bu muvaffakiyeti\ntetviç için Kartacalılar Carthagen (Yeni Kartaca) şehrini\ninşa ettiler. İspanyada hakikî bir kıralhk kurulmuştu.\nHamilkar öldü. Damadı Hasdrubal onun eserine devam\netti. Harp için kuvvetli bir ordu ve hazine hazırlanmıya başladı. Bunun ölümünden sora, ordu, kayınbiraderi ve Hamilkarm oğlu Anibalı kumandan ve reis olarak intihap etti.\nAnibal, 27 yaşındaydı, tarihin tanıdığı en\nANIBAL\nbüyük kumandanlardan biri oldu. Cismen\nve fikren yorulmak bilmezdi. Teşebbüslerinde cür'etkârdı.\nFikirlerinde vazıh idi. Muharebeyi hazırlarken müdebbirane\nidi. Askerleri eyi tanır, onların hayatını yaşar, onlarla konuşmasını ve onlara inanılmaz kuvvet sarfettirmeyi bilirdi.\nAskerleri istirahat zamanında tamamile serbest bırakırdı.\nMuhtelif kıtaatı kabiliyetlerine göre kullanmakta, bir orduyu\ndüşman memleketinde yürütmekte ve beslemekte eski zamanda benzeri yoktu, kendine yalnız bir hırs hâkimdi: Romaya\nkarşı kin, Romayı yıkmak, Kartacanm şevketini yükseltmek\nve Kartacada kendi ailesinin hakimiyetini tesis etmek\nistiyordu.\nANİBALIN ORDUSU ^nibalın bir meslek ordusu vardı; ücretli\naskerlerden mürekkepti. Saf piyadeleri,\nAfrikadan ve İspanyadan toplanırdı. Hafif piyade bilhassa\no zaman atıcılıkta meşhur \" Baleares „ adalılarından idi.\nSüvariler, Nümidyalı idi. Bu süvariler pek mükemmel ata\nbinerlerdi. Anibalı, Romalılara uzun zamanlar faik kılan bu\nsüvariler idi. Orduda filler de vardı. Bu ordunun askerî\ndeğeri yüksekti. Fakat, soraları, Anibal, bu orduyu biribirine\nbenzemiyen Goller ve İtalyanlarla tamamlamıya mecbur oldu.\n6. II İ N C İ P Ö N H A R B Î\nCM. E. 218 — 201)\nHARP sebebi Romalılar da hemen Anibal kadar harp istiyorlardı. Evvelâ, Kartacalılarm İspanyadaki hakimiI \"F yetlerini Ebr ırmağında tahdit etmek iddiasında bulundular.\nBir de, yunan müstemlekesi olan Sagontu himayelerine", "n_chars": 1917}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0330", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 285, "page_end": 285, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0285"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 285", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 285aldılar. Anibal bu fırsattan istifade ederek şehrin yakinine\ngeldi. Romalılar protesto ettiler. Romalıların gönderdikleri bir\nsefir Kartacahlara, ya harp veya sulhu derakap tercih etmeerını ağır bir lisanla ihtar etti. Anibal hemşerilerini harp\nkararı üzerine teşvik ediyordu. Kartacalılar, bu meydan okumadan münfail olarak ret cevabını verdiler. Bundan gayet\nmemnun olan Anibal, tecavüze başladı. Maksadı bütün İtalyayı istilâ etmek ve Romanın tahtı itaate aldığı akvama istiklal vererek, Romayı zâfa düşürmekti.\nANİBALIN İTALYA İspanyada kardeşi Hasdrubalı bıraktı,\nÜZERİNE YÜRÜYÜŞÜ kendisi Sagontu (M. E. 219) zaptettikten\nsora eyi hazırladığı ve kendisine çok merbut olan ordusuyla Pirene veAlp dağlarını aştı. Gollülerden hiçbir ciddî mukavemet görmeden İtalyaya girdi. İlk (50 0000)\nkışıhk ordusundan yalnız 26,000 kişi kalmıştı. Kışın şiddeti\nAfrikadan gelen bu insanlara çok zayiat verdiriyordu. Maamafıh, Anibal, yüksek hasletleri sayesinde bütün bu müşkülâtı ıktiham ediyordu. Ordusuna üç dört hafta istirahat verdikten sora, ilerleyişine devam etti.\nTESSİN VE TREBİ \"^^ssin suyu civarında (Publiyüz Sipyon)n\\xn\nMUHAREBELERİ kumandasındaki roma ordusunu büyük\nbir mağlûbiyete uğrath. Diğer bir roma\nordusu. Konsül Sepraniyüsün kumandasında olarak Trebİ\nsuyunda Anibalı karşıladı. Fakat, tamamen dağıldı Bu muvaffakiyetler, Golleri Anibala iltihak ettirdi. Anibal, Apenin\nsilsilesini süratle geçti. Konsül Flaminyüsün kumandasındaki üçüncü büyük roma ordusunuda Arezzo Aretiyum da\ntamam.en imha etti.\nAnibal, Trasimen gölü karşısında, ormanh dağlar içinde\nordusunu gizlemişti. Roma ordusu, göl ile dağlar arasından\ngeçerken, sisli bir sabahtı. Anibal, yürüyüş kolu halinde\nbulunan roma ordusu üzerine atılarak onu göl ile dağlar\narasında çevirdi. 15,000 esir aldı, 14,000 maktul bıraktırdı\nKonsül de bunların arasında idi. Bu galibiyetler Roma\nve Senatoyu dehşete düşürdü. Fakat, Anibal, Romaya\ngirmek kararını veremedi. Bu tereddüdü. Roma kalesinin\nmetanetine vâkıf olmasına veyahut bu zaferlerden sora bütün italya halkının Roma aleyhine kıyam etmesini temin\nıçın zaman kazanmak istemesine atfediyorlar. Bunun için", "n_chars": 2154}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0331", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 286, "page_end": 286, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0286"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 286", "text": "286 TARIH\n^istikametini değiştirerek Adriyatik sahillerinden cenubî îtalyaya gitti. Kampani kıt'asını kendisine iltihaka icbar etti.\nRomalılar, bu esnada küçük kuvvetle ve taarruzlarla Kartaca ordusunu taciz ve yormaya çalışıyorlardı.\nKAN MUHAREBESİ M. E. 216 da Konsül Pol Emilin kumandasında büyük bir ordu gönderdiler. Anibal, ordusunun çok az olmasına rağmen mahirane manevralarla, bilhassa mahirane süvari hareketlerile roma ordusunu\nKan da tamamen mahvetti. Konsül esir oldu. Romalıların\nbu harpte zayiatı 70,000 ni geçer.\nRoma, İspanyadaki Kartacalıları işgal ve bu\nISPANYADA MUHAREBE suretle Anibalı avdete icbar etmek ve bilhassa oradaki Kartaca ordusunun İtalyaya\ntakviye için gelmesine mâni olmak fikrile Pübliyüs Sipyon'u\nİspanyaya gönderdi. Bu ordu, İber ırmağı havzalarına kadar\ninmeye muvaffak oldu. Bu esnada Kartaca, Romalılar tarafından himaye ve muzaheret gören Nümidi Kiralı Sıfaks (Syphax) tarafından tecavüze maruz idi. İspanyadaki Hasdrubal Anibalm kardeşi ve diğer kumandanlar Kartacaya avdete mecbur kalmışlardı. Maamafih, Nümitlerin tehlikesini\nbertaraf ettikten sora İspanyaya avdet ve Romalıları mağlûp\nve tardettiler. <\n7. ROMALILARIN YENİDEN CANLANMASI\nTessin, Trebi, Trazimen, Kan ve İspanya inhizamlarmdan\nsora, artık Romalılar için hiçbir ümit kalmamış gibi görünüyordu; halbuki onlar ümitsizliğe kapılmadılar.\nAnibalm parlak zaferleri kafi netice almamıştı.Gerçi, Kan\nmuzafferiyeti Anibala, Cenubî İtalyayı kazandırdı. Hususile\nzengin Kapu ve Siraküze, hatta Makedonya Kiralı V inci\nFilip, Anibal ile anlaştı. Fakat, bu müttefiklere emniyet edilmezdi. Sahildeki Grek siteleri de düşman kaldılar.\nAsıl mühimmi Kartacada Sena, muzaffer kumandalarına\nalçakça olan itimatsızlığından dolayı, Anibala hiçbir yardımda bulunmuyordu. Anibal ordusu günden güne hatta\nkazandığı zaferler yüzünden zayıflıyordu.\nRomaya gelince, o bilâkis büyük bir gayret gösterdi. Her", "n_chars": 1889}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0332", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 287, "page_end": 287, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0287"], "running_head": "ESKiiTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 287", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 287\niarafta muharebeye girişti. Filipi Makedonyada hareketsizli&e\nduşurdu. Sıraküzayı meşhur riyaziyeci Arşimet müdafL\netmesine rağmen zaptetti. Kapuyu aldı (M. E. 2|1) ve ahalisini ağır surette cezalandırdı. Anibal müttefiklerini kurtarmak\nıçın Roma yakınlarına kadar ilerledi. Fakat, muhasara malzemesi yoktu ve ordusu da çok zayıflamıştı. Romayı abluka\netmeyi düşünecek halde değildi. Roma (M. E. 210) da, Pübliyüs Sipyonun oğlu olan ve ayni adı taşıyan genç bir kumandanı bir ordu ile tekrar İspanyaya gönderdi. Henüz\n27 yaşında olan bu Sipyon muvaffak oldu; evvelâ Kartecen\nşehrini aldı, ondan sora, Anibalm kardeşi Hasdrubalı mağlûp etti (M. E. 208). Lâkin, Hasdrubal şimale sıyrılarak Pirene dağlarını, Golu ve Apenin silsilelerini geçerek Ombri\nkıt'asma kadar geldi. Roma, Hasdrubala karşı bir ordu gönderdi. Diğer bir ordu da Anibalı tevkife memur oldu. Bu\nordu Anibalm karşısında hafif bir perde hath bırakarak onu\naldattı. Ordusunun büyük kısmile Hasdrubala giden ordu\nile birleşti. Hasdrubal mağlûp ve maktul düştü; Ordusu\nmahvoldu (M. E. 207). Bu haberi alan Anibal İtalyayı terke\nkarar veremedi ve Kalabra dağlarına çekildi. Orada kendini\nhareketsizliğe ve iktidarsızlığa mahkûm etti.\n8. AFRÎKADA HARP\nSİPYON Anibalm artık tehlikesi kalmamıştı. Bunun\nüzerine Romahlar harbi Afrikaya nakletmeyi, Kartacayı kendi memleketinde vurmayı düşündüler.\nBu sefer için Sipyonun cür'et ve enerjisini kâfi buldular.\nSipyon, İspanyada kendini tanıtmışü. Bu kumandanda\nbüyük bir incelik, çok meharet vardı. Zvletot dahilinde çalışırdı. M. E. 205 te konsül olarak sefer kuvvetlerini hazırladı ; M. E. 204 ilkbaharında 30,000 kişilik bir orduyu\nKartacanın şimalinde Ütik sahihne çıkardı. Sipyon İspanyada\nbulunduğu zaman Nümit reislerinden ikisi ile tanışmıştıSıfaks ve Massinisa. Sıfaks, Sipyona hıyanet etti. Massinisayı\nsoyduktan sora, Kartaca tarafına geçti. Bu hal, Sipyonun harekete geçmesini bir sene geciktirdi. Fakat, ertesi sene Sıfaksı mağlûp ve esir etmiye muvaffak oldu ve kendisine sadık\nkalan Massinisayı kuvvetlendirdi. Ondan sora, Kartacayı yakından sıkıştırdı.", "n_chars": 2100}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0333", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 288, "page_end": 288, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0288"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 288", "text": "288 TARİH\nKartaca Anibalı çağırmakta gecikti. Sipyon Afrikada kuvvetlenmeye ve kendisine mükemmel ve kuvvetli bir süvari\nordusu hazırlıyan Massinisa ile ittifakını temine vakit buldu.\nNeticede Sipyonu kazandıran bu süvari olmuştur. Nihayet\nkendisini tehlikede gören Kartaca, Anibalı imdada çağırdı.\nAnibal kendinde kalan bazı kıt'alarla Zama şarkında karaya\nçıktı. Orada yeni bir ordu teşkil etti. Fakat, bu ordu askerleri eski askerleri gibi değ-ildi. Halbuki Sipyon Massinisanın\nkıymetli süvarilerinin yardımını görüyordu. Bu sebeple Zama civarında verilen meydan muharebesinde Sipyon II inci\nPön harbine nihayet veren bir muzaîferiyet. kazandı (M. E.\n202). Sipyona bundan dolayı Afriken unvanı verilmiştir.\nSULH MUAHEDESİ İspanyadan ve Akdenizdeki adalar(M. E. 201) vazgeçti. İsmen istiklâli bırakıldı. Fakat,\ntamamen silâhtan tecrit edildi. Donanmasını teslim etti. Libi kıt'ası haricinde muharebe yapmaktan\nmenedildi. Hatta bu kıt'a dahilinde herhangi bir harp için\nRomanın müsaadesini almaya mecbur tutuldu ve nihayet\nMassinisanın nezareti altına sokuldu. Kartacanın bu şartlar\naltında daha 55 senelik ömrü kalmıştı.\n9. İTALYA HARİCİNDE FETİHLER\nROMA VE ŞARKÎ AKDENİZ\nKartacanın inhizamından sora, artık roma\nROMANIN M. E.\nH İNCİ ASIRDA nüfuz ve kudreti bütün italya YarımadasınVAZİYETİ da ve adalarda reddolunamaz bir surette teessüs etti.\nGollüler, artık Romaya kafa tutacak halde değillerdi.\nLigürler de ayni vaziyete getirilmişti. Ligürler de bulundukları dağlarda, uzun mücadelelerden sora, itaat altına alındılar (M. E. 180) ve 50.000 Ligür Samnioma nakledildi.\nSicilya, M. E. 2^0 danberi kâmilen zaptedilmiş bir roma\nvilâyeti olmuştu.\nSardinya ve Korsika adaları daha evel zaptolunmuşlardı (M. E. 231); her ikisi bir vilâyet yapılmıştı.", "n_chars": 1749}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0334", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 289, "page_end": 289, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0289"], "running_head": "ESKI iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 289", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRUSKLER 289\nBundan sora, Roma, îtalyanın emniyeti için haricî fetihlere başladı; Şarkî ve Garbî Akdenizle alâkadar oldu.\nŞarkî Akdeniz havzasmda Makedonya ve Suriye kıralhkları\nvardı.\nBunlar o zaman çok zayıf olan Mısıra göz dikmişlerdi.\nYunan siyasî kin yüzünden parça parça bir halde bulunuyordu. Romalıların bu kıt'a ve Makedonya ile münasebeti\nİlliryahlar dolayisile başlar.\nRoma, meşhur korsanlar olan îlliryalıları\nM A K E D O N Y A ^ _K1- hakimiyeti altına almıştı. Bu hal, bütün YuR A L I V İ N C İ F İ L İ P E JJ^J^^ zaptetmek hevesinde bulunan V inK A R Ş I HARP P J L I P I N gözünü açtı (M. E. 216). Kartaca\n( M . E . 2 0 0 - 1 9 7 ) ittifak yaparak Roma aleyhine döndü.\nO sıralarda Anibal ile meşgul olan Roma, Filipe karşı entrikadan başka bir çare bulamadı. Valeriüs ü gönderdi. Bu\nadam, Atinayı, Ispartayı, Bergamayı, Rodosu, îlliryalıları, Etolyalıları FiHp aleyhine kıyam ettirmeye muvaffak oldu.\nFilip Yunandaki Akaları topladı ve Etolyahlar ile îlliryalıları mağlûp etti. Fakat sora, kendisi de mağlûp oldu.\nBunun üzerine bir muahede aktetti (M. E. 205). Bu muahede mucibince Roma, Anibala karşı serbest kalıyor; Filip te\nkendi tasavvurları için vâsi serbesti kazanıyordu. Bu tarihte\nMısır Kırah V inci Ptoleme öldü. Bir küçük çocuk varis bıraktı Bu çocuk zamanında husule gelen Karışıklıklar hariçteki İhtirasları tahrik etti. Filip, Suriye Kiralı Antiyoküs ile\nMısır memleketlerini taksim için anlaştı. îlk defa olarak Mısırın Ege Denizindeki yerlerini işgale başladı. Atina tehlikeyi gördü. Romalıların müdahalesini istedi. Romalılar, Yunanlıların halâskârı olarak müdahale etti. Harp ilân edilmiş\noldu (M. E. 200). Roma orduları Makedonyaya girdiler. Filipi\nmağlûp ettiler. Filip, Yunandaki ve Asyadaki bütün memleketlerini terketti; donanmasını teslim etti. Ordusunun\ntahdidine muvafakat eyledi. Senatonun müsaadesi olmadan\nharp yapmamayı taahhüt etti, ve tazminatı harbiye verdi. BüI tün yerlerde zafer kazanan kumandanlar büyük bir nüfuz kaza- nıyor. Senatoyu ve merkezi dinlememeye başlıyorlardı. Yunan bu suretle Romanın eline geçti. Fakat, uzak Bunun için Senato, Yunana serbestisini iade etti ve roma ordusu\nİtalyaya avdet etti.", "n_chars": 2176}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0335", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 290, "page_end": 290, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0290"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 290", "text": "290 TARIH\nSuriye Kiralı Antiyoküs, Mısır işlerine müdahaleye başladı. Mısırlıları mağlûp etti.\nBütün Palestin kıt'asını zaptetti; Anadoluya\ntecavüz etti; Efesi zaptetti ve Trakyaya geçmek istedi. O esnada Kartacadan kaçan Anibal bunun sarayına geldi. Antiyoküsü Roma aleyhine mütemadiyen harbe teşvik ediyordu.\nAntiyoküs Romanın müttefiki olan Bergama kiralına hücurn\netti. O esnada Yunanlılarda Roma aleyhine hareketler başladı. Antiyoküsü davet ettiler. Antiyoküs, Avrupaya küçük bir ordu ile geçti. Bütün Yunanlıların ve hatta Makedonya kiralının kendisine yardım edeceklerini ümit ediyordu. Fakat, kimse yerinden kımıldamadı. Romalılar 40,000\nkişilik bir ordu gönderdiler. Bu ordu, Termopilde (M. E.\n192) Suriye ordusunu mağlûp etti. Ertesi sene meşhur \"Sipyon„ un kardeşile beraber Asyaya geçmesine karar verildi.\nRoma donanması Anibahn idare ettiği suriye donanmasını\nmağlûp etti. Roma ordusu Asyaya geçti. Manisa civarında\nyapılan muharebede mağlûp olan Suriye kiralı sulha razı\noldu. Torosun şimalindeki bütün arazisinden feragate mecbur kaldı. Bütün donanmasını teslim etti. Harp tazminatı\nverdi. Romanın müttefiki olan Bergama ve Rodos ta bu\nmuahededen istifade ettiler. Bu muzafferiyet neticesinde\nbütün Yunan Romaya intikal etti. Antiyoküs Anibalı kovdu. Anibal, evvelâ Giride gitti, ondan sora, Bitinye kırahna\n(Prünas) iltica etti. (M. E. 186) da Bitinye kiralı üe Romanın himaye ettiği Bergama kiralı arasında muharebe oldu\nSenato müdahale etti. İki muhasım arasında sulh oldu. Bu\ntavassutta Roma Anibahn teslimini talep etti. Kıral muvafakat etti. Bunun üzerine Anibal kendisini tevkife gelen asker\ntarafından muhasara edildiğini görünce kendisini zehirledi\n(M. E. 183).\nV inci Filipin ölümünden sora Makedonya\nMAKEDONYA İLE ^^an ikinci oğlu Perse Romalılara\nTEKRAR HARP\n(M. E. 171-168) çok düşman idi. Romanın bütün rakiplerini\nteşvike başladı. İlliryada Romalılara müşkülât ika ettirtirdi. Bitinye kiralını tekrar Bergama aleyhine\ntahrik etti. Antiyoküs ile ittifak yapmak istedi. Romahlar\nbunu anlar anlamaz harp ilân ettiler (M. E. 175).\nRoma ordusu Pidna da. Perseyi tamamen mağlûp etti.\nEsir aldı. Romahlar Makedonyayı dört cümhuriyete taksim\nt^i L.", "n_chars": 2171}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0336", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 291, "page_end": 291, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0291"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 291", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 291\nettiler. îllirya zaptedildi, küçük federasyonlara taksim edildi.\nEpırde 70 koy tamamen tahrip ve yağma edildi. Binlerce\nYunanlı Yunandan esir olarak Romaya getirildi.\nYunanı Akaeli vilâyeti\nBundan sora Romalılar Asyayı istilâya başladılar Hatta\nmüttefikleri olan Bergama bile bundan kurtulamadı. Şarkî\nAkdeniz tamamen Romanın hakimiyetine geçti.\nM.E. 220 DE İSPAN- ^uzafferiyetinden sora Kartaca büYADA VAZİYET ^^^ ispanyayı Romaya terketmişti. Fakat\nRomalılar bu defa karşılarında dağda yaşıyan ve çok sağlam ve muharip insanlar olan yerli kabileleri\nbuldular. Bu kabileler Kartaca ve Roma muharebelerinde\nher iki tarafa vaziyetin icabına göre, muzaheret ederlerdi,\nispanyanın şimalinde llerget 1er, merkezinde Seltiber 1er\ncenubunda Turduli, Turdetani gibi kabileler ve büyük Atlas'\nDenizi sahillerinde Lusitamjah 1ar vardı. İlk defa îlergetler\nisyan etti. Bunlar mağlûp edildi. Bir müddet için İspanya\nteskin edildi. Fakat istiklâli seven İspanyahlar Roma tahakkümüne tahammül edemiyorlardı. M. E. 197 de tekrar isyan\nettiler. Bunlar da merhametsizce tedip olundular. Bu zulüm\nIspanyahlarda müthiş bir kin meydana getirdi. Roma bunun\nüzerme idaresini değiştirdi. Mülayim bir usulü idare takip\netti. ispanyahlar Senatoya bir heyet gönderdiler. Roma idaresinden kurtulmak istediklerini bildirdiler. M. E. 194 te\nKonsül Galba Lusitanyalılara arazilerini iade edeceklerini\nvadetti. Lusitanyalılar bu vade kanarak silâhlarım teslim ettiler\nGalba hepsini öldürttü.\nBu esnada Lusitanyalılardan Viriyat namında kahraman\nbir adam çıktı. İntikam almıya karar verdi. Romalılara\nkarşı mütemadi bir dahilî harp açtı. Birçok zayiat verdirdi.\nBeş roma ordusunu mağlûp etti. Romalılar bunu Lusitanya\nkırah olarak kabul etmiye mecbur kaldı. Viriyat diğer İspanya kabilelerini de Roma aleyhine kıyam ettirmek, bütün İspanyanın istiklâlini temin etmek istedi. Roma bundan kuşkulandı. Romahlar görüşmek üzere Viriyatı davet ettiler; gafil\nolarak yakalandı ve öldürüldü. Bunun üzerine Lusitanyalı- W\nlar itaat ettiler. Maamafih Seltiberler isyana devam etti.\nRoma Afriken Sipyon kumandasında 60,000 kişilik bir ordu", "n_chars": 2126}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0337", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 292, "page_end": 292, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0292"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 292", "text": "292 TARİH\ngönderdi. Bunun üzerine artık İspanyada hiçbir mukavemet\nkalmadı. Romanın bir vilâyeti haline kondu. Romalılar, bu\nvilâyete \"Valansiya,, namını verdiler.\n10. KARTACANIN TEKRAR AYAKLANMASI\nCM. E. 195 — 150> t'\nBu vakayi cereyan ederken Kartaca düştüğü vaziyetten\nkurtulmıya çalışıyordu. Anibal, halka dayanarak demokrat\nbir hükümet teşkil etti. Zenginlerden çok vergi aldı. Hazineyi doldurdu. Ayni zamanda Anibal Filip ve Antiyoküs ile\nmünasebetler tesis etti. Roma kuşkulandı. Kartacalıları Anibalı teslim için tazyika başladı. Anibal bunun üzerine Küçükasyaya kaçtı. Oradaki maceralarını ve akıbetini daha yukarda\ngördük. Maamafih Kartaca artık müreffeh ve zengin olmuştu.\nDiğer taraftan Romalılar mütemadiyen Kartaca aleyhine harp\nistiyorlardı. Sipyona yardım eden Nümidi Kiralı Massinisa\ndaima Kartacaya tecavüz ederdi. Roma buna muzaheret\nediyordu. Kartacalılar Romaya sefaret göndererek bu tecavüzlere mâni olmasını istedi. Fakat Senato aldırmadı. Bunun\nüzerine Kartacalılar silâha sarıldılar.\n11. III ÜNCÜ PÖN HARBİ VE KARTACANIN TAHRÎBl\n(M. E. 151—146)\nRomalılar Kartacalıların en ileri gelenlerinden 300 kişiyi rehin istedi. Kartacalılar kabul etti. Buna rağmen Romalılar yine\nbir ordu gönderdiler. Kartaca ordusunun bütün silâhlarının teslimini talep ettiler ve bundan başka Kartacanm terkini ve başka\nbir yerde şehir inşası teklifini yaptılar. Bu ağır şartları Kartacalılar kabul edemedi. Şehir halkı 100,000 kişiydi; Paraları vardı.. Silâha sarıldılar. İki sene muavenet ettiler. Nihayet Senato\nAfriken Sipyonun oğlu Sipyon Emiliyenin kumandasında\ntekrar bir ordu gönderdi. Bunlar şehri zapttettiler (M.E.146).\nBütün halk sokaklarda son nefeslerine kadar gayet kahramanca\nmuharebeler yaptılar. Hatta bir kısım halk teslim olmamak\niçin iltica ettikleri mabedi tutuşturarak kendilerini diri diri\nyaktılar. Senatonun emrile Genç Sipyon şehri tamamen\ntahrip etti. Bu suretle Kartacadan eser kalmadı.\nİLiL", "n_chars": 1921}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0338", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 293, "page_end": 293, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0293"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 293", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 293\nGALYA NARBON altı asır evel Foçahlarm inşa ettikVİLÂYETİ lerı Marsilya daima Romanın sadık müttefiki kaldı. Ticaret noktai nazarından Kartacahlara rakip olması bu ittifakın sebebi idi. (M. E. 154) tarihinde Kelt kabileleri Marsilyananın müstemlekesi olan Nikaeda\n(Nis) ya taarruz ettiler. Marsilyalılar Romadan imdat istediler\nRomalılar ordu gönderdi, Keltleri mağlûp etti; Cenubî Galya\n(Gol) kıt'asına girdiler, oradaki kabile arasında mevcut nifaktan\nistifade ettiler ve Cenubî Galyada yerleştiler. Narbon müstemlekesini yaptılar ve yerleştikleri yerlere de Gol Narbon vilâyeti adını verdiler.\nF. FETİHLERİN NETİCELERİ\n1. İÇTİMAÎ HAYATTA, AHLÂKTA, ÂDETTE, FİKİRLERDE, İDAREDE DEĞİŞİKLİKLER\nİÇTİMAÎ HAYATTA İspanya, Şimalî Afrika, Yunan, MakeDEĞİŞİKLİKLER donya ve Küçükasya sahillerinin süratle\nfethi Romanın bütün hayatı üzerinde derin\ntesirler yaptı. Roma kalkını tamamen değiştirdi. Bir lâtin\nmüverrihi \"Mağlûp Suriye bizi ifsat etti. Bergamanm serveti eski itiyatlarımızı kaybettirdi. Lüks vesefahet içinde cümhuriyeti imha etti,, diyor.\nASALET Romada vatandaşların adedi çok arttı. Siyasî haklara malik olanlar son zamanlarda îtalyada 4 milyonu buldu. Senatonun ekseriyeti zengin\nPleplerin eline geçti. Servete müstenit bir (asalet sınıfı) meydana geldi.\nŞÖVALİYELR Zenginlere tahsis edilen süvari sınıfı kuvvet\nve servetlerine istinat ederek zinüfuz bir\nsınıf meydana getirdi: Şövaliye (Chevalier) 1er. Bu sınıf fevkalâde tevessü eden ticareti, kuvvet ve zenginlikleri sayesinde\ninhisarları altına aldılar. Bir müddet sora vilâyetlerde vergileri de bunlar tahsil etmeğe başladılar. Merhametsiz bir\nsurette alınan emlâk ve âşar vergileri halkı çok ezmeğe başladı.", "n_chars": 1699}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0339", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 294, "page_end": 294, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0294"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 294", "text": "294 TARIH\nP L E P L E R Ş E H İ R D E orduyu teşkil eden Plepler uzun muharebelerden sora avdetlerinde arazilerini metruk ve harap buluyorlardı. Maişetlerini temin için şehirlere\niltica ediyorlardı.\nE S İ R L E R Esirlerin adedi de şayanı ehemmiyet bir\nsurette artmağa başladı. Bunlar efendilerinin\narazisinde gayet sefilâne bir hayata katlanarak çalışıyorlardı..\nEn küçük bir kabahatleri vahşiyane bir surette tecziye\nedilirdi. Maamafih bunların bazıları ya efendilerinin lûtfu\nveya arttırdıkları para ile kendilerini satmalarak esaretten\nkurtuluyorlardı. Gitgide zengin olan bunlardan diğer bir\nsınıf meydana geldi.\nB Ü Y Ü K A R A Z İ gibiler şehirlere iltica eden Pleplerin\nS A H İ P L E R İ bıraktıkları araziyi, ellerine geçiriyorlardu\nZaman ile îtalyada bir aileye veya bir adama\nait olmak üzere büyük arazi meydana geldi. Bunlar çok çalışmağa ve ameleye mütevakkıf olan zeriyatı yavaş yavaş\nbırakarak hayvancılık yapmağı tercih ediyorlardı. Bu, îtalyanm ziraî vaziyetini ve refahını müthiş bir surette bozuyordu.\n2. FİKİRDE DEĞİŞİKLİK\nAtina, İsparta, Bergama, Suriye ve Mısırdaki medeniyetler fikirler ve ahlâklar üzerinde de derin tesirler yaptı. Yunan lisanı bütün îtalyaya girdi. Yunan edebiyat ve san'ati\nhakkında aristokratlarda ve hatta halk arasında büyük bir\ntakdir hissi meydana geldi.\nF E L S E F E Yunan felsefesi yavaş yavaş iş adamı olan\nRomalının ruhu üzerinde aksi tesirler\nyapmağa başladı.\nDİN Yunan mabutları da Romaya nüfuza başladılar»\n(Apollon, Venüs) Romalıların da Allahı oldu.\nEskiden çok dindar olan Romalılar zaman ile dini alelade bir resmiyet olarak kabule başladılar.\nDinin bütün ahlâkî tesirlerinden sıyrıldılar.", "n_chars": 1649}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0340", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 295, "page_end": 295, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0295"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 295", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 295\nFetihler zamanına kadar Allahın varlığı hakkında hiçbir\nmünakaşa düşünmiyen Romalılar, Allahın varlığını kabul\neden \"Stovikler,, ile, inkâr eden \"Epikürcüler,, arasındaki\nmünakaşalarla çok alâkadar olmağa başladılar.\nE D E B İ Y A T .250-200) tarihlerinde yunan medeniyetinin tesiri altında lâtin edebiyatı meydana çıktı. Evelce esir sora da pedagok olan Liviyüs Andraniküs ilk trajedi ve komediyi yazdı. Odiseyi tercüme etti.\nNaeviyûs Kartaca muharebeleri üzerinde millî dramlar\nyazdı. Aslen Afrikalı olan Tereüs meşhur komediler yazdı.\nAslen Cenubî îtalyah olan Enniyüs Omerden mülhem\nolarak birçok trajediler ve 'millî neşideler yazdı. Felsefe ve\ndin noktai nazarından en ileri fikirleri Romaya sokan budur.\nİlk zamanlarda yunan edebiyatının ve medeniyetinin\ndüşmanı olari meşhur Katon bile hayatının son zamanlarında\nbu medeniyetin tesirlerine tâbi oldu ve yunâncayı öğrendi.\nS E R V E T L Ü K S muzafferiyetler Roma şehrinin büyüV E S Â N ' A T meşine sebep oldu. Artık halk eski Serviyüsün kalesi dahiline sığmıyordu. Şehir birçok\nheykeller, mabetler, evler ve tiyatrolarla tezyin edildi. Hususî servetler çok arttı. Bütün zaptedilen hiemleketler istismar\nediliyordu. Herkes lükse ve sefahete koyuldu. Senato birtakım kanunlarla israfa mâni olmak istedi. Fakat muvaffak\nolamadı.\n3. ÂDETLERDE DEĞİŞİKLİK\nA Î L E Roma halkının ahlâklarmda, fikirlerinde,\nsiyasî teşekküllerde husule gelen bu istihale\nâdetlerine kadar sirayet etti. Roma ailesi de karakterini değiştirdi. Eskiden bütün aile kadın ve çocuklar ve esirler ba- J l !\nbaya tâbi idi. Baba, mutlak bir salâhiyete malik idi. Hatta\naile azasının hayatına bile hâkim idi. Kızlar babasına tâbi\nidi. Evlenir evlenmez tabiiyet kocasına intikal ederdi. Buvardı. Hariçte itibarlı idi. Dinî bayramlara iştirak eder, oyun- nılınla beraber evli kadının ev işlerinde geniş bir salâhiyeti İli\nlara gider, evin dostlarmı kabul eder, ziyaretler yapardı. Yalnız az çok kapalı ve münasip bir surette giyinmeğe mecbur\nidiler. Kadınların içki içmesi büyük bir ayıp idi.", "n_chars": 2041}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0341", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 296, "page_end": 296, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0296"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 296", "text": "296 TARIH\nIZDIVAÇ İzdivaçta talâk yok idi. Bilâhare hususî mukavelelerle birtakım izdivaçlar kabul edildi;\nbir sene devam eden izdivaç gibi talâkta kabul edildi. Cümhuriyetin son devirlerinde bu talâk birçok rezaletleri mucip\nolacak şekilde suiistimal edildi.\nİlk Romalılar gayet kanaatkâr idiler. Az\nTAAM yemek yerlerdi. Taamları basit idi. Biraz ekmek, tuz, bal ve meyva taam listesini teşkil ediyordu. İkinci\nasırdan itibaren grek âdeti girdi. Müzeyyen yemek salonlarında bir masa etrafında yataklar üzerinde uzanarak yedi,\nsekiz türlü yemek yerlerdi. İlk devirlerde bu sofraya kadın\niştirak etmezdi. Son zamanlarda kadınlar da yataklarda hep\nberaber yemeğe iştirak ederlerdi.\nYine yunan itiyatlarının tesirile Romalılar\nOYUNLAR\numumî eğlenceler ve oyunlara inhimak göstermeğe başladılar. İlk zamanlarda rahipler dinî bir renk altında Şandömarsta at koşuları ve Mars Allahının şerefine araba\nkoşuları yaptırırlardı. Bunlar umumî ve resmî idi. Son zamanlarda hususî surette tertip edilen muhtelif koşular, ve gladiyatör oyunları büyük bir rağbet görüyordu. Esirler hususî\nmekteplerde, biribirini öldürünceye kadar çarpışmayı öğrenirlerdi. Kılıç ve hançer kullanırlardı. Ağ da kullanırlardı.\nBu oyunları yapanlara gladiyatör derler.\n4. İ Ç T İ M A Î VE SİYASÎ DEĞİŞİKLİKLER\nBütün bu istihaleler, ahlâk bozukluğu, nihaDİKTATÖRLER yet Roma içtimaî heyetini sarsmıştır. Birçokları bu akıbeti evelden görüyorlardı. Bilhassa Katon\nRomalıları intibaha davet ediyordu. Islahat istiyordu. Fakat\nkendisi mevkii iktidara geldiği zaman Senato azasından bir\niki kişiyi listeden çıkarmaktan başka bir ıslahat yapmadı.\nGörülüyordu; rüesada bunu tedavi etmek cür'et ve enerjisi kalmamıştı. M. E. 135 te Sicilyada ffmna şehrinde esirler\nisyan etti. İsyan bütün Sicilyayı kapladı. Konsül Rüpilyüs\ni bunların hepsini açlıktan öldürterek isyanı vahşiyane bir surette bastırttı. Fakat bu isyanlar sarî oldu. İtâlya ve Yunandaki esirler de isyana başladılar.\n.a -a .", "n_chars": 1946}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0342", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 297, "page_end": 297, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0297"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 297", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 297\nPleplerden bir aileye mensup olan iki karSücadele^Sr ve £ams Graküs, eyi\nGRAKLAR terbiye ve tahsil görmüşlerdi. M .E.137 de\nTiberiyüs kestör intihap edildi. İspanyaya\ngitti. Yolda eski Etrüsk mamurelerinin nasıl harap olduğunu,\ntoprakların ekilmediğini, ordudaki tefessühü gözlerile gördü.\nTİBERİYÜSÜN ISLA- koloniler yapmak, Plepleri tekrar\nHATI \" topraklarına bağlamak, vergiler üzerinde\ntenzilât yapmak, hakkı tasarrufu daha ciddî\nesaslara istinat ettirmek, hükümete aldığı araziye mukabil\ns tazminat vermek, fazla araziyi vatandaşlar elinde bırakmamak\ngibi esaslardan ibaret olan bir ıslahat projesini bir heyete\nhazırlattırdı ve bunu teklif etti. Kanun şiddetli hücumlara\nmaruz kaldı. Hatta Plepler bile Romadaki sefahet hayatlarını bırakamadılar. Tekrar topraklarda çalışmak gibi bir\nkülfeti düşünerek kendi lehlerinde olan bu kanuna muhalefet ettiler. Nihayet Senatonun teşvikile Tiberiyüs öldürüldü.\nOndan sora kardeşi Kaiyüs çalıştı. Bu ziraî ıslahat projesinden başka: (1) az bir fiyatla fakirlere buğday tevzii, (2) Askerlerin hükümet tarafından teçhizi, (3) Mahkemelerin Senatoya olan tabiiyetlerinin refi, (4) Vatandaş hukukunun tevsii\ngibi esaslara müstenit bir ıslahat yapmak istedi. Fakat Senatonun mukavemeti, entrikaları karşısında muvaffak olamadı.\nSenato Konsüllerden AMniyüsü diktatör ilân etti. Kaiyüs\nve taraftarlarına hücum ettiler. Sokakta da kanlı mücadeleler oldu. Kaiyüs öldürüldü. 3000 taraftarı mahkûm oldu.\nBu suretle bu on iki sene devam eden mücadeleler ıslahat\naleyhtarlarının galebesile neticelendi ve ıslahat yapılamadı.\nKartacalılar ile olan muharebeler zamanında\nNÜMIDYE\nRoma Nümidye kırallığmı çok takviye etmişti. Bunun Kiralı Yugurta Romaya babaları gibi dost ve\nsadık olmadı. Babası kırallığmı üç evlâdına taksim etmişti.\nFakat Yugurta diğer kardeşlerini ortadan kaldırarak kırallığı\nCİ birleştirdi. Bu mücadelelerde kardeşleri ettiler. Roma müdahale etti. Bu Kıral Romadaki bazı rüesayı Romadan istimdat\nrüşvet mukabilinde satmalmıştı. Bu vaziyet Romadaki vatani perverler üzerinde elim tesirler yaptı. Yugurta muhasamata\ndevam etti. Roma ordusunu mağlûp ve Afrikayı tahliyeye\nicbar etti. Bu esnada Mariyüs Konsül oldu. Zeki muktedir", "n_chars": 2205}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0343", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 298, "page_end": 298, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0298"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 298", "text": "298 TARIH\nbir k u m a n d a n olan Mariyüs evvelâ orduyu ıslah etti. Yugurtayı mağlûp ve esir etti, Romaya getirdi. Romalılar Yugurtayı\naçlıktan öldürdüler.\nG. KIRIMLILAR VE TÖTONLAR TEHLİKESİ\nRoma bu harplerle meşgul iken başka bir tehlike karşısında kaldı. Kırımlılar ve TÖtonlar, şarktan gelen yeni muhaceme dalgaları üzerine, Garba ve Cenubî Avrupaya muhaceret etmişlerdi. Germenlerle karıştılar. Muharipler, kadınları,\nçocukları ve hayvan sürüleri, kağnı arabaları ile yavaş yavaş\nilerliyorlardı. îtalyanın Şimalişarkî h u d u d u n d a Norik (Tirol)\nkıt'asında görüldüler. Bir roma o r d u s u n u mağlûp ettikten sora,\nGalya üzerine Narbona yürüdüler. Dört sene içinde(M. E. 109105) dört roma o r d u s u n u mağlûp ettiler Sonuncusunu imha\nettiler; 100,000 Romalı m u h a r e b e meydanında katlolundu. Bu\nhezimet Kan muharebesindenberi ilk defa oluyordu. Bütün ,\nİtalya dehşet içinde kaldı. Herkes bir halâskâr bekliyordu.\nBu esnada idi ki Mariyüs Afrika harbinden muzafferiyetle\navdet etmişti. Kanuna mugayir olduğu halde konsüllüğü\naltı sene temdit edildi.\nKırımlılar ve Tötonlar, Galya ve İspanyada yayıldılar. Bu\nmemleketler ve yağma kendilerini gevşetti. Bu, Romalılar\niçin şükrana şayandı. Bununla beraber Mariyüs, bunlarla\nçarpışabilmek için iki sene hazırlanmağa mecbur oldu. Roma, her sene, bir inhizam bekliyordu. Kırımlılar ve Tötonlar\ngöründüler. Fakat İtalyayı istilâ etmek için iki kola ayrıldılar. Kırımlılar şarka yürüdüler. Tötonlar vilâyetleri işgal\nediyorlardı. Bu k o r k u n ç insan yığırlları, roma ordugâhının\nkarşısından, Romalılara k ü f ü r ve hakaret ederek geçti ve bu\ngeçiş altı g ü n devam etti. Mariyüs hatve hatve onları takip\netti. Her gece ordugâhım tahkim ediyordu. Yalnız başlarına\nilk taarruz edenler Tötonlar oldu {Aix civarında). Mariyüs\ngalip geldi (M. E. 102).\nMariyüs b u n d a n sora, Po vadisine geçti. Kırımlılar öfa^\nsmı istilâ etmişlerdi. Orada kardeşleri Tötonlan bekliyorlardı ve. onların galip geldiklerine emiri idiler. Mariyüs esir\nettiği töton reisini zincirlerle bağlı olarak onlara gösterdi.\nVerseil (Verceil) ovasında, çetin bir m u h a r e b e oldu. Kırımlı", "n_chars": 2123}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0344", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 299, "page_end": 299, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0299"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 299", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRUSKLER 299\nlar g ü n ü n sıcağından çok yoruldular. Mukavemetleri kırıldıBunun üzerine Kırımlıların kanları mücadeleye atıldılar.\nArabalarının teşkil ettiği ordugâh çevresine kadar boğazlaşarak döğüştüler. Hepsi öldü veya esir oldular (M. E. 101)-\nMariyüs bir Allah gibi herkes tarafından h ü r m e t ve tebcile\nmazhar oldu.\nH. YENİDEN İÇTİMAÎ İNKILÂP TEŞEBBÜSLERİ\nBütün bu muharebeler bir müddet için dahilî mücadeleleri durdurmuştu. Fakat bunlar unutulunca Plepler tekrar\nbirtakım iddialara başladılar. Bahusus o devrin kahramanı\nMariyüsün Plep olması bunların cür'etini arthrıyordu.\nMariyüs Romaya dönüşünde siyasî bir rol oynamak istedi. Halbuki buna muktedir bir devlet adamı değildi.\nMariyüs Plepler ile aristokratlar arasında uzun müddet\ndeğişik vaziyetler aldı. Nihayet Plepler sokaklarda devam\neden kanlı muharebelerden sora mağlûp oldular.\n1. İÇTİMAÎ HARP\nBu karışıklıklarda îtalyotlar vatandaş hakkını yani intihap\netmek ve edilmek hakkını talebe başladılar. İsyan ettiler.\nîtalika adını verdikleri bir şehir yaparak onu merkez ittihaz\nettiler. Bir senato ve iki konsül intihap ettiler. Romalılar gibi\naskerî teşkilât yaptılar. Her tarafta Romalıları öldürmeğe\nbaşladılar. S e n a t o bunlara Mariyüsü ve Silla (Res. 127)m.m\\n6.di\ndiğer bir k u m a n d a n ı gönderdi. Fakat bunlar muvaffak ola- t; •\nmadı. Senato îtalyotlarm siyasî haklarını kabul etti (M. E. 98).\nSenatonun bu tedbiri asiler arasında ayrılıklar yaptı.\nFakat bir kısmı hususile Samniler mücadeleye devam ettiler.\nBunun üzerine Roma şiddetli bir surette askeri harekete\nkarar verdi; üzerlerine Sillayı gönderdi. Silla Kampanyayı\nezdikten sora dağlara girdi, orada asilerin en ey i jenerali\nolan Silo yn itlâf etmeğe muvaffak oldu. Gerçi isyan bir\nmüddet daha devam etti; fakat \"\"içtimaî Harp» namını verdikleri m u h a r e b e bu suretle bitmiş oldu.", "n_chars": 1846}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0345", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 300, "page_end": 300, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0300"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 300", "text": "300 t a r i h\n2. MARÎYÜS İLE SÎLLA ARASINDA REKABET VE\nMİTRİDAT İLE HARP (M. E. 88;\nMAu' ı\"c-uc «'it A İtalyotlarla olan mücadeleler, Romaya karşı\nM A R I Y U S VE S I L L A ^y^içi^nan Pontus Kiralı Mitridat(ResJ26)a.\\eyhine bir hareket yapmağa müsait değildi. İçtimaî harp biter\nbitmez bu şark harbi ile meşgul olmak lâzımgeldi. Silla başkumandan intihap olundu. Fakat bu kumandanlığı Mariyüs\nistiyordu. Bu arzusunu yaptırmak için ahaliyi teşvik ettirdi.\nSilla şarka götürmek üzere hazırladığı kıt'alarile henüz\nKampanyada bulunuyordu. Bu kuvvetleri topladı, Romaya\ngirdi. Mariyüsün taraftarlarını tardetti. Mariyüs güç hal ile\nAfrikaya kaçabildi. Silla Romada bir müddet kaldı ve asilzadelerin hakimiyetini temin etti. Romada Oktaviyüs ve\nS>mna namında iki konsül bıraktı. Küçükasyaya gitti. Bu\nkonsüllerden ikincisi Plep idi. Pleplerin davasına taraftar\nidi. Mariyüs ile münasebet temin etti. Onu Romaya davet\netti. Mariyüs geldi. Tekrar konsül oldu. Fakat birkaç gün\nsora öldü. Sinna daha bir müddet cebir ve şiddetle vaziyete\nhâkim oldu.\n. . Pontus Kiralı Mitridat çok zeki, muktedir bir\nmitridata^KARŞI Yirmi iki lisan görüşürdü. Maksadı\niçin her zulmü, her hareketi mubah görürdü. İcabında her türlü cinayetleri yapardı. Bütün Anadoluyu\nRomalılar aleyhine kıyam ettirdi. Anadoludaki Romalıları\nkatliam etti. Yunana bir ordu gönderdi. Silla evvelâ Yunana çıktı. Bu orduyu mağlûp etti. Atinayı istirdat etti.\nMitridat sulhe razı oldu. Bütün aldığı yerleri iade etti. Romada Sillanm rakipleri bunu çekemedi. Anadoluya başka\nbir ordu gönderdiler. Sillayı kumandanlıktan ıskat etmek\nistediler.\nSilla gelen orduyu kendi tarafına kazandı ve iki ordunun\nbaşına geçti. Bir müddet daha Anadoluda kaldıktan sora\nîtalyaya döndü.\nS İ L L A N I N D Ö N Ü Ş Ü Senatoya tehdidamiz bir mektup gönderdi, intikam alacağını bildirdi. Silla, Brendiziye çıktı (M. E. 83). Yanında 40,000 kişilik, kendine çok\nbağlı bir ordu vardı; hiçbir mukavemete uğramadan Kam", "n_chars": 1946}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0346", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 301, "page_end": 301, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0301"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 301", "text": "ESKI İTALYA VE ETRÜSKLER 301\npanyaya geldi. Oralarda muavenet gördü. Silla aleyhine\ngönderilen ilk roma ordusu, Silla tarafına geçti. Fakat ondan\nsora çetin muharebeler başladı. Halk Fırkası Karbon isminde\ncür'etli bir reis buldular. Bu adam Sillaya karşı bütün Plepleri harekete getirdi ve onun yolunu kesmiye kalkıştı. Diğer\ntaraftan, İtalyotlar da mukavemete teşebbüs ettiler. Hususile\nSamniler Silla ile Roma civarında müthiş bir muharebe yaptılar. Fakat bütün bu kuvvetler Silla tarafından mahvedildi.\nSilla vaziyete hâkim oldu. Romada merhametsizce intikam\naldı. Binlerce kişiyi öldürttü. Taraftarları ayni vahşeti yaptılar. Çocuklar babalarını, babalar çocuklarını öldürdüler.\nMariyüsün cenazesi yakıldı, külleri havaya serpildi. Mariyüsün akrabası ve Sinnanm damadı olan henüz on sekiz yaşındaki Jül Sezar güç hal ile kurtuldu.\nSilla kendini diktatör ilân etti.\n3. KORNELYA KANUNLARI\nS İ L L A N I N ^^^^^ İmparator oldu. Çıkarttığı kaD İ K T A T Ö R L Ü Ğ Ü \"ânlara Kornelya Kanunları dendi. Çünkü\n(M. E. 82-79) Sillaya Kornelyüs Silla denirdi. Kornelya\nnamında bir adamın ailesine mensuptu. Bu\nkanunların bir kısmı Sillanm hakimiyetini temin ediyordu.\nSomniyom da. ve Etrüryada eski askerlerinden 120,000 kişiye\narazi dağıttı. 10,000 esiri serbest bırakarak onlara kendi\nismini verdi (Korneliyenler). Diğer kanunlar halkın haklarını\nazalttı; oligarşi teşkilâtını kuvvetlendirmek için de:\n1 — Silla Senatoya 300 şövaliye sokarak Senatoyu kuvvetlendirdi. Her türlü hak ve salâhiyeti Senatoya verdi.\n2 — Senatonun muvafakati olmadıkça halk hiçbir kanun\nhakkında rey veremezdi. Halk hakimiyeti kalmamıştı.\n3 — Artık tribünler halka kanunlar teklif edemiyecek\nve hükümetin tedbirlerine karşı duramıyacaktı.\n4. SİLLANIN FERAĞATİ VE ÖLÜMÜ\nSilla yaptığı teşkilâtın kendi kendini idare etmeğe muktedir olacağına kani olarak diktatörlükten ferağat etti (M. E..\n79). Silla bu kararını, umuma verdiği bir diskurda bildirdi..", "n_chars": 1922}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0347", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 302, "page_end": 302, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0302"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 302", "text": "T A R İ H\nBu diskurunda herhangi bir kimsenin kendi ^jeyh nde bir\nşikâyeti olup olmadığını da sormak cesareünde bulundu,\nKum şehrindeki villasına çekildi, ertesi sene orada oldu.\n5. i ç t i m a î v e d a h i l î K A R I Ş I K L I K L A R . P O M P E\nSillanm plânı Roma Cümhuriyetinde askerî bi^ idar^ tesis etmek değildi. Fakat vücuda getırdıgı °\nzik idi ki, onun muhafaza ve idamesi ıçın, daha Sillanm\nS L ü n d ; n evel Senato, bir askeri iş başına çaprmaya mecbur oWu. Bu asker 26 yaşında idi. Yaşı \"^^jıstra olmağa\nmâni idi. F a k a t kumandan olabilirdi. Bu askerm adı Pom\n^Adi. Ayni isimde bir kumandanın oğlu ıdı ve çoktan imparator unvanını taşıyordu.\n^ Silla Anadoludan italyaya çıktığı zaman, Pompe etrafında\nbulunanlardan bir kuvvet teşkil etti. Onları kendi parasıle\nteçhiz eyledi ve besledi. Bu kuvvet bazı küçük muvaffaka\nvetlerden sora Pompeye İmparator (Büyük) unvanını verdi,\nr o m ' e Su unvanla Lndini ve kuvvetlerini Sillanm emrine\ntakdim etti. Silla yarı ciddî yarı alay bu genç tartara ciddi\nbir imparator gibi muamele etti. Bir müddet so^a Silla bu\ngençte birtakım liyakatler gördü, onu evvela Sıcılyaya so\n?a da Afrikaya vazife ile gönderdi. Bu\nkonsüller tarafmdan görülebilirdi. Pompe avdetinde Sıllaya\ndamat oldu. Fakat Pompe bu yakınlığı kendi menfaatine\nkullanmadı, mağrurdu. ^^eor^+if^\nSillayı velinimeti değil, muadili sayar ve cesaretle, Silla\nmazidir, ben, Pompe, istikbalim, derdi.\nPompe az zamanda kendi istiklâlile harekeLEPİDÜSÜN 78 inci yıl için yapılan konISYANI intihabında Lepidüs namında şüpheli\nbir adam da konsül oldu- Pompe, Lepidüsün konsül olmasma yardım etmişti. Fakat Lepidüs işe baş ad ktan ^\nSillanm yaptıklarını bozacak işlere girişmek istedi. S İla he\nnüz yaşıyordu. Senato, Silla kanunlarmı bozn^ek istemedi,\nî e p i l ü s Etrüryaya gitti. Orada muhtelif sebeplerden gaynmemnun binlerce adama tesadüf etti ve\nkaç lejiyonluk kuvvet bulmakta güçlük çekmedi. Bu kuv.\nvetle R ^ a üzerine yürüdü. Bu vaziyet karşısında Senato\nM", "n_chars": 1975}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0348", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 303, "page_end": 303, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0303"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 303", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 303\ndiğer konsül olan Lütetyüse, devletin selâmetini temin etmesini emretti. Silladanberi elde harp adamı olarak 28 yaşı\nna girmiş olan Pompeden başka kimse bulunmadığından\nonu Lepidüse karşı memur ettiler. Pompe Roma civarında\nmuvaffak oldu. Gol memleketlerine kadar ilerledi. Birtakım icraatta bulundu. Romaya dönerken kendisine ordusunu terhis etmesi emrolundu. Dinlemedi, Senato korktu.\nOnu uzaklaştırmak için gayrikanunî olduğu halde büyük salâhiyetle İspanyaya memur etti. Silla sağlığında, Pompeye it\n^'Büyük,, unvanını vermişti.\n6. S E R T O R Y Ü S ( M . E. 80-72) V E I S P A R T A K Ü S\nCM.E. 73-71) A L E Y H L E R İ N E H A R P L E R\nA SERTORYÜS ^^^^^ daha hayatta iken Mariyüsün adamlarından olan Sertoryüs İspanyaya iltica etTTiiş bulunuyordu. Sertoryüs adaleti ve cesareti sayesinde\nyerlileri kendisine bağladı. Onları tensik ve teşkil etti. Ken- İf\ndi aleyhine Romadan gönderilen ordulara muzafferane karşı\ndurdu. Silladan kaçan gayrimemnun Romalılar onun etrafına\ntoplandı. Onlardan bir Sena yaptı. Onlara ordusunda rütbeler\nverdi. Kendi sadece Pretor unvanını taşıdı. Maksadı İspanyayı Roma İmparatorluğundan ayırmak değil, Sillanm\nRomaya zorla kabul ettirdiği aristokrat teşkilâtı yıkmak idi.\nPOMPE Sena Sertoryüse karşı Pompeyi göndermişti. İl r: U\nİSPANYADA Pompe Sillanm teşkilâtı aleyhine isyan eden\nKonsül Lepidüsü Roma önünde mağlûp\nettiğinden teferrüt etmişti. Pompe, Sertoryüsün de çarçabuk\nişini bitireceğini ümit ediyordu. Fakat öyle olmadı. Harp\nhiçbir kat'î netice alınmadan uzayıp gidiyordu. Fakat Sertoryüs ordusunda nifak ve ayrılıklar oldu. Sertoryüsün ^lıi h\nkendisi de bir ziyafette kendi zabitleri tarafmdan katledildi.\nOnun ölümünden sora ordusu dağıldı, bu sayede Pompe lâyık olmadığı halde muzaffer olmuş oldu.\nB. ISPARTAKÜSÜN ^^^ «ıralarda isyan eden esirler tarafından\nİSYANI açılan bir harp Italyanın her tarafında patlak verdi. Bu harp yeni değildi, memleke- l\ntin esirlerle meskûn her tarafında sık sık isyan oluyordu.", "n_chars": 1990}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0349", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 304, "page_end": 304, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0304"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 304", "text": "304 TARIH\nFakat bu defa harp açanlar muharebeye ahşkın insanlar ve\nTrakyalı, Gollü Gladiyatörler idi. Asiler Is^partaküs ün emri\naltmda mükemmel bir ordu vücuda getirmişlerdi. Üzerlerine\ngönderilen roma ordularma karşı koyuyorlardı. Ispartaküs\nTrakyalıdır. Nadir bir cesareti ve müdebbirliği vardı. Ahlâkî ve askerî hassalar da göstermişti. Ispartaküs Kapu şehrinde ve Kampanya havalisinden başlayarak Şimalî İtalyaya\ndoğru harekete geçti. Roma ordularma karşı bazı muvaffakiyetler kazandı. Ordusu çapulculuğu tercihe başladı.\nİtaatsiz oldu. Roma ordusile karşısında bulunan Konsül\nKrasüs, kendisini cenuba sürdü. îspartaküs Sicilyaya geçmeye teşebbüs etti. Muvaffak olamadı. Birkaç hezimetten sora\nKrasüse karşı bir muharebe verdi. Muharebeye girmeden\nevel atını getirtti: \" Galip gelirsem başka çok at bulurum,\nmağlûp olursam artık ata ihtiyacım olmıyacakhr,, diyerek\natını öldürttü. Mağlûp oldu. Krasüsün yanına gitmeye uğraşırken mahvedildi.\nBu muharebeden kurtulup şimale kaçan ba^YADAN'DÖNÜSÜ\" çeteleri, ordusuyla İspanyadan gelen\nPompe üzerine düştüler. Pempe onları\nmahvetti.\n7. SÎLLA TEŞKİLÂTININ KALDIRILMASI\nİki muzaffer jeneral, Krasüs ve Pompe, herKRASÜS İLE POM- orduları başında olduğu halde karşı\n^'^.AÎİSSAÎİRI'^ karşıya geldiler. Biribirile muharebe edeVALI^JMALAKI g^nu yapmadılar. Cümhuriyete\nhâkim olmak için birleşmeyi tercih ettiler. Evvelâ Halk Fırkasile birleşerek her ikisi konsül intihap olundular. Fakat\nher ikisi ihtiyaten ordularını Roma kapılarında ordugâhlarda\ntuttular.\nPleplerin ve şövaliyelerin Silla tarafından\nvîJ'fÂ^r^JiVME^TO^\" kaldırılan eski hak ve iktidarları iade edildi.\nNIN L A Ğ V I (M.E. 70) yeniden konuldu. 621 Senatör liyakatsizliklerinden dolayı Senatodan çıkarıldılar. Senatonun\nvazifeleri tahdit olundu.", "n_chars": 1756}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0350", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 305, "page_end": 305, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0305"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 305", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 305\n8. KORSANLAR HARBÎ - §ARK HARBİ (M. E. 67-62)\nPompe konsüllükten ayrıldıktan sora hususî bir hayata\ngirdi. Bütün fırkalar kendisini terkettiler. Pompe kendisini\ndevletin en büyük adamı mertebesine çıkaracak büyük bir\nkumandanlığı hasretle bekliyordu. Korsanlar harbi ona beklediği fırsatı verdi.\na) KORSANLAR HARBİ\nBütün Sicilya ve Küçükasyanm bütün kayalıklı koylarında korsanlar yerleşmişti. Bunlar yavaş yavaş bir devlet\nteşkil ettiler. Limanları, tersaneleri ve bir harp filoları oldu.\nŞehirlere hücum ettiler. İtalya sahillerine de geldiler. Korsanlar Akdenizin kıralları oldular. Romalıları tahkir ediyorlardı.\nPompe büyük salâhiyet ve kuvvetle korsanların tedibine\nmemur edildi. Pompe altı hafta zarfında İtalya ve Sicilya denizlerini korsanlardan temizledi. İki aydan daha az bir zamanda korsanları Ege Denizinden kovdu. Onları Kilikya\ndahilinde takip etti ve itaat altına aldı. Teslim olanlara eyi\nmuamele etti, onları şarkta müteaddit şehirlerde yerleştirdi.\n. Pompenin Romada şöhret ve nüfuzu nihayetsiz dereceyi\nbuldu.\nb) ŞARK HARBİ\nPompeye Mitridata karşı açılan harbin idaresine nezaret\netmek, istediği gibi ittifak ve muahede yapmak salâhiyetleri\nverildi.\nMitridata karşı gönderilmiş olan Lukullus Mitridatı mağlûp etti. Bütün Pontus memleketlerini istilâ etti. Ordusunun\nitaatsizliği hakkında yanlış raporlar alan Senato kendisini\ngeriye çağırdı. Bunun üzerine Pompe şarka gitti ve Lukullusun zaferleri semeresini topladı. Mitridatı Kırımlılar nezdine kaçmıya mecbur etti. Mitridat Cenubî Rusyada Tuna havzasında bulunan bütün Türkleri Roma aleyhine teşvik ederek İtalyaya sürüklemek tasavvurunda idi. Fakat damadı ve\noğullarından biri tarafından hıyanete uğradı ve intihar etti.\nPompe Küçükasyayı Romaya tâbi vilâyetlere taksim etti.\nBu harp neticesindedir ki Kudüsü ve Palestini aldı.\n20", "n_chars": 1834}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0351", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 306, "page_end": 306, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0306"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 306", "text": "306 TARIH\n9. SENATO REJİMİNİN BOZULMASI\n(VERES) m - (KATİLİNA) İŞİ\nPompe ve Krasüs malûm olduğu veçhile kendilerini konsül intihap ettirmişlerdi (M. E. 80). Ayni sene içinde bir ihtilâs davası oldu; bu davanm rezaleti, gürültüsü asırlarca sönmedi. Meseleye \"Veres,, işi denir.\nBu tarihten birkaç sene sora Pompe Asyaya gittiğinden\n\"Katilina,, işi de patlak verdi (M. E. 63).\nVeres dahilî harplerde bir orduda kestör iken (M. E. 83)\nordu kasasını çaldı. Bununla beraber o çaldığı para sayesinde\nondan sora da birçok memuriyetler aldı. En nihayet kendini\nSicilyaya vali tayin ettirdi. Orada birçok ihtilaslar yaptı.\nDünyayı soydu. Nihayet Çiçero ile karşı karşıya geldi ve\nmahkûm oldu.\nÇiçero (Res.'l29) Lâtiyomludur. Büyük hatip ol\nÇİÇERO ^^^ Sicilyada maliye memurluğu etti. Bu münasebetle Veresin bütün rezaletlerini biliyordu.Mazlûm ve müşteki halkın vekâletini aldı. Birçok vesikalarla dolu bir dosya\nile Romaya geldi. Hatta satılmış birçok hâkimlerin karşısında\nVeresi mağlûp ve mahkûm ettirdi.\nÇİÇERONUN Çiçero bu muvaffakıyetile herkesin muhabKONSÜLLÜĞÜ betini kazandı. Aristokrat Fırkasına yaklaştı.\nPompenin teveccühünü kazanacak hareketlerde bulundu. Lâkin Halk Fırkasının terakkileri kendisini\nendişeye düşürmeğ j başladı. Kendisi mutedil bir fırka teşkilini düşündü. Fakat maatteessüf karakteri zayıf ve kanuna\nlüzumundan fazla bağh olduğu için etrafındaki entrikalara\nmüessir bir surette mukavemet edecek bir halde değildi. Bununla beraber mutediller Çiçeroyu bir halâskâr telâkki ettiler\nve konsül intihap olundu (M. E. 64). İntihapta bunun karşısına çıkan Katilina pek az rey noksanile muvaffak olamadı.\nÇiçero konsül olur olmaz aristokratlarla birleşerek demokratların teklif ettiği ziraat kanununa muhalif oldu. Bu kanun\nPleplere arazi veren makul bir kanundu. Bu kanunu teklif\nedenlerin arkasında Krasüs ve SezsLV (Res.128) davardı. Bunlar\nkanunun tatbikatında onu tatbik edecek komisyona girerek\nrol yapacaklarını ümit ediyorlardı. Fakat kanun Çiçeronun\nbelâgati sayesinde kabul olunmadı.", "n_chars": 2006}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0352", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 307, "page_end": 307, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0307"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 307", "text": "i! 'i\nESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 307\nKATİLİNANIN Katilina dahilî harplerde açgözlülüğü ve\nKOMPLOSU zulmile kendini tanıtmışü. Sillanın diktatör\nlüğü zamanında muhalifleri imha etmişti.\nÇok fena şöhreti vardı. Buna rağmen kendini Afrika valiliğine\ntayin ettirmeğe muvaffak olmuştu. îhtilâsla ittiham edilerek Romaya getirilmiş ise de orada beraet kazanmıştır. Katilina, faaliyetine, cesaretine, meharetine rağmen konsül'olamadı. İhtimal Sezar ve Krasüsün teşvikile, bir darbei hükümete teşebbüs etti (M. E. 66). Muvaffak olamadı. Çiçero ile çok uğraştı. Fakat daima mağlûp oldu. Nihayet kanunî yoldan iktidarı elde etmeye muvaffak olamayacağını anlayınca bir komplo\ntertip edip isyan etmeğe karar verdi. Romada ve İtalyanın\ndiğer yerlerinde o zaman eksik olmıyan ihtilâlcileri etrafına\ntopladı. Fakat hempalarının nasihatine rağmen esirlerin ve\ngladiyatörlerin yardımını istemekte tereddüt etti. Katilinanın\nihtilâl plânından bilinen şunlardır: Romada muhtelif mahaller yakılacak. Rüesa katledilecek. Hasıl olacak karışıklıktan\nistifade olunarak şehre hâkim olunacak. Bunun için herkesin vazifesi dikkatle tayin olunmuştu. Şehrin haricinde bir\nordu, ondan soraki harekâtı takip etmek üzere hazır bulunacaktı ve bütün memlekette birtakım adamlar vasıtasile ahali\nayaklandınlacaktı.\nKOMPLONUN hükümet ve bizzat Çiçero hiç olBASTIRILMASI mazsa kısmen bu plândan haberdar idiler.\nLâkin elde maddî vesikalar yoktu. Senato\nendişeye düştü. Konsüllere fevkalâde salâhiyetler verdi. Bununla beraber Çiçero Katilinayı birdenbire tevkif etmedi.\nİhtimal vaktinden evel onu kendi aleyhinde bir mazlûm\nmevkiine koymaktan korkuyordu. Ona Senato ortasında\nmaskesini attırmayı tercih etti. Bu suretle onu kaçmaya mecbur etmek ve cinayetini itiraf ettirmek istiyordu. Filhakika\nbir celsede Katilinanın caniyane plânlarını şiddetle yüzüne\nvurdu ve onun Romadan çıkmasını talep etti. Katilina ayni\ngünde Romadan hareket etti ve hempalarının Etrüryada bulunan ordusuna iltihak etti. O ay zarfında Çiçeronun eline kat'î\nvesikalar düştü. Senato, derhal bellibaşlı müttehimlerin tevkif\nv e idamına karar verdi. Bunları tevkif ettiler ve boğdular.\nKatilinaya gelince, o Etrüryada üzerine gelen hükümet kuvvetlerile ümitsizce mücadele etti ve nihayet muharebede\nintihar etti.", "n_chars": 2246}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0353", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 308, "page_end": 308, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0308"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 308", "text": "308 TARIH\ni. SEZAR\nKatilina ortadan kaldırıldı. Fakat, bununla bütün tehlikeler ortadan kaldırılmış olmadı. Mahir ve kuvvetli birtakım\nmuhterisler, cümhuriyeti tehdit ediyordu. Bunlar, Pompe,\nKrasüs ve bunlardan ileri, Sezar idi.\nJül Sezar,- aristokrat bir aileden olmakla beraber. Halk\nFırkası reislerinden biri oldu. Hırs, kendisine Senato aleyhine\nvaziyet aldırdı. ^ ,\nSezar, zarif, ince, eğlenceyi sever, çok belıg bir adamdı.\nŞiirle de uğraşırdı. Fakat cazibeli görünüşte fevkalâde bir\ndeha, nadir açıkhk ve incelikte bir zekâ gizleniyordu. Çok\nalicenap idi. . o\nMukayese edilmez kumandan ve teşkilatçı ıdı. Sezar pretor sora da, İspanya valisi oldu; oradan Romaya döndü.\nKonsül olmak istiyordu. Pompe de Romaya döndü ve ordusunu terhis etti.\nSezar Krasüsle beraber Pompenin de kendisine yardım\netmesi lüzumunu anladı. Onları biribirine yaklaştırdı. Bunların her ikisi de muhtelif sebeplerle Senatodan memnun değil i d i l e r . Ü ç ü politika işlerinde biribirine yardım etmek üzere\nLalarında gizli bir ittifak yaptılar. Buna I inci Triyomvıra\nderler. Bu anlaşmadan ilk istifade eden Sezar oldu. Kendim\nkonsül intihap ettirdi (M. E. 59).\nSezar ilk iş olmak üezre bir ziraat kanunu\nSEZARIN yaphrdı. Fakir vatandaşlara, üç çocuk babaKONSULLUGU ^^^^^^ Kampanyada bakımsız kalan araziden\nverdirdi. Bu, Sezara şöhret kazandırdı. Bundan başka şövahvelerin vergilerini azalttı. Sezar konsüllüğü esnasında, reyıâmla Gol valiliğini kendine temin etti. Dört lejyon emrine\nverildi. Sezar kendi şahsına bağlı orduyu Gol de teşkil eth\n(M. E. 50-58).\n1. SEZARDAN EVEL GALYA\nRomalılar, Atlas Denizi, Ren ırmağı, Alp silsiVE AHALİSİ MEMLEKET lesi arasında bulunan bütün memleketlere\nGalya (Gol) derlerdi. Galya M. E. I inci asırda,\nhayetsiz ormanlarla örtülüydü; daha o zaman ahalisi çoktu.\nMuhtelif ırktan 6-10 milyon insan vardı:\nI L -", "n_chars": 1827}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0354", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 309, "page_end": 309, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0309"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 309", "text": "ESKI ITALYA VE ETRUSKLER 309\n1— Galyanın, ilk ahalisinin temelini, soradan Alp eteklerine\nsürülen Ligürler teşkil ediyordu. İspanya yolu ile gelmiş\nolan îberler, Ligürlerle az çok karışmış oldukları halde Pirene dağlarım işgal ediyorlardı. '' E\n2 — M. E. VI ıncı asra doğru, Foçalılar Massalya (Mar i : I: 1silya) yı inşa ettiler. Bu şehirde kendi namlarına, Ake, Nis : Igibi müstemlekeler yaptılar. ' V\nGollülere alfabeyi, parayı, bağ ve zeytin ekmeyi öğreten\n1er bunlardı.\n3 — M. E. VI ıncı asırda şarktan Ren ırmağını geçerek\nbiribiri ardınca kümeler halinde gelen istilâcı Keltler hemen\nbütün Galya kıt'asını işgal ettiler. Bunlar, soraları Ren ve Sen\nırmakları arasındaki araziyi Belçikalılara terkettiler.\nBelçikalılar, Keltlerle akraba idiler, onlar da Renin şarkından geliyorlardı. Romalılar Kelt ve Beljleri umumiyetle\n\"Galli,, namı altında tanırlardı. Narbonda yerleşen Romalılar,\nGalyada, şimalde Belçika Galyası, merkezde Kelt Galyası, cenupta Aka (Aquitain) Galyası diye üç Galyayı biribirinden ayırt\neder. Bu kıt'alarda oturan ahali Ligürler, İberler ve Keltlerle\nkarışık idi. Bunlardan herbiri birçok müstakil devletlere\nveyahut sitelere ayrılıyordu.\nGollüler, çok bira ve şarap içerlerdi. Avı, muharebeyi, köpekleri ve atları çok severlerdi. Büyük ateşler etrafında toplanır, yemek yerlerdi. Ecnebileri isticvap etmeyi çok severlerdi. İrmaklarda ve Atlas Denizinde ticaret yaparlardı. Maden\nocakları işletirlerdi, silâhlar ve mücevherat yaparlardı. Altın\nve gümüşten para basarlardı. Gollüler aristokrat idi.\nBüyükler gençleri ağızdan tedris ederlerdi. Onlara dinlerini ve ırklarının efsanevî tarihini ve kahraman bir muharibin vazifelerini öğretirlerdi. Hükümetleri, reisleri ve senatoları vardı.\nMuhtelif siteler arasında münazaalar eksik\nGOLLÜLER ARASIN- , DA GEÇİMSİZLİK <-- Soraları siteler ı -i ı dahilinde de siyası ^ u-ı- ^ j\nentrika ve mücadeleler başladı. Bunun neticesi olarak muhtelif fırkalar. Germenler, veya Romalılar gibi\necnebileri memleketlerine davete başladılar.\nBİRLİK Gollülerin beyinlerindeki bütün mücadeleler\nTEMAYÜLLERİ aralarında birlik yapmak hırsından ileri geliyordu. Çünkü muhtelif siteler hususî allahlarma tapmakla beraber bütün Gollülerin birlikte hürmet ettikleri müşterek allahlan vardı.", "n_chars": 2239}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0355", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 310, "page_end": 310, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0310"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 310", "text": "310 TARIH\nBir sınıf halk vardı ki Druitler ırklarının eski menşe\nbirliği hatırasını ebedileştirmeye çalışıyorlardı. Fakat bu sınıf\nhalkın gayret ve salâhiyetleri cenuptan Romalıların, şarktan\nGermenlerin tehdidine maruz bulunan Galyada birliğin vücut\nbulmasına kâfi gelmedi. Mesele, Galyanın zaptolunacağını bilmekte değil, fakat kimin tarafından zap+olunacağında idi.\nEcnebi hırslar:\nDaimî geçimsizlik içinde yüzen bu koca Gol memleketi\nhakikaten zengin bir avdı. Ren ırmağının sağ sahihnde oturanlar bu memlekete göz dikmişlerdi. Romalılar da buraya\nbir nevi altın memleketi gibi bakıyorlardı.\n- cıvA^FTİ Sezardan evel Roma, Galyayı zaptetmeyi düROMA MYA&1.II Yalnız Narbon vilâyetini tesis ederek İtalya ile İspanya yolunu temin ve marsilyayı himaye\netmekl eiktifa ediyordu. Bir de roma aristokratları Gollülerle\nsamimî münasebetle idiler. Onlarla muharebe is.emiyorlardı.\nGERMENLER Germenlerin tehdidi bilâkis Golü korkutuyordu. M.E. î inci asırda Germenler Ren\nsağ sahilini zaptettiler. Irmağın sol sahilinde bulunan siteleri\nharaca bağladılar.\nNihayet Gollüler Romadan imdat istediler.\nSEZARIN İDARESİ davetini şüphesiz tahrik ve\nteşvik etmişti. Çünkü bu davet kendisi ıçın\nGol kıt'asına girmeye vesile olacaktı. Gollülerle Sezar arasında\nkuvvetçe müsavat yoktu. Sezarın ordusu azdı. En çok 70,000\nkişi idi. Fakat bu ordunun, kıymeti çoktu.\nHususile başında da askerleri tarafından taassup derecesinde sevilen Sezar vardı. Sezar, Gollülere kendini sevdirmesini bildi. Gollüler gerçi çokluk idiler, fakat silâhlan dun idi.\nReisleri de geçimsizlik ve hıyanetler yüzünden uyuşuk bir\nhale gelmişlerdi. Gollüler toplanıp hep beraber taarruz edemediler. Bazı siteler, Sezara daima sadık kaldı. Gerçi çok\ngeç mukavemetlerini birleştirdiler, fakat artık, zaman geçmişti.\n2. GOLLÜLER HARBİ\nI İNCİ DEVİR Sezar, iki sene zarfında (M.E. 58-57) gol\nmemleketlerini baştan başa hakimiyeti altına\naldı. Sezar evvelâ Gollülerin müdafii gibi kendini tanıttı. Bu", "n_chars": 1949}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0356", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 311, "page_end": 311, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0311"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 311", "text": "ESKI ITALYA VE ETRUSKLER 311\nsıfatla Helvetler i mağlûp etti. Helvetler, Alp dağları şimalindeki memleketlerini bırakarak Galya içinde yerleşmek üzere\ngelen 400,000 kişilik bir insan kütlesi idi. Sezar, ayni sene\niçinde Süevleri mağlûp etti.\nHer taraftan Gollüler Sezara teşekkürlerini gönderdiler.\nFakat,Sezar, ordusu ile Galyada kaldığı. Gollülerden vergi tarhettiği görülünce hoşnutsuzluk başladı. Evvelâ Belçikalılar baş\nkaldırdı. Bunlar biribiri ardınca mağlûp ve pek zalimane cezalara çarptırıldı. Bu suretle hemen bütün Belj Galyası fetholundu. Sezar ayni zamanda başka kuvvetlerile; Sen ırmağı ile Loir\nırmağı arasındaki mmtakayı elde ediyordu. Ertesi sene Galyanın diğer kısımları da itaat altına girdiler. Sezar,Fransa garbında\nyerleşmiş olan Venetlerin kuvvetli bir filosunu da mağlûp etti.\nSezar fetihlerini kuvvetlendirmek için Germenleri ezmek\nistedi. Çünkü bunlar daima Ren ırmağını geçmeğe teşebbüs\nediyorlardı.\nSezar, Ren sol sahilinde yerleşmek istiyen Germen kabilelerini katliam ettikten sora birkaç günde Ren üzerinde kıtaatına yaptırdığı bir ahşap köprüden geçti. Irmağın sağ sahilinde bulunan Germenlere dehşet saldı (M. E. 55). Ondan\nsora Sezar Britanyaya çıktı. Çetin muharebelerden sora galip\ngeldi. Rehinler istedi ve senevi haraç koydu. Fakat bu haraç\nhiçbir zaman ödenmedi.\nII İNCİ DEVİR Sezarın bütün bu muvaffakiyetlerine rağmen\ngol memleketleri henüz istiklâllerinden geçmiş değillerdi. Yer yer ayaklanmalar başladı. Bunlarla çok\nuğraşıldı. Fakat, nihayet bütün Gollüler bir reis etrafında toplandılar. Sezar, ordusunu toplamakta ve onun başına geçmekte fevkalâdelikler gösterdi. Fakat Narbjn vilâyetine doğru cenuba ricate mecbur oldu. Gollüler takip ettiler. Vilâyet\nsınırlarında devam eden müthiş bir muharebe oldu.\nSezar bizzat elinde kılıç muharebe etti ve hatta kılıcını\nkaybetti. Bir germen süvari kolunun Sezar lehine harbe\nmüdahalesi Romalıları kurtardı. Gol ordusuna Versengetoriks\nnamını alan genç birisi kumanda ediyordu. Versengetoriks[l]\n[1] Fransızlar bu ismin (Grand Chef des braves) yahut (Oeneralisme)\nifade eder gibi olduğunu ve o zaman verildiğini yazarlar. Cenk ve\nToriks kelimelerini ihtiva eden bu isim, türkçe noktai nazarmdan\ntetkike şayandır; Veroe er olabilir; Bu takdirde (Er — Ceng—Türk) cenk\neri türk demek olur.", "n_chars": 2274}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0357", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 312, "page_end": 312, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0312"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 312", "text": "312 TARIH\nAlezya üzerine çekilmeye mecbur oldu ve oraya kapandı.\nSezar bu mevkii sardı ve imdada gelecek gol kuvvetlerine\nkarşı da müdafaa tertibatı aldı. Hakikaten Versengetoriksin\nemrile 250.000 kişilik bir gol ordusu Alezya önünde göründü.\nMuharebe üç gün devam etti, muhasırlarm şiddetli huruç\nhareketleri püskürtüldü, imdat ordusu parça parça taarruz\nettiği için, bu taarruz da kırılıyordu. Bu vaziyet karşısında\nVersengetoriks şahsını feda ederek hemşerilerinin hayatını\nkurtaracağına hüküm verdi ve Sezara gidip teslim oldu.\nRomaya götürüldü, 6 sene hapiste kaldı, Sezarın zafer alayı\ngünü idam olundu. Bundan sora Galya Romanın bir vilâyeti oldu (M. E. 51).\nGollüler, bundan sora Sezara para ve sadık asker membaı\noldular.\n3. SEZARIN DİKTATÖRLÜĞÜ\nSEZAR ÎLE POMPENIN BOZUŞMASI\nROMADA ANARŞİ Sezar, Galyaya hareket eder etmez Komada\nişitilm.edık derecede intizamsızlıklar başladı.\nKlodyüs, etrafına topladığı çetelerle Romada katiller, yangınlar, soygunculuklarla şehri tethiş ediyordu. Bu adam, Pompeyi hiçe sayıyor ve onun katlini de hazırlıyordu. Pompe\nSenatoya yanaştı ve onun hoşuna gitmek için menfada\nbulunan Çiçeronu da getirtti. Çiçeronun hitabeti sayesinde\nkendi salâhiyetini tevsi ettirdi. Fakat, Sansör Katonun torunlarından genç Katon son derecede fazilet nümayişlerile\nSenatoya hâkim oldu. Bu sebeple Senato, Pompeye istediği\nkadar müsaadeli davranmadı, bundan memnun olmıyan\nPompe, bu defa Sezara yanaştı. Sezar, Galya fetihlerini ikmal\netmek için kumandanlığını uzatmak ihtiyacında idi. Diğer\ntaraftan Krasüs te, askerî zaferlere teşne olduğundan şark\nordusunun başına geçmek istiyordu. Bu üç adamın herbiri,\ndiğerine henüz muhtaç olduklarından bir yerde buluşarak\nyaptıkları konferansta ittifaklarını kuvvetlendirdiler (M. E. 56).\nŞu noktalar üzerinde de anlaştılar:\nA— Sezarın Galyadaki kumandanlığı beş sene uzatıldı.\nB — Pompe ve Krasüs konsül intihap olundu.\nC — Bir reyiamla, Senatoya rağmen Pompeye, İspanya\nve Afrika valiliği ve Krasüse Suriye valiliği verildi.", "n_chars": 1991}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0358", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 313, "page_end": 313, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0313"], "running_head": "ESKI iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 313", "text": "ESKİ İ T A L Y A VE ETRÜSKLER 313\nTRİYOMVİRANIN ^^yin olunduğu valiliğe gidecek\nBOZULMASI yerde, onu kendi adamlarile idare ettirdi.\nKendisi İtalyada kaldı. Sezarın kızı olup,\nPompenin karısı bulunan Jüli, bu iki adam arasındaki\nbirliğin idaresine çalışıyordu, öldü. Krasüs Suriyeye gitti,\nPartlar aleyhine yürüdü. Fakat, Fıratı geçtikten sora, part\nsüvarileri tarafından sarılarak ordusunun dörtte üçü ve\nkendisi öldürüldü. Bu sıralarda, Sezar dahi, Gollülerin müteakip isyanlarını bastırmakla uğraşıyordu. Nihayet, Klodyüs,\nyine kendi gibi birtakım çeteler reisi tarafından öldürüldü!\nBunun taraftarları, Romada büyük karışıklıklar -yaptılar.\nSenatörlere hücum ettiler. Senato, yegâne konsül kalan\nPompeye fevkalâde salâhiyetler vererek ona iltica ettiler.\nPompe, istediğine nail olmuştu. Artık Sezarla müttefik\nkalmakta faydası yoktu. Çünkü vaziyete hâkim olmuştu.\nSEZARIN AZLİ Pompe, Romada hâkim olmuştu. Fakat,\nSezarın da o zamana kadar görülmemiş\ngayet güzel ve kuvvetli bir ordusu vardı. Bundan başka,\nRomada da Pleplere dayanıyordu. Plepler sayesinde, kendi\ngaybubetinde yaptırdığı bir reyiamla Galya harbini bitirdikten\nsora, konsül olmak salâhiyetini kazanmıştı.\nSezarın plânı şu idi: Hiçbir halde, sade bir adam gibi\nRomaya dönmek istemiyordu. Çünkü, hasımlarının kendini\nittiham edeceklerinden korkuyordu. Bunun için ikinci defa\nKonsül intihap olunacağı zamana kadar Galya valiliğini ve\nordusunu muhafaza etmeyi düşünüyordu. Konsül olduktan\nsora da, yeniden bir vilâyet valiliğini almak ve elinde bir\nordu bulundurmak istiyordu. Aleyhinde yapılacak ittihamlara\nancak bu suretle mâni olabilirdi.\nPompe dahi hâkim kalmak için Sezan mahvetmeyi\ndüşünüyordu. Bu maksatla müstacel bir kanun çıkardı. Bu\nkanuna göre, konsül namzetleri, intihapta şahsan hazır bulunmaya mecbur olacaktı. Bir de, konsül olanlar, konsüllüğünden sora, beş sene geçmedikçe bir vilâyet valiliğini alamıyacaktı. Pompe, bu kanunla. Sezan ordusuz ve zayıf bir\nvaziyete düşürmeyi düşünüyordu. M. E. 50 senesinde Senato,\nSezarın azli hakkında müzakerelere başladı. Sezar; Pompe,\nordusunu bırakmadıkça kendiside ordusunu bırakmıyacağmı\nbildirdi. Bir taraftan da ordusu ile Roma üzerine yürüdü.\nBuna karşı durmaya Pompe memur edildi.", "n_chars": 2209}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0359", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 314, "page_end": 314, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0314"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 314", "text": "314 TARIH\n4. DAHİLÎ H A R P\na) SEZARIN GARPTA HAKİMİYETİ\nSezar, süratle düşmanlarını hazırlıksız yaITALYA HARBI kaladı. Pompe, demişti ki: Sezan ordusundan attırmak için ayağını yere vurmak kâfidir. Fakat, etrafındakilerin anlaşamamaları yüzünden, hasta, meflûç bir hale\ngelen Pompe, hazineyi almıya bile vakit bulmaksızın Komadan kaçmaya, Epire kadar çekilmeye mecbur oldu.\nSezar, îtalyaya hâkim olduktan sora, İspanISPANYA HARBI yaya döndü. Orada da Pompenin adamları\nve askerleri bulunuyordu. Onları kâmilen esir etti. İspanyadan avdetinde Marsilyayı da zaptetti.\nSezar, Romaya döndü ve konsül intihap\nFARSALAMUHARE-^J^^^^ ^^^^ ordusu ile Epire geçti\nve Pompe ordusunun karşısında ordugâhını\nkurdu. Fakat, Adriyatik Denizini geçerken anî bir fırtınadan\nfilosunu ve depolarını kaybetmişti. Noksanını ikmal için Tesalyaya çekilmeye mecbur oldu. Pompe takip etti. Sezarm ordusu,\nPompe ordusunun (50,000 kişi) yarısı kadardı. Fakat, muharebede pişmiş ve fedakâr idi. Farsala da kat'î bir muharebe\noldu. Pompe ordusu, tam bir inhizama uğradı. Pompe, askerlerini toplamıya bile teşebbüs etmiyerek Mısıra kaçtı. Fakat,\nMısır Kiralı Ptolerne (Batlamyos) ona melce vererek, kendim\nişe karıştırmak istemediğinden Pompeyi öldürdü ve başım\nSezara gönderdi.\nb) SEZARIN Ş A R K T A H A K İ M İ Y E T İ\nPompenin ölümü. Sezan rakipsiz bıraktı. Düşmanlarının\ncesareti kırıldı.\nM. E. 81 denberi Romanın himayesinde\nSEZAR MıSıRDA j^^ı^^an Mısır, medeniyet ve zenginliğile\nSezarm hayalini teshir ediyordu. Sezar, Pompeyi takiben\nMısıra kadar gitmişti. Orada İskenderiyede yerleşti. Kleopatrayı kıralıça yaptı.", "n_chars": 1592}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0360", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 315, "page_end": 315, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0315"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 315", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 315\nPontus kiralı Mitridatm oğullarından Famas, AASYA HARBI nadoluyu istilâ etmişti. Sezar, bunun üzerine\nyürümek için Mısırdan ayrıldı. Açtığı harp beş günde bitti.\nSezar, bu harp hakkında bir dostuna şöyle yazıyordu: \"veni,,\nyidi, vici,, geldim, gördüm, galebe çaldım.. Bundan sora\nİtalyaya döndü.\nc) SON M U K A V E M E T L E R\nSezar, şarkta bulunurken, Pompe taraftarları Tunusta\nkuvvetli bir ordu topladılar. Sezar, bu orduyu tamamen\nbütün reislerile beraber mahvetti. Bu muharebeden kurtulanlar İspanyaya kaçtılar. Orada bir ordu toplamaya muvaffak oldular. Sezar yetişti, bu orduyu da kanlı bir muharebe\nile mağlûp etti.\n5. SEZARIN S A L A H İ Y E T L E R İ\nKAYDI HAYAT SAR- ^^^^^ devletin reisi oldu. Halk, kenTILE DIKTATÖR ^isini bütün hayatmca diktatör yaptı. Bütün\nintihaplara yalnız olarak riyaset hakkını\naldı. Her türlü salâhiyetleı i nefsinde topladı. Bundan sora,_,\nartık Senatonun toplanması bir şekilden ibaret kaldı. Sezar,\nSenato namına emirler dahi neşretti. Senatoyu, kendi yetiştirdiği adamlarla doldurdu. Hatta bunlar arasında İspanyalı1ar ve Goller de vardı.\n6. SEZARIN İ D A R E S İ\nSezar, teşkilât ve icraatında muvaffak olmak\nTESKIN SIYASETI için bütün hüsnüniyet sahiplerinin yardımını istiyordu. Ağır tedbirlerden çekindi. Kendine itaat eden\ndüşmanlarını affetti. Cümhuriyetçileri zaman zaman iş başına\ngetirtti.\nSezar tarafından, alınan tedbirler fevkalâde\nINTIZAM idi. Silla zamanındanberi görülmeyen bir\nintizam hasıl oldu. Valilerin salâhiyetlerini tahdit etti, her\ntarafta şiddeti kaldırdı.", "n_chars": 1550}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0361", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 316, "page_end": 316, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0316"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 316", "text": "316 TARIH\nAHALİ SINIFLARI Sezar Halk Fırkası reisi idi. Dahilî harp esnasında halk lehine bazı tedbirler aldı. Sora kazandığı zaferlerde her vatandaşa ve askere buğday ve saire\ndağıttı. Fakat sora, devlet tarafından bakılan vatandaşların\nadedi azaldı. Onlara sadaka yerine iş vermeyi tercih etti. Eski askerlerine vilâyetlerde arazi verdi ve onları, işsiz kalanları kullanmaya mecbur etti. Birçok nafia işlerine, kütüphaneler inşasına teşebbüs etmek istiyordu. Hatta Narbon vilâyetinde ve İspanyada mümbit arazide 80,000 kişi yerleştirmek\nistiyordu. Bu suretle uzaklarda yerleştirilecek olan işçi ve\naskerlerin politika cereyanlarından uzak kalarak mütevassıt\nbir halk teşkil edeceklerini düşünüyordu.\nBu suretle müstamereler teşkili garpta Romüesseselerini ve lisan,n, neşre de hizmet edecekti. Sezar, bu müstamerelere vatandaş hakkı vermeyi de düşünüyordu, ve bunu kısmen de\nyaptı. Umumî bir kanun yapmayı da düşünüyordu. Sezarın\nbu gidişi büyük bir İmparatorluk tesisi idi (Harita. 21). Bu\nimparator lukta İtalya ile vilâyetler ve galipler ile mağlûplar\narasında fark olmıyacaktı.\n7. SEZARIN KATLI\nifioaıiTK- P-İKİÎT Roma İmparatorluğu henüz bir sitenin, Ro\nmanın hakimiyeti altında idi. Sezar, kendine\nen muvafık tarzın kırallık olocağını kabul ediyordu. Romada\nSezarın kıral olacağından korkulmıya başlandı. Sezar çoktan\nkıralhğm haricî alâmetlerini takınmıştı. Paralarının üzerine\nresmini bastırmak hakkı vardı. Fildişinden heykeli, oyun\nmeydanlarında allahların heykelile beraber gezdiriliyordu.\nDoğduğu ayı ı ismi, kendi ismi olan Yüliyüs (temmuz)\nkondu.\nNihayet, bir düğünde, dostlarından biri Sezara, bütün\nhalkın önünde bir taç takdim etti. Halk sakit kaldı. Sezar\nbu kırallık alâmetini reddetti. O zaman, Romalılar kendisini\nalkışladılar. Fakat, halk, Sezarda bir tereddüt hissetmişti.\nSUİKAST Pompe taraftarlarından Kassiyüs ve Brütüs\ntaraftarlarından idare olunan gizli bir fesat\ncemiyeti teşekkül etti.", "n_chars": 1917}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0362", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 317, "page_end": 317, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0317"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 317", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 317\nM. E. 44 te Sezar kendine edilen nasihatlere rağmen evinden çıkıp Senatoya gitti. Suikastçılar bir ricada bulunmak\nbehanesile etrafını sardılar, derakap hançerle hücum ettiler.\n23 yerinden yaraladılar. Kendi yetiştirdiği ve çok sevdiği\nBrütüsü hançerini kaldırmış olduğu halde karşısında gördüğü :.aman \"sm de mi oğlum!„ diye haykırarak yüzünü\nörttü ve kendini hiçbir inilti çıkarmıyarak öldürülmiye bıraktı. 57 yaşında idi.\nBütün Senatörler, korkularından kaçtılar. Sezarın taraftarları bir müddet saklandı, hatta Sezara çok sadık olan Konsül Antuvan bir müddet evinden çıkmadı.\nK. CUMHURİYETİN SUKUTU\n1. SENATONUN İKTİDARSIZLIĞI\nSuikastçıların, iktidarı almak için esaslı bir\nANTUVAN VE SENATO hazırlık yapmadıkları anlaşıldı. Bunun üzerine kendini ilk toplıyan ve azimle hareket:\neden Antuvan oldu. Hazineye ve Sezarın evrakına ve parasına\nvazıyet etti, süvari kumandanı Lepidüs ile anlaştı.\nDiğer taraftan da Çiçero Senatoya benliğini iade etmek,\nve fırka kavgalarını bertaraf etmek istediğinden katillerinin\naffini tasdik etmek lüzumuna karar verdirdi. Fakat, bu uzlaştırıcı siyaset Sezarın varisi olmak hırsında bulunan Antuvanm işine gelemezdi.\nSezarın cenaze alayında Antuvan, Sezarın vasiyetnamesini\nokuyarak, onun eyiliklerini sayarak, kanlar içindeki cesedini\nteşhir ederek, derece derece halkı heyecana getirdi, o kadar\nki, halk, kaçmış olan suikastçıların evlerine hücum ederek\nyaktılar. Bundan sora, Romaya hâkim kalan Antuvan, para\nve asker sayesinde Sezarın evrakından bulduğu bütün tedbirleri ve fikirleri tatbik sevdasına düştü. Halbuki, Antuvan,\nSezarın istikbale ait projelerini anlayacak kadar onun yakın\nhususiyetinde bulunmuş değildi.\nBu sırada, Sezarın küçük yeğeni olan OkOKTAV tav, Romaya geldi. 19 yaşında idi. Z.2Ly\\i, ince,,\nmahcup ve fakat haris, inatçı, müdahenede mahir bir çocuktu. Sezar, bu çocuğu evlât ve varisi yapmıştı. Epirde Apollo", "n_chars": 1900}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0363", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 318, "page_end": 318, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0318"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 318", "text": "318 TARIH\nnide tahsilini bitiriyordu. Diktatörün mirasına konmak için\nAntuvandan haber gelmesini beklemeksizin her şeyini satarak ve biraz da borç alarak Sezar isminin şöhreti sayesinde\n10,000 asker topladı. Antuvan, Romadan kaçtı.\nAntuvan, Narbon valisi olmuş olan Lepidüse\nMODEN HARBİ (M. E. 43 ) yaklaşmak ve Roma üzerine yürümek için\nonunla anlaşmak istiyordu. Fakat, Antuvan\nevvelâ Sizalbin vilâyetine vazıyet etti. Oranın valisini Moden\nde muhasara etti. Senatonun kuvveti yoktu.\nBu sırada resmî bir unvanı olmıyan, fakat, belâgati ve\nmazisi ile devletin birinci şahsiyeti bulunan Çiçero, Oktava\nistinat etmekten başka çare olmadığını düşündü. Ona göre.\nOktav, çok genç olduğundan henüz kendisinden korkulacak\nvaziyette değildi. Onu şimdilik, Antuvana karşı kullanmak, o\niş bittikten sora. Oktavı da mahvetmek mümkün görünüyordu.\nNihayet, Oktavı daha evel Modene gitmiş olan Antuvan\naleyhine gönderdiler. Moden civarında cereyan eden muharebelerde Antuvan, çok kuvvet kaybetti ve Alplerin ötesine çekildi. Oktav ordunun başında yegâne amil kalmıştı. Senato,\nbu genç harisin göz diktiği konsüllüğü reddetmek tedbirsizliğinde bulundu. Oktav, ordusu ile Komaya yanaştı ve 20\nyaşında olduğu halde kendisini halka konsül intihap ettirdi.\n. . . Fakat, Antuvan durmadı, refakatinde Lepidüs\nnİNClTRlYOMVIRA^j^^g^ ^^^^^ mühim bir kuvvetle îtalyaya\n. girdi. Senatonun muzaheretine malik olmıyan Oktav, bunlarla anlaşmayı daha muvafık buldu. Aralarında bir Triyom vira yaptılar. Sicilya, Afrika, Sardinya Oktava, Galya kıt'ası,\nAntuvana ve İspanya Lepidüse bırakıldı. Bir de Sezann katilleri aleyhine bir harp açmak hususunda birleştiler. Birçok\nkişiyi mahkûm ve katlettiler. Oktavın hamisi olan Çiçero\nbile bu akıbetten kurtulamadı. Bir zabit tarafından boğazlandı. Bu zabit, Çiçeronun kafasını ve nutuklar yazan ellerini\nkesti ve Romaya getirdi.\n2. BRÜTÜ S VE KASSİYÜS ALEYHİNE HARP\nTriyomvirler, Romada ve garpta hâkim oldular. Fakaf,\nbütün şark Brütüs ile Kassiyüsü tanıyordu.", "n_chars": 1975}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0364", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 319, "page_end": 319, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0319"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 319", "text": "ESKI ITALYA VE ETRUSKLER 319\nBüyük Pompenin oğlu Sekstüs, Sicilyaya\nFILIP HARBİ yerleşmişti; çok kuvvetli bir de d nanması\nvardı. Brütüs, Makedonyada ve Yunanda, Pompe ordularının bakiyelerini topladı. Kassiyüs Suriye valisi idi, o da\npara ve asker topladı.\nİki tarafın karşılaşması, Makedonya şarkında Filip şehri\nyanında bir ovada oldu. Her iki taraf, hemen müsavi kuvvette idi (100,000 kişi kadar). Lâkin Sekstüsün donanması,\nTriyomvirlerin noksanlarının ikmalini güçleştiriyordu.\nYirmi gün aralıkla iki muharebe verildi (M.E. 42).\nBirinci muharebede, Kassiyüs Antuvan tarafından mağlûp\nedildi ve intihar etti. İkinci muharebede, Brütüs te mağlûp\noldu; o da intihar etti. Oktav hasta idi. Muharebelere iştirak\netmedi; fakat galibiyetten sora, en merhametsiz o oldu.\nOktav ve Antuvan artık birinci derecede\nD^^OK^RILMASÎ hâkim olmuşlardı. Yalnız iki adam\nSEKSTÜSÜN MAĞ- Lepidüs ile Sekstüs onları rahatsız edebiLÜBİYETİ lirdi. Lepidüs daima Triyomvira azasından\nidi, fakat bu mevkii kabiliyetinden ziyade\nhadiselere borçlu idi. Triyomviranm yapıldığı zamanlar Lepidüse Narbon vilâyeti ve İspanya verilmişti. Fakat az zamanda arkadaşları kendisinin Sekstüs ile münasebette bulunduğundan şüphe ettiler. Filip şehri muzafferiyetinden\nsora, yavaş yavaş onu işten çekerek nihayet aralarından\nçıkardılar.\nSekstüs te Oktavın mahir kumandanlarından Agripa tarafından mağlûp edildi (M. E. 36). Asya\\'a kaçtı. Orada muharebeye devam etmeye teşebbüs etti. Fakat Antuvanm zabitlerinden biri tarafından öldürüldü.\nFilip şehri muharebesinden sora Antuvan\nMUHAREBESİ askerlere para verebilmek ıçın orada\nbirçok servet toplamakla meşgul oldu. Orada Mısır Kıralıçası Kleopatraya tesadüf etti. Kleopatra Kassiyüse yardım ettiği için af talebine gelmişti. Antuvan bu\nkadına âşık oldu. Kleopatra altı lisan konuşur, münevver ve\ngüzel bir kadındı. Antuvanı aldı. Payitahtı olan İskenderiyeye götürdü.", "n_chars": 1881}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0365", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 320, "page_end": 320, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0320"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 320", "text": "320 TARIH\nAntuvan orada çok memnun kaldı. îtalyaya dönmeyi\ndüşündü. Fakat, Antuvanm Romada Konsül olan kardeşi.\nOktav aleyhine bir harp açtı ve büyük bir hezimete uğradı. Bunun üzerine Antuvan İtalyaya geldi, Brendiziye çıktı,\nfakat askerleri Antuvanı Oktav ile anlaşmağa mecbur ettiler.\nBu suretle, Brendizi muahedesi imza olundu. Bu muahede\nmucibince Antuvan Adriyatik Denizine kadar bütün şarkı.\nOktav da garbı muhafaza edecekti.\nAntuvan şarka avdet etti. Tekrar Kleopatra ile buluştu.\nOrada sefahete ve eğlenceye daldı. Asyanm vilâyetlerini Kleopatranm çocuklarına kırallık unvanile birlikte vermeye\nbaşladı. Zevcesi olan. Oktavın hemşiresi Oktavyayı reddetti.\nOktavın tarzı hareketi ise tamamen aksi idi. Halkın teveccühünü celbetti. Sükûn ve asayişi iade etti. Hemşiresine\nvaki olan hakareti vesile ittihaz ederek Antuvana karşı hareket yapmaya başladı. Antuvanm bir vasiyetnamesini elde\netti ve neşretti. Bu vasiyete göre şarktaki Roma vilâyetleri\nMısır kıralıçasına hediye ediliyordu. Bu suretle efkârı umumiyeyi kendi lehine celbe muvaffak oldu.\nAntuvan, ordusunu Epir sahiline çıkardı ve\nMU^REB^İ Ambraki körfezinin şimalinde topladı. Oktavın ordusu körfezin cenup sahilinde Aksiyomda bulunuyordu. Antuvanm ordusu, 100,000 piyade,\n12,000 süvari kuvvetinde idi. Oktavın ordusu bundan daha\nazdı. Antuvanm donanması, Kleopatranm donanmasile birleşmişti. Hepsi 500 harp gemisi idi. Agripa tarafından kumanda\nedilen Oktavın donanması ise 200 harp gemisinden ibaretti.\nBu gemiler, Antuvanm gemilerinden daha küçüktü, fakat\ndaha seri idi. Antuvan, haris Kleopatraya itaaten dostlarının\nnasihatlerine rağmen evvelâ bir deniz muharebesi vermek\nistedi. Deniz üzerinde muharebe başladı. Muvaffakiyet henüz\nbelli olmadığı bir sırada 60 mısır gemisi birdenbire muharebe meydanını terkederek kıralıça ile beraber olanca\nsüratlerile kaçtılar. Antuvan donanmasını terkederek Kleopatraya mülâki oldu. Antuvanm donanması daha birçok\nzaman muharebeye devam etti; fakat kumandanlarının\nkaçmasından cesareti kırılan donanma ve karadaki ordu\nmuharebesiz teslim oldu.\nİ L .", "n_chars": 2060}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0366", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 321, "page_end": 321, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0321"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 321", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 321\nANTUVAN VE Oktav, Antuvanm eski , dostlarına âlicenapKLEOPATRANIN hareket etti. Onları affetti. Oktav, AntuÖLÜMÜ vanı nerede arıyacağım bilmediği için malûmat almak üzere Samoşta (Sisam) durdu.\nFakat bu sırada îtalyada karışıklıklar çıktığından Romaya döndü. Antuvan ise Kleopatranm refakatinde olarak îskenderiyeye dönmüştü. Ümitsizliğin ilk anları geçer geçmez yine zevk\nve sefahet başladı. Antuvan, Oktavdan Atinada sade bir adam\ngibi yaşamak için müsaade istedi, bunu alamadı. Diğer taraftan\nölünciye kadar biribirinden ayrılmamak için yemin ettikleri\nhalde Kleopatra kendisine hıyanet etmeyi düşünüyordu.\nOktav, Nil munsabmda Pelüş civarlarında görüldü. Antuvan mukavemete teşebbüs etti. Süvarisi ile ümitsiz muharebe etti. Fakat, herkes kendisini terkediyordu. Bu esnada\nKleopatranm öldüğüne dair kendisine yanlış bir haber verilerek aldatıldı (M. E. 30).\nKıralıçaya gelince; o, Oktav ile bir mülâkatında Sezar\nve Antuvana yaptığı gibi onun da affini ve muhabbetini kazanmıya yeltendi. Oktav, kendisini müphem sözlerle cesaretlendirerek zaman kazanmak istiyordu. Maksadı, Kleopatrayı\nzafer alayında göstermek için hayatta tutmak istiyordu. Fakat\nKleopatra intihar ederek onun elinden kurtuldu. İddia olunduğuna göre kolunu bir yılana sokturmuştur.\nOktav, sükûneti tesis için kışı şarkta geçirdi. Ve Mısırı\nRomanın bir vilâyeti ilân etti.\nL. IMPARATORLUK\nh OGÜST VE YENI REJİM\nOKTAV TEK BASI Oktavın galebesini Romalılar millî bir zafer\nNA HÂKİM \" olarak telâkki ettiler. Avdetinde kendisine\nbüyük bir zafer alayı yapıldı. Mahir bir\npolitikacı olan Oktav, bu haleti ruhiyeden istifade etti. Gayet\nmütevazı ve demokrat bir hal takındı. Halk ile temas eder,\nhususî davetleri kabul ederdi. Muhasımlarma karşı müsamahakâr hareket etti. Basit bir hayat yaşamıya başladı. Etrafına\nkıymetli adamlar topladı. Evelce muhasım olduğu halde\nmeşhur müverrih \"Tit-Liv„ i izaz etti. Agripa gibi mahir bir\n21", "n_chars": 1926}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0367", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 322, "page_end": 322, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0322"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 322", "text": "322 TARİH\nkumandan, arkadaşı idi. Meşen gibi muktedir bir idareci ve\ndiplomat, daima yanmda idi. Halk onun vaziyetinden memnun idi. Zaten Halk mütemadi harplerden ve ihtilâllerden\nbıkmış usanmıştı.\n500 senedenberi devam eden aristokrat cümhunyet Oktavın elinde hiçbir çarpışma olmadan, yavaş yavaş, hemen\nmutlak bir hükümdarlığa döndü.\nOktav, askerî ve sivil iktidar (imperium)\nCÜMHURIYETIN Z ^ ^^ salâhiyetleri yavaş yavaş nefsinde topVAHıRıNE HURMET^^^^^^ başladı. Fakat, daima Senatoya dikkat\nve hürmet eder, zevahiri kurtarmıya çalışırdı. Hürriyet taraftarlarını hoşnutsuzluğa sevketmek istemezdi.\nOktav, hayat kaydı şartile Konsüllüğü reddetti. Diktatörlüğü de kabul etmedi.\nBütün bunlarla beraber Oktav, mutlak bir\nMUTLAK HÜKÜM- idare tatbikine muktedir oldu. Oktav eskiDARLıĞıN HAKIKATI denberi taşıdığı imparator unvanile bütün\naskerî kuvvetlerin kumandasını elinde tutuyordu. Ayni zamanda Senato prensi idi; yani ismi Senatörler listesinin başında idi. Bu sebeple ilk reyini bildiren\no idi. Onun salâhiyeti, kolaylıkla diğerlerini kendi noktai\nnazarına sürüklerdi.\nDinî sıfat ta almıştı. Senato, kendisine Ogust (Res. 130,İSİ)\nunvanını da verdi. Bu unvan o zamana kadar yalnız mabutlara verildi; ulvî, namdar demektir. Bu isim,onun Oktav ismini\nunutturdu. Bir nevi kutsiyet iktisap etti. Bütün bu tevcihler,\nOgüstün eline hakikî olarak mutlak bir idareyi veriyordu.\nİIMTİ/AM Efkârı umumiye Ogüstle beraberdi. Ogüst,\nIDAREDE INTIZAM eyiliğini isterdi; bunu hissettirebilmişti. Hernevakit iktidardan çekilmek istese. Senato, rica\nile kendisine iktidarı muhafaza ettiriyordu.\n44 sene devam eden Ogüst devri, dahilî harplerin bıraktığı intizamsızlıkların ve fenalıkların giderilmesile geçti.\nOgüst, idareyi, maliyeyi ıslah etti. Heryerde asayişi temin\netti. Orduyu yeniden tesis ve tanzim etti. Her türlü suiistimallere nihayet verdi. Vilâyetlerden gelen şikâyetlerle bizzat\nmeşgul olur ve derakap cevabını verirdi. Bu umumî asayiş,\nticareti inkişaf ettirdi. Servet arttı. Birçok nafıa işleri yapıldı.\nYollar açtı. Kanallar açtı, bataklıklar' kuruttu. Bir harp siya.ili..", "n_chars": 2076}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0368", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 323, "page_end": 323, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0323"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 323", "text": "ESKI İTALYA VE ETRÜSKLER 323\nseti takibind en içtinap etti. Hudutlarda, yalnız emniyeti temin\nnoktai nazarından bazı küçük harpler yaptı. Ahlâksızlıkla\nmücadele etti. Fazla lüks yemek yemeyi meneden kanunlar yapacak kadar ileriye gitti. Sefahet ile yaşıyan aile erkânından bazılarını nefiy ve mahkûm etti. Bu umumî refah,\nsükûnet, bütün imparatorluğu Romaya ve şahsına bağladı.\nHUDUTLAR Umumî refahın şartlarından biri, sulh idi.\nOgüst, yalnız tedafüi tedbirler aldı; şahsan\nharbi sevmezdi; bizzat az sefer yaptı; fakat kıymetli kumandanları vardı.\nCümhuriyet zamanında, pek çabuk zaptolunmuş geniş\nmemleketler hudutlarında henüz tamamen itaat altına alınamamış milletler vardı. Ogüst, bunların itaat altına alınmalarını tamamladı. İskitler ve Hint ile münasebete girdi.\nOgüst, bütün hudutlarda kat'î bir sulh tesis edebileceğini\numuyordu. Fakat Ren ırmağının ve Tunanm ötesinde oturan\nmuharip ırklar daha o devirde Roma için ciddî bir tehlike\nteşkil ediyorlardı.\nGERMENLER Ogüst, bütün sulh arzusuna rağmen imparatorluğunun son zamanlarına doğru Germenler tarafından iz'aç edildi. Sezar, Ren ırmağı sahillerine\ngeldiği gündenberi Germenler Romalılarla temasa başlamışlardı. Bunlarda roma memleketine taarruz arzusu hasıl oldu.\nRen ve Tuna ırmaklarını geçmek teşebbüslerinde bulunmaya başladılar.\nRoma orduları bunları Elbe ırmağına kadar kovaladı. Ogüst\nacele etti. Bunları bir vilâyet halinde idare etmek istedi. Germenler Roma tahakkümüne tahammül edemediler. Arminyüs\nnamında bir germen kahramanı çıktı. Bütün milletini isyana\nteşvik etti. Bu genç reis, Romada terbiye görmüştü. Romalıları yakından tanımıştı. Kendilerine karşı müthiş bir gayz ve\nkin duyardı. Roma ordusunu Tötoburg ormanlarında pusuya\ndüşürdü, mahvetti. Roma ordusunun kumandanı Varüs kılıcı\nüzerine kendisini atarak intihar etti. Ogüst bu haberden çok\nmüteessir oldu. Ümitsizliğe düştü. O zaman 70 yaşında idi. Kendisinin bizzat intikam almasına yaşı müsait değildi. Ogüstün\nidare tarzı malûm şekillerden hiçbirine benzemiyordu. Ogüst,\nsaltanat sürmüyordu. O bir nevi reislik yapıyordu. Ogüst,\nKampanyada bir seyahat esnasında 76 yaşında öldü (M. E. 14).", "n_chars": 2127}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0369", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 324, "page_end": 324, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0324"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 324", "text": "324 TARIH\n2. OGÜST ASRINDA iÇTlMAÎ HAYAT\nVE GÜZEL SAN'ATLER\nOgüst zamanında Romalıların içtimaî hayatı yükselmişti.\nDahilî muharebelerin bitmesi herkese okumak ve yetişmek\niçin zaman bırakmıştı. Dünyanın her tarafından birçok muharrirler, filozoflar Romaya gelmeye başladılar. Kütüphaneler,,\numumî halk kıraat salonları açıldı. Daha Çiçero zamanında\nçok incelmiş olan roma lisanı müverrih Tit - Liv, Virgil, Horasın sayesinde en mütekâmil halini almıştı. Tit - Livin 124\nciltten ibaret olan Roma Tarihi ve neşrettiği nutukları ilim ve\nedebiyat noktai nazarından çok kıymetli idi. Bu âlim ve edip\ncümhuriyetçi olan fikir ve temayüllerine rağmen imparatordan çok iltifat görmüştü.\nVirgil, Ogüst tarafından muavenet ve himaye görmüştü.\nZiraat hayatının eyiliklerini anlatan Georgiqueler nammdaki eseri meşhurdur. Virgil, bu eserile imparatorun yaptığı\nihyakâr hareketlere yardım etmek istemiştir. O devirde, edebiyat âleminde hizmet ve şöhretleri olan daha birçok kimseler yetişti. Bu devirde, Romada hukuk âlimleri de yetişmişti.\nEvelce yalnız devletin menfaatine istinat eden Roma hukuk\ntelâkkisine yavaş yavaş insanî ve hakkaniyet esasları da girmeye başladı. Hukuk âlimleri, kanunları bu suretle tefsire\nbaşladılar. Ogüst bazı mütehassısları bu vazife için tayin etmişti. \"Kaoiton,, — ki Ogüstün şahsî dostu idi — bunlardan\nbiri idi ve kuvvetli bir hukuk âlimi idi.\nDiğer ilimler ve hekimlik Romada ilerliyememişti. Hekimlerin hemen cümlesi Yunanlı idi. Fizik ve riyaziye gibi\nilimlerle de en çok Yunanlılar iştigal ederdi.\nHeykeltraşhk ve resim de ayni vaziyette idi. Romada birçok güzel heykeller rekzedilmişti. Fakat, yapanlar, Yunanlılar\nidi. Güzel eserlere karşı umumî bir incizap vardı. Birçok zenginler yunan eserlerinden mürekkep kolleksiyonlar yapardı.\n3. OGÜSTTEN SORAKİ DEVİR\nTİBER Ogüstün ölümünden sora Tiber imparator oldu. îlk zamanlarda gayet demokrat\nve mütevazı idi. Senatoya fevkalâde hürmet ederdi. Fakat", "n_chars": 1925}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0370", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 325, "page_end": 325, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0325"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 325", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 325\nahlâkını değiştirdi, zalim oldu. Çok kan döktü. Nihayet\nTiber, Romada kendisini emniyette görmedi. Napoli karşısındaki Kapri adasına çekildi. Orada 78 yaşında iken öldü\n(M. S. 37).\nKALİGULA Tiberin ölümünden sora, yerine geçen Kali(M. s. 37-41) g^ı^^ bidayette umumî bir teveccüh ve muhabbet celbetti. Menfileri affetti. Mahkûmların hürriyetini\niade etti. Fakat sora bir hastalığa yakalandı, aklî muvazenesini kaybetti. Birçok ahlâksızlıklar ve sefahet içinde,\ndevlet hazinesini iflâs ettirdi. Birçok cinayetler yaptı. \"Ne eyi\nolurdu, bütün roma halkının bir başı olsaydı, bir kılıç darbesile bu başı alsaydım,, sözü, hunharlığına bir delildir. Atlarından birini konsül yapmak istedi. Hemşiresine ülûhiyet\nsıfatı verdirtti. Nihayet, kendi zabitlerinden Avereas m hançerile öldürüldü.\nBunun ölümünden sora Senato, idareyi eliKLOT ne almak istedi. Fakat, ordu müdahale etti.\nKaligulanın amcası Klotu imparator ilân etti. Gayet zayıf ve\nbeceriksiz bir adamdı. Askerler bunu Kaligulanın katlinde,\nbir hah altında saklanmış titrek bir halde bulmuşlar ve kolundan yakalıyarak imparator olduğunu tebliğ etmişlerdir.\nİnsanî fikirlerle idareye başladı. Yalnız, seciyesinin ve iradesinin zayıf olması, kendisini esirlerinin elinde oyuncak yaptı.\nBunlar, zenginleşmek için her türlü cinayetleri yaparlardı.\nAhlâksızlığı ve sefahetile meşhur karısı Mesalina nın ise\nyapmadığı cinayet ve rezalet kalmamıştı. Nihayet imparator\nbu kadını öldürttü. Klot, Jermaniküs ün kızı Agrıpina ile evlendi. Bunun Neron namında bir oğlu vardı. Yeni imparatoriçanm bütün maksadı bu oğlunu, üvey babasına halef\nyaptırmaktı. Birçok entrikalarla buna muvaffak oldu, Klot,\nsora asıl evlâdı aleyhine olan bu karardan nadim oldu. Bunun üzerine Agripina imparatoru zehirledi (M.S. 54). SenPiyer, bunun zamanında Romada yerleşmiştir.\nNERON Neron, imparator olduğu zaman 17 yaşında\nidi. Gayet adi bir tahsil görmüştü. İlk hocası\nbir dansör idi. İlk zamanlarda anasının idaresi altında ve\nbunun kendisine yardım etmiye memur ettiği filozof Seneka ve zabit Bürrüsün nezaretinde beş sene devam eden\nimparatorluğu az çok memnuniyeti mucip oldu. îlk zaman", "n_chars": 2141}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0371", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 326, "page_end": 326, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0326"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 326", "text": "326 TARİH\nlarda bir mahkûmiyeti imza ederken, nefret ve korku\nduyardı. Fakat yavaş yavaş asıl seciyesi meydana çıkmıya\nbaşladı. Evvelâ üvey kardeşini öldürttü. Anasının salâhiyetlerine nihayet verdi. Mutlak bir zulüm ve salâhiyetle idareye başladı. Yaptırdığı yeni şatosu için lâzımgelen parayı\nbulmak üzere binlerce aileyi imha etti. Servetlerini gaspetti.\nAnasını ve karısını öldürttü. Sesi gayet çirkin olduğu halde\ntiyatrolarda, umumî halk muvacehesinde şarkılar söyler ve\nkendisini zorla alkışlatırdı. Yarışlara iştirak eder ve yere yuvarlanırdı. Fakat kimse gülmeye bile cesaret edemezdi. O\nesnada Romada hâdis olan bir yangını, hıristiyanlann uğursuzluğuna atfetti. Binlerce hıristiyanı imha etti. Hıristiyanları\nreçine ile yağlar, ateş verirdi. Geceleri penceresinde, bunları\naydınlık yapmak üzere diri diri yanarken koşturturdu.\nBu adi vahşetler, bilhassa eyaletlerde fena tesir yapıyordu.\nGoldeki ordunun kumandanı Vindeks, isyan işaretini verdi.\nİspanyayı idare eden Galba yi imparator ilân etti. Vindeks\nmağlûp oldu ve intihar etti. Bununla beraber Roma şehri,\nbu defa yeni imparatoru alkışlamıya ve beklemiye başladı.\nNeron, korktu. Şehirden kaçarken boğazına bir mızrak\nsaphyarak kendisini öldürdü. Son sözleri şu idi: \"Benim\nile ne büyük bir san'atkâr kayboluyor!,, (M. S. 68).\nBununla beraber bu devirde haricî muvaffakiyetler oldu.\nŞarkta Partlar mağlûp edildi. Ermeni tacının Romalılara\naidiyeti kabul ettirildi. İngiltere kıt'ası zaptedildi ve Britanya,,\nRomanın otuzuncu vilâyeti oldu.\n4. ORDULAR TARAFINDAN İNTİHAP OLUNAN\nİMPARATORLAR\nİtalyanlardan mürekkep ordunun hizmeti,\nM. s. 68 DE ROMA ORDULARI daha hafif olmakla beraber, fazla para alıyorlardı. Bu hal, vilâyet ordularını kıskandırıyordu. Başlıca 3 vilâyet ordusu vardı; Ren ırmağı üzerinde\nbir; Tunada bir ve bir de şarkta.\nRen ordusu en kuvvetlisidi. Keltlerden teşkil olunmuştu.\nŞark ordusunda, bilhassa çok Türk vardı. Tuna ordusunun da çoğu Türklerdendi.", "n_chars": 1938}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0372", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 327, "page_end": 327, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0327"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 327", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRUSKLER 327\nNeronun ölümünden sora imparator intihabına ordu müessir plmıya başladı. İspanya valisi Galba, Goldeki ordunun\nısrarile hemen imparator olmuştu. Fakat Neronun dostlarından\nOton bunun aleyhine bir isyan tertip etti. Birçok askerleri kandırdı. Galbayı öldürdüler. Oton, Senatoya kendisini cebren\nimparator kabul ettirdi. Bu defa Germanya daki ordu isyan etti.\nKendi kumandanları Vitelliyüs ü imparator ilân ettiler. Vitelliyüsün orduları Gol kıt'asmı ve Alpleri geçerek Romaya\nyürümeye başladı. Dissiplinden mahrum olan bu ordular,\nyolda geçtikleri bütün yerleri yağma ediyorlardı. Oton\nmağlûp oldu ve kendisini öldürdü. Vitelliyüs Romaya girdi.\nBirçok vahşetler ikama başladı. Birçok rezaletler yaptı. Bu\ndefa, şark ordusu isyan etti. Kendi kumandam Vespasiyen i\nimparator ilân etti. Tuna ordusu da buna iltihak etti ve Roma\nüzerine yürüdü. Vitelliyüs korkarak saklandı. Bununla\nberaber taraftarları Roma sokaklarında kanlı muharebeler L ;\nyaptılar. Nihayet Vitelliyüs taraftarları mağlûp oldu. Kendisi i:-; f i'\nyakalandı ve öldürüldü. 1' i- i;\n5. FLAVİLER SALTANATI\nVESPASİYEN Vespasiyene, Flaviyüs ve Pasıyanüs denirdi.\nTeşkil ettiği ' hanedana da Flavüer denirdi.\nFlavi Vespasiyen Sabinli idi; eyi bir asker ve idare adamı\nidi. Asayişi iade etti. Seleflerinin israfile harap olan hazineyi\nzengin yaptı, adaleti temin etti. Basit, mütevazı ve namuslu\nbir hayat yaşardı. Bunun zamanında Palestin ve Yahudiler\ntamamen Romanın hakimiyeti altına girdi.\nTİTÜS Vespasiyen öldü (M.S. 79). Oğlu Tüüs imoldu. Kendisi için beslenilen ilk endişeleri\nbertaraf etti. Eyi, temiz ve namuslu bir idare takip etti. Fakat\naz yaşadı.\nBu devirde Romanın mühim birçok mebanisi, heykelleri\nyangınlarla yandı. Veba hastalığı Romalıları mahvediyordu.\nDOMİSİYEN Titüsten sora imparator olan kardeşi Domisiyen, gayet şeni bir zalimdi. Yapmadığı\nvahşet kalmamıştı. Nihayet bizzat sarayının içinde adamları tarafından öldürüldü. Merkezdeki bu şenaatlere rağ", "n_chars": 1960}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0373", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 328, "page_end": 328, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0328"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 328", "text": "328 TARIH\nmen Romanın namuskâr orduları, hudutlarda, memleketin müdafaasına ve itilâsına çalışırlardı. Meselâ Agrikola bu\ndevirde idi ki bütün Britanya kıt'asmın fethini temin etmişti.\n6. ANTONENLER\nDomisiyenin katlinden sora, bir asır kadar, (M. S. 96-192)\nRoma İmparatorluğunu idare eden 6 prens, Antonenlev namı\naltında tanınmıştır. Hakikatte, bunlardan son üçü bu namı\ntaşımışlardır. (Bunların isimleri şunlardır: Nerva, Trajan,\nHadriyen, Antonen, Mark-Orel, Kommot. Bu devirde imparator\nolmakta evlâtlık kaide olmuştu.\nNERVA Domisiyenin ölümünden sora, Senato, kendi\nazasından Nerva yi imparator ilân etti. Bu,\nâlim bir adam idi. İki defa konsül olmuştu. İdare etmesini\nbilirdi. Senato ile beraber birtakım fenalıkları izaleye çalıştı.\nFakat seciye ve irade itibarile zayıftı. Ölümünden üç ay evel\ndevleti daha kuvvetli bir adama teslim etmek istedi.\nOrdu rüesasmdan \"Trajan„ ı evlâtlığa intihap etti.\nTRAJAN Trajan askerdi. Şarkta on sene bulundu. Sora, pretör ve tribün konsül olmuştu. Selim\nakıllı, ahlâklı ve fikirli idi. Bu sayede Romayı sulhe ve refaha\nkavuşturdu. İmparator olup Romaya geldiği zaman yaya\nolarak şehre girdi. Çok demokrat idi. Maliyeyi ıslah etti. Tasarruf ettiği paraları umuru nafıaya tahsis ediyordu. Taşradaki\nvalileri çok kontrol eder, devletin işleri üzerinde onlarla\ndaima görüşürdü.\nHARPLER Trajan, her şeyden evel askerdi. Daclar ve\nPartlar aleyhine iki mühim harp idare etti.\nTuna şimalinde, Karpat dağlarının iki tarafında, Karadenize\nkadar olan sahada Türkler milâdın ilk asrında büyük bir\ndevlet kurmuş bulunuyorlardı. Başbuğlarının adı, Decebal\nidi. Kendileri Daclar ve memleketleri de Dacya diye tanınmıştır. Daclar Domisiyeni mağlûp etmişler ve haraca bağlamışlardı. Kendilerine bir müddettenberi vadolunan para\nverilmediğinden Tunanın sağ sahiline akma başladılar.\nTrajan, bunlar aleyhine sefer yaptı. Tuna üzerinde köprüler kurdu; ileri yollar açtı; Daclarm istihkâmlarını birer", "n_chars": 1924}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0374", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 329, "page_end": 329, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0329"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 329", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 329\nbirer almaya mecbur oldu; nihayet, Daclarm payitahtları\nolan Sarmizegetusa (Transilvanyada Varhely) ye kadar ilerledi.\nİşte bu tarihtedir ki, Dacyaya Roma muhacirleri yerleştirildi;\nbugünkü Romanyadaki Romenlerin esasını bunlar kurdu'.\n(M. S. 105). Bu seferin hatırası olmak üzere Trajan sütunu rekzolundu. Bundan sora Partlar aleyhine harp açtı. Büyük İskenderi taklit etmek istedi.\nErmenistan ı itaati altına aldıktan sora, Partlara kendi memleketlerinde taarruz etti. Mezopotamyadan geçereK Susa kadar girdi. Donanmasını Acem körfezine soktu; fakat Partların\nisyanı üzerine, ricate mecbur oldu. Çok adam kaybetti, ordusunu Suriyede, Hadriyen kumandasında bıraktıktan sora,\nSicilyaya geldi, orada öldü.\nHADRİYEN Trajandan sora Hadriyen imparator oldu.\nAyni usulü idareyi takip etti. Hudutların\nve dahilde sükûn ve asayişin mutlak bir surette temini, siyasetinin esasları idi. Bunda muvaffak oldu. Zamanında, Roma\nsükûnet, refah ve servete mazhar oldu. Bu imparator Romada oturmazdı. Vilâyetleri dolaşır, halkla temas ederdi. Herkesin işlerine bakardı. Vilâyetlerde birçok naha işleri yaptırmıştı (Res. 135). Edirne yi (Hadriyanopolis) yaptıran budur.\nSOFU ANTONEN VE imparator olan Sofu Antonen\nHALEFLERİ sakin bir adamdı. Bilhassa hıristiyanlara\nyapılan tecavüzleri menetmekle ve esirlere\nfena muamele etmek usulünü kaldırmakla umumî bir muhabbet celbetmişti. Halefi filozof Mark-Orel de adilâne bir\nidare takip etti. Yalnız, hıristiyanlara karşı ağır kanunların\ntatbikine müsaade etti. Bundan sora gelen oğlu Kommot\nzalim bir adamdı. Şahsî kuvvetine çok mağrur idi. Bizzat\ngladiyatör oyunlarına iştirak ederdi. Arkadaşları olan gladiyatörler vasıtasile birçok cinayetler yapardı. Nihayet arkadaşları tarafmdan boğduruldu.\nAntonenler denilen bu altı imparatorun —sonuncusu müstesna— devirleri, Roma İmparatorluğunun adalet, şevket ve\nrefah devridir. Hep vilâyet halkından olan bu imparatorlar,\nvâsi olan nüfuz ve salâhiyetlerini suiistimal etmediler. Adaleti tatbik ettiler. Bunun içindir ki, devirlerine Hür İmparatorluk uuy anı verildi.", "n_chars": 2070}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0375", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 330, "page_end": 330, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0330"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 330", "text": "330 TARIH\n7. İMPARATORLUK DEVRİNİN REJİMİ\nVE MEDENİYETİ\nİmparatorlar, mutlak bir salâhiyeti haizdi.\nİDARE USULÜ Arzularmı ve emirlerini bildiren yazılar,\nkanun kuvvetini haizdi. Ordunun başkumandanı idi. Harp\nve sulh kararını o verirdi. Hazine emrinde idi. Doğrudan\ndoğruya emrinde vilâyetler vardı. İdaresi Senatoya tâbi olan\nvilâyetleri de kontrol ederdi. Dine ve ayinlere hâkimdi. İdare, mutlak hükümdarlık idi. İmparator taç taşırdı. Ölümden\nsora Allah diye ilân edilirdi. Senato, zâhirde bütün bu kudret ve salâhiyetlere iştirak ederdi. Fakat hakikatte imparatorun müsaadesi olmadan hiçbir karar veremezdi. Terrör\nsenatörleri tamamen yıldırmıştı. İmparatorlar daha ziyade,\nyanlarında itimat ettikleri adamlarla istişare ederlerdi. Hadriyen devrinde bu müşavirlerin teşkil ettikleri heyet birtakım şubelere ayrılırdı. Bugünkü nezaretler gibi. Bütün memurlar ve idare makinesi bunlara ve dolayisile İmparatora\ntâbi idi. Vilâyetler merkezden emir alırdı. Şu muhakkak ki\nimparatorluk devrinde, bütün imparatorluğun idaresi merkezleştirilmişti. Eski fütuhat devrinde Romalılar vergi vermezlerdi. Alınan ganimetler, ecnebi memleketlerinde müsadere edilen servetler, masarifi umumiyeyi temine kâfi idi.\nFakat, fütuhatın arkası kesilince vergileri ziyadeleştirmek mecburiyeti hasıl oldu. Emlâk, temettü vergileri kondu. Gümrük\nresmi alınmaya başlandı. Bu hasılat, ya Senatonun hazinesinde veyahut imparatorun hazinesinde toplanırdı. Maamafih,\nbilâhare yalnız ikincisi kalmıştı. Bütün bu devlet parasının\nsarfı, imparatorun elinde idi. Halk imparatorun sarfiyatile\nve hazineyi tarzı istimalile hiç alâkadar olmuyordu. Para\nbasmak hak ve imtiyazı imparatorun idi.\nRoma hukuku, uzun bir müddet çok sert olan \" On iki\nlevha kanunu „ ndan mülhem idi. Hadriyen tarafından sora\nneşredilen kanunlar biraz tadil ve tahfif edildi. Bilhassa, babanın aile üzerindeki vâsi salâtıiyeti biraz tahdit edildi.\nVatandaşlar arasında müsavat fikir ve telâkkisi gittikçe ilerliyordu. Kanuna biraz daha yumşaklık vermek için büyük\nhukuk âlimlerinin şerh ve tefsirleri muta oluyordu. Yüksek\nsalâhiyet, imparatorun elinde idi. İmparator bu vazifeyi, ken", "n_chars": 2126}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0376", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 331, "page_end": 331, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0331"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 331", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 331\ndi müşavir heyeti vasıtasile ve bir tahkikat heyeti vasıtasile\nyapardı. Af hakkı daima imparatorun olmuştur. Diğer adliye\nmemurları, imparator namına vazife görürlerdi. İdam, nefiy ve\ntağrip, boğma, emlâkin müsaderesi ağır cezalar idi. Son zamanlarda, bilhassa hıristiyanlara ve esirlere tatbik edilen, madenlerde hidematı şakka ve vahşi hayvanlara parçalatmak\ngibi cezalar da icat edilmişti. Bir zaman oldu ki mahkûmların biribirini gladiyatör oyunlarında öldürmesi veyahut vahşi\nhayvanlar tarafından parçalanmaları, halkın en büyük zevk\nve temaşası olmuştu. Klot, bu tarzda 19,000 mahkûm öldürtmüştü.\nVilâyetler artık doğrudan doğruya imparatorluğun eczayı\nasliyesinden telâkki ediliyordu. Zaptedilmiş bir memleket\nhalinden çıkmışlardı.\nVatandaşlık umumî olmuştu. O zamana kadar daima\nmümtaz bir mevkide kalan Romayı bile bir vilâyet halinde\nidare ederlerdi. Valiler eskisi gibi sık sık değiştirilmezdi. Merkezin daimî teftişi altında idiler. Vilâyetlerde ileri gelenlerden mürekkep ve müntehap meclisler vardı. Vali bunlarla\nistişare ederdi.\nROMA MEDENİYETİ medeniyeti, bütün vilâyetlere nüfuz\netmişti. Bütün vilâyet halkı artık vatandaş\nolmuştu. Fakat lâtinceyi öğrenmeleri kendilerinden talep ediliyordu. Lâtince her tarafta intişar etti. Bir zamanlar Romaya\nkarşı şiddetli mukavemetler yapan İspanya, lâtin medeniyetinin bir yeri oldu.\nORDU VE İmparatorluk orduyu eyi tensik etmişti. DaHUDUTLAR ^^^^ haricî emniyeti temin için hudutlarda birçok tahkimat yapmıştı. İmparatorluk\nzamanında ordunun hazarî mevcudu 400,000 ni tecavüz\nediyordu.\nBu tarzda teessüs eden imparatorluk, iki asır Romalılara\nve bütün dünyaya sulh temin etti. Bütün dünya roma muvazenesi altında devamlı bir sulha kavuşmuştu. Herkes Romayı hayırkâr olarak görmeğe başladı. Bu sulh ve emniyet,,\ndahilî mücadelelerin nihayet bulması, umumî refah ve büyük bir iktisadî ve ticarî faaliyet meydana getirdi.\nHalk her türlü siyasî faaliyetten vazgeçmişti. Mukadderatını imparatora tevdi etmişti. Bunların en zalimlerini bile", "n_chars": 2022}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0377", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 332, "page_end": 332, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0332"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 332", "text": "332 TARIH\nalkışlamıştı. N er onun ölümü umumî matemleri tevlit etmişti.\nHariçten birçok yabancılar, bilhassa Yahudiler ve Yunanlılar\nkütleler halinde Romada ve imparatorluğun muhtelif yerlerinde yerleşmişlerdi. Azat edilen esirler ayrı bir sınıf olarak\nçoğalmıştı. Bunların içinde büyük iktidar mevkiine geçenler\nbile oldu. Sezarın ve Neronun müşavir heyetleri içinde birçok esirler vardı.\nAile eski esaslara istinat ediyordu. Çocuklar, küçük iken\nsatılabilirdi. Azası nakıs veya cılız doğanlar öldürülürdü.\nTalâk vardı. Bekârlar vergi vermiye mecburdu.\nİmparatorluk yollara çok ehemmiyet vermiştir. Memleketin her tarafında eyi yapılmış ve muhafaza edilmiş yollar\nvardı. Kanallar açılmış, köprüler yapılmıştır. Denizlerdeki\nemniyet, dünyanın her tarafından gelen ticaret cereyanlarının\ninkişafını temin ediyordu. Çin, Suriye, Hint, Afrika ve\nbütün Avrupa arasında gayet geniş ticaret münasebetleri başladı. Roma tacirleri Çinin ipeğini ve vazolarını İspanyanın\nkalaylarını taşırlardı. Roma, ihracatta yapardı. Bilhassa Germanyaya çok şarap ve kumaş gönderirdi. Roma ticaret kafileleri Nil vadisile daima Afrika çöllerine kadar gitmişlerdi.\nRoma imparatorları bu vâsi ticareti teshil için birçok limanlar inşa etmişlerdir.\nBüyük servet Roma halkını israfa, sefahete soktu. Herkes\niçmeye başladı. Dansözler ve kadınlar musiki dinliyerek sabaha kadar sarhoş oluyorlardı. Romalılar gayet güzel saraylar,\nköşkler yapmaya başladılar. Neronun inşa ettirdiği '\"Altın Ev„\nin tavanları müteharrik idi. Açıldığı zaman davetliler üzerine\nkokular ve çiçekler dökülürdü.\nHalk bilhassa tiyatrolara, sirklere çok rağbet ederdi. Sirklerde gladiyatörlerin kanlı oyunları, yahut mahkûmların\nvahşi hayvanlar tarafından parçalanması gibi manzaralar\nhalkın sürür ve alkışlarını celbederdi. İmparatorlar da bu\noyunlara daima gehrlerdi. İçlerinde, bazıları bizzat oyunlara\niştirak ederdi. Neron ve Kommot gibi.\nBütün bu ihtişam içinde edebiyat ve şiir Ogüst zamanındaki tekâmülün derecesini bulamamıştı. Bu devrin en mühim\nmuharrirleri Seneka ile meşhur müverrih Tasitüs idi.\nBu devirde birçok heykeltraşlar yetişmiştir. Bunların en\nmeşhuru Zenadordur. Yaptığı heykellerde zarafetten ziyade\nbüyüklük vardır. Neron için yapüğı heykelin tulü 3 3 met", "n_chars": 2224}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0378", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 333, "page_end": 333, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0333"], "running_head": "ESKi ITALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 333", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 333\nre idi. Romalılar mimarlıkta çok muvaffak olmuşlardır (Res.\n136). Bu devii- esnasında Romada yapılan asarın büyük mimarî kıymeti vardır.\nRomalılar müspet ilimlere heves edemediler. Bir istidat ta\ngöstermediler. Bu noktai nazardan, bu devirde de yetişmiş kıymetli âlimleri yoktu. Meşhur riyazî Ptoleme ve Dr. Galiyen bu\ndevrin âlimleri idi. Romada otururlardı. Fakat Yunanlı idiler.\nROMA ŞEHİRLERİ sora iki asır müddetçe Roma, in.-\nROMA POMPEİ paratorlugun hakiki merkezi oldu. Cıvarıle\nberaber iki milyon ahalisi vardı. Çok katlı\nyüksek evleri, muhteşem abideleri azametini gösteriyordu\n(Res. 134). Sokakları dardı, ancak piyade olarak geçilebilirdi.\nAhalinin büyük kısmı kiracı idiler. Bugün eski Romadan bazı\nabidelerin harabelerinden başka bir şey kalmadı. Fakat Pompei\nşehri Fe^itv yanardağının feveranında (M. S. 7 9 ) kül yağmurları\naltına gömüldü. Şehir, bütün eserlerile, olduğu gibi kaldı.\nRoma evlerinin ve eserlerinin debdebesi orada görülür.\nM. HIRİSTİYANLIK VE ROMA\nRoma dini, merasimden ibaret idi. Ruhlar ve derunî hayat üzerinde müessir olmamıştı: Fütuhattan sora, bütün diğer milletlerin din ve ayinleri Romaya verilmişti. Bunlar\nmemnu değildi. Bilhassa roma ve yunan ilâhları çok karışmıştı. Yunandaki \"Zeüs,, Romada Jüpiter, \"Afrodit,, Venüs\nolmuştu. Şark kavimlerinin din ve mabutları Romaya nüfuz\netmişti. Bilhassa şark dinlerinin Mistisismi Romalıların hoşuna giderdi. İsis ve Serapis için Romada mabetler yapılmıştı. Acemlerin mabudu Mitra, Suriyelilerin mabudu Adonis\nRomada da mabut olmuştu. Bütün bu muhtelif dinler ruhlarda bir anarşi yapmıştı. Stoyiklerin felsefesinin kabul ettiği\nvahdet esası Romalılar üzerinde tesir yapmıya başladı. Münevverler ve ileri gelenler, bu felsefeye çok taraftar idiler.\nİtikat noktai nazarından ruhlardaki bu boşluk ve teşevvüşten hıristiyanlık çok istifade etti ve süratle nüfuz etti.\nİsa, Oktav devrinde Nazarette doğdu.\nİSA Umumî hayatına 2 6 yaşında başladı. Ve ancak üç buçuk sene devam etti. Yahudiler bunu tevkif ettiler.", "n_chars": 2017}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0379", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 334, "page_end": 334, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0334"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 334", "text": "334 TARIH\nMesih unvanı altında halkı iğfal ve tehyiç ettiği töhmetile\nmahkemeye sevkedildi. Yahudileri tatmin için bunu haça gerilmeğe mahkûm ettiler; mahkûm eden hâkimin adı Ponspüatiıv.\nİsa, yahudi dininin mukaddes an'anelerini muhafaza etmekle beraber haricî ibadetlerini terkediyordu. Umumî olan\nbir Allaha itikadı emrediyordu. İsa, dinde, ibadetten ziyade\nruhları yükseltmek ve birleştirmek gayesini esas tutmuştu.\nZulüm, işkence, tehdit sefalet içinde inliyen Roma halkının\naşağı tabakalarında İsa dininin hususiyeti çok müessir oldu.\nİsa, hayatında müritlerinden' 12 kişiyi intiAPOTRLAR KUDÜS VE ROMA etmiş ve onlara, noktai nazarlarmı daha\nhususî öğretmişti. Bu adamlar İsanm sözlerini \"\"Eyi haber-incil,, i yaymağa memurdular; şehirleri ve\nköyleri dolaşıyorlardı. Bu memurlar, Kudüste, bir cemaat\nteşkil etmişlerdi. Bunlar, mukavemete tesadüf ettiler ve kovuldular. Bundan sora, Antakyada bir cemaat yaptılar. Hıristiyan (Chretien) ismi, ilk defa burada meydana çıktı; ondan sora da Kıbrıs adasında.\nBir yahudi Sen - Pol ismi altında İncilin en faal propagandacısı oldu. Bu adam, her türlü tehlikelere göğüs gererek, Anadoluyu, Yunanı dolaştı. Bunun faaliyeti sayesinde, Efes, Selânik ve Korent gibi büyük merkezlerde hıristiyanhk başladı. Sen-Piyer namını alan, bir Apotr da Romada\nve İtalyada ayni vazifeyi yapıyordu. Milâdın daha 4 0 mcı\nsenelerine doğru hıristiyanhk dini Romada birçok taraftarlar\nbuldu. Bu iki Apotr, Neron tarafından yapılan hıristiyan\nkatliamlarında öldürülmüşlerdir.\nİmparatorluk devrindeki kavimlerle olan münasebetin\nçoğalması, lâtin ve yunan lisanlarının cihanşümul olması,\nbu dinin çabuk intişarına sebep olan amillerdir. Müteaddit\nallahlara tapma, ruhlara hiçbir şey vermediği için nüfuzunu\nkaybediyordu. İlk propagandacılarının gayur, fedakâr ve\ncesur olmaları insan ruhlarını kuvvetle hıristiyanlığa doğru\nçekmiye muvaffak oldu.\nBununla beraber ilk zamanlarda bu dinin salik ve naşirleri büyük müşkülât ve tehlikelere maruz kaldılar. Romalılar, bütün dinlere karşı müsamahakâr idiler. Fakat, hıristiyan\ndininin diğer hiçbir dini kabul etmemesi Roma rüesasmı", "n_chars": 2098}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0380", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 335, "page_end": 335, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0335"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 335", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 335\nkızdırıyordu, Hıristiyanların gizli yaptıkları içtimaları imparatorlar emniyeti muhil hareketler gibi telâkki etmeye başladılar.\nHıristiyanların mabutlarının heykellerine günlük serpmekte\nitinaları umumî gayzı celbediyordu. Aleyhtarlar hıristiyanların insan eti yediklerini, içtimalarmda birçok sefahetler\nyaptıklarını iddia ve bu suretle halkı büsbütün tehyiç\nederlerdi.\nILK KILISE İlk hıristiyanlarm teşkilâtlanmak için, RoTEŞKILÂTı malılardan istifade ettikleri zannolunur. Hıristiyanların toplanma halleri ise bazı yahudi âdetlerinin tesiri altında olmuştur. Hıristiyanlar din meselelerini konuşmak, dinî kitaplar okumak, dua etmek için\ntoplanırlardı. İşte bu toplanmalar ve karşılıklı yardım, uzak\ncemaatler arasındaki münasebetler, hasım muhitlerde yaşamaya mahkûm edilmiş bulunan yahudilerin âdetlerini andırır.\nFakat, başlangıcındanberi hıristiyan kiliselerinin kuruluşu\nbaşkadır. Kilise reisleri daimî değildi, lâyık olan bu vazifeyi\nyapardı.\nKâfi adette hıristiyan bulunmıya başlıyan her şehirde bir\ncemaat teşekkül etti; bunların toplandıkları yere kilise (Eglise) dendi. Muhtelif yerlerdeki kiliseler arasında irtibatlar\ntesis olundu.\nEn mühim kilise, Roma kilisesi oldu. İlk kiliseler yeraltı\nmezarları idi, bunlar yeraltında kazılmış birtakım galeriler\nidi, bunlara katakomp derlerdi.\nHıristiyanlar, ilk zamanlarda, çok feci zulümlere uğradılar ;\nkatliam edildiler, yakıldılar, vahşi hayvanlara parçalattırıldılar.\nBu siyaset aksi tesir yaptı: Her tarafta, hıristiyan cemaatleri çoğaldı.\nHıristiyanlık ilk iki asırda, nispeten meçhul kaldı; üçüncü asırda çok yayıldı.\nHıristiyanlığı resmen ilk tanıyan İmparator Konstantin\nolmuştur. (Res. 132}\n1. III ÜNCÜ ASIRDA ROMA İMPARATORLUĞU\nSon İmparator Kommot öldürüldükten sora. Roma karıştı,\nvaziyete hâkim olan hassa askerleri, Pretoriyenler idi; artık\nimparatoru bunlar nasp veya azle başladılar; en çok para", "n_chars": 1898}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0381", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 336, "page_end": 336, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0336"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 336", "text": "336 TARIH\nvereni intihap ediyorlar, vadettiği parayı vermiyenleri azlediyorlardı. Muhtelif mıntakalarda bulunan ordular, bu suretle\ntayin olunan imparatorları tanımadılar. Üç büyük ordu kendi kumandanlarını imparator ilân etti; bu ordular: Britanya, Suriye ve Tuna orduları idi; bu sonuncu ordu kumandanının adı Septîm Sever (Res. 133) idi; en kuvvetli\nordu bunun ordusu idi. Septim Sever en evel Romaya\ngeldi ve imparator oldu.\nAFRİKiMl Afrikalı olan İmparator Septim Seİ M P A R A t Ö r l a r y®'\" vilâyetlere ehemmiyet verir, Roma ve\nİtalyayı tamamen ihmal ederdi. Romalı senatörleri kovdu. Mısırdan ve Afrikadan senatörler getirtti.\nSeptim Sever öldükten sora Karakalla ve Geta namındaki\niki oğlu ordu tarafından ayni zamanda imparator ilân edildiler. Romaya gelir gelmez biribirine düşman kesildiler. Karakalla, kardeşini anasının kollan arasında hançerledi. Nihayet\nkendisi de şarkta bir asker tarafından hançerlendi.\nSURİYELİ Ordu Septim Severin küçük yeğeni olan\nİMPARATORLAR S ^ n ç bir Suriyeliyi imparatorluk makamına\ngetirdi. Heliyogabal yahut Elagabal denilen\nbu maskara, ekseriya kadın elbisesi giyer, daima kokular\nsürünürdü. Saraya her türlü ahlâksızlıkları ve rezaletleri\nsoktu. Nihayet tahammülü kalmıyan muhafız askerler, bu\nadamı öldürdüler ve onun yeğeni olan Aleksandr Sever i\nyerine getirdiler. Bu da Suriyeli idi. Bu yeni prens ile saraya intizam ve ahlâk tekrar girdi. Fakat artık her tarafta inhilâl başlamıştı.\nİmparator Germenlere karşı Rene gitmek üzere iken\nMayans ia. katlolundu.\nASKERÎ İĞTİSAS- ^^^ ^^^ ® kadar 33 sene devam eden\nLAR askerî iğtişaşlar devri yalnız askerler tarafından çıkarılmış olanlardan ibaret değildir.\nRomada ve bütün vilâyetlerde dahilî ihtilâf ve mücadeleler\nde çoktu. Aleksandr Severin ölümünden sora ren ordusu\nMaksimin namında bir zati imparator ilân etti. Bu adam,\nanası cihetinden Alan Türklerine mensuptur. Trakyalı bir\nçoban iken roma ordusunda jeneral olmuştu. Tarih, bunu\ndev gibi bir adam olarak tavsif eder. Bir yumrukta bir hayvanın dişlerini sökermiş. Maksimin Senatodan kendisini", "n_chars": 2049}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0382", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u223v"], "running_head": "IROMA", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "F g O I V l A i m ı > . - L i - . - t t m ı", "n_chars": 43}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0383", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 337, "page_end": 337, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0337"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 337", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 337\ntanımalarını istemiye lüzum görmedi. Muhalefeti kırmak için\nbirçok senatörler öldürttü ve mallarını, paralarını askerlerine\ndağıttı. Bu adam, Germenleri kendi memleketlerine kadar\nsurmıye muvaffak oldu. Diğer taraftan Afrika vilâyeti de\nisyan ederek kendi Valisi Gordiyen namında birini imparator ilan etti.\nMaksimine çok kızmış olan Senato, bu adamı, hatta oğlunu imparator tanıdı. Afrikada dahilî bir muharebe başladıGordiyen I. ve oğlu Gordiyen II. daha orada iken mahvoldular.\nîtalyayı istilâ etmiş olan Maksimin de kendi askerleri\ntarafından öldürüldü.\nGordiyenin küçük oğlu Gordiyen III. Senato ve hassa\naskerleri tarafından imparator tanındı. Bu adam, Rende ve\nşarkta muhtelif muvaffakiyetler kazandı. Fakat Perslerle\nolan bir muharebede öldü. Bundan sora Arap Filip namında\nbin imparator oldu. O da öldürüldü. Ondan sora Deç namı verilen biri imparator oldu. Bu da Tuna hududunda\nGotlarla muharebede öldü. Deçin ölümünden sora açılan\ndevir, roma tarihinin en karanlık devirlerinden biridir\nimparatorluk tahtına, biribirinden sora birtakım adamlar geçiyor, hepsi bir türlü ölüyor. Meselâ bunlardan Valeriyen,\npers kiralına esir oluyor; Pers Kiralı Sapor, onun sırtına basarak atına biniyor ve sora öldürüyor. Vilâyetler isyan ediyorlar, kendi reislerini hükümdar tanıyorlar. Persler Antakyaya kadar geliyorlar. Suriyede ve Galyada müstakil devletler teşekkül ediyor. Roma İmparatorluk birliğinin kırılmıya\nve parçalanmıya başladığı görülüyor.\nİLLİRYALI Menşeleri İllirya veya ona muttasıl Tuna\nİMPARATORLAR havalisi olan imparatorlarla vaziyet eyiliğe\n_ yüz tutuyor. Artık bu imparatorlar Romalı\ndeğildiler. Bu imparatorların meşhurları şunlardır- II inci\nKlot Illiryalıdır.\nProhüs, Oreliyen, Diyokletiyen ve Maksimîyen-, bunlar da\nTunalıdır.\nKlot II, çok ilerlemiş olan Germenleri ezdi ve NİŞİQ\n(Naisüs) Gotları mağlûp etti. Kendisinden sora Oreliyen\nimparatorluğun birliğini iadeye çalıştı. Suriyedeki Palmir\nKırallığına taarruz etti. Hâkimesi Zenohi yi esir etti. Gol\n22", "n_chars": 2009}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0384", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 338, "page_end": 338, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0338"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 338", "text": "â36 TARIM\nitaate girdi. Roma etrafına bir sur çevrildi. Pers üzerine\nyürümiye hazırlandığı sırada katlolundu.\nProbüs, askerleri tarafından öldürüldü. Nihayet Diyokletiyen imparatorluğa geçti.\nDİYOKLETİYEN. ^^ki ve\nDÖRTLÜ İDARE müteşebbis ıdı. Bırıbırınden çok uzak olan\nhudutlarda ve memleketlerde asayiş ve intizamı, bir hükümdarın temin edemiyeceği kanaatinde idi, ayni zamanda birçok harislerin de ihtiras yollarını kapamayı\nmuvafık görüyordu. Diyokletiyen dört imparatorlardan mürekkep bir idare tesisini düşündü (Tetrarşi). İmparatorluğun\nidaresini, emniyet ettiği dört arkadaşına kısım kısım olarak\nverdi. Bunlardan birincisi, hemşerisi Maksimiyen idi. Diğer\nikisi Galer ile Konstans oldu.\nGaler Diyokletiyenin, Konstans ta Maksimiyenin muavini oldular. Diyokletiyen şarkı, Galer Trakya ve Tuna vilâyetlerini, Maksimiyen İtalya ve Afrikayı, Konstans İspanya,\nGalya ve Britanyayı üzerlerine aldılar (Harita. 22).\nDiyokletiyen, imparatorluğun birliğini muhafaza eden en\nyüksek salâhiyeti kendisinde muhafaza etti. Bu teşkilât, muvaffak oldu. Her tarafta hakimiyet tesis olundu. İmparatorluk\nyeniden sarsılmaz bir kuvvet halinde göründü. Diyokletiyen\nGalerin teşvikile hıristiyanlığı mahvetmiye kalkıştı. Şiddetli\nve devamlı bir isyan başladı. Diyokletiyenin koyduğu bir\nkaideye göre, kendisi ve Maksimiyen, imparatorluklarının\n20 inci senesinde çekilmiye mecbur idiler ve o sene gelince\nçekildiler (M. S. 305).\nİmparatorluk, Konstans ile Galer arasında taksim edildi.\n2. IV ÜNCÜ ASIRDA ROMA İMPARATORLUĞU\nıV üncü asrın başlıca vak'aları, hıristiyanlıI İNCİ\nKONSTANTİN ğm zaferi ve Bizansın Kostantaniye olmasıdır.\nKonstans ve Galer, yalnız kaldıktan sora kendilerine\nMaksimin Dayya (Daia) ve Severi birleştirdiler. Konstans\nbir sene sora Britanyada öldü.\nOrdusu, oğlu Konstantini imparator ilân etti. Fakat Romada rakipleri çıktı, kabul etmediler. Konstantin, Roma üze^\nKtOt", "n_chars": 1878}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0385", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 339, "page_end": 339, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0339"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 339", "text": "ESKI ITALYA VE E T R Ü S K L E R 339\nrine yürüdü. Muhasımlarını mağlûp etti (M.S.312). Bu zaferde\naskerlerine hıristiyan dininin işaretlerini muhtevi nişanlar\nverdi. Maamafih kendisini resmen hıristiyan ilân etmedi. Fakat neşrettiği irade ile, hıristiyan ayininin alenen icrasına\nmüsaade etti.\nKonstantin, Romayı sevmezdi. Burada oturmak istemedi.\nDiğer taraftan o zaman imparatorluğu en çok tehdit edenler\nTuna ırmağı şimalinde içtima etmişlerdi. Bunlara Roma\nuzaktı. Bunun üzerine şimdiki İstanbul şehrinin bulunduğu\nBizans şehrini merkez ittihaz etti. Mevkiin güzelliği ve askerlik itibarile müdafaasının kolay olması, Konstantini bu karara sevketmişti. Bu şehri, tevsi ve imar etti.\nJÜLİYEN Konstantinin ölümünden sora evlâtları, yeğenleri arasında birçok kanlı mücadeleler\noldu. Nihayet Germen tecavüzlerini defetmekle askerî büyük\nbir şöhret kazanan, fakat esasta filozof olan Jüliyen imparator oldu. Bu, hıristiyanlık dini aleyhinde idi, dinsizlik taraftarı idi. Fakat cebir istimal etmedi.\nJÜLİYENİN HALEF- haleflerinden Teodos, sadık bir\nLERİ hıristiyan idi. Bunun zamanında hıristiyanlık dini, yine kuvvet ve nüfuz peyda etti.\nSelefleri zamanında, Vizigotlar, ta Edirneye kadar ilerlemişlerdi. İstanbulu tehdit ediyorlardı. Teodos bunları geri attı.\nSora da, onları, imparatorluğun muhtelif yerlerinde yerleştirdi. Bir zaman için, imparatorluğunun en sadık müdafileri\nhaline getirdi.\nTeodos, her tarafta muvaffak oldu, sükûnet ve intizamı\ntesis etti. Fakat, bu kadar büyük bir imparatorluğun bir kişi\ntarafından idaresi, mümkün olmıyacağına kani oldu ve ölümünden evel, imparatorluğu ikiye ayırdı. Garp İmparatorluğu ve Şark İmparatorluğu.\nİki oğlundan Honoriyûse Os^r^p ve Arkadyüs e Şark İmparatorluğunu verdi. Garp İmparatorluğu, şu memleketleri ihtiva\nediyordu: İtalya, İspanya, Galya, Britanya, Afrika, Garbı İllirya.\nŞark İmparatorluğu da şu memleketleri ihtiva ediyordu :\nYunan, Makedonya, Şarkî İllirya, Trakya, Asya ve Mısır\neyaletleri.\nTeodos, sağlığında, oğullarının imparatorluklarını ilân\netti. M. S. 395 te öldü.", "n_chars": 2036}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0386", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 340, "page_end": 340, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0340"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 340", "text": "340 TARIH\n3. HIRİSTİYANLIĞIN ZAFERİ\nTeodosun devrinden sora, Hıristiyanlık, tamamen galip\nve hâkim oldu. Artık devletin resmî dini olmuştu. III üncü\nasırda muazzam bir kilise teşkilâtı meydana çıkmıştı. Şehirlerdeki reisi ruhanilere evek, vilâyetlerdekine metropoliten^ V «\nveyahut arşevek denilirdi.\nApotrular tarafından tesis edilen büyük kiliselerin reislerine patriyrak (Antakya, Kudüs, İskenderiye kiliseleri gibi),\nimparatorluğun merkezi olan Romadaki en büyük reise Senpiyer^ halefine Papa denildi. Hıristiyanlar, yavaş yavaş aralarındaki küçük ihtilâfların hallini kiliseye tevdie başladılar.\nİmparatorlar, bunu teşvik etti. Bu suretle, kilise kararları,\nhükümet kuvvet ve vasıtasile kabili tenfiz ve icra bir hale\ngeldi, nüfuzu arttı. Maamafih, zamanla, bu dinin salikleri\narasında da ihtilâflar ve mücadeleler çıktı.\nIII üncü, IVüncü asırda bilhassa teslis ve İsanm ülûhiyeti\nhakkında ve V inci asırda, tabiat fevkinde olduğu hakkında\nmünakaşalar açıldı. Bu münakaşalar, tehlikeli karışıklıklara\nsebep oldu. Bazıları, pers esaslarını da alarak bir nevi yeni\ndin \"Ariyanism,, telkin ediyorlardı. Bu mezhebi ortaya çıkaran, İskenderiye rahiplerinden Ariyüs, İsanın Allah olmadığını iddia etti. Bu meslek, süratle birçok taraftarlar buldu. Nihayet hıristiyan rüesası, İznikie (Nicee) de büyük bir içtima\nyaptılar (M.S. 325). Ariyüsü mahkûm ettiler. Bütün eserlerinin\nyakılmasını emrettiler. Konstantin, bu içtimaa muzaheret etti.\nİskenderiye patriği Sen - Atanas, bilhassa bu yeni mezhebe\nkarşı ilmî mücadelelerile iştihar etti.\nİznik içtimaında, İsanın hakikî Allah olduğu ilân edildi.\nİstanbulda 381 de yapılan ikinci bir içtimada \"Sain-EspHt„\nmukaddes ruhun ülûhiyeti tarif olundu.\nM.S. 451 de Kadıköyde yapılan bir içtimada, İsa, (Allah ve\nAdam) diye ilân olundu. Bu mücadeleler ve münakaşalar birçok kıymetli ve âlim kilise reisleri \"per,, yetiştirdi. Sen-Jan,\ngibi perler, ilmî kıymetlerile, ahlâk ve hasletlerile, belâgatlerile, eserlerile bu dinin süratle intişarına ve nüfuz ve ehemmiyet kespetmesine saik olmuştur.", "n_chars": 2031}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0387", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 341, "page_end": 341, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0341"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 341", "text": "ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 341\nN. ROMA VE YABANCILAR\nI. III ÜNCÜ ASRIN NİHAYETİNE KADAR\nHUDUTLARDA İmparatorluğunun Ogüst zamanında\nYABANCILAR Çİzümiş olan hudutları milâdî ikinci asrın\nnihayetine kadar ehemmiyetli bir surette\ndeğişmedi. III üncü asır başlangıcında bu geniş imparatorluk, Galya, İspanya ve Afrika eyaletlerini ve Önasyayı ihtiva\nediyordu. Bütün bu mıntakalar tehdit altında kaldı.\nAfrikada, hudutlar o kadar tehdit altında değildi. Suriye\nve Arabistanda ahali müstakil aşiretler halinde idi. Başlıca\ntehlike şimalde. Ren ve Tuna hudutlarında idi.\nRomalıların, barbar âlemi dedikleri, bu hudutlardaki\nkavimler idi.\nTUNA VE REN ÖTE- Kırımlıların İtalyayı istilâlarmdanberi (M.\nSİNDEKİ IRKLAR E. 113-101) Romalılar, şimal hudutlarından\nendişeye düşmüşlerdi. Anlaşılmıştı ki, bu\nhudutların gerisinde çabuk çoğalan ve daima başka topraklar aramıya hazır kavimler yaşıyordu. Bu kavimler şunlardı:\n1 — Germen ırkı; bunun iki kolu vardır. Töton, Got.\n2 — islav ırkı\n3 — Türk ırkı.\nTötonlar, I inci asrın nihayetinde müteaddit, müstakil kabileler halinde görülürler. Bu kabileler, biribirine karışmış veya\nkonfederasyon halinde birleşmiş olarak, III üncü asırda yeni\nbirtakım isimlerle tekrar görünürler. Bu asırda, Renin sağ sahilinde Franklar; Ren, Elbe ırmaklarile Şimal Denizi arasında\nSaksonlar ve bunların komşuları, Angıller bulunur. Renin yukarı kısmı boyunca bir kavim yerleşmiş görünür ki, bu kavim,\nmuhtelif ataman kavimlerinin menşei olmuştur.\nAlamanlarla Franklar arasında Burguntlular bulunur. Onlardan sora şarka doğru, Langobartlar (Lombard) görülür.\nBaltık Denizi sahilinde, Herüllere tesadüf olunur. Bütün\nbu saydığımız isimler, Germenlerin Töton kolundan çıkıyor.\nGermen ırkının ikinci kolunu teşkil eden Gotlar, Baltık\nDenizinin adalarında ve yarımadalarında görünür; bunlara\nTuna ve daha şarkta garp Gotları (Vizigot), şark Gotlan\n(Ostrogot) namile tesadüf olunur.", "n_chars": 1891}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0388", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 342, "page_end": 342, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0342"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 342", "text": "342 TARIH\nOstrogotlarla Vizigotlar arasında, Gebitlerle meşhur Vandallar sıralanır.\nislav ırkı, çok az tanınmıştır. Pek ehemmiyetsiz bir rol\noynar. Şarktan garba olan istilâlarla alâkasız gibidir. Fakat\nDon ve Dinyeper ırmakları arasında görülen Sarmallar m\nistilâları, daima mevzuubahstir.\nSarmatlar, atları veya arabaları üzerinde yaşıyan ve Alan\nTürklerine mensup olan kabilelerdir.\nİskitler, Alanlar, Hunlar, Macar (Magyar) ve Türkler de\nayni ırktandılar.\nRoma İmparatorluğunun inkırazını hazırlıyan hâdiselerde\nsaydığımız bütün kavimlerin tesiri olmuştur. Fakat asıl\ntesir, bütün bu kavimler üzerine müessir ve hâkim olan\nTürklerindir.\nRomalılar Hazar Denizinden, Tuna ve Rene kadar bütün\nAvrupanm şimalini içine alan geniş ülkelere Germanya\nderlerdi. Bu büyük mmtaka ikiye ayrılabilir: Ha^ar Denizinden Şimal Denizine kadar olan kısım, gayet geniş istepler,\normanlar, bataklıklardan terekküp ediyordu. Cenubugarbide\nbulunan diğer kısım; Karpat dağlarından Rene kadar uzayordu. Bu mıntaka, daha çok dağlıktı.\nGermanyanın Tuna ve Ren taraflarında hudutları tesbit\nolunmuştu; fakat şarka doğru uzayan geniş ovaları, \"Kavimler Kapısı,, ile şarktan gelen türk göçlerine ve muhacemelerine karşı tamamile açıktı; Kavimler Kapısı, Ural dağlarının\nson cenup eteklerile, Hazar Denizi arasıdır.\nAVRUPA İÇİNDE içinde, muhaceretlerin sebepleri\nMUHACERETLER başında sayılmak lâzımgelen, Ortaasyadan\ngelen insan dalgalarının biribirini tazyikidir.\nRomada, zabitler ve askerler, Orta ve Şarkî Avrupadaki\ninsanları çok eyi tanırlardı; çünkü onlarla muharebe etmişlerdi. Bu insanlar, Romada esir yahut gladiyatör, rehine\nolarak veya roma ordularında asker olarak ta bulunuyorlardı.\nMilâdî III üncü asrın ortasına kadar Roma, şimale karşı\nitimatla kendini -müdafaa etti; fakat, bu tarihten itibaren\nvaziyet değişti. Avrupa sahnesinde yeni canlı insanlar, yeni\nhareket ve umumî faaliyetler vücuda getirdi.\nHudutları muhafaza etmesi behanesi altında Roma, yeni\ngelenlere haraç vermiye çoktan başlamışh.", "n_chars": 1987}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0389", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 343, "page_end": 343, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0343"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 343", "text": "1 ESKİ İTALYA VE ETRÜSKLER 343\nİmparatorlukta hakikati takdir eden kalmamıştı. Herkesin\nhatta, imparatorların dikkatlerini din kavgaları boğuyordu.\nHer tarafta, merkezin iktidarına hürmet lüzumu hissolunmuyordu. Artık bizzat Roma dahi tehdit ediliyordu. Milâdî\nIVüncü asırda Romanın en eyi jeneralleri Hunlardı. Meşhur\nJ Aetiyüs bir Hundu. Bunlar, ekseriya kendi isimlerini taşır- lardı.\nStilikon, ki Teodosun oğulları zamanında imparatorluğun\nî son siperi olmuştur, bir Vandal idi.\nIV üncü asırda artık Roma İmparatorluğunun içinde\nbüyük Türk Hun İmparatorluğunun temelleri kurulmuştu.\n2. M. V İNCİ ASIR\nGARBI ROMA İMPARATORLUĞUNUN İNKIRAZI\ni Yukarda bahsettiğimiz gibi Teodos Roma\nXvrS ^ma*'^ İmparatorluğunu iki oğlu arasında taksim\nİMPARATORLUĞU etmişti. 18 yaşında olan Arkadiyüs şarkı,\non bir yaşında olan Honoriyüs garbı almıştı (M. S. 395).\nGarp ve şark imparatorluklarını biribirine bağlıyan bağlar hakikî olmaktan ziyade zahirî idi.\nŞarkî Roma İmparatorluğu, Osmanlı Türklerinin gelecekleri güne kadar (M. S. 1453) yerinde durabilecektir. Fakat, Garbî Roma İmparatorluğu Teodosun vefatından seksen sene\nsora yıkılacaktır (M. S. 476). Son Garp İmparatorluğu İmparatorları Honoriyüs (M. 395-423) Valanüniyen III. (M. S. 425455) ve bunların karanlık halefleri, hadiselerin cereyanında\nhiçbir tesir yapmamış gibidirler. Birinci sırada bulunan şahsiyetler hem devlet adamı, hem de askerî reisler olan jenerallerdir. Bunların bellibaşlıları Honoriyüs zamanında Stilikon ve Valantiniyen III. zamanında Aetiyüstür. Fakat, bunlar da muvaffakiyetleri yüzünden hasetlerini celbettikleri\nefendileri tarafından kurban edildiler.\nV inci asırda Romanın akıbetini çizen şahsiyetler : Vizigotlardan Alarik, Vandallar'dan Genserik, ve Türklerden\nbilhassa Attilâ dır.", "n_chars": 1758}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0390", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 344, "page_end": 344, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0344"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 344", "text": "344 TARIH\nALARİK İTALYA YA ırmağı boyunca yerleşmiş olan ViziGELİYOR gotlar, çoktanberi Roma İmparatorluğunun\nhizmetine girmişlerdi. Onlara, senevî bir\nmiktar para veriliyordu, ki bu hakikî bir haraçtan başka bir şey\ndeğildi. Arkadiyüs, mükellefiyetten kurtulmak istediğinden\nVizigotlar Makedonya, Tesalyaya ve Yunana kadar girdiler.\nBaşlarmda Alarik nammda genç bir reis bulunuyordu. Alarik,\nBalt Kıral ailesinden idi. Baltık ismi buradan geliyor.\nAlarik, Peloponez içlerine kadar bütün şehirleri yağma ve\ntahrip ettikten sora Stilikon tarafmdan durduruldu; fakat\n(M. S.402) de tekrar daha kuvvetli bir ordunun başmda olduğu halde, Alpları geçerek îtalyaya girdi; ve İmparator Honoriyüs ü Müam terkederek Raven e gitmeğe mecbur etti.\nYine Stilikon Vizigotları mağlûp ederek bir defa daha vaziyeti kurtardı.\nALARİK ROMAYI İHiryaya dönmeye mecbur oldu. OZAPTEDİYOR radan Stilikonla müzakereye girişti. Bu esnada Honoriyüsün sarayı mensupları Stilikonu, hıyanetle itham ederek mükâlemeyi bozdular. Stilikon, imparatorun emrile idam olundu (M. S. 408).\nAlarik, tekrar îtalyaya girdi ve Roma üzerine yürüdü.\nÖreliyen tarafından yapılmış olan surlar, Alarik ordusunu\nyıldırdı; bu defalık bir tazminat almakla iktifa olundu. Fakat\nHonoriyüs, Alarikle musalâha etmemekte inat ettiğinden Alarik, Romaya yaklaştı; şehre girdi. Vizigotlar, Roma âleminin\neski payitahtlarında yığılmış olan servetlerini aldılar (M. S. 410).\nBundan sora Alarik, cenuba doğru yürüyüşüne devam\netti; Afrikaya geçmek niyetinde olduğu zannolunur; fakat,\nbirkaç ay sora da öldü.\nAfrika valisi Vandalları vilâyetine celbetmişGENESERİK\nti. Vandalların başında bulunan Genserik\nnammda biri, orada hâkim oldu. Kartaca, yeni bir kırallığın payitahtı yapıldı. Genserik, oradan imparatorluk işlerine karışıyor, donanması İtialyayı tehdit ediyordu; hatta îtalyaya çıktı ve Romayı yağma etti (M.S. 455).\nATTİLÂ YE HUN ^ asırda birçok sergüzeştçiler, birtakım\nTÜRKLERİ kuvvetlerin başmda olarak Roma İmparatorluğunun bir başından öbür başına kadar\ndolaştıkları sıralarda, yeni bir istilâ, diğer bütün istilâlardan", "n_chars": 2069}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0391", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 345, "page_end": 345, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0345"], "running_head": "ESKi iTALYA VE ETRUSKLER", "citation": "Tarih I (1931), s. 345", "text": "ESKI ITALYA VE ETRÜSKLER 345\ndaha müthiş bir hatıra bıraktı. IV üncü asırda Asyadan gelen\nHunlar, Don ırmağı kıyılarında yerleşmişlerdi; az zamanda\nGotları sürerek Tunaya kadar geldiler. Bunların imparatorlukla ilk temasları muslihane oldu. Maamafih, Roma Şark İmparatoru Teodos II. kendilerine haraç veriyordu. M. S. 437 de,\nAttilâ, hun imparatoru oldu. Bütün Germanya, Hun İmparatorluğunun hakimiyeti altında idi. Attilâ, babasının sağlığında Romada bulunuyordu. Romalıları içinden tanımıştı. Kendisini çok korkunç tanıtırlar, bununla beraber mutedil, akıllı,\nmüdebbir olduğunu da tasdik ederler. Tebaası tarafından\nçok sevilirdi; emri altında yalnız Hunları değil Ostrogotlar,\nHerüUer, Gebitler gibi bütün seferlerinde kendisini takip\neden diğer bütün germen kavimlerini, etrafında toplamasını\nbildi. Payitahtı Macaristanda bugünkü Takai şehri yakininde bulunuyordu. Attilânm yaptığı seferler asla yağma ve\ntahrip hevesile değildi. Attilâda, o devre mahsus canlı bir fatih\narzusu hâkimdi.\nAttilâ, evvelâ şarka teveccüh etti; pers hudutlarına kadar\nhakimiyetini temin etti; sora Trakya ve Makedonyayı istilâ\netti (M. S. 441). Ve şarkî Roma İmparatoru Teodos 11. yi senevî\nbüyük bir para vermiye mecbur etti. Attilâ, bütün Avrupaya\nhâkim bir vaziyet aldı; maksadı Atlas Denizine kadar olan\nbütün Avrupayı fethetmekti. 700,000 kişilik bir süvari\nordusu ile Ren ırmağını geçti. Attilâ, Orlean üzerine yürüdü; Farisi sağında bıraktı. Orleanı zaptetti. Şehre dahil olan\naskerleri orada mebzulen buldukları şarapları içmeye koyularak sarhoş oldular. Bir taraftan da yağmaya daldılar. Müttefiklerile birleşmiş olan Aetiyüs, bu vaziyetten istifade ederek hücum etti. Attilâ, askerlerini Şalon civarında toplamaktan başka bir çare bulamadı. Orada toplandı. Aetiyüs kuvvetleri de geldi. Karşı karşıya vaziyet alındı. İki üç gün devam\neden meydan muharebesi esnasında Attilâ bizzat kuvvetlerinin başında olarak birçok şedit ve kanlı taarruz ve hücumlar yaptı. Aetiyüs orduları Şalon ovasına hâkim dağlar üzerinde yerleşmiş ve tahkimat ta yapmıştı. Attilâ kuvvetleri\nçok zayiat verdi. Taarruzu bıraktı. Düşman taarruzunu bekledi. Verdiği emir: \"Düşmana mağlûp olunduğu takdirde herşey yakılacak, bire kadar ölünecek, düşman tarafmdan öldürülmiyen kadınlar, kendi kendilerini öldürecekler, teslim\nolmıyacaklar.,, Sabaha kadar tertibatla meşgul olundu. Sabah", "n_chars": 2346}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0392", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 346, "page_end": 346, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0346"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 346", "text": "346 TARIH\noldu. Fakat, düşman taarruza cesaret edemiyordu. Aetiyüsün\nmüttefik orduları, Attilânın taarruz etmemesini kâfi ve muvaffakiyet addettiler. Bu durgunluk, aralarında neticesi neye\nvaracağı belli olmıyan birtakım hissiyat tevlit etti.\nAetiyüs, bunların vaziyetinden şüphelendi. Birer suretle\nkuvvetlerini alıp memleketlerine gitmelerini temin etti.\nAttilâya gelince, o, bu muharebeden bir netice almak\nimkânı olmadığına kani oldu, ve tekrar hazırlanmak üzere\nçekildi (M. S. 451).\nAttilâ bir sene sora tekrar müthiş bir ordu ile îtalyaya\ngirdi. Bu defa Aetiyüs, Attilânın karşısına çıkmıya cesaret\nedemedi. Attilâ, Şimalî İtalyayı zaptettikten sora ordusunda\nhastalık çıktı.\nBu sırada idi ki Germenlerden olan tebaasının da isyanı\nanlaşıldı. Dehşet içinde kalmış olan Roma, Attilâya yalvarmaktan başka bir çare düşünemiyordu. Valantiniyen III.\nPapa Leonu ricacı gönderdi. Attilâ tek başına papa heyetile\nkısa bir mükâlemeden sora ordusuna avdet emri verdi. Bu\nmükâlemenin ne olduğu malûm olamamıştır. Valantiniyen III.\nkendi elile Aetiyüsü öldürdü (M. S. 454).\nBir sene sora da Valantiniyeni katlettiler.\nGarbî Roma İmparatorluğunda Teodosun son hafidi bu\noldu. Bundan sora îtalyayı, Vizigotlardan Teodorik in gelip\nyeni bir kırallık teşkil ettiği tarihe kadar germen ve hun\nreisleri idare etti (M. S. 476-493). Attilânın eski kâtiplerinden,\nOrest altı yaşındaki oğlu Romülüsü imparator ilân etti. Romülüs Ogüstül (Küçük Ogüst) lâkabını da almıştı. Umumî\nanarşi içinde Vizigotlar, hakimiyetlerini Galya ve Vandal\nmemleketlerinde genişletiyorlar; Sicilya, İtalya ve Yunana kadar akınlar yapıyorlardı. Vizigotların kendilerine kıral\nintihap ettikleri Odoakır, Romülüsü hal'etti; imparatorluk\nalâmetlerini Konstantiniyeye gönderdi.", "n_chars": 1735}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0393", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 347, "page_end": 347, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0347"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 347", "text": "KRONOLOJİ CETVELİ\nBAŞLICA M Ü H Î M H A D İ S E L E R İ N V U K U U T A R İ H L E R İ\nM. E.\n4 0 - 8 0 milyon sene İlk hayatın başlangıcı.\n4 - 4 0 milyon sene İlk memeli hayvanlann zuhûru.\n50 bin sene İnsanlann aletler yapmağa başlamaları.\n20 bin sene Anayurttan muhaceretlerin başlaması.\n12 bin sene Anayurtta Yontmataş Devrinin sonu.\n9000. Anayuratta medenî hayatın başlaması.\n7000. Avrupada Yontmataş Devrinin sonu.\n7000. Türklerin Şimalî Çine ilk girişleri.\n5000. Asyadan gelen beyaz insanlann Mısıra yerleşmesi.\n5000. Sümer medeniyetinin inkişafı.\n5000 - 3315. Mısırda kıral - Allahlar devri.\n5000-4000. Türklerin Çinde Kansu vilâyetine yerleşmeleri.\n4000. Anadoluda Eti medeniyetinin başlaması.\n3500. IV. sülâle zamanmda üç büyük ehramm inşası.\n3000. Akdeniz medeniyetinin başlaması.\n3000. Adalar havzasmda ve bütün şarkta kavimler hareketi.\n3000. Traklann Turova şehrini ilk defa tesis etmeleri ve\norada hükümet kurmaları.\n3000. Çinde Beş İmparatorlar Devri.\n3000. Brakisefal kavimlerin Akdeniz adalarmı kaplamaları.\n2850. Sargon'un Kaide'de imparatorluk kurması.\n2800. Fenikelilerin Ortaasyadan gelmesi.\n2648 - 2623. Sumerlerin isyanı ve Sargon hanedanmm yerine geçmeleri.\n2500. Mısır İmparatorluğu hudutlarmm Sina Yarımadasma\nve Habeşistan dağlarma kadar genişlemesi.", "n_chars": 1275}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0394", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 348, "page_end": 348, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0348"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 348", "text": "3 4 8 t a r i h\nM. E.\n2500. Küçük Asur hükümetlerinin kurulması.\n2500. Türklerin Aras boyuna uzanmaları.\n2300. Elamlılar fütuhatının genişlemesi.\n2202. Çinde üç sülâle devri.\n2088. Hamurabi.\n2000. Avrupada bakır devrinin başlangıcı.\n2000. Zincirli Sarayının yapılması.\n1925. Babilin Etiler tarafından zaptı.\n1900. Hamurabi Kanunlarmm tedvini.\n1800. îtalyada Küçükasya medeniyetinin tesiri altında Tunç\nDevrinin başlaması.\n1788. Mısırda 13 üncü sülâlenin başlaması.\n1700. Giritte medeniyetin en parlak zamanı.\n1680 - 1580. Mısırda İkesusların hakimiyeti.\n1600. Balkanlardan Epir ve Pent yolu ile birtakım kabilelerin Yunan içerilerine sokulmalan.\n1550. Frikyalılarm Küçükasyayı tamamen işgalleri.\n1500. Mısırda Üçüncü Tutmes.\n1500. Şarktan Alpları geçerek gelen ilk Italyanlarm îtalyada yerleşmeleri.\n1500. Hindin şimalden gelen Türkler tarafından istilâsı.\n1500- 1200. Saydamn ikbal ve refah zamanı. Kıbrısta, Giritte,\nRodosta ve diğer adalarda Fenikelilerin müstemleke\nkurmaları.\n1400. Ciridin Akalar tarafmdan zaptı.\n1400. Beniisrailin Mısırdan kaçışı.\n1320. Babilonyanm Asur Kırallığma ilhakı.\n1300. Yahudilerin Kenaneline yerleşmeleri.\n1300. İkinci Ramses.\n1300. Asur Kiralı I inci Salmanasar.\nTefevvukun Babilden Asura geçmesi ve her iki metıileketin bir idare altında birleşmesi.\n1295. Etilerle Mısırlılar arasmda Kadeş muharebesi.\n1270. Etilerle Mısırlılar arasında ittifak muahedesi.\n1300 - 1200. Mısırın Türka ve Türsenler tarafından istilâsı.\n1300. Tyrsenlerin îtalyaya gidişi.\n1200. Torlarm Yunanı, Giridi ve diğer adaları istilâsı.\n1200. Eti İmparatorluğunun ortadan kalkması ve Hatusa^\nşehrinin yağma edilmesi.", "n_chars": 1623}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0395", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 349, "page_end": 349, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0349"], "running_head": "KRONOLOJi CETVELi", "citation": "Tarih I (1931), s. 349", "text": "KRONOLOJİ CETVELİ 3 4 9\nM. E.\n1200 - 1000. İlk amelî alfabenin Fenikeliler tarafmdan vücuda getirilmesi.\n1200. Asur ordularının İranı istilâsı.\n1193. Palesatilerin Palestinde yerleşmeleri.\n1100. Torlar tarafmdan Lakonyanm zaptı ve Akalarm itaat\nakma aimması.\n1100. Lidyanm Heraklitler tarafmdan idaresi.\n1000. Îtalyada Demir Devrinin başlaması.\n1000. Şahinlerin ve Ombrilerin Îtalyaya gelmesi.\n1000. İbranilerin Kudüsü payitaht yaparak kırallık kurmaları.\n1000 - 900. Etrüsk medeniyetinin îtalyaya girmesi ve îtalyada tarihî devrin başlaması.\n925. Mısırllar tarafından Yahudanm tehdit ve Kudüsün\nyağma edilmesi.\n850. Üçüncü Salmanasar tarafından Suriyenin fethi.\n837. Salmanasarın Metler üzerine seferi.\n800. Kartacanm kurulması.\n800. İyon medeniyetinin başlangıcı.\n800. Ege Denizi şark ve şimaline giden muhacirler tarafından Akdeniz ve Karadeniz sahillerinde müstemlekelr tesisi.\n800 - 700 Ispartalılarm Mesanya kıt'asmı almaları.\n800 - 700 Turşalarm Îtalyaya, Sartlılarm Sardenyaya muhaceretleri.\n788. Arbakm Asurlulara isyanı ve Ninovayı muvakkaten\nişgali.\n776. İlk Olimpiyat oyunları.\n753. Romanm bina edilmesi ( .').\n745. Tiglat-Palasar III. ün Babili zaptı ve yeni Babil İmparatorluğunu kurması.\n735. Yunanhlarm Sicilyada ilk müstemlekeyi tesisleri.\n708. Medyanm teşekkülü.\n700. Lidyalılar tarafmdan ilk sikkenin basılması.\n672. Asurlular tarafmdan Mısırm istilâsı.\n660. Gigesin Kimrileri mağlûp etmesi.\n625. Asurun Metler tarafmdan istilâsı ve Ninovanm muhasarası.\n607. Kiyaksarm Iskitlerle muharebesi.", "n_chars": 1510}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0396", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 350, "page_end": 350, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0350"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 350", "text": "3 5 0 t a r i h\nM. E.\n606. Met ve Babil ordularının Ninovayı zaptetmeleri ve\nKeldanî İmparatorluğunun tesisi.\n604. Marsilyanm Foçalılar tarafından tesisi.\n600. Kızıldenizden kalkan Fenikelilerin üç senede Afrikayı\ndolaşmaları.\n600 - 500. Buda ve caina dinlerinin doğuşu.\n586. Babil Hükümdarı Nabukodonosorun Yahudileri esir\nederek Babile götürmesi.\n551. Kurusun Met Kiralı olması.\n551. Konfiçyüsün doğması.\n546. Krezüs ve Kuruş arasmda muharebe. Sartm zaptı.\nLidyanm Pers İmparatorluğuna ilhakı.\n538. Kurusun Babili zaptı.\n530. Aristoden tarafından Etrüsklerin mağlûp vc tardedilmesi.\n529. Kurusun vefatı.\n525. Kambis tarafından Mısırın zaptı.\n517 - 509. Daryüs tarafından İndüs vadisinin zaptı.\n515. Daryüsün Karadeniz şimaline İskitler üzerine akını.\n509. Romada Etrüsk hakimiyetinin sonu.\n508. Daryüsün Avrupayı geçerek İskitler üzerine sefer yapması ve Pers İmparatorluğunun hudutlarının en çok\ngenişlemesi.\n508. Klisten tarafından Solon Kanunlarının tadili ve demokratik bir hükümetin kurulması.\n500 - 549. Yunanlılarm Daryüse karşı isyanı.\nSaydanm Palestinliler tarafmdan zabıt ve tahribi.\nGalya kıt'asının Kekler tarafından istilâsı.\n499. Pleplerin toplanmalarmın resmî meclis olarak kabulü.\n493. Yunanlılarm Şarta tecavüzleri.\n490. Maraton muharebesi.\n480. Termopil ve Salamin muharebeleri.\n479. Plate muharebesi ve Perslerin Yunandan tardı.\n466. Perikles devri.\n445. Romada Patricyenlerle Plepler arasmda izdivaca müsaade eden bir kanunun kabulü.\n431. Peleponez harplerinin başlaması.\n421. Nikyas sulhu.", "n_chars": 1512}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0397", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 351, "page_end": 351, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0351"], "running_head": "KRONOLOJI CETVELi", "citation": "Tarih I (1931), s. 351", "text": "KRONOLOJI CETVELI 2 5 1\nM. E.\n401. Onbinlerin kaçışı.\n390. Gollülerin Brennin idaresinde Roma üstüne yürümeleri.\n380. Kartacalılarm Sicilya sahillerindeki müstemlekelerini\ntevsi etmeleri.\n359. Filipin Makedonya kiralı olması,\n338. ikinci mukaddes harp. Şerone.\n336. Büyük İskenderin kıral olması.\n335. Yunanistanın zaptı.\n334. Metlerle muharebe, Anadoluda granik harbi.\n333. Isos Muharebesi.\n332. İskenderin- Mısın zaptı.\n331. Erbil muzafferiyeti.\n330. İskenderin Pers İmparatorluğunu zaptı.\n327. İskenderin Hint seferi.\n323. İskenderin Babilde vefatı.\n323. Ptoleme tarafından Mısır Kıralhğınm kurulması.\n321. Magadha devletinin Morya sülâlesine geçmesi.\n306. Selefküs devletinin kurulması.\n301. İskender İmparatorluğunun parçalanması. İpsos.\n287. Tribün kararlarının senato tasdikinden istisnası.\n281. Pirüsün İtalyayı istilâsı.\n279. Roma ile Kartaca arasında Pirus aleyhine ittifak misakı akti.\n276. Anadoluda Galat Kırallığının kurulması.\n264. Birinci Pön muharebesi.\n257. Plepler meclisinin Senato gibi kanun vazetmek hakkını alması.\n249. Çinde imparatorluk devri (Tisin sülâlesi).\n241. Birinci Pön harbinin sonu.\n219. İkinci Pön harbi. Anibalin Sagontu zaptı ve Alpleri\ngeçmesi.\n216. Romalıların Konsül Pol Emilin kumandasında Anibale karşı bir ordu çıkarmaları. Kan muharebesi.\n210. Sicilyanm Romalılar tarafından kâmilen zaptı.\n209. Metenin imparatorluk tahtına geçmesi.\n209. Hun İmparatorluğu ordularının Çin şeddini aşmaları\nve Çin dahilinde isyanlar çıkması.\nHasdrubalin mağlûp ve maktul olması, Anibalin firarı.", "n_chars": 1522}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0398", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 352, "page_end": 352, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0352"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 352", "text": "352 TARIH\nM. E.\n204. Sipyonun ordusu ile Afrika sahiline çıkışı.\n202. Çinde Han sülâlesi devrinin başlaması.\n201. Karcaca ile ağır şartlarla sulh muahedesi akri. İkinci\nPön harbinin sonu.\n199. Çin İmparatorluğunun Hunlarm tabiiyetine girmesi.\n192. Suriye Kiralı Antiyoküs ile Romalılar arasmda harp.\nTermopilde Antiyoküsün mağlûp olması.\n186. Anibalin Antiyaküs tarafından kovulması ve Prünasa\nilticası.\n183. Anibalin intihan.\n170. Grek prenslerinin Pencabı işgalleri.\n170. Yueçi Türklerinin garba hicretleri.\n168. Antigonitlerin ortadan kalkması.\n163. Türklerin Soğttaki grek hakimiyetine nihayet vermeleri.\n155. Grek prenslerinin Ganj vadisine kadar ilerlemeleri.\n151. Üçüncü Pön harbi.\n146. Sipyon tarafmdan Kartacanm zabıt ve tahribi.\n146. Makedonyanm bir Roma vilâyeti haline gelmesi.\n125. Yueçilerin Baktriyandan Sakaları çıkarmaları.\n107. Mariyüsün konsül intihabı.\n102. Mariyüs tarafmdan Aix civarında Tötonların mağlûp edilmesi.\n101. Mariyüsün Kırımlıları mağlûp etmesi.\n89. Bütün İtalyanlarm Roma vatandaşı hakkını almaları.\n87. Maryüs ile Silla arasmda dahilî muharebeler.\n83. Sillanın Brendiziye çıkması.\n82. Sillamn diktatörlüğü.\n81. Mısırın Romahlar eline geçmesi.\n80. Pompe ve Krasüsün konsül olması.\n79. Sillanın diktatörlükten feragati ve vefatı.\n75. Sakaların Pencaptaki grek prenslerine taarruzları.\n73. Ispartaküs isyanı.\n70. Silla Kanunlarının lâğvi.\n70. Palestinin Romalılar eline geçmesi. Yahudilerin Romalılara isyanı ve katliamı.\n58. Gol memleketlerinin Sezar tarafından zaptı.\n56. Sezarın Germenler üzerine seferi.\n51. Versengetoriksin Sezara teslim olması.", "n_chars": 1583}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0399", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 353, "page_end": 353, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0353"], "running_head": "KRONOLOJi CETVELi", "citation": "Tarih I (1931), s. 353", "text": "KRONOLOJI CETVELI 353\nM. E.\n50. Kuşhan sülâlesinin Gandara ve Pencabı Sakalardan\nalması.\n49. Sezar ile Pompe arasmda dahilî harp.\n48. Hun İmparatorluğunun Şimalî ve Cenubî Hun Devletlerine ayrılması.\n44. Sezarm öldürülmesi.\n31. Aksiyom muharebesi.\n27. Bütün Yunanm Akaeli unvanile bir Roma vilâyeti\nolması. Ogüstün imparator unvanını alması.\nM. S.\n14. Ogüsrün vefatı.\n54. Neronun imparator olması. Sen Piyerin Romaya yerleşmesi.\nNeronun ölümü.\n79. Pompei şehrinin Vezüv indifamda küller altında\nkalması.\n93. Şimalî Hun Devletinin yıkılması.\n100. Yueçiler tarafmdan Ganj vadisinin zaptı.\n105. Daçyaya Roma muhacirleri yerleştirilmesi.\n216. Cenubî Hun Devletinin nihayeti.\n270. Topaiarın Şanşi şimalinde yerleşmeleri.\n304. Hunlarm Şansi, Şensi, Peçili ve Honan eyaletlerinde\nhükümet kurmaları.\n305. İmparatorluğun Konstans ile Galer arasmda taksimi.\n306. Konstantinin imparator olması.\n318. Gupta Devletinin teessüsü.\n325. İznikte hıristiyan ulemasının büyük içtimai.\n326. Konstantin tarafmdan İstanbul (Kostantaniye) şehrinin tesisi.\n336. Topaiarın bütün Şansi ve Peçiliyi zaptları.\n337. Konstantinin hıristiyanlığı kabulü ve vefatı.\n395. Roma İmparatorluğunun Arkadyüs ve Honoryüs arasında ikiye taksimi.\n402. Alarikin İtalyaya gelmesi.\n410. Romanın Alarik tarafmdan zaptı.\n425. Kuşhanlarm Gandaraya çekilmeleri.", "n_chars": 1312}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0400", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 354, "page_end": 354, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0354"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 354", "text": "354 TARIH\nM. S.\n437. Attilânın Hun imparatoru olması.\n441. Attilânın Trakya ve Makedonyayı istilâsı.\nTopalarm Turfan, Karaşar, Kuça, Kaşgar kıralları\nüzerinde hakimiyet tesis etmeleri.\n453. Attilânm vefan.\n455. Geneserikin İtalyaya çıkıp Vandallarm Romayı yağma etmesi.\n476. Garbî Roma İmparatorluğunun sonu.\n581. Topalarm Çindeki hakimiyetlerinin sonu.\nKitabın metninde 2 7 3 ü n c ü sahifede Gollülerin Brenn'in kumandasında R o m a üzerine yürümelerinin tarihi yanlışlıkla (M. E.\n9 3 0 ) ve 281 inci sahifede birinci Pön harbinin başlangıç tarihi\n(M. E. 2 7 4 ) olarak basılmıştır. Talebeye, birincisinin { 3 9 0 ) ve ikincisinin ( 2 6 4 ) olarak tashih ettirilmesi rica olunur.", "n_chars": 681}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0401", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 355, "page_end": 355, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0355"], "running_head": null, "citation": "Tarih I (1931), s. 355", "text": "İ N D E K S\nAgripa, 319, 320, 321\nAa, 109 Agripina, 325\nAbakan, 37 Agriyant, 204\nAbide, 12 Ahdi Atik, 156\nAbidos, 201 Ahret, 124\nAbiniyüs, 297 Aile, 13, 234\nAcarnanie, 185 Aile hayatı, 135\nAcemce, 84 Aix, 298\nAcemistan, 92 A. Jarde, 184\nAcem körfezi, 86, 92, 95, 329 Ajezilas, 241, 242\nAcemler, 333 Aka, 262, 268, 185, 188, 203, 309\nAchaens = Akaen, 188 Akabe, 161\nAchaie = Akai, 185 Akaeli (Achaie = Akaiya), 188, 190,\nAdalar, 29, 106, 118, 136, 192 256, 291\nAdalar Denizi, 184, 185, 188, 191, 195 Aka Birliği, 255, 256\nAdalar (Kiklat), 192 Akalar (Acheens), 184, 192, 193, 195,\nAdap, 91 200, 201, 205, 206, 209, 255, 267, 289\nAdonis, 153, 333 Akamanış, 171, 175\nAdriyatik, 255, 260, 268, 279, 286, 314, Akamanışlar, 178, 179, 181\n320 Akamamşlar (Kiyaniyan) Devri, 166\nAer, 165 Akarnanya, 195\nAetaüa, 268 Akat, 93, 96, 126\nAetiyüs, 343, 346 Akatlar, 88, 89, 90, 94, 103\nAfganistan, 77, 78, 252 Akçay, 54\nAfganlı, 183 Akdeniz, 25, 31, 32, 34, 92, 94, 101, 102,\nAfrika, 16, 19, 40, 101, 104, 105, 149, 127, 128, 148, 149, 150, 152, 153, 155,\n150, 152, 190, 201, 202, 260, 263, 279, 174, 186, 193, 199, 201, 202, 204, 249,\n293, 298, 302, 307, 312, 318, 332, 336, 251, 257, 260, 268, 279, 280, 288, 289,\n337, 338, 339, 341, 344 291, 305\nAfriken Sipyon, 291, 292 Ake, 309\nAfrodir, 333 Akhunlar, 40\nAgade, 92 Akkat, 86\nAgamemnon, 206 Akko (Akâ), 147\nAgata, 202 Aknil, 101\nAgis, 211 Akropol, 199, 200, 213, 215, 216, 222,\nAgrikola, 328 231, 233, 240", "n_chars": 1443}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0402", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 356, "page_end": 356, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0356"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 356", "text": "356 TARIH\nAksak, 91 189, 190, 193, 195, 196, 200, 201,\nAksiyom, 320 202, 203, 216, 220, 221, 228, 240,\nAksiyos, 243 241, 242, 243, 253, 254, 255, 264,\nAksu, 243 265, 267, 290, 300, 302, 315, 334\nAlaman, 34 i Anadolulular, 121\nAlamanya, 263 Anadolu-Eti medeniyeti, 30\nAlan Dağlan (Kafkaslar), 164, 169 Anaksimander, 203\nAlan-Türkleri, 336, 342 Anaksimenes, 203\nAlanlar, 342 Anan Hamazi, 91\nAlarik, 343, 344 An'ane, 23\nAlburz, 164 Ana Türk Yurdu, 31, 34\nAlfabe, 153 Angara, 67\nAltın ev, 332 Angarya, 121\nAleksandr Sever, 336 Angıller, 34 i\nAlezya, 312 Anglosaksonca, 165\nAlişar, 30, 136 Alkibiyat, 239, 240 Anibal, 277, 284, 285, 286, 287, 288,\nAllah, 24, 76, 82, 83, 116, 123, 180 289, 290, 292\nAllah Enlil, 91 Animizm, 49, 50\nAllah-Kıral, 108 Ankara, 4l\nAllah osiris, 123 Annon, 99\nAlmalık, 39 Ano, 35\nAlp (dağlan), 260, 262, 264, 285, 308, Anşan, 171\n309, 311, 318, 327, 344 Ant, 47\nAltay, 15, 25, 26, 31, 38, 75, 90 Antakya, 257, 258, 334, 337, 340\nAltaylılar, 53 Antalkidas, 241\nAltm, 14 Antalya, 130\nAltın Dağlan, 26 Antigon, 254, 255\nAlyat, 170 Antipolis, 202\nAmanos, 92 Antigonitler, 255, 256\nAmasis, 119, 120, 175 Anti Toroslar, 139\nAmazonlar, 144 Antiyoküs, 289, 290, 292\nAmbraki, 320 Antonenler, 328, 329\nAmbrakya, 186 Antropoloji, 31\nAmelino, 105 Antuvan, 317, 319, 320, 321\nAmenofis, 130 Anzan, 171, 178\nAmerika, 16 Anzan dili, 178, 179\nAmerikalılar, 32 Anzan Kırallığı, 172, 177, 178\nAmorgez, 173 Apel, 233\nAmphipolis, 205, 238 Apenin 260, 262, 267, 279, 283, 287\nAmu, 113, 114, 115 Apis, 122\nDerya, 251 Apofis (Apophis), 116\nAmurru, 132, 133 Apollon, 207, 246, 247, 294\nAna (îsis), 122 Apolloni, 317\nAnadolu, 25, 29, 30, 40, 59, 71, 86, 87, Apotr, 334, 340\n92, 94, 95, 106, 115, 117, 118, 127, Appius, 272\n128, 129, 131, 133, 138, 139, 140, Apuli, 272\n144, 170, 172, 184, 185, 186, 187, Aquitain, 309", "n_chars": 1813}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0403", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 357, "page_end": 357, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0357"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 357", "text": "INDEKS 357\nArabistan, 19, 94, 114, 127, 152, 160, Artemis, 203, 212\n341 Artemisyon, 219\nArabistan çölleri, 86 Arthur Evans, 116\nAral gölü, 26, 40, 64 Aruna, 134\nAramî yazısı, 84 Arvat, 147\nArap alfabesi, 46 Arya, 165\nArapça, 84 Aryana, 165\nArap Filip, 337 Aryane, 165\nArap harfleri, 46, 84 Arz, 1, 2\nArap Yarımadası, 25, 177 Aralar, 9, 19, 102, 120, 173, 183 Aras ırmağı, 166 Arat, 134 Arbak, 168 Ardişir, 182 Arzaova, 130 Arz Tanrısı, 60 Asi Irmağı, 257 Aslan, 11 Aslanlar Kapısı, 199 Asoka, 77, 83, 84, 85 Asova, 142\nArdişir (Artaxerces - Artakhchathraı), Assuva, 127\n178 Astarte, 153\nAeropaj, 214 Areopoj mahkemesi, 223 Astiyağ, 145, 169, 170, 171, 172, 174\nArezzo Aretiyum, 285 Asur, 86, 87, 94, 95, 132, 143, 169, 170,\nArgit (Arkadi), 185, 195 181\nArgitta, 242 Asur-Banipal, 95, 171\nArgolit, 187, 193, 195, 199, 200, 201, Asur devleti, 130\n212 Asur Kiralı, 167\nArgos, 24 ı Asurlular, 88, 94, 97, 117, 119, 133,\nArhont, 214, 215, 223, 225, 226 137, 141, 144, 162, 167, 168\nAristit, 219, 220, 221, 223 Asya, 1, 16, 18, 19, 25, 40, 41, 55, 64,\nAristo, 210, 230, 263 67, 73, 101, 104, 105, 106, 113, 116,\nAristodem, 271 118, 127, 138, 142, 143, 152, 179,\nAristofan, 228, 229 190, 191, 193, 194, 204, 289, 290,\nAristokrasi, 224 291, 306, 319, 339, 345\nAristokrat, 240 Asyalı, 105, 109, 114, 115, 158, 253\nAri indien, 106 Aşağı Mezopotamya, 30\nAriyanism, 340 Aşağı Mısır, 102, 111, 119, 158\nAriyüs, 340 Aşkabat, 35\nArka dağlan, 26 At, 11, 12\nArkadi, 185, 212 Ata, 21, 185, 259\nArkadya, 187 Ata (Atyat), 139\nArkadyüs, 339, 343, 344 Atal (Atalar), 267\nArkeoloji, 33, 35, 37, 100 Atalar, 142\nArminyüs, 323 Atalara ibadet, 50\nArnandas, 133 Ataliyat (Attaliate), 69\nArretiyon, 267 Atbaş, 39 ) !\nArsak, 182 Arşimet, 287 Arşevek, 340 Arta, 186 Ateş yakma, 12 Ati, 140 Atena, 232, 233, 259 Ateş, 7", "n_chars": 1788}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0404", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 358, "page_end": 358, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0358"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 358", "text": "358 TARIH\nAtina, 34, 184, 185, 214, 216, 217, 219, Ay hicrî senesi, 9\n120, 221, 223, 225, 226, 227, 228, Ayinler, 124\n229, 230, 231, 232, 233, 234, 237, Aynoros, 218\n238, 240, 241, 242, 243, 245, 247, Ay senesi, 9\n248, 250, 255, 257, 259, 269, 289, Azerbaycan, 169, 180, 183\n294, 300, 321 Azerice, 185\nAtinada Cenaze Merasimi, 236 Azzi (Erzurum), 130\nAtina demokrasisi, 233, 224 Âli Boye, 183\nAtinada Hususi Hayat, 234 Ar, 165\nAtinada Sanayi, 236\nAtinalı, 215 B\nAtinalı esir, 225 Baal (Bel), 153\nAtinalılar, 177, 211, 218, 222, 246, 247 Baba (Osiris), 122\nAtina müstemlekeleri, 205 Baba ata, 50\nAtina Vatandaşı, 224 Babil, 88, 89, 93, 94, 95, 99, 113, 114,\nAtique, 185 119, 129, 162, 168, 171, 174, 175, 181\nAtı - Aa, 109 241, 251\nAtık, 187, 195, 200, 201, 203, 213, 214, Babiice, 179\n222, 224, 238, 24l Babil Devleti, 170\nAtık kıt'ası, 184 Babil Kırallığı, 95\nAtı Oğullan, 142 Babil Kulesi, 97, 100\nAtîak, 39 Babilliler, 89, 97\nAtlas Denizi, 150, 202, 291, 308, 309, Babil medeniyeti, 98\n345 Babilonya, 93, 129, 253, 254\nAtlas Okyanusu, 32 Babür, 40\nAtmeydanı, 124 Baçığ, 47\nAtom = Atoum=Ammon, 123 Bağdat, 35, 86, 87, 116, 183\nAtte, 140 Bahri Gazal, 102\nAttilâ, 76, 343, 344, 345, 346 Bakır, 14, 32\nAtum-Ra = Ammon-Ra, 123 Bakır çay (Kayik), 128\nAtys, 264 Bakır Devri, 10, 14, 75, 190, 191, 192\nAvan, 91 Baktriyan, 77, 78, 79, 172, 174, 180,\nAvar İmparatorluğu, 40 251, 257\nAvaris, 112, 113, 114, 116, 118 Baktriyan satrabı, 182\nAvcı, 14 Bakû, 183\nAventin, Tl (i Bakus, 140\nAvereas, 325 Bala, 131\nAvesta, 178, 180 Balasagun, 39\nAvrupa, 10, 11, 12, 14, 16, 18, 19, 25, Balear (Baleares), 149, 284\n27, 32, 33, 37, 40, 56, 64, 71, 75, Balık, 5, 11\n106, 117, 117, 153, 165, 186, 190, Balıkçı, 14\n193, 194, 217, 257, 260, 261, 263, Balkaç gölü, 26\n290, 298, 332, 342, 345 Balkanlar, 188, 195, 266, 279\nAvrupa İskitleri, 176 Balkan Yarmıadası, 186\nAvrupalılar, 16, 189, 269 Balkaş, 39\nAvşar, 183 Baltalar, 13\nAy, 1, 21, 22, 23, 99, 121, 122, 180 Baltazar, 95\nAyaz-ln, 141 Baltik, 269, 344", "n_chars": 1984}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0405", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 359, "page_end": 359, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0359"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 359", "text": "INDEKS 359\nBaltık Denizi, 151, 263, 34l Birinci Pepi, 111\nBak kıral, 344 Birinci Petro, 36\nBarbar Âlemi, 341 Birinci Pön harbi, 282\nBarkanlar, 174 Birinci Ptoleme, 258\nBarshan, 39 Birinci şelale, 112, 116\nBarthold, 116 Bisütun, 180\nBasra, 3 Bitinya, 130, 145, 290\nBasra körfezi, 152, 164, 165 Bitinyeliler, 139\nBaşkırtlar, 18 Bizans, 48, 201, 247, 338, 339\nBataklık, 4 Bizans müverrihleri, 69\nBataklık nebatları, 3 Bıçaklar, 6\nBatlamyos, 114 Bıçgas, 47\nBaykal Gölü, 15, 25, 26 Bhaşa, 84\nBayülken, 53 Bleda, 76\nBedenî tekemmüller, 49 Boğa dögüşleri, 197\nBedros Efendi Keresteciyan, 184 Boğaziçi, 139\nBel, 99, 116 Boğazköy, 30, 132, 134, 136, 137\nBelçika, 309 Bolonya (Bologne), 269\nBelçikalılar, 311 Borneo, 25, 79\nBelj Galyası, 311 Boy, 49\nBeljler, 309 Boyacılık, 121\nBengalî, 84 Bozayı, 11\nBeni Hasan, 113, 114 Bozkurt, 50\nBeniisrail, 157, 173 Brahma, 82, 83\nBeotya, 149, 186, 187, 189, 201, 213, Brahman, 76, 80, 82, 83\n220, 233, 241, 242, 247 Brahmanlık, 82\nBerberi, 19 Brahmaputra, 28\nBergama, 128, 233, 257, 258, 259, 289, Brakisefal, 31, 107, 263\n290, 291, 293, 294 Brenn, 273\nBergama Kırallığı, 254, 258 Brendizi, 300, 320\nBerut, 111, 147 Britanya, 150, 311, 326, 328, 336, 338,\nBesüs, 251 339\nBeşinci Filip, 256, 286 British Museum, 37\nBeş İmparatorlar, 56 Brütüs, 271, 274, 316, 318, 319\nBeşsu, 73 Buda, 60, 76, 77, 78, 81\nBeşyüzler Heyeti, 226 Budalık, 82, 83\nBey, 114 Budin, 76\nBeyaz Irk, 16 Budist, 81\nBeyaz İnsanlar, 16 Budistler, 78\nBeynennehreyn, 87 Budizm, 53\nBiblos, 111, 147, 153 Budohiya, 135\nBiharî, 84 Bugünkü beşeriyet, 7\nBijasilis, 130 Bugünkü hayvanlara ve nebatlara benziBilge Hatun, 46 yen hayvanlann ve nebatların görülBin, 99 mesi, 4\nBingazi, 201 Buğday ziraatı, 12\nBir Atinalının Gündüz İşleri, 236 Buğ ırmağı, 201\nBirinci Daryüs, 175 Buhara, 35", "n_chars": 1774}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0406", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 360, "page_end": 360, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0360"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 360", "text": "360 TARIH\nBulaşıcı hastalıklar, 22 Cize, 111\nBurdur (Askaniyos), 139 Cnossos, 116\nBurguntiular, 341 Coğrafya, 9\nBuyruk, 47 Coğrafî tahavvüller, 15\nBüdün, 47 Cortona, 266\nBüiücistan, 75, 252 Cümudiyeler Devri, 26\nBünyamin, 161 Bürrüs, 325 ç\nBüyük ana, 50 Çağatayca, 185\nBüyükasya, 127 Çağatay lehçesi, 188\nBüyük ata, 50 Çakmak taşları, 6\nBüyük Atlas Denizi, 279 Çanakkale, 29, 134, 138, 250\nBüyük Britanya, 32 Çanakkale boğazı, 201, 219, 247, 249\nBüyült deniz, 25 Çay, 55\nBüyük İskender, 178, 181 Çenk, 58\nBüyük Mendires, 34 Çentiyo, 278\nBüyük Pompa, 319 Çentüri, 275\nBüyük Set, 54 Çeular, 57\nBüyük Türk Denizi, 26 Çiçero, 306, 307, 312, 317, 318, 324\nBüyük Zap, 86 Çiftçi, 12, 15\nÇin, 16, 25, 26, 28, 29, 34, 35, 36, 38,\nC 48, 53, 54, 56, 58, 60, 63, 65, 66, 78,\nCaina, 80, 83 79, 82, 127, 332\nCainizm, 80 Çin denizleri, 54, 68\nCamcılık, 121 Çin devleti, 64\nCamiülâksa, 161 Çin dili, 62\nCarthagen (Yeni Kartaca), 284 Çin edebiyatı, 62\nCava, 25, 79 Çin-Hindi, 16, 79, 82\nCebelitarık, 149, 150 Çin-Hindi Yarımadası, 25\nCemiyet, 20, 24 Çinicilik, 63\nCemiyet hayatı, 24 Çin İmparatoru, 51, 59\nCengiz, 183 Çinliler, 59, 67\nCengiz oğullan, 58 Çin Şeddi, 58, 64, 65, 67\nCenin hayatı, 5 Çin Türkeli, 26, 54, 55, 56, 182\nCennet, 3 Çivi yazısı, 89, 90, 100, 137, 178, 179\nCent, 39 Çıkık çene, 17\nCenubî Çin, 54, 55 Çoban, 12, 15\nCenubî Hun Devleti, 66, 67 Çocukların Terbiyesi, 234\nCenubî Rusya, 169 Çota-Nagapur, 74\nCenubî Suriye, 258 Çömlek, 12\nCermen, 19 Çu, 39\nCeyhan, 128\nCeyıhpk (Tcheichpik), 171 D\nCeza, 47 Daclar, 328, 329\nCezer, 116 Dacya, 328\nChretien, 334 Daja, 338\nCilâhtaş, 32, 105 Danimarka, 33, 106\nCilâhtaş Devri, 10, 12, 13, 15, 190, 192, Dardanija (Dardenizce-Çanakkale), 134\n261 Dardanlar (Dardanien), 195", "n_chars": 1714}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0407", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 361, "page_end": 361, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0361"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 361", "text": "INDEKS 361\nDaryüs, 71, 76, 176, 177, 178, 181, 182, Din fikri, 24\n217, 218 251, 253 Dinî ayinler, 49\nDavut, 148, 159, 160 Dinî devirler, 49\nDayak, 121 Dinî efsane, 99\nDayakko, 168, 169 Dinî fikir, 21\nDayya, 338 Dinî idare, 76\nDecebal, 328 Din kitapları, 3\nDeç, 337 Dinyeper, 342\nDekkan, 73, 74, 75 Dissiplin, 47\nDelf, 230, 246, 247, 256 Diyakletiyen, 337, 338\nDelf mabedi, 207, 210, 232 Diyala, 86, 167, 171\nDelos, 220, 222, 239 Diyalog, 230\nDelos ittihadı, 221 Diyarıbekir, 129, 194\nDelta, 102, 103, 104, 105, 108, 111, 112, Diyonisos, 140, 228, 229, 231\n113, 114, 116, 119, 120, 148, 251 Diyonizi, 228, 229\nDemagok, 227 Dobruca, 70\nDemeter, 207 Doğankuşu, 120\nDemir, 12, 14, 32 Dokumacılık, 121, 141\nDemirci, 106 Dolikosefal, 107, 263\nDemirden aletler, 7 Dolmen, 12, 14, 166\nDemir Devri, 10, 14, 37 Domisiyen, 327, 328\nDemir madeni, 13 Don, 176, 201, 342, 345\nDemokrasi, 216 Dori, 139\nDemokrasi idaresi, 241 Doriler, 184\nDemosten, 245, 246, 247, 248, 255 Dorit, 204\nDeni, 268 Dram, 84\nDeniz, 3, 207, 241 Drapamum, 282\nDenysd Halikarnasse, 268 Dravit, 29, 75, 76, 85\nDerbent, 169, 183 Dravitler, 84\nDerbikler, 174 Druitler, 310\nDerbisler, 174 Dudhaliyas, 132, 133\nDerebeylik, 57, 58 Dungi, 98\nDeseli, 239 Dünya, 3, 4\nDestanlar, 99 Dünya ve Hayat hakkmda yanlış fikirler,\nDeva, 80 3\nDevanagari, 84 Düzgün çene, 17\nDevlet, 20, 47, 48\nDevlet Hizmeti, 126\nDicle, 30, 34, 41, 79, 86, 87, 91, 94, 105, Ebediyet, 123\n128, 129, 164, 257 Ebr ırmağı, 284\nDiespater, 278 Ebül-ghazi (Şecerei türkî), 185\nDigle, 86 Edebiyat, 84\nDiktatör, 275, 277, 278, 315, 318, 322 Edirne, 329, 339\nDiklat, 86 Educa, 278\nDikle, 86 Efes, 128, 143, 144, 201, 290 334\nDimağ, 19 Efor, 210\nDin, 23, 49, 126, 136, 140 Eforlar, 211\nDingir, 98 Efganistan, 40", "n_chars": 1723}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0408", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 362, "page_end": 362, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0362"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 362", "text": "362 T A R I H\nEge, 53, 107, 136, 154, 189, 220, 241, 242 Erbil, 181, 251\nEge (Eke), 188, 203 Erekteon, 232\nEgee, 185 Ermeni, 326\nEge Adaları, 267 Ermenistan, 329\nEge Denizi, 16, 25, 127, 128, 139, 145, Ermitaj, 38\n148, 184, 186, 187, 188, 190, 201, Esaret, 15\n205, 219, 220, 221, 243, 258, 289- Esatir, 207\n305 Esir, 225\nEge havzası, 31, 189, 190, 228, 253, 280 Esirler, 121\nEğeler, 150, 154, 191 Eski Avrupalılar, 129\nEge medeniyeti (Adalar Denizi), 192 Eski İtalya, 268\nEgyon (Ege şehri), 256 Eski pers dili, 179\nEhram, 107, 111, 123, 125 Eskitaş Devri, 7\nEhrimen, 180, 181 Eski Türkler, 38, 48\nEkbatan, 146, 181 Esthetique, 126\nEke, 185, 243 Eşil (Eschyle), 70, 229\nEkeler (Eques), 267, 272 Eşkâniyan, 182\nEl, 47 Eşkiyalık, 48\nElagabal, 336 Eti, 32, 33, 53, 85, 132, 136, 143, 154,\nElam, 39, 85, 86, 87, 88, 89, 91, 96, 112, 181, 185\n114, 126, 136, 168, 171 Eti Devleti, 133\nElamca, 178 Eti (Hata) medeniyeti, 30, 31\nElamlar, 90, 92, 93, 103 Eti hiyeroglifi, 137\nElamhca, 129 Eti İmparatorluğu, 131, 137, 186\nElamlılar, 166 Elat, 217 Elate, 247 Elbe, 323, 341 Elbise, 11, 12 Elcezire, 97, 117 Elçilik, 48 Etiler, 51, 94, 113, 115, 118, Etilikler, 128 Eti Türkleri, 109 Etna tepesi, 281 130, 132, 133, 134, 135, 142, 187, 195, 196, 264, 138, 141, 266, 267 127, 129,\nElen (El), 200 Etoliler, 255, 256\nEtolya, 187, 195\nElenler, 188, 206, 208, 219, 257 Elit, 187, 195 Etrüya, 261, 264, 269, 273, 283, 301,\nEllipi (Kirmanşah), 168 302, 307\nEmlâk vergisi, 330 Etolyahlar 289\nEndülüs, 149 Etrüsk, 261, 262 297\nEnlil, 98 Etrüskler, 32, 136, 142, 150, 153, 188,\nEnniyüs, 295 202, 262, 263, 264, 265, 266, 267,\nEol, 281 268, 269, 270, 271, 272, 274, 280\nEoliler, 201 Eubee (Öbe), 185\nEolya, 145, 186 Ev, 234\nEpaminondas, 242, 244 Ev Eşyası, 234\nEpikürcüler, 295 Evek, 340\nEpir, 118, 195, 246, 279, 291, 314, 317, Eyilik ilâhı, 53\n320 Eziot (Hesiode), 70\nEran, 165 Eziyongaber, 161", "n_chars": 1873}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0409", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 363, "page_end": 363, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0363"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 363", "text": "INDEKS 363\nFraurt, 169\nFalanj, 244 Frikler, 127, 139, 187\nFakir halk, 121 Frikya, 32, 131, 138, 139, 140, l4l, 142,\nFarmas, 315 144, 145, 186, 250, 254\nFars, 171 Frikyalılar, 141\nFarsala, 314 Fosil, 3\nFebüs, 207 Fu-Hi, 56, 57\nFelsefe, 84 Furs, 171\nFena ruh, 87 G\nFenike, 134, 147, 148, 151, 152, 250 Galat, 255\nFenikeliler, 51, 95, 140, 148, 150, 152, Galat Kıralhğı, 255\n153, 154, 161, 173, 199, 268 280 Galba, 291, 326, 327\nFergana, 78 Galer, 338\nFetih Alişah, 183 Galiyen, 333\nFeza, 2 Galya (Gol), 262, 298, 308, 309, 310,\nFidyas, 232 311, 312, 313, 318, 337, 338, 339, 341,\nFikrî tekâmüller, 49 346\nFil, 11 Gandara, 78, 79\nFil dişi, 13 Ganj, 28, 34, 73, 74, 75, 76, 77, 79, 83,\nFilibe, 245 252\nFilip, 244, 245, 246, 247, 248, 289, 292 Garbî Asya, 181\nFilipin adaları, 25 Garbi Hun, 40\nFilipopoli, 245 Garbî İllirya, 339\nFilip şehri, 319 Garbî Roma imparatorluğu, 343, 346\nFilozof Aristo, 224, 248 Garbî Türkistan, 38\nFin, 18 Garp İmparatorluğu, 339\nFir'avun, 114, 115, 117, 118, 120, 125, Gaşga, 134\n130, 131, 132, 133, 157, 158, 160, 174 Gaşgalar, 130\nFir'avunlar, 92, 105, 110, 111, 116, 119, Gazne, 177\n121, 124, 126, 251, 257 Gazneli, 183\nFir'avunlar devri, 110, 112 Gazneliler, 40\nFirikler, 266 Gazneli Mahmut, 83\nFırat, 3, 30, 34, 41, 86, 87, 93, 94, 105, Gebitler, 342, 345\n113, 117, 128, 129, 130, 139, 164 251, Genç Sipyon, 292\n313 Gediz, 128, 142\nFlâbernas, 129 Genişkafalı (brakisefal), 17\nFlaminyüs, 285 Geo, 207\nFlaviler, 327 «.Geldim, Gördüm, Galebe çaldım», 315\nFlaviyüs, 327 Genserik, 343, 344\nFlüt, 126 Georgiqueler, 324\nFoça, 189, 201, 202, 268 Gerdanlık, 11\nFophlar, 154, 293, 309 Gergedan, 11\nFoinikes (Phoinikes), 279 Germal, 270\nForum, 278 Germanya, 327, 332, 342, 345\nFosit, 195, 246 Germen, 19, 311, 339\nFranklar, 34 i Germen ırkı, 341\nFransa, 33, 263 Germenler, 298, 309, 310, 323, 336, 337,\nFransa İmparatoru, 183 346", "n_chars": 1847}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0410", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 364, "page_end": 364, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0364"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 364", "text": "364 TARIH\nGessen, 158 Grek Ressamları, 233\nGeta, 336 Grek siteleri, 257, 286\nGiges, 144, 145 Gudea, 93, 97\nGine körfezi, 150 Gupta, 77\nGirit, 31, 112, 116, 118, 136, 137, 185, Gutyum, 91\n187, 189, 190, 192, 193, 194, 196, 197, Gutyumlular, 92\n204, 206, 210, 290 Gücarat, 78, 79\nGiritliler, 141, 195 Güceratî, 84\nGirit san'ati, 198 Gümrük resmi, 330\nGirit sarayları, 200 Günah, 99\nGirit Toreadorları, 197 Güneş, 1, 2, 3, 21, 23, 28, 99, 120, 121,\n•i; , Gladiyatör, 296, 304, 307, 342 122, 180\nGIyptik eserler, 198 Güneş (Horüs), 122\n'Gobi, 26, 55, 66 Güneş âlemi, 2\nGodavari, 73 Güneş hicrî senesi, 9\nGol, 149, 202, 255, 262, 287, 293, 303,\n308, 326, 327 H\nGoller, 33, 279, 284, 315 Habeşistan, 101, 102, 111, 152\nGollü, 304 Habeşler, 19\nGollüler, 262, 271, 272, 273, 284, 285, Haceri Esvet, 140\n288, 309, 311, 312, 313 Hâdes, 207\nGol Narbon, 293 Hadriyen, 328, 329, 330\n: Golya, 269 Hadriyanopolis, 329\nGomata (Gaumâta), 175 Halep, 129, 130\nGordiyen, 337 Halife Ömer, 182\nGordiyos, 140 Halikarnas, 204, 228\nGordiyom (Kördüğüm), 139, 250 Halk, 122\nGotama, 81 Halkçılık, 48\nGöçebe hayatı, 13 Halki, 201\nGök, 100, 207 Halkidikya, 201, 243, 246\nGök Irmak (Yan-Çe-Kiyan), 54 Halk Mahkemeleri, 240\nGök mabutları, 52 Halk Meclisi, 226, 240\nGök natürizmi, 51 Hâmi, 19, 107\nGöknil, 101 Hamilkar Barka, 282\nGökoğlu, 60 Hamî Mısırlılar, 120, 122\nGök Tanrısı, 60, 72, 180 Hammer, 69\nGöl, 4 Hamurabi, 93, 94\nGöl evleri, 13 Hamurabi Kanunu, 94, 98\nGöl beldeleri, 13 Han, 47 58 79\nGöl kasabaları, 14 Hannon, 282\nGrafunder, 270 Hanbalık (Pekin), 34, 35\nGramerciler, 83 Hangmatana (Ekbatan-Hemedan), 168,\nGranik, 250 170\nGrek, 77, 78, 184, 189, 229, 245, 248 Han sülâlesi, 65\nGrekler, 31, 32, 119, 178, 185, 191, 197, Haram, 22\n204, 217, 229, 231, 232, 233, 240, 243, Harappa, 29, 75\n244, 247, 249, 255, 267 Harem, 161\nGrek lisanı, 184 Haremişerif, l6l", "n_chars": 1835}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0411", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 365, "page_end": 365, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0365"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 365", "text": "INDEKS 365\nHaricî tesir, 49 Herakles, 208, 210\nHarizm, 172, 174, 183 Heraklit, 143\nHarkof, 70 Hercules, 265\nHarp (musiki aleti) 126 Hermann Vamberi, 185\nHarp tanrısı 72 Hermes-Merkur, 265\nHars, 8, 20 Herkül, 208\nHarşa, 77 Hermikler, 272\n-Harzem, 40 Heredot, 69, 70, 228, 229, 263, 264\nHarzemşahlar, 40 Herüller, 341\nHasdrubal, 284, 286, 287 Hesap, 126, 153\nHassa askerleri, 337 Hesap günü, 124\nHata, 54, 127, 128 Het, 108\nHathor, 108 Heykel, 161, 181\nHatay, 54 Heykeltraşlık, 85, 97, 125\nHattısitiva, 101, 102 Hicret, 9\nHatusas (Boğazköy), 129, 134, 136, 137 Hicrî sene, 9\nHatusil, 118, 129, 131, 135, 139 Hik, 114\nHavalar, sular ve mevkiler, 71 Hikâye, 23\nHava, 3 Hiksos, 114\nHayat, 2, 3, 5 Hilani, 137\nHayatm menşei, 4 Hilotlar, 209, 210, 212\nHayat ve ahlâk, 211 Himalâya, 25, 26, 28, 29, 73, 74\nHayat zinciri, 3, 4, 5 Hindistan, 40, 73, 74, 75, 77, 79, 80, 81,\nHayvan hikâyeleri, 84 85, 152, 161\nHayvanları ehlileştirme, 12 Hindistan!, 84\nHayvan resimleri, 11 Hindî, 84\nHazar, 31, 32, 35, 94, 104, 105 Hindu, 82, 83\nHazar Denizi, 16, 25, 29, 66, 69, 93, 106, Hindukuş, 26, 76\n152, 164, 166, 182, 194, 254, 342 Hint, 16, 25, 26, 27, 28, 29, 36, 53, 59, 60\nHazar vilâyetleri, 183 68, 79, 82, 84, 94, 156, 176, 177, 180,\nHediye kabulü, 124 194, 252, 323, 332\nHekimlik, 324 Hint Arileri, 75\nHellad, 192 Hint-Avrupa, 19, 263\nHellat, 212 Hint-Avrupah, 129, 189\nHelenler, 192 Hint Denizi, 25, 73, 79, 150, 252\nHeliyogabal, 336 Hintli, 76\nHellespont, 201, 240 Hirkanya, 182\nHelos, 209 Hisarlık, 191, 193\nHelvetler, 311 Hitay, 54\"\nHelyopolis, 123 Hitit, 128\nHem kara hem deniz hayvanları, 3 Hiyatlar, 57\nHendese, 126 Hiyeroglif, 41, 125, 132, 137\nHenna, 296 Hiyeron, 281, 282\nHeqa, 114 Hıristiyan, 83, 334, 335\nHeqa-khast, 116 Hıristiyanlık, 53, 162\nHeqa-khast=Cheikh de D&ert, 113 Hirkanya, 174\nHera, 203, 207 Holâgû, 183\nHerakle, 274 Homer, 141", "n_chars": 1840}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0412", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 366, "page_end": 366, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0366"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 366", "text": "366 TARIH\nHonan, 67, 68 İkinci Ramses, 118, 123\nHonoryüs, 339, 343, 344 İkinci Sargon, 95\nHoras, 324 İklim, 4, 15, 74\nHorasan, 182 Iklimî tahavvüller, 15\nHorüs, 106, 108, 109, 120, 123 İktinos, 232\nHotan, 55, 56 İkonya (Iconie), 203\nHububat, 12 İlahiyat, 84\nHukuk, 84 İlâhlar, 52\nHukuku düvel, 48 İllereli (lllyrie = lllirya), 188\nHun, 46, 47, 48, 50, 51, 64, 65, 78, 79, İlerget, 291\n117, 346 İli, 39\nHun devleti, 51 İli Balık, 39\nHun İmparatorluğu, 58, 66 İli nehri, 65\nHunlar, 51, 67, 342, 343, 345 lllirya, 283, 290, 291, 337\nHun Türkleri, 344 İlliryahlar, 245, 264, 289\nHurma ağaçları, 88 lliyada, 205, 206\nHurma yaprakları, 125 İlk aletler, 6\nHuşağacı, 49 İlk balıklar, 3\nHuyungnu, 64 İlk çobanlar, 22\nHükümdar, 24 İlk din telâkkisi, 206\nHür imparatorluk, 329 İlk hayat, 1, 3, 5\nHürmüz, 177, 180, 181 İlk hayat izleri, 3\nHüseyin Kâzım, 185 İlk insanlar, 1, 9\nİlk memeli hayvanlar, 4\ni liva, (Elbe), 268\nİber ırmağı, 286 İmparator (Büyük), 302\nIber kabileleri, 284 İmparatorluk, 58\nIberler, 106, 309 İmperium, 277\nİberya, 266 İnci, 96\nİber yarımadası, 283 İnci (Sirderya), 39\nİbrahim, 156, 157 İncil, 334\nİbraniler, 19, 51 İndo-Germen, 266\nİbranî, 95, 155, 156, 159 İndüs, 34, 75, 76, 79, 164, 177, 249, 252,.\nIbsha, 113 275\nİçtimaî harp, 299 İngilizler, 120\nİçtimaî hayat, 4 İngiltere, 263, 326\nİdeogram, 28 İnsan, 2, 4, 5, 21, 23, 24\nİfigeni, 229 İnsan ceddi, 5, 7\nİke, 114, 203 İnsan cemiyetleri, 7, 8, 9, 10\nİke-Sus, 114 İnsanların ilk ceddi, 6\nİkesus, 112 İnsan resimleri, 11\nİkesuslar, 115, 116, 117, 126, 157, 158 İnsan zekâsı, 2\nİkesuslar devri, 110 İon, 184\nİkinci Arsak (Tridat), 182 İpekçilik, 63\nİkinci Murşil, 130 İpokrat (Hippocrate), 71\nİkinci Ardişir, 178 İptidaî felsefe, 20\nİkinci Daryüs, 178 İptidaî hücre, 5\nİkinci Pepi, 111 İptidaî insan, 1, 21, 50, 122\nM", "n_chars": 1781}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0413", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 367, "page_end": 367, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0367"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 367", "text": "INDEKS 367\nİptidaî ırk, 15 Istep, 342\nİptidaî lisanlar, 18 İstibdat (Tiranlık), 215\nİpsos, 254, 255 İşçi, 121, 125\nİram (Hiram), 148 İşçiler, 83\nİran, 40, 48, 68, 70, 71, 77, 86, 94, 127, Iştirya, 201\n146, 164, 165, 166, 168, 172, 173, 174, İtalika, 299\n177, 178, 179, 182, 183, 194, 241, 244, İtalya, 32, 142, 152, 188, 203, 204, 256,\n251, 252 260, 261, 262, 263, 264, 265, 266, 267,\nİran Devleti, 119, 176 268, 269, 271, 273, 274, 279, 280, 285,\nİran dini, 180 286, 288, 289, 294, 302, 303, 305, 307,\nİran hakimiyeti, 217 310, 313, 314, 318, 320, 321, 336, 337,\nİranh, 253 338, 339, 341, 344, 346\nİranlılar, 163, 229 İtalyanlar, 326\nİran yaylaları, 26 İtalyot, 271\nİrlanda, 2, 3, 165 İtalyotlar, 262, 264, 299, 300, 301\nİrtiş, 37 İterduca, 278\nİsa, 9, 60, 163, 333, 334 İtil, 25, 64\nIsanın ülûhiyeti, 340 İye, 185\nİshak, 157 İyon, 85, 177, 189, 190, 206, 213, 221,\nİsin, 91, 93 280\nİsis, 122, 333 İyon (İon), 185\nİskandinavya, 165, 263 İyon Denizi, 186\nİskelet, 7 lyoni, 217\nİskender, 76, 77, 79, 86, 139, 163, 182, İyonlar, 176, 200, 218\n244, 248, 249, 250, 251, 252, 253, 254,' İyonik İstili, 232\n255, 258, 329 İyonik Usulü, 232\nİskender Ege (Egos), 254 İyon siteleri, 214\nİskenderiye, 34, 122, 251, 258, 314, 319, İyon şehirleri, 237, 250\n321, 340 İyon medeniyeti, 258\nİskender İmparatorluğu, 257 İyon müstemlekesi, 271\nİskit, 40, 69, 144, 169 lyonya, 31, 70, 143, 144, 145, 186, 202,\nİskitler, 33, 70, 71, 72, 106, 176, 323, 342 203, 204, 216, 221\nIskoçya, 202 İzabe fırınlan, 38\nİslâm, 38 İzmir, 131, 137, 201, 202, 205\nİslâmlık, 53 İznik, 340\nİslâv, 19\nIsos, 250\nİspanya, 29, 106, 149, 150, 152, 197, 202, Irak, 87, 152\n263, 266, 268, 279, 284, 285, 286, 287, Irk, 15, 18, 19, 75, 82\n291, 292, 293, 297, 298, 303, 304, 308, Irklar, 16\n309, 310, 312, 314, 315, 316, 319, 326, Isık Göl, 39\n327, 332, 338, 339, 341 islav ırkı, 341, 342\nIsporat, 186 İsparta, 208, 209, 210, 213, 220, 221, 223,\nİsrail, 157, 158, 160 231, 238, 239, 240, 241, 242, 243, 255,\nIsraililer, 159, 161 289, 294\nIsrailiye Kırallığı, 162 Ispartakus, 304\nİstanbul, 29, 35, 124, 138, 182, 339, 340 Ispartalı, 212, 282\nIstanköy (Cos), 71, 204 Ispartalılar, 72, 211, 216, 222", "n_chars": 2148}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0414", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 368, "page_end": 368, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0368"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 368", "text": "3 6 8 t a r i h\nİsparta terbiyesi, 211 Kaideler, 103\nIstar, 153 Kaideliler, 132\nIşık diyan, 52 Kaligula, 325\nKalıng, 46\nKambis, 171, 174, 175\nJapon Denizi, 25 Kambujya, 171\nJaponya, 16, 82 Kamış, 126\nJermaniküs, 325 Kamp, 277\nJuno, 265 Kampani, 273, 286\nJüli, 313\nJüliyen, 339 Kampanya, 267, 271, 281, 299, 300, 304„\nJül Sezar, 301, 308 308, 323\nJünon, 207 Kan, 286, 298\nJüpiter, 207, 278, 333 Kanan Diyarı, 157\nKandavul, 143\nKandehar, 78\nKanişka, 78, 79\nKa, 109 Kansu, 56, 57, 58, 65, 66\nKaan-Eti, 131, 132, 134 Kanun, 13\nKaba kaplar, 13 Kanunlar, 159\nKabartma resimler, 181 Kaoiton, 324\nKabataş, 13 Kaos, 207\nKabataş Devri, 10 Kap, 12\nKabile, 13, 23\nKabile allahı, 21 Kapadokya, 139, 144, 171, 176\nKaçar, 183* Kapisa, 77\nKadeş, 118, 131, 132, 134, 195 Kapisi, 77\nKadaşman-Turgu, 132 Kapitol, 272, 277\nKadiks (Gades), 149 Kapri, 325\nKadıköy, 340 Kapu, 267, 286, 287, 304\nKadm, 7 Kapu (Capoue), 267\nKadın tanrı, 136 Kara, 3\nKadmüs, 149 Karadeniz, 16, 25, 29, 32, 40, 69, 95,,\nKafatası, 6, 16 127, 128, 130, 131, 134, 143, 145, 148,\nKafkas, 32, 134, 265 176, 188, 190, 201, 202, 205, 242, 247,\nKafkas dağları, 26 328\nKafkaslar, 26, 29 Kara Doğan, 182\nKafkasya, 70, 148, 152 Kara Han, 52\nKahire, 102, 111 Karahanhlar, 40\nKaiyüs Graküs, 297 Kara Hatalar, 40\nKakmu, 94 Karakalla, 336\nKala, 94, 95 Karakurum, 59\nKalabra, 287 Karakurum dağlan, 26\nKalam, 88 Karanlık dallar, 26\nKalay, 14 Karanlıklar diyarı, 52\nKaide, 86, 87, 88, 92, 93, 104, 112, 114, Karaşar, 65, 68\n133, 137, 153, 156, 165, 170, 171, 173, Karbon, 301\n181 Kargıca, 134\nKalde-Asur, 106 Kargılar, 6", "n_chars": 1558}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0415", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 369, "page_end": 369, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0369"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 369", "text": "INDEKS 369\nKarkamış, 30, 117, 119, 130, 133, 134, Keops, 111, 125\n137, 139 Kere, 267, 271\nKarlı (Cariens), 191 Kereste, 121\nKarmani (Kirman), 174 Kerimhan, 183\nKarmel dağı, 147, 155 Kerka, 86, 105\nKarnak, 117, 124 Kerka ırmağı, 30\nKart hadatsch, 279 Kerkes (Serhas), 178\nKartaca, 148, 149, 150, 255, 279, 280, Kornelya Kanunları, 301\n282, 283, 286, 288, 289, 290, 291, 292, Kerrat cetveli, 99\n295, 344 Kestör, 276, 297\nKartago, 279 Keten ziraati, 12\nKartacahlar, 202, 256, 268, 274, 280, 281, Keyaniyan, 171\n282, 283, 285, 286, 293, 297 Keyhusrev, 119, 145, 168, 171\nKartal köyü, 135 Keykâvüs, 119, 171\nKarpat dağlan, 328, 342 Keykubat, 171\nKartecen, 287 Kheretimler (Giritliler), 196\nKarun, 86, 87 Khet hor, 109\nKarun ırmağı, 30 Khian, 116\nKarya, 145, 186, 265 Khorsabat, 95\nKast, 75, 76, 82, 83 Kibel, 140\nKassiyüs, 316, 318, 319 Kiklat, 186, 190, 201, 213\nKaşitler, 113 Kilikya, 130, 132, 133, 144, 250, 265,\nKaşlılar, 115 305\nKatağ, 54 Kilise kararlan, 340\nKatakomp, 335 Kilise reisi, 335\nKatay, 54 Kimriler, 33, 106, 141, 144\nKatilina, 306, 307, 308 Kingan (Kadırgan) dağlan, 18, 25, 26,\nKaton, 268, 295, 296, 312 65\nKaveri, 73, 74 Kinitli Sitezya (Ctesias), 168\nKavimler kapısı, 29, 342 Kiren, 201\nKayalar sicilli, 3 Kazan Türkleri, 18 Kirnos, 268 Kirenaik, 279 ) îi £\nKazmalar, 6 Kiropolis (Cyropolis = Kuruş şehri), 172\nKâbil, 73, 77, 252 KİŞ, 91, 96\nKâfur ağacı, 55 Kitabeler, 8, 181\nKâhine, 173 Kitap, 8\nKâinat, 1, 2 Kitara, 138\nKârvansaray, 85 Kiyaksar, 95, 169, 170, 175\nKâşgar, 35, 65, 68, 78 Kiiyef, 70\nKâtipler, 121 Kıbrıs, 95, 148, 191, 220, 334\nKâtipler sınıfı, 100 Kıbrıs (Alasya), 130\nKefren, 111 Kıbrıslılar, 131\nKehanet, 52, 173 Kıpti, 19\nKelkit, 128 Kıral, 83, 90\nKek, 293 Kıral allahlar devri, 110\nKekler, 29, 32, 33, 262, 264, 309 Kıral Hamurabi, 157\nKemikli hayvanlar, 5 Kıral Ka, 109\nKenaneli, 115, 155 Kıral yolu, 143", "n_chars": 1844}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0416", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 370, "page_end": 370, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0370"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 370", "text": "370 TARIH\nKırgız, 38, 48 Konya, 35, 203\nKırgız-Kazak, 18, 39 Kora, 25\nKırgız stepleri, 36 Korent, 193, 195, 216, 219, 222, 232,\nKırım, 26, 33, 70, 144 237, 241, 249, 257, 334\nKırımlılar, 298, 299, 305, 341 Korent berzahı, 186, 247\nKırım Türkleri, 18 Korent stili, 232\nKırmızı Nil, 103 Korent körfezi, 188, 191, 199\nKırmızı renkli insanlar, 16 Korent usulü, 232\nKısa boylu, 17 Korku, 11\nKıtay, 54 Kornelya, 301\nKıyafet, 235 Korsanlar harbi, 305\nKızıl Deniz, 101, 106, 111, 150, 158, 161 Korsika, 260, 268, 269, 280, 283, 288\nKızılırmak, 34, 128, 129, 130, 134, 139, Kosmoğrafya, 126\n143, 144, 145, 170, 171, 172 Koyun, 12\nKızova (Samsun), 132, 134 Köpek, 12\nKlan, 49 Kördüğüm, 139, 140\nKleon, 238 Kötülük ilâhı, 53\nKleopatra, 314, 319, 320, 321 Köylü, 121\nKlisten, 216, 217 Krak, 188\nKlitüs, 252 Krasnoyarsk, 37\nKloaka-Maksima (Ciloaca-Maxima), 271 Krasüs, 304, 306, 307, 308, 312\nKlodyüs, 282, 312, 313 Krezüs, l4l, 145, 746, 171, 172\nKlot, 325, 331, 337 Krişna, 73\nKlusuum, 267 Kroton, 204, 262, 267\nKnit (Cnide), 204 Ksenefon, 230, 241,\nKnos, 190 Kşatriya, 76\nKnosos, 31, 197, 198, 199 Kubilây, 34\nKoboş, 144 Kuça, 65, 68\nKodoman Daryüs, 250 Kudatgu Bilik, 4l\nKodu (îskenderon ve Halep mmtakası). Kudüs, 137, 159, 160, I6l, 162, 163, 173,\n134 250, 305, 334, 340\nKolari, 84 Kulan, 39\nKollat, 274 Kum, 204, 302\nKolofon, 144 Kum (Cumes), 266, 271\nKomana, 139 Kumaş, 12\nKommat, 328, 329, 332, 335 Kuraş,' 171\nKomplo, 307 Kurban, 22, 23, 50, 52, 53, 124, 154\nKonfederasyon, 90 Kurgan, 12, 36, 37, 38\nKonfüçyüs, 60, 61, 62 Kurt, 49\nKonstans, 338 Kurtuba, 35\nKonstantin, 335, 339, 340 Kurultay, 47\nKonstantaniye, 346 Kuruş, 95, 145, 146, 168, 171, 172, 173,\nKonsül, 274, 275, 277, 287, 298, 299, 174, 176, 177, 178, 217, 241, 251\n300, 302, 306, 308, 312, 313, 320, 322. Kuruş (Keyhusrev), 162, 170\n325, 328 Kuslular, 112\nKonsüller, 278, 280 Kuşhan, 78, 79, 85\nKonsüllük, 273 Kuşlar, 4\nKontinen, 279 Kuşlular, 94", "n_chars": 1906}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0417", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 371, "page_end": 371, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0371"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 371", "text": "INDEKS 371\nKut, 47 Lilibe, 282\nKutluk, 40 Limni, 148, 266\nKutluk Han, 46 Lisan, 7, 18, 19, 20, 22, 23\nKutsiyet an'anesi, 22 Litler, (Lidyahlar), 127, 142, 187\nKutup, 11 Liviyüs Andraniküs, 295\nKutur, 93, 112 Lizandr, 240\nKuyruksuz maymunlar, 4 Loir, 311\nKuyumculuk, 121 Lokri, 247\nKüçükasya, 127, 128, 133, 139, 148, 196, Lokrit, 219\n205, 210, 217, 220, 241, 250, 261, 264, Lombard, 34 i\n265, 266, 267, 292, 293, 305 Londra, 37\nKüçük İskitya, 70 Langobartlar, 341\nKüçük Mendires, 34, 128, 143 Lop, 55\nKüçük Zap, 86 Loryum, 224\nKültepe, 136 Lotüs, 103, 125\nKüria Dostilia, 278 Louvre, 106\nKütüphaneler, 126 Loyang, 68\nKybele, 265 Lozan Sulhu, 41\nLukki (Antalya garbında Liki mmtakası), 134\nLagaş, 91 Lukres (Lucrece), 271\nLakonya, 187, 195, 208, 212, 238 Luksor, 117\nLatiyom, 306 Lukullus, 305\nLâbirent, 112 Luna, 265\nXâik edebiyat, 126 Lusitanyalı, 291\nLâtin, 19, 271 Lût gölü, 155\nLâtin alfabesi, 46 Lübnan, 147\nLâtinler, 262, 268, 270, 273 Lükümon, 267\nLâtiyum, 262, 268, 270, 271, 272, 273 Lütetyüs, 303\nLejiyon, 276, 277, 308\nLena, 18\nLeningrad, 37, 38, 70 M\nLeonidas, 219 Mâ, 140\nLepidüs, 302, 317, 318 Macar, 18, 342\nLesbos, 201 Macaristan, 76, 345\nLibi, 102, 251, 288 Madencilik, 38, 67, 141\nLibi kıt'ası, 258 Maden Devri, 10, 13, 14, 31, 191\nLibililer, 280 Maden ocakları, 38\nLibya, 105 Madya, 144\nLiçinüs, 276 Mağ, 181\nLidya, 31, 32, 139, 141, 142, 143, 145, Magadha, 77, 81\n171, 172, 186, 217, 264 Magyar, 342\nLidyahlar, 95, 170, 265, 266 Mağara Devri, 11\nLidya satrabı, 177 Mağaralar, 7, 11\nLigürler, 32, 262, 263, 264, 270, 283, 288, Magistra (Majistra), 280, 302\n309 Mahkeme, 123\nLikya, 145 Mahraca, 83\nLikürg, 210 Malas (Dicle), 130", "n_chars": 1646}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0418", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 372, "page_end": 372, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0372"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 372", "text": "3 7 2 TARIH\nMakedonya, 29, 77, 106, 181, 185, 189, Megaron, 200\n190, 191, 201, 217, 219, 241, 243, 244, Mehmet Ağahan, 183\n245, 246, 252, 254, 255, 258, 279, 286, Mekke, 9, 140\n287, 289, 290, 291, 293, 319, 339, 344, Mekruh, 22\n345 Melekler, 52\n: ' Makedonya Kırallığı, 254 Makedonyalılar, 249, 253, 256, 257 Makedonyalı Büyük İskender, 120 Melkar, 153 Memeli hayvanlar, 5 Memeli hayvan devri, 6\nıİ Maksimiyen, 337, 338 Mama, 98 Maksimin, 336, 337 Menderes, 128, 142, 144 Menes, 108 Menfis (Menphis), 109, 110, 111, 112,\n'i Mamertinler, 281 Mamut, 11 Man, 50 Meonyalılar, 142 Menhir, 12 114, 119, 120, 123, 125, 148, 151, 17^\nMançular, 55, 59 Meradaş Baladan, 95\nMançurya, 54, 55, 59, 64 Mer'alar, 4, 15\nManda, 134 Merkezî Asya, 68, 78, 249\nManethon, 114, 115 Mermanatlar, 143, 170\nManiheizm, 53 Merv, 172\nManisa, 290 Mesalina, 325\nManisa dağı, 140 Mescidi Aksa, 161, 162\nMantua, 266 Meşen, 321\nMarasanticas, 128 Mesenet, 134\n. ' i Maraton, 217, 218, 220, 222, 229 Mesenya, 187, 200, 212, 238\nMari, 91, 92 Meses, 110, 111\nMariyüs, 297, 298, 299, 300, 301, 303 Mesih, 334\nMark-Orel, 328, 329 Mesina, 281, 282\nMarmara, 127, 138\nMars, 278, 296 Met, 144, 145, 172, 251\nMarsilya (Massilia), 202, 268, 280, 293, Metapont, 262\nMete, 51, 65, 78\n309, 314, Metekler, 224, 225\nMasa, 134\nMasal, 84 Met imparatorluğu, 95\nMassinisa, 287, 288, 292 Metler, 167, 168, 170, 173, 180\nMastarna, 270 Metler Devri, 166\nMatbaacılık, 62 Met muharebeleri, 178, 217, 220, 221\nMayans, 336 222, 223, 228, 229, 243, 249, 256\nMaymunlar, 4, 5 Met-Pers, 172, 176\nMazaka (Kayseri), 139 Metropoliten, 340\nMazdisinî (Mazdeizm), 180 Mev'ut memleket, 155\nMazdeizm, 53 Mezar, 12\nMedeniyet, 8, 20 Mezar sarayı, 112\nMedenî hayat, 10 Mezopotamya, 29, 31, 33, 36, 40, 59, 79,\nMedenî hukuk, 46 87, 89, 93, 96, 103, 105, 116, 127, 128,\nMedenî san'at, 10 129, 137, 141, 155, 180, 250, 329\nMedine, 9 Mezopotamya medeniyeti, 31\nMedya, 167, 168, 170, 173, 175, 176, 182 Midas, 140, 141\nMegar, 237 Midilli, 201", "n_chars": 1961}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0419", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 373, "page_end": 373, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0373"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 373", "text": "INDEKS 3 7 3\nMihî hat, 89 Mısırlılar, 19, 95, 106, 121, 123, 130,,\nMikal (Mycal), 203, 220 137, 141, 162, 257\nMiken, 137, 189, 190, 193, 195, 199, 206 Mısır Kırallığı, 254\nMikeni, 192 Mısır papazları, 124\nMiken medeniyeti, 199 Moğol, 16, 19\nMikerinos, 111 Moğolistan, 16, 67\nMilâdî sene, 9 Moğoİya, 54, 55, 56\nMilan, 283, 344 Mohenko-daro, 75\nMile, 201, 202, 217, 218 Mohencodaro, 29\nMilet, 128, 143 Moklos (Mochlos), 193\nMiletliler, 154 Molok (Milit=Kıral), 153\nMillet, 13, 20 Milliyet, 82 Mongoloit, 16, 19 Mora, 186, 190 P\nMillî efsaneler, 49 Morgan, 35, 105\nMillî İstiklâl Mücadelesi, 40 Morya, 77\nMiltiyat, 218, 220 Moskova, 37, 70\nMimarlık, 124 Möris, 112\nMinecilik, 121 Muğ, 173\nMineli tuğlalar, 181 Muhammed ,9, 60\nMuhammed, 9, 60\nMinerva, 265 Muharipler, 120\nMing, 59 Muhit, 19\nMing sülâlesi, 58 Muhtelit ırk, 15\nMinos, 116, 190, 192 Muhteşem Tarkin, 270\nMinos medeniyeti, 193 Mukaddesat, 23\nMiron, 233 Mukaddesat na'aneleri, 22\nMisi, 258 Mukaddes inek, 83\nMisor (Mysore), 177 Mukaddes Kitaplar, 156\nMistisism, 333 Mukden, 59\nMisya, 145, 186 Mumya, 123\nMisyeliler, 139 Munda, 74, 75, 84\nMitaniler, 194 Murşil, 129, 131\nMitanni, 130 Musa, 60, 158, 159\nMitra, 333 Musevî, 156\nMitra (Dost), 180 Museviler Meclisi, 210, 211\nMitridat, 300, 305, 315 Musiki hayatı, 126\nMyrene, 193 Mustafa Kemal, 40, 41\nMısır, 29, 30, 31, 32, 33, 51, 59, 71, 79, Musul, 87\n85, 92, 102, 103, 104, 105, 107, 111, Muvatalla, 131\n112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, Mühendislik, 125\n120, 121, 122, 123, 124, 126, 131, 132, Mülkiyet, 46, 47\n133, 135, 143, 144, 148, 150, 151, 152, Müslüman, 83\n153, 154, 155, 157, 159, 171, 174, 175, Müşrik, 83\n178, 193, 194, 195, 196, 210, 232, 238,\n249, 250, 251, 254, 257, 265, 266, 269, Müşterek mülkiyet, 98\n289, 290, 294, 314, 319, 321, 336, 339\nMısırdan çıkış, 158 N\nMısırm 10 musibeti, 158 Nabukodonosor, 95, 119, 162\nNabonit, 173", "n_chars": 1857}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0420", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 374, "page_end": 374, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0374"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 374", "text": "374 TARİH\nNabupolasar, 169 Nom, 108\nNadirşah, 183 Nome, 107\nNaeviyüs, 295 Nomun, 114\nNaharene (Diyarıbekir=Mittani), 134 Norcium, 266\nNaisüs, 337 Norik (Tirol), 298\nNakış san'ati, 198 Nubi, 102\nNakoleya, 141 Nuşirevan, 183\nNaksos (Naxos), 177 Nut, 108\nNamü, 105 Nümidi, 292\nNana, 140 Nümidi kiralı, 286\nNankin, 68 Nümidyalı, 284\nNapoleon, 183 Nümİdye, 297\nNapoli, 204, 273, 325 Nüzket, 39\nNarbon, 293, 309, 310, 311, 316, 318 O\nNarbona, 298 Oba, 185\nNarmada, 74 Obe, 187\nNatürizm, 53 Obi, 67\nNazaret, 333 Odeon, 231\nNazım, 126 Odesa, 70\nNehreyn, 117 Odise, 205, 206, 295\nNej (Nuhassa, Halep cenubundaki mın- Odoakır, 346\ntaka), 134 Ogüst, 80, 322, 323, 324, 332, 34i\nNekao, 119 Ogüstül, 346\nNemfi (Nif-Kemalpaşa), 131 Oğul (Horüs), 122\nNeolitik, 35 Oğuz efsaneleri, 49\nNep, 108 Ok, 86\nNeptün, 207, 265 Oktav, 317, 318, 321, 322\nNesir, 126 Oktavya, 320\nNeron, 325, 327, 332, 334 Oktaviyüs, 300\nNerva, 328 Olbiya, 201\nNey, 138 Olemp, 207, 212, 217, 232, 243\nNezir, 72 Olemp mabedi, 233\nNicee, 340 Olent, 246\nNikaeda (Nis), 293 Olimpiyat, 208\nNikaia, 202 Olimpos, 186\nNikyas, 238, 239 Ombri, 271, 287\nNikyas sulhu, 238 Ombriler, 262, 264, 267, 268, 272\nNil, 30, 34, 95, 101, 102, 103, 104, 105, Ömer (Homere), 70, 197, 203, 205, 206,\n106, 107, 112, 113, 114, 121, 249, 253. 216, 248, 295\n321, 332 Ömer şiirleri, 212\nNil-Giri, 74 Onbinler ricatı, 230\nNinova, 88, 89, 94, 95, 143, 144, 149^ Onbinlerin kaçışı, 241, 242\n168, 169 On emirler, 159\nNin-tar, 98 On iki levha kanunu, 330\nNippur, 89, 91 Opis, 91\nNirvana, 81 Ordu, 84\nNis, 309 Oreliyen, 337\nNiş, 337 Orest, 346", "n_chars": 1563}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0421", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 375, "page_end": 375, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0375"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 375", "text": "İNDEKS 375\nOrhomen (Orchomene), 189, 194 Palasar, 94\nOrhon, 39, 185 Palaten, 271\nOrhon kitabeleri, 46, 50 Palermo, 149\nOrhon nehri, 64 Palesatiler, 196\nOrhon-Yenisey yazısı, 4l Palestin, 29, 31, 93, 94, 105, 106, 112,.\nOrlean, 345 114, 116, 117, 118, 119, 133, 149, 155,\nOrtaasya, 10, 12, 14, 15, 26, 27, 28, 31, 157, 159, 160, 163, 174, 196, 290, 305,\n33, 34, 36, 38, 39, 40, 46, 51, 53, 56, 327\n64, 69, 70, 72, 75, 88, 89, 99, 100, 105, Pali, 84\n106, 107, 128, 129, 147, 165, 166, 179, Palmir, 337\n188, 189, 190, 264, 342 Pamfilya, 130\nOrta boylu, 17 Pamir, 26, 68, 73, 79\nOrta Fırat, 91 Pandiya, 80\nOrta Yunan, 256 Papa, 340\nOrtazaman, 200, 232 Papaz-kıral, 119\nOsef, 114 Papazlar, 122, 123,\nOsiris, 122, 123 Papirüs, 103, 125, 259\nOskolot, 69 Papulonya, 267\nOsmanh, 33, 54 Paraliyen, 214\nOsmanlılar, 183 Paraliyenler, 215\nOsmanlı saltanatı, 41 Paris, 345\nOsmanlı Türkleri, 343 Parmeniyen, 251\nOstrogot, 341 Parnas, 207\nOstrogotlar, 342, 345 Parisiler, 180\nOtokoton, 16, 28, 213 Parsua, 171\nOton, 327 Parsuvalar, 167, 171\nOtrar, 39 Part, 251, 257\nOtris (Othrys), 193, 194 Partenon, 232\nOtuzlar, 240 Partiya, 174\nOt yiyen hayvanlar, 4 Partlar, 182, 326, 328, 329, 313\nÖbe, 201, 215, 219 Partlar Devri, 166\nÖbeliler, 243 Partlar Kırallığı, 254\nÖdip, 208 Parya, 76, 83\nÖdip efsanesi, 229 Parsî, 179\nÖküz, 11, 12 Pasiyanüs, 327\nÖküz (Amuderya), 39, 78, 164 Patrici, 271, 272\nÖlçü, 23, 99 Patriciler, 271, 275, 276, 278\nÖldürücü hastalıklar, 22 Patriyark, 340\nÖnasya, 27, 29, 32, 75, 96, 100, 127, 137, Pazargat, 171\n191, 341 Peçeli ilahe, 137\nÖpatritler, 214, 215 Peçili, 59, 67, 68\nÖreliyen, 344 Pehlevî dili, 179\nÖripit, 229 Pehlevî yazısı, 178\nÖrotas, 208, 209 Pekin (Hanbahk), 34, 59\nPella, 243\nPelasg, 188, 191, 266\nPaflagonya, 131, 144, 145 Pelesatiler, 119\nPaflagonyalılar, 139 Pelopidas, 242, 244", "n_chars": 1803}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0422", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 376, "page_end": 376, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0376"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 376", "text": "376 TARİH\nPeleponez, 184, 185, 186, 187, 190, 191 Pol Emil, 286\n192, 193, 195, 200, 204, 208, 209, 212, Pompe, 302, 303, 304, 305, 306, 308,\n213, 221, 238, 242, 245, 256, 257, 344 313, 314, 316\nPeloponez muharebesi, 223, 228, 229, 237 Pompei, 269, 333\nPelüş, 120, 321 Ponspilat, 334\nPencap, 73, 75, 77, 78, 174, 177 Pontifeks Maksimus, 278\nPencabî, 84 Pontus, 207, 300, 305, 315\nPene, 186 Porsena, 271, 272\nPent, 195 Poseidon, 207\nPepi, 111, 123 Posidon, 203\nPer, 340 Po vadisi, 298\nPer Aa, 109 Pön harpleri, 279\nPerikles, 222, 223, 226, 228, 230, 231, Pöni (Poeni), 279\n232, 237, 238, 239 Pöstüm, 204\nPerikles asrı, 223 Plep, 271, 272\nPeriyek, 209 Plepler, 275, 276, 293, 294, 297, 299,\nPeryek, 212 301, 304, 306, 313\nPers, 95, 142, 171, 174, 217, 249, 250, Prakrit, 84\n253, 337, 338 Pretor, 274, 303, 308, 328\nPerse, 255, 290 Pretariyenler, 335\nPersepolis, 249, 251 Pretorlar, 276\nPers İmparatorluğu, 178, 182, 243, 247 Probüs, 337, 338\nPers Kırallığı, 254 Prünas, 290\nPers lisanı, 179 Ptoleme (Batlamyos), 214\nPers ordusu, 219, 220, 250 Ptoleme, 249, 254, 257, 289, 333\nPersler, 146, 169, 173, 175, 180, 217, 218, Pterya, 143\n231, 241, 251, 257, 337 Pübliyüz Sipyon, 285, 286, 287\nPerus, 267 Pumpelly, 35\nPesinunt, 140 Put, 76\nPharaon, 109 Putifar, 157\nPidna, 290 Putlara tapan, 83\nPilom, 277 Putperestlik, 156\nPilos, 238 Putuşapa, 132\nPire, 220, 224, 226, 238, 239, 240, 241 Pytheas, 202\nPire yarımadası, 213 R\nPirene, 285, 287, 309 Ra, 116, 120, 123\nPirinç, 55 Raca, 83\nPirus (Pyrrus), 274, 281 Raçputana, 74, 78\nPisametik, 120, 175 Rahip, 24\nPisidya, 134 Rahipler, 23, 99, 120\nPitagor, 204 Ramses, 110, 131, 132, 133, 135\nPittard, 105 Raven, 344\nPizistirat, 215, 216, 217 Ren, 309, 310, 311, 323, 326, 336, 337,\nPlate, 220, 221 341, 342, 345\nPlate muharebesi, 217 Ren Devri, 11\nPlaton (Eflatun), 23 O Regilla, 272\nPo ırmağı, 260, 269 Renk, 19\nPo havzası, 272 Regiyon, 281", "n_chars": 1877}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0423", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 377, "page_end": 377, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0377"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 377", "text": "İNDEKS 377\n]Riyaziye, 99 Saffari, 183\nRodos, 204, 289, 290, 233 Safevi, 183\nRoma, 32, 78, 140, 142, 147, 163, 232, Sagont, 284, 285\n255, 262, 263, 268, 269, 270, 271, 272, Sağnak, 39\n273, 278, 282, 283, 284, 287, 289, 292, Sahip, 114\n293, 297, 298, 299, 300, 301, 303, 305, Sain-Esprit, 340\n306, 307, 310, 312, 314, 316, 317, 318, Saka, 76, 77, 78, 79\n320, 321, 322, 324, 325, 326, 327, 328, Sakaeli, 78\n331, 332, 333, 334, 336, 338 339, Sakalar, 69, 81, 172, 173\n340, 343, 346 Sakarya, 128, 138, 139, 141, 144\nRoma cumhuriyeti, 302 Sakastan, 78\nRoma hukuku, 330 Sakız, 201, 205\nRoma içtimaî heyeti, 290 Saksonlar, 341\nRoma İmparatorluğu, 79, 80, 153, 328, Sakyamuni, 81\n329, 341, 342, 343, 344 Salambrya, 186\nRoma Kanunu, 276 Salamin, 187, 219, 220, 229, 240\nRoma Kanunu (On İki Levha Kanunu) Salamin muharebesi, 212, 217, 221\n(Deçemvirler), 276 Salgm hastalıklar, 22\nRoma kilisesi, 335 Salmanasar, 94, 132, 167\nRoma Senatosu, 256 Samanoğullan, 40, 183\nKoma Şark İmparatoru, 345 Samiriye, 162\nRoma tarihi, 324 Samî, 19, 89, 93, 107, 109, 112, 115, 129,\nRomah, 122, 189 155, 189\nRomalılar, 120, 140, 150, 163, 182, 233, Samiler, 86, 88, 91, 94, 129, 181\n256, 257, 259, 265, 266, 273, 274, 281, Samî lisanlar, 100\n283, 285, 286, 290, 291, 294, 296, 298, Samî Mısırlılar, 120, 122\n305, 309, 321, 324, 333, 335, 34l Samni, 262\nRomanya, 329 Samniler, 262, 273, 274, 299\nRomenler, 329 Samniyoma, 288\nRomülüs, 346 Samniyum, 244\nRomülüs Ogüstül, 346 Samas, 321\nRon, 202 San'at, 140\nRuh, 123 Sandon, 143\nRuhların saflaşma devri, 52 Sanskrit, 79\nRuhun ilâçları haznesi, 126 Sanskritçe, 83\nRumeli, 188 Sansör, 276, 312\nRusella, 267 Sapor, 337\nRuslar, 36, 183 Sardanapal, 94\nRusya, 18, 69, 70, 176, 183, 188, 191, Sardinya, 142, 149, 260, 280, 282, 283,\n243, 305 288, 318\nRüşeymî hayat, 5 Sargon, 92, 97, 174\nSargonlar, 95\nSan ırmak (Hoan-Ho), 26, 34, 54, 59\nSaba, 160 Sarmizegetusa, 329\nSabit yıldızlar, 1 Sarokos, 170\nSabin, 271 Sart, 32, 34, 128, 143, 144, 145, 146, 176,\nSabinler, 262, 264, 270, 272 177, 217, 219\nSabinli, 327 Sart (Sardes), 172", "n_chars": 2038}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0424", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 378, "page_end": 378, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0378"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 378", "text": "378 TARIH\nŞartlılar, 142 Serviyüs, 270, 271, 273, 295\nSaru, 107, 108 Set, 108, 122\nSasan, 182 Settiyon, 114\nSasanî, 183 Sever, 338\nSasaniler, 179, 182 Seyhan, 128\nSasaniler Devri, 166 Seylân, 73, 77\nSatrap, 174, 176, 251 Seyyar yıldız, 1\nSatraplıklar, 178 Sezar, 306, 307, 308, 310, 311, 313, 314,.\nSatürn, 278 315, 316, 317, 321, 332\nSayda, 147, 149, 152 Sfenxler, 30\nSayı, 23 Sfenx (Sphynx), 125\nSays Devri, 111 Sha'sou, 114\nSe-Çuan, 54 Shos, 114\nSektüs, 319 Sibari, 262\nSelânik, 334 Sibaris, 204\nSelçuk, 33, 40, 183 Sibir, 26, 36, 37, 39, 69\nSelefküs, 182, 249 Sicilya, 149, 150, 203, 238, 239, 260, 268,\nSelef küsler, 182 281, 296, 304, 305, 306, 318, 319, 329,\nSelenga, 39 346\nSelöküs, 257 Sicistan, 78, 172\nSelösit, 257 Sicistan Beyliği, 173\nSeSösitler, 254, 291 Sidon (Sayda), 147\nSelösitler İmparatorluğu, 257 Sih, 83\nSema, 1 Sihirbaz, 24\nSemerdis, 174, 175 Sikiyan, 54\nSemerkant, 35, 40, 63 Silâh, 12, 14\nSen, 309, 311 Silla, 299, 300, 301, 302, 303, 307, 315\nSen-Atanas, 340 Sime, 201\nSen-Jan, 340 Simon, 217, 220, 223\nSen-Piyer, 325, 334, 340 Simon Sulhu, 220\nSen-Pol, 334 Sina, 111, 112\nSena, 210, 286, 303 Sinna, 301\nSenato, 273, 275, 276, 278, 289, 291, 292, Sindî, 84\n293, 295, 296, 297, 299, 300, 301, 302, Sinop, 143, 201, 205\n303, 304, 305, 307, 308, 312, 313, 317, Sint, 28, 78\n318, 322, 324, 325, 327, 28, 330, 336, Sint (îndüs), 73\n337 Sipil, 140\nSenatör, 304, 322, 336 Sipyon, 287, 288, 290, 292\nSenatörler, 312 Sipyon Emiliyen, 292\nSenegal, 202 Siraküz, 239, 258\nSeneka, 325, 332 Siraküza, 204, 280, 286, 287\n«Sen de mi oğlum», 317 Siraküzalılar, 272\nSepraniyüs, 285 Siri Derya, 252\nSepte boğazı, 150, 260 Sir ırmağı, 40, 172\nSeptim Sever, 336 Sisalpen, 283\nSerapis, 258, 333 Sisam, 201, 203, 220, 240, 321\nSerhas, 217, 218, 219 Site, 82, 90, 203, 224, 239, 240, 247, 255Sertoryüs, 303 Site îlâhı, 90", "n_chars": 1823}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0425", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 379, "page_end": 379, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0379"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 379", "text": "INDEKS 379\nSiteler, 216, 241 Suriyeliler, 333\nSiva, 82 Sus, 35, 39, 89, 91, 106, 114, 120, 171,\nSiyah ırk, 16 176, 249, 251, 252, 329\nSiyasî tekemmül, 217 Suyap, 39\nSiyen (Assuan), 102 Süevler, 311\nSiyen-Pi, 65 Süffetler, 148, 280\nSiyen-Piler, 66 Süleyman, 148, 150, 159, 160, 161, 162\nSizalbin, 318 Süryaniler, 173\nSizik (Marmarada), 201 Süs eşyası, 14\nSıfaks (Syphax), 286, 287 Sütken, 39\nSırat, 181 Süveyş, 101, 105, 106, 158, 177\nSırtlan, 11\nSkolot, 69\nSoğt, 78 Solon, 214, 215, 216 Soğdiyan (Buhara-Semerkant), 172 Sokrat, 229, 230 Somniyom, 301 Sofokl, 229 Sofu Antonen, 329 Şahinler, 143 Şahsî mülkiyet, 98 Şalon, 345 Şam, 35, 130, 250 Şah Abbas, 183 Şahin kırallar, 141, 145\nSoy, 50 Şaman, 52\nSoy odu, 50 Şamanlık, 52\nSrabon, 186 Şansi, 58, 66, 67, 68\nStatej, 225, 226 Şantung, 60, 68\nStep, 27 Şark İmparatorluğu, 339\nStilikon, 343, 344 Şark memleketi, 127\nStoyikler, 295, 333 Şarkî Afrika, 19\nStrimon, 243 Şarkî Asya, 16\nStruma, 243 Şarkî lllirya, 339\nSubartu, 94 Şarkî Roma imparatoru, 345\nSubbiluliyuma, 129, 130, 131 Şarkî Roma İmparatorluğu, 343\nSuçeu, 66 Şelci, 39\nSudra, 76 Şensi, 58, 66, 67\nSumatra, 25, 79 Şeria, 155\nSümer, 53, 85, 90, 91, 92, 93, 94, 96, 97, Şerir ruhlar, 53\n98, 99, 126, 136, 153, 154 Şerone, 246, 247, 248\nSumerce, 129 Şiir, 126\nSumer-Elam medeniyeti, 30 Şimal Denizi, 150, 151, 341, 342\nSümerler, 41, 51, 88, 89, 100, 103, 129, Sungarya, 59 138 Şimalî Asya, 16 Şimalî Afrika, 27, 148, 149\nSur, 148, 152, 153, 160, 250 Şimalî Buz Denizi, 18, 25\nSurlular, 149 Şimalî Çin, 54, 60\nSuriye, 29, 31, 40, 71, 92, 105, 112, 113, Şimalî Hun Devleti, 66\n114, 115, 117, 118, 119, 127, 129, 131, Şimalî Moğolistan, 39\n137, 139, 144, 147, 155, 175, 182, 193, Şimalî Suriye, 250\n254, 257, 289, 290, 293, 294, 312, 329, Şimalî Tuna, 190\n332, 336, 337, 341 Şövaliye (Chevalier), 293, 308", "n_chars": 1808}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0426", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 380, "page_end": 380, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0380"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 380", "text": "3 8 0 TARIH\nTarkuini, 267\nTaabbüt, 52 Tarkum (Tarchum), 267\nTabiat, 1, 2 Tarquini (Tarchonion), 264, 266\nTabiate tapmak, 52 Tarquinius, 264\nTabiat üstünde esaslar (Metafizik), 61 Tarsis, 149\nTabiri, 183 Tartessos, 202\nTahnit, 52 Tasitüs, 332\nTahsildar, 121 Taş aletler, 7\nTainis, 112 Taş Devri, 59, 104, 191, 261, 263\nTakai, 345 Taşkent, 35\nTakvim, 9 Taşoz, 148\nTakvimler, 99 Taştan yapılmış baltalar, 6\nTalâk, 296 Tatar, 18\nTalaş, 39 Tedavi tarzları, 99\nTales, 203 Teispes, 171\nTampon hükümet, 132 Tek Allah, 163\nTamu dili, 84 Tek zevce (Monogami), 98\nTamagra, 233 Tel-Halef, 137\nTanais, 201 Tello, 91\nTanesvar, 77 Telugu dili, 84\nTanist, 116 Temessül, 20\nTangrı, 98 Temettü vergisi, 330\nTanrı, 98, 100 Temistokl, 219, 220, 221\nTanrı dağlan, 26 Temsil, 15\nTanrı Horüs, 108 Tenasüh, 76\nTanrı Kara Han, 53 Tengri, 98\nTanrıkut, 51, 65 Tentene san'ati, 141\nTanu-Ola, 64 Teodos, 339, 340, 343, 345, 346\nTao, 60, 62 Teodorik, 346\nTao dini, 61 Teoman, 65\nTapti, 74 Tep (Thebes) (Mısır), 110, 111, 112,\nTapu muamelâtı, 98 116, 119, 132\nTarant, 204, 263, 274 Tep (Yunan), 149, 199, 242, 243, 244,\nTarchu, 264 248, 255, 257\nTargıt (Targitaos), 69 Tep prensleri, 117\nTarguin, 104 Tep sülâlesi, 112\nTarih, 8, 9 Terle, 222\nTarih devirleri, 20 Tepliler, 218, 241, 247\nTarihin kaynakları, 9 Terentiyüs, 275\nTarihin tarifi, 8 Tereüs, 295\nTarihî devirler, 10, 46 Termopil, 219, 246, 247, 290\nTarihtenevelki devirler, 46, 86, 104 Terör, 330\nTarihtenevel zamanlar, 10, 14, 29, 88 Tesalüp, 15, 19, 20\nTarih zamanlan ,10 Tesalya, 29, 139, 185, 186, 187, 189, 190,\nTank boğazı, 279 191, 192, 193, 194, 201, 218, 219, 243,\nTarmı, 39, 55 246, 256, 314, 344\nTarkin, 270 Teslis, 122, 340\nTarku, 264, 270, 271 Tessin, 286", "n_chars": 1695}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0427", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 381, "page_end": 381, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0381"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 381", "text": "INDEKS 381\nTessin suyu, 285 Toroslar, 137, 145\nTeşrihi benzeyiş, 15 Toskana, 262\nTeşup, 136 Totem, 49\nTet, 215 Totemcilik, 49\nTetrarşi, 338 Totemizm, 50\nTevrat, 148, 156, 158, 161, 163 Totonlar, 298\nTeze, 208, 214 Tötoburg, 323\nTibet, 54, 55, 56 ,73, 82 Trabzon, 201\nTiber, 260, 272, 324, 325 Trak, 142\nTiberiyüs Groküs, 297 Traklar, 138, 144\nTicaret, 12, 14 Trako, 139\nTiglat, 94 Trako-Frikler, 142\nTiglat-Palasar, 167 Trakya, 29, 106, 118, 128, 138, 142, 144,\nTilibunus, 130 176, 177, 181, 191, 193, 194, 201, 217,\nTimur, 183 28, 219, 220, 238, 240, 241, 245, 246,\nTinis, 108, 109, 110, 111, 123 290, 336, 338, 339, 345\nTiran, 216 Trakyalı, 304\nTir (Sur), 147 Trakya yarımadası, 247\nTirha (Tire), 143 Trajan, 328, 329\nTirins, 199 Transilvanya, 329\nTisin sülâlesi, 58 Trasimen gölü, 285\nTit-Liv, 268, 321, 324 Trazimen, 286\nTitüs, 327 Trebi, 285, 286\nTiyana, 139, 140 Tribün konsül, 328\nTiyatro, 197 Tribünler, 275, 278, 301\nTıp, 126 Triyat (Triade), 271\nTobol, 37 Triyomvira, 308\nTohareli, 78 Triyomvirler, 318, 319\nToharistan, 78 Tuarekler, 104\nToktamış, 144 Tukyu, 40, 47, 48, 49, 50, 68\nTolunvius, 272 Tukyu efsanesi, 49\nTomsk, 37 Tukyu Türkleri, 38\nTopalar, 68 Tumba, 12, 191\nTopa Türkleri, 67 Tubma-Tümülüs, 36\nToponymi, 267 Tuna, 16, 18, 29, 32, 69, 138, 176, 188, 1 ;\nToprak, 3 189, 243, 305, 323, 326, 327, 328, 336, I, '\nToprak tanrısı, 60 337, 338, 341, 342, 344, 345\nTor, 204, 262, 264, 268, 280 Tuna havzası, 191\nTor (Taurique), 70 Tuna kıyılan, 248\nTorik (Taurique), 70 Tunç, 12, 13, 14, 32, 192\nTorik istili, 232 Tunç devri, 10, 14, 37, 104, 191, 192,\nTorik usulü, 232 194, 261\nTorikos, 189 Tunçtan aletler, 7\nTorlar (Dorlar), 118, 188, 195, 200, 202 Tunguzlar, 55\n205, 209, 267 Tunus, 39, 149, 282, 315\nTorlar (Doriler), 133 Turdetani, 291\nToros, 92, 128, 290 Turduli, 291\nToros mıntakası, 134 Turfan, 26, 65, 68", "n_chars": 1829}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0428", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 382, "page_end": 382, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0382"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 382", "text": "382 TARIH\nTurisina, 158 U\nTurova (Troie), 31, 134, 138, 139, 145, Udh, 77\n189, 191, 193, 194, 201, 205, 206 Ugarit, 134\nTurovahlar, 195 Ujayini, 79\nTurş, 265 Ukrayna, 32\nTurşalar, 142 Ulû Tanrı, 53\nTurukku, 94 Ulvileştirilmiş ata, 21\nTutmes, 117, 124 Umman Denizi, 18, 73, 164, 165\nTükidides, 229 Ungun, 49\nTülliyüs, 270 Unutulmaz ata, 130\nTümülüs, 12 Ur, 89, 91, 93, 98, 157\nTüre, 47, 48 Ural, 40, 69\nTürk, 26, 29, 35, 40, 56, 81 Ural dağları, 29, 36, 66, 342\nTürk alfabesi, 46 Ura Tübe, 172\nTürk cemiyeti, 51 Türk dili, 18 Türk efsaneleri, 49 Türk Cümhuriyeti, 9 Türk dini, 52 Urkom, 92 Urkhom, 93 Urmiye, 169 Uruk, 89, 91 Urukagina, 98 Uruk hanedanı, 92\nTürkeli, 47, 79, 172, 173, 174, 180, 188, Uygur, 35, 48\n251 Uygur alfabesi, 49\nTürk göçleri, 27 Uygur harfleri, 46\nTürk hanları, 51 Uygur yazısı, 41\nTürk-Hun, 40 Uygurca, 185\nTürk-Hun imparatorluğu, 64, 343 Uzakşark, 78\nTürk hükümeti, 90 Türk ırkı, 20, 194, 341 Uzunkafalı (dolikosefal), 17\nTürk lisam, 46 U\nTürk milleti, 41 Üçleme, 82\nTürk-Osmanlı, 40 3 sülâle, 57\nTürk-Tatar, 185 Üçüncü Ardişir, 178\nTürkçe, 18, 84, 140 Üçüncü Daryüs, 178, 181\nTürkistan, 35, 116 III üncü Hatusil, 132\nTürkistan Türkleri, 18, 172 Üçüncü Pisametik, 119\nTürkiye, 73 Üçncü Ramses, 118, 119\nTürkler, 9, 12, 14, 16, 25, 28, 30, 31, 33, 3 üncü Salmanasar, 95\n34, 36, 38, 41, 46, 51, 53, 64, 69, 85, 3 üncü Tiglat-Palasar, 95\n89, 109, 120, 122, 127, 176, 193, 203, Ülis, 206, 208\n305, 342, 343 Ülûhiyet mefhumu, 24\nTürkün anayrdu, 26 Üranüs, 207\nTürakalar, 267 Üstün dağlan, 26\nTürsen, 264 Ütik, 149, 287\nTürsenler, 267 Üyük, 136, 137, 138\nTyrrhen, 260, 269, 279 V\nTyrsenler, 265, 266 Vahdet mefhumu, 24\nTyrsenos, 264 Vahşilik, 10\nTyrrhen meselesi, 283 Valansiya, 292", "n_chars": 1702}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0429", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 383, "page_end": 383, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0383"], "running_head": "iNDEKS", "citation": "Tarih I (1931), s. 383", "text": "INDEKS 383\nValantiniyen, 343, 346 Vulci, 270\nValeriüs, 289 Vulsi, 267\nValeriyen, 337 Vusun, 65\nVan gölü, 127\nVandal, 343, 346\nVandallar, 342, 343, 344 Yahova, 156, 159, 163\nVardar, 243 Yahuda, 161\nVardar ovası, 243 Yahuda Kırallığı, 162\nVarhely, 329 Yahudi dini, 334\nVarüs, 323 Yahudiler, 115, 174, 327, 332, 333, 334\nVatana hiyanet, 48 Yahudilik, 162\nVeda, 80, 84 Yahveh, 156\nVedalar, 76, 84 Yakm Asya, 105\nVeii sitesi, 272 Yakup, 157\nVenedik, 262 Yakut, 18\nVenedikliler, 232 Yakut Türkleri, 69\nVenet, 271, 283 Yangı Kent, 39\nVenetler, 262, 264, 273, 311 Yapıg, 271\n«Veni Vidi Vici», 315 Yapıglar, 262, 264\nVenüs, 265, 294, 333 Yan hayat, 5\nVeres, 306 Yan ilâh, 208\nVergiler, 227 Yarkent, 55, 65, 78\nVerseil (Verceil), 298 Yayık, 69\nVersengetoriks, 311, 312 Yazı, 9, 89, 153\nVervaktor, 278 Yazıhkaya, 136, 137\nVesika, 8 Yazılı vesikalar, 8\nVespasiyen, 327 Yebus, 160\nVesya, 76 Yedidağ (Septimontium), 270\nVetulonya, 267 Yedi Su, 39\nVey, 66, 68 Yemekler, 235\n«Veyl mağlûplara», 273 Yeniçay, 116\nVezüv, 333 Yenisey, 36, 37\nViktorya-Alber, 101 Yeraltı, 100\nVillânova, 264 Yeraltı mabutları, 53\nVindeks, 326 Yer natürizmi, 50, 51\nVindhiya, 74 Yer-su, 50\nVirgil, 324 Yer-sular, 52\nViriyat, 291 Yer tanrısı, 72\nVişnu, 82 Yeryüzü, 100\nVitelliyüs, 327 Yeryüzü mabutları, 50\nVizigot, 341 Yerde sürünen hayvanlar, 4, 5, 6\nVizigotlar, 339, 342, 343, 344, 346 Yerlik Han, 53\n«Voe vicitis», 273 Yeşil ırmak, 128\nVolga, 40 Yeşil Nil, 102\nVolsini, 267 Yezdicert, 183\nVolsk (Volsque), 268 Yin, 60\nVolsklar, 272, 273, 275 Yinler, 57\nVolterra, 267 Yıldız, 21, 22, 23, 99", "n_chars": 1553}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0430", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": 384, "page_end": 384, "page_ids": ["tarih-1-1931-p0384", "tarih-1-1931-u249r"], "running_head": "TARİH", "citation": "Tarih I (1931), s. 384", "text": "3 8 4 TARIH\nYontmataş Devri, 10, 11, 14, 30, 129 Yüliyüs, 316\nYosef, 115 Yüzleri dar-uzun, 17\nYueçi 78 Yüzleri geniş-kısa, 17\nYueçiler, 65\nYueşi 58\nYuğ 52 Zadrakarta (Esterabat), 182\nYugurta, 297, 298 Zakkaralar (Tökerler), 196\nYukarı Mısır, 102, 103, 111, 117, 175 Zama, 288, 291\nYunan, 32, 148, 149, 152, 168, 171, 176, Zaman, 19\nYunan, 31, 32, 148, 149, 152, 168, 171, Zap, 167, 171\n176, 178, 185, 186, 187, 188, 189, 195, Zaratuştra (Zerdüşt), 180\n200, 201, 204, 213, 216, 218, 243, 255, Zekâ, 2\n256, 262, 264, 289, 291, 293, 294, 334, Zenobi, 337\n339, 344, 346 Zenador, 332\n1 Yunan adaları, 152 Zent, 179, 183\nYunan alfabesi, 102 Zent yazısı, 178\nYunan Denizi, 260 Zentçe, 179\nYunan san'ati, 70 Zerdüşt, 181\nYunan medeniyetleri, 189 Zeüs, 207, 208, 251, 259, 265, 333\nYunan mitolojisi, 207 Zeüs mabedi, 213\nYunan müverrihleri, 69 Ziggurat, 100\nYunanistan, 29, 106, 118, 133, 138, 194\nZincirli, 137\nYunanlı, 324, 333\nYunanlılar, 112, 120, 127, 140, 143, 153, Zincirli saray, 137\n208, 217, 268, 272, 274, 278, 290, 332 Ziraatçi kavimler, 51\nYusuf, 157, 158 Ziynet eşyaları, 12, 13\nYüksek boylu, 17 Ziraat, 11 ,12\n\nBEŞER TARİHİNE GİRiŞ\n1. İNSAN İSKELETİ. 2. GORİL İSKELETİ.", "n_chars": 1175}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0431", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u249r", "tarih-1-1931-u250r", "tarih-1-1931-u250v", "tarih-1-1931-u251r", "tarih-1-1931-u251v", "tarih-1-1931-u252r", "tarih-1-1931-u253r", "tarih-1-1931-u254v", "tarih-1-1931-u255r", "tarih-1-1931-u257r", "tarih-1-1931-u257v"], "running_head": "BEŞER TARİHİNE GİRİŞ", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "BEŞER TARİHİNE GİRiŞ\n1. İNSAN İSKELETİ. 2. GORİL İSKELETİ.\n\nB E Ş E R T A R İ H Î N E GİRİŞ\n3. YONTMATAŞ DEVKİİVE\nAIT BALTA.\n^ \" SUS\n4 . C İ L Â L I T A Ş D E V -\nR İ N E A İ T Ç A K M A K -\nT A Ş I N D A N B A L T A .\n5 . C İ L Â L I T A Ş D E V R İ N E A İ T Ç A K M A K T A Ş I N D A N B A L T A .\nıs 6 . B R A K İ S E F A L 7 . D O L İ K O S E F A L\nİ N S A N B A Ş I . İ N S A N B A Ş I .\n\nMillî tipler ve kıyafetler :\n8. a) iVİANCII HUKÛMI/I' ADAMLARI.\n(50 vd evi'lj\n< <i. b ı BIR MANÇU KADINI.\n(50 vıl evel)\n\nÇ İ N\nMillî tipler ve kıyafetler :\n9 . BİR MOĞOL.\nI\n10. ÇİN TÜRKELİ KÖYLÜLERİNDEN BİR GRUP.\n«Ortalarında yeni yakalanmış bir yabanegeği var.»\n\nÇ İ N\n1 1 . E N ESKI ÇIN KITAPLARıNDAN E u L H - Y A D A N KOPYA EDILMIŞ\nBIR RESIM:\n«Milâttan 1500 yıl kadar evel çin halkı tipleri: Solda ve aşağıda\ngörülen silâhlı tip Çinin şimal taraflarında sakin o zamanki halkı\ntemsil ediyor.»\n\no: •<\nQ -a e\na u m C5\nîü •TS e a K\n03\n•n» s E h.\n\nm\n^ z H o -I >BC\na H P m m\nH O z\n\"S H z\nı-L z •Q Z\nM\n15. ÇININ MILLÎ DINLERINDEN TAO DININI TESIS EDEN TAO - T s E U .\n«En eski çin ressamları tarafından yapılmış olan bu resimde bugünkü Çinli\ntipini andıracak hiçbir vasıf ve işaret yoktur.»\n\n1 0 ÇİN\n16. ÇENK SÜLÂLESİ ZAMANINA AİT ÇİN VAZOLARL\n(M. E. 1766 - 1121)\n\nANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 1 3\n3\na- ö •rC a\nI-. ır.ı a\n-4 S ü J H w < a\nH .û.\nM îûC\nO\" •S S \"b H 'A •<\n00 rH -ü . .g >3o X D\nM\n\n16 A N A Y U R T T A E N E S K İ D E V L E T L E R\nM\n< CL,\n\nI V . TUNÇ VE DEMİK DEVİRLERİNE AİT EŞYA.", "n_chars": 1489}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0432", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u257r", "tarih-1-1931-u258r", "tarih-1-1931-u259r", "tarih-1-1931-u259v", "tarih-1-1931-u260r", "tarih-1-1931-u260v", "tarih-1-1931-u261r", "tarih-1-1931-u261v", "tarih-1-1931-u262r", "tarih-1-1931-u262v"], "running_head": "ANAYURTTAENESKIDEVLETLER", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "I V . TUNÇ VE DEMİK DEVİRLERİNE AİT EŞYA.\n\nANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 17\nTopa sanat eserlerinden:\n2 3 . 5 4 ÜNCÜ O Y M A MABETTE BİR H E Y K E L .\n\n18 ANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER\n'I? • ^J\n' 1 . - i 1\nTopa sanat eserlerinden:\n2 4 . 1 4 7 İNCİ O Y M A MABET M E T H A L İ N İ N SOL DUVARINDA BİR E R K E K PORTRESİ.\n\nANAYURTTA EN ESKi DEVLETLER 19\ns ' H\n» -csai.î^îîagfeîj,\n3\net g B\n\"Ö l ö\n. s <M\n14 . ö\n\n20 ANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER\nTopa sanat eserlerinden:\n26. 7 0 İNCİ OYMA MABETTE BİR DUVAR LEVHASI.\n\nANAYURTTA EN ESKi DEVLETLER 21\n27. TUEN - HUANG OYMA MABETLERİNDE ESKİ UYGUR ALFABESİLE\nBİR YAZI.\n\n22 ANAYURTTA EN ESKÎ DEVLETLER\nI -I ^^^ 'Î\n2 8 . O Y M A MABETLERDE BULUNAN TOPA SAN'AT ESERLERİNDEN.\n\nANAYURTTA EN ESKİ DEVLETLER 2 3\n2 9 . Ç I N I N K A N S U VILÂYETINDE TuEN - H U A N G ' T A OYMA MABETLERDE Y ı K ı L M ı Ş\nBIR BÖLME DUVARı.\n\n24 İSKİT\niskit sarv'at eserlerinden :\n3 ü . D E M İ R D E N Y A P I L M A S A P L A R I\nA L T I N K A P L A M A L I H A R P B A L T A S I .\n3 1 . A L T I N K A P L I B A L -\nT A S A P I N D A N B İ R P A R Ç A -\nN I N B İ R A Z D A H A B Ü Y Ü -\nT Ü L M Ü Ş Ş E K L İ .\n3 2 . Z I Y N E T E Ş Y A L A R ı N D A N .\n«Kırımda Temirgara mezarlığından çıkarılmıştır.»\n\nİSKİT\n3 3 . S A P I A L T I N K A P L A M A L I\nD E M İ R I - I A R P B A L T A S I .\n3 4 . E Y E R T A K I M I N A A İ T T U N Ç\nT E Z Y I N A T .\n«Uçları kartal başı şeklinde nihayetleniyor.»\nZ I Y N E T E Ş Y A L A R ı N D A N\n«Alt tarafta üç kartal gagası\nve gözü temsil ediliyor.»", "n_chars": 1501}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0433", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u262r", "tarih-1-1931-u263r", "tarih-1-1931-u263v", "tarih-1-1931-u264r", "tarih-1-1931-u264v"], "running_head": "ISKIT", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "İSKİT\n3 3 . S A P I A L T I N K A P L A M A L I\nD E M İ R I - I A R P B A L T A S I .\n3 4 . E Y E R T A K I M I N A A İ T T U N Ç\nT E Z Y I N A T .\n«Uçları kartal başı şeklinde nihayetleniyor.»\nZ I Y N E T E Ş Y A L A R ı N D A N\n«Alt tarafta üç kartal gagası\nve gözü temsil ediliyor.»\n\n62 İSKiT\n3 6 . ALTINDAN YAPILMIŞ İSKİT SAN'AT ESERLERİNDEN.\n3 7 . ALTINDAN YAPILMIŞ İSKİT SAN'AT ESERLERİNDEN.\n«Bir aslanın bir ren\ngeyiğini parçalamasını\ngösteriyor.»\n3 8 . ALTINDAN YAPILMIŞ İSKİT SAN'AT ESERLERİNDEN.\n«Kurt başlı, aslan pençeli, kanatlı ve ördek\nbaşı kuyruklu muhayyel bir hayvan.»\n«Boynuz yahut tahta vazoların ağız taraflarına\nkaplanmak üzere yapılma altın levhalar.»\n\nÎSKÎT\n•;v; yCl ^A -iğ\n3 9 . MİLÂTTAN EVEL V İNCİ ASRA AİT TUNÇ EYER VE BAŞLIK TAKIMI TEZYİNATI.\n\n28 H L N T\n4 0 . SEYLÂN ADASINDA BİR BUDİST STUPASI.\n«Budanın şahsına ait eşyanın saklı bulunduğu tepe seklindeki\nziyaret ve ibadet yerleri»\n4 1 . TANJOR: BÜYÜK PAGOT (IX - Kil inci asır).\n«Tanjor, Hindistanın cenubugarbî ucunda sahildedir.\nDravit mabedidir. Siva mabuduna mahsustur Dravit mabetleri ince taşçılığın tekemmül etmiş bir nümunesidir.\nStil noktai nazarından Tanjor dravit mimarisi «Mavalipuram» daki pallava mimarisinin daha incelmişidir.»\n\nH L N T 2 9\n42. BİR BUDA HEYKELI.\n43. SİVA MABUDU.\n«(Ellora) da bir Brahman kabartması.»", "n_chars": 1315}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0434", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u264r", "tarih-1-1931-u265r", "tarih-1-1931-u265v", "tarih-1-1931-u266v", "tarih-1-1931-u267r", "tarih-1-1931-u268v", "tarih-1-1931-u269r", "tarih-1-1931-u269v"], "running_head": "HINT", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "H L N T 2 9\n42. BİR BUDA HEYKELI.\n43. SİVA MABUDU.\n«(Ellora) da bir Brahman kabartması.»\n\nr 3 0 H İ N T\nm^mmMmM\nmmmm^ . • ' • • ' • ı\nÜ L P F\n• - FTV\n— \" \" ^ ^ - R Y ' I\nM\n4 4 . B R A H M A HEYKELİ. K A K N A T SAN'ATİ, X V INCI ASIK.\n«BRAHMA hint teslisini teşkil eden üç mabuttan biridir.»\n\nH İ N T 3 1\n45. Deogarh mabedinde bir kabartma:\nM A B U T\nVIŞNUNUN RÜYASı.\n«Hint teslisini teşkil\neden üç mabuttan\ndiğer biri.-»\n4 6 . KRİŞNA.\n«Krişna, hint teslisinin allah1 arından üçüncüsü Güneş - Allah yani «Vişnu» nun yeryüzünde timsalidir.»\n\n3 2 H İ N T\n47. HİNDU ÇİFTÇİLERİ.\n48. Y I L A N OYNATAN HİNTLİLER.\nm\n\nH L N T 3 3\n4 9 . MAVALİPURAM: GANJ «GANGA» IN GÖKTEN İNİşi.\nMavalipuram, Hindin cenubugarbî sahilinde bugünkü «Madras» ın cenubundadır. Yakardaki sahne bir §elâle civarında,\nkayalara yapılmış bir kabartmadır. Ganga yani Ganj ırmağının\ngökten inişini gösteren bu kabartmada bütün mabutlar, Ganj'a\ntapmaktadırlar.\nHindu dinine göre Ganj Himalâyanın kızıdır ve menşei semavidir. Hintliler, hu suyun yeryüzüne inişini hususî bir surette\ntakdis ve tespit ederler.\n50. BENARES'TE HİNTLILERCE MUKADDES ADDOLUNAN BIR BOĞA.\n\n34 KALDE, ELAM VE ASUR\n51. GUDEA'NIN BAŞI.\n<I.M, E, lU üncü bin ortalarına ait mmer eserlerinden.^\n\n36 KALDE, ELAM VE ASUR\n53. BİR SÜMER BEYİNE AİT ALTIN MİĞFER.\n54. SUMERLERİN MUSİKİ ALETLERİ.\nBİR HÜKÜMDAR KADININA AİT HARP.\n«Sümerler bu alete Balag adı verirlerdi.»\n\nKALDE, ELAM VE ASUR 67\n55. UR'DA KIRAL MEZARLARINDA BULUNMUŞ ALTIN VAZOLAR.\n56. U R ŞEHRİNDE BULUNMUŞ BİR KABARTMA.", "n_chars": 1512}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0435", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u269r", "tarih-1-1931-u270r", "tarih-1-1931-u271r", "tarih-1-1931-u271v", "tarih-1-1931-u272r", "tarih-1-1931-u272v", "tarih-1-1931-u273r", "tarih-1-1931-u273v"], "running_head": "KALDE,ELAM VE ASUR", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "KALDE, ELAM VE ASUR 67\n55. UR'DA KIRAL MEZARLARINDA BULUNMUŞ ALTIN VAZOLAR.\n56. U R ŞEHRİNDE BULUNMUŞ BİR KABARTMA.\n\nK A L D E , E L A M V E A S U R 3 9\nSümer san^at eserlerinden :\n11) e hf\n58. GÜMÜŞ BİK\nÖKÜZ KAFASı.\n59. ÜÇÜNCÜ UR SÜLÂLESİ ZAMANINA AIT İKI HEYKEL KAFASI.\n!ı RI' -\n-- —^ ~ ' I\nh M V l\n60. UR Z İ G G U R A T I (mabet kulesi).\n\n40 K A L D E , E L A M V E A S U R\n61. HAMURABİ'NİN GÜNEŞ - İLÂH ŞAMAŞ'TAN MARUF KANUNLAR\nHAKKıNDA TEBLIGAT ALDıĞıNı TASVIR EDEN TAŞ LEVHA.\nA L T TARAFTA ÇIVI YAZıSı ILE KANUNLARıN METNI GÖRÜLÜYOR.\n«M. E. 2100 Sus'ta bulunmuştur.»\n\nK A L D E , E L A M V E A S U R 41\nd\"' J\nı 1 ' V ' - ' S ' . \" '\n.. . T • . '\n6 2 . KIRAL SARGON VE VEZİRİ.\nt. E. 722 - 705 senelerine ait asur eserlerinden.»\n\n4 2 K A L D E , E L A M V E A S U R\n6 3 . A S U R KIRALLARINDAN ASURBANİPAL'İN\nHARP ARABASı.\n«M. E. 669 - 626 senelerine aittir. Ninovada bulunmuştur.•»\nI 1 , 1\n\nK A L D E , E L A M V E A S U R\n6 4 . EFSANEVÎ KAHRAMANLARDAN GILGAMIŞ.\n«M. E. VIII inci asra ait asur eserlerinden.»\n\n4 4 K A L D E , E L A M V E A S U R\n6 5 . INSAN BAŞLı VE KANATLı YABANÖKÜZÜ.\n«M. E. VIII İnci asra ait asur eserlerinden.'^.\nİtli\n\nM I S I R 4 5\n67. ŞAHİN - HORÜS.\n«tlâh - kıral Kefren'i\nhimaye ediyor.»\n6 6 . İ L Â H - KIRAL KEFREN.\n6 9 . X I I INCI SÜLÂLE\nZAMANıNA AIT OLUP\n6 8 . TİNİS SÜLÂLESI ZAMANıNA AIT BIR RESIM. ADAK GÖTÜREN BIR KA<(.Taptıkları balığın kolları bağlı bir Asyalı- DıNı GÖSTEREN BOYALı\nnın başına vurduğunu gösteriyor.» AHŞAP HEYKEL.", "n_chars": 1471}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0436", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u273r", "tarih-1-1931-u274r", "tarih-1-1931-u274v", "tarih-1-1931-u275r", "tarih-1-1931-u276r"], "running_head": "MISIR", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "M I S I R 4 5\n67. ŞAHİN - HORÜS.\n«tlâh - kıral Kefren'i\nhimaye ediyor.»\n6 6 . İ L Â H - KIRAL KEFREN.\n6 9 . X I I INCI SÜLÂLE\nZAMANıNA AIT OLUP\n6 8 . TİNİS SÜLÂLESI ZAMANıNA AIT BIR RESIM. ADAK GÖTÜREN BIR KA<(.Taptıkları balığın kolları bağlı bir Asyalı- DıNı GÖSTEREN BOYALı\nnın başına vurduğunu gösteriyor.» AHŞAP HEYKEL.\n\n46 M I S I R\n•ST»?-\n7 0 . SFENKS VE KEOPS EHRAMI.\n«İnsan başlı, aslan vücutlu olan bu Sfenks, ehramlara yakın bir yerde bulunmaktadır. Sfenksin\nyüzünün uzunluğu be§ metre, kulağı I m. 37, ağzv\n2m. 30 eb'adındadır.»\n71. I İNCİ SETİ MEZARININ ALTIN SALONU.\n\nM I S I R 47\n73. I I İNCİ RAMSES'İN\nMUMYASı.\n7 2 . K A R N A K HARABELERINDEN\nBIR PARÇA.\n74. E S K İ MISIRDA iş HAYATI.\n«Yukardakiler üzüm ve nar toplanmasını, aşağıdakiler zahire\nambarları ile öküz ve sabanı gösteriyor.»\n7 5 . E S K İ MISIR'DA iş HAYATI.\n«Soldakiler, su çeken ve bahçe sulayan; sağdahiler hususî besleme\nusullerile hayvanları semirten işçileri\ngösteriyor.»\n7 6 . KADEŞ MUHAREBESINDE I I INCI\nRAMSES HARP ARABASı ÜSTÜNDE\nDÜŞMANA HÜCUM EDERKEN.\n«Bu resim eski bir mısır\nmabedinde bulunmuştur.»\n\nV . SUS'TA BULUNAN İNSAN BAŞLI, KANATLI ASLANLAR.\nSırçah tuğladan yapılmıştır. «M. E. V. inci asrın ba§ı.»\n\nANADOLU 4 9\n7 8 . G Ö K T A N R I S I 7 9 . E T İ VAZOSU.\nTEŞUP RESMI. «Aligar höyüğü, Yozgat Vilâyeti»\n«Eski Eti devrine ait. M. E. 2500-2000.\n(Ankara Müzesinden)\n8 0 . E T İ VAZOSU.\n«Alişar höyüğü. M. E. 1600 - 1200.»\n(Ankara Müzesinden)\n8 1 . B O Ğ A Z K Ö Y ' D E ETİ KABARTMASI.\n<üTanrı resmi.»", "n_chars": 1500}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0437", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u276r", "tarih-1-1931-u277r", "tarih-1-1931-u277v", "tarih-1-1931-u278r", "tarih-1-1931-u278v", "tarih-1-1931-u279v", "tarih-1-1931-u281r", "tarih-1-1931-u281v", "tarih-1-1931-u282v"], "running_head": "ANADOLU", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "ANADOLU 4 9\n7 8 . G Ö K T A N R I S I 7 9 . E T İ VAZOSU.\nTEŞUP RESMI. «Aligar höyüğü, Yozgat Vilâyeti»\n«Eski Eti devrine ait. M. E. 2500-2000.\n(Ankara Müzesinden)\n8 0 . E T İ VAZOSU.\n«Alişar höyüğü. M. E. 1600 - 1200.»\n(Ankara Müzesinden)\n8 1 . B O Ğ A Z K Ö Y ' D E ETİ KABARTMASI.\n<üTanrı resmi.»\n\n50 ANADOLU\n82. IVKıZ'DE ETI KABARTMASı.\n(Tanrı oğlu)\n83. ZIYAFET RESMI. (Karkamı§)\n(Ankara Müzesinden)\n\nANADOLU 51\n84. HARP ARABASI. (Karkamış)\n(Ankara Müzesinden)\n\n5 2 A N A D O L U\n8 5 . E T İ PİYADESİ. (Karkamış)\n(Ankara Müzesinden)\n\nA N A D O L U 5 3\nV\n8 6 . A F Y O N KARAHİSAK CİVARINDA\nA Y A Z - IN'DE «ASLANLAR MEZARI»\nDENILEN FRIKYA MEZARı.\n8 7 . MİDAS ABİDESİ.\n8 8 . BIR FRIK VAZOSU.\n«Alişar höyüğü. M. E.\n1200 - 7 0 0 »\n(Ankara Müzesinden)\n8 9 . A F Y O N KARAHİSAR CİVARINDA\nA Y A Z - ÎN'DE YIKILMIŞ BİR\nF K I K Y A L Â H T İ .\n\n54 ANADOLU\n90. BİR HARP ARABASINI GÖSTEREN KABARTMA.\n«Lidya san'at eserlerinden.»\n91. LİDYA'LILARA AİT 92. KREZÜS TARAFINDAN\nMÜCEVHERLER. BASTIRILAN ALTIN SİKKELER.\n\n5 8 iBRANtLER\n9 6 . Y A H U D İ LÂHTİ.\n«Milât bağına ait bir lahit olup Kudüs civarında bulunmuştur.:\n\nİ R A N 5 9\n9 7 . BOĞA KAFALI BİR SÜTUN BAŞLIĞI.\n«M. E. IV üncü asır basma ait sanat eserlerinden. Sus'ta bulunmuştur.:\n\n60 E G E H A V Z A S I\n9 8 . K N O S VAZOLARı.\n1 0 0 . PARISLI KADıN.\n«Knos duvar tezyina9 9 . K N O S SARAYıNDA DIREKLI SALON. tından.»\n1 0 1 . K N O S SARAYINDA TAHT SALONU.", "n_chars": 1407}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0438", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u282r", "tarih-1-1931-u282v", "tarih-1-1931-u283r", "tarih-1-1931-u283v", "tarih-1-1931-u284r", "tarih-1-1931-u284v", "tarih-1-1931-u285r", "tarih-1-1931-u286v"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "60 E G E H A V Z A S I\n9 8 . K N O S VAZOLARı.\n1 0 0 . PARISLI KADıN.\n«Knos duvar tezyina9 9 . K N O S SARAYıNDA DIREKLI SALON. tından.»\n1 0 1 . K N O S SARAYINDA TAHT SALONU.\n\nE G E H A V Z A S I 61\n1 0 2 . YAVRULARıNı EMZIREN YABANKEÇISI.\n«Knos sarayında bir çini lâvha.»\n1 0 3 . B O Ğ A YARIŞLARI.\n«Knos sarayı duvar tezyinatından\n1 0 4 . A H T A P O T RESİMLİ VAZO.\n«Girit'te Gurnyada bulunmuştur.»\n\n62 EGE HAVZASI\nS -A ^\n-Ü - . S\nAJ O A)\nS e fe\n- - -TS\n\" 8 a) o\nE S I ? e 'E\nI\nG Cı Ş,,\n5\n\"S -J e ^ Ö S\naj e -a,\ne e s\nS •Ki\nLO B e\ni - >-ı\n^ FI ^ M k. e\n§ S 8\n1 ^ C\n\nEGE HAVZASI 6 3\n1 0 6 . RESIMLERI SIYAH\nRENKLI ATıK VAZOSU.\n«VI ıncı asır»\n1 0 7 . AFRODİT VE ADONİS.\n\n6 4 E G E H A V Z A S I\n108. RESIMLERI KıRMıZı\nRENKLI BIR ÇANAK.\n«V inci asır, ziyafet sahnesi» .\n109. BIR YUNAN KADIN BAŞI.\n« F inci asır»\ni\n1 1 0 . DELF'TE ATİNA'LILARIN\n111. PERİKLES.\nHAZNESI.\n«V inci asır başlarında»\n\nV I I . SUS'TA BIRINCI DARYÜS'ÜN SARAYıNA AIT TEZYINAT.\nKIRÂLIN OKÇUSU.\n«.M- E. V. a$ır.»\n\nE G E H A V Z A S I 6 5\n1 1 2 . H E I Î M E S MAıIUDıJIMııV\nB A Ş ı .\n«Atinalı Hcyke.ltra^ l'rak.sil<'-\nUn (>seri. Yunan ffüzelliğinin\nnumunesi.»\n1 1 3 . O L İ M P Y A ' N I N U M U M Î\nM A N Z A R A S ı .\n1 1 4 . A T İ N A A K R O P O L Ü N D E\nP A R T E N O N MABEDI.\n\nE G E H A V Z A S İ\nmıîifîvı\n115. A T İ N A A K K O P O L Ü .\n«Cenubuşarkiden görünüşü.»\n116. BERGAMA\nA K R O P O L Ü .\n117. İSKENDER.\n118. BERGAMA MABEDİNİN B Ü Y Ü K MİHRABI.", "n_chars": 1433}
{"chunk_id": "tarih-1-1931-c0439", "book": "tarih-1-1931", "book_title": "Tarih I", "year": 1931, "page_start": null, "page_end": null, "page_ids": ["tarih-1-1931-u286r", "tarih-1-1931-u286v", "tarih-1-1931-u287r", "tarih-1-1931-u287v", "tarih-1-1931-u288v", "tarih-1-1931-u290r"], "running_head": "EGE HAVZASI", "citation": "Tarih I (1931), numarasız sayfa", "text": "E G E H A V Z A S İ\nmıîifîvı\n115. A T İ N A A K K O P O L Ü .\n«Cenubuşarkiden görünüşü.»\n116. BERGAMA\nA K R O P O L Ü .\n117. İSKENDER.\n118. BERGAMA MABEDİNİN B Ü Y Ü K MİHRABI.\n\nE S K İ İ T A L Y A V E E T R Ü S K L E R 6 7\n120. CiLÂLiTAŞ DEVRINE AİT\n119. YONTMATAŞ DEVIÎİNDE INSANLARıN SILÂH VE ÇÖMLEKLER\nALET OLARAK KULLANDıK- «Keramikler.»\nLARı TAŞLAR.\n121. K A R A TOPRAKTAN 122. E T R Ü S K PEHLIVAN GÜREŞI.\n«M. E. V. asır.» «M. E. V. asır.»\n(Luvr Müzesi). (Tarkinde bir mezar freskinden).\nAÖJC 31 ÎF- '\n123. E T R Ü S K DANSLARI.\n«M. E. V. asra ait Tarkin'de bir mezar freskinden.-^-\n\n6 8 E S K İ İ T A L Y A V E E T R Ü S K L E R\n1 2 5 . Y A K I L A N ÖLÜLERİI\\\n1 2 4 . ETRÜSK ÇIFTÇISI. KÜLLERINI MUHAFAZA V'A\nMAHSUS MEZAR.\n«M. E. V. asır. Boyunduruğun\nbaşa değil, boyuna istinat etmesi dikkate şayandır. Bugün bile\nAnadolu'da cari bir usüldiir.\nBu da Etrüsklerin Anadolu dan\ngittiklerine bir delildir.»\n126. PoNTUS KIRALI\nMİHRİDAT.\n1 2 7 . SİLLA 1 2 8 . .luLİus CESAR 1 2 9 . ÇiçERO.\nKÂtina fatihi.» «Yulyus Sezar.»\n\nE S K İ İ T A L Y A V E E T R Ü S K L E R 6 9\n1 3 0 . OGÜST (AUGUSTUS).\n1 3 1 . ANKARA'DA OGÜST MABEDİ\n\nE S K İ İ T A L Y A VE E T R Ü S K L E R\n133. SEPTİM SEVER.\nriTillliC'nİiıtl;^:\nM\n134. ROMA'DA KOLOSEUM.\n136. KÜÇÜK MABET\n(BAALBEK).\n«Duvar tezyinatı.»\n\nk î - i ' i\ni _ i p I\ni''' I\nt .ir-i\ni - , V", "n_chars": 1326}